Mantra 10

Sukta 25

Sanskrit (Devanagari)

धातः श्रेष्ठेन रूपेणास्या नार्या गवीन्योः । पुमांसं पुत्रमा धेहि दशमे मासि सूतवे

IAST Transliteration

dhātáḥ śréṣṭhena rūpéṇāsyā́ nā́ryā gavīnyóḥ | púmāṃsaṃ putrám ā́ dhehi daśamé mā́si sūtáve ||

English Translation (Griffith/Whitney)

O Dhātṛ, with thy most excellent form, within this woman—these cow-like sources of increase—implant a manly son, that in the tenth month she may bring him forth.

Translation

ഹേ ധാതൃ! നിന്റെ ശ്രേഷ്ഠ രൂപത്താൽ, ഈ സ്ത്രീയിൽ—ഈ ഗോവിന്യഃ (ഗോവിനംപോലുള്ള വർദ്ധന-സ്രോതസ്സുകൾ)യിൽ—പുരുഷസ്വഭാവമുള്ള പുത്രനെ സ്ഥാപിക്കേണമേ; പത്താം മാസത്തിൽ അവൾ അവനെ പ്രസവിക്കട്ടെ.

Word by Word

• धातः: O Creator / O Ordainer
• धातः: सम्बोधन (address)
• Type: Noun
• Root: धा (√धा) / धातृ- (प्रातिपदिक) संबोधन-रूप

• श्रेष्ठेन: with the best
• श्रेष्ठेन: करण
• Type: Adjective
• Root: श्रेष्ठ- (प्रातिपदिक)

• रूपेण: with (a) form/appearance
• रूपेण: करण
• Type: Noun
• Root: रूप- (प्रातिपदिक)

• अस्याः: of this
• अस्याः: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• नार्याः: woman
• नार्याः: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Noun
• Root: नारी- (प्रातिपदिक)

• गवीन्योः: of the two cow-wives / of the two (women) like cows
• गवीन्योः: सम्बन्ध/अधिकरण (contextual)
• Type: Noun
• Root: गवीन्यौ (प्रातिपदिक; द्विवचन-प्रातिपदिक, स्त्री)

• पुमांसम्: a male
• पुमांसम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: पुमांस्- (प्रातिपदिक)

• पुत्रम्: (as) a son
• पुत्रम्: कर्म (पुमांसम् इति विशेष्यस्य विशेषण/समनाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पुत्र- (प्रातिपदिक)

• आ: towards; forth
• आ: —
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग)

• धेहि: place; bestow
• धेहि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: धा (√धा)

• दशमे: in the tenth
• दशमे: अधिकरण (काल)
• Type: Adjective
• Root: दशम- (प्रातिपदिक)

• मासि: month
• मासि: अधिकरण (काल)
• Type: Noun
• Root: मास- (प्रातिपदिक)

• सूतवे: for giving birth; to bear (a child)
• सूतवे: प्रयोजन (purpose)
• Type: Verbal noun (infinitive)
• Root: सू (√सू) → सूतव्/सूतु- (कृदन्त-प्रातिपदिक; तुमुन्/तवेन्-प्रत्ययः: सूतवे)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (hymn-family for fetal formation; specific r̥ṣi attribution varies by anukramaṇī)

Devata: Dhātṛ (embryo-establisher/creator)

Chandas: Anuṣṭubh (4 pādas of ~8 syllables; Atharvanic anuṣṭubh)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"shringara","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"Tender hope → confident blessing → calm assurance","listener_experience":"Feels like a prenatal blessing; soothing and strengthening.","intensity":4}