Adhyaya 78

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये वास्तुपूजाकथनं नाम सप्तसप्ततितमो ऽध्यायः अथोष्टसप्ततितमो ऽध्यायः पवित्रारोहणकथनं ईश्वर उवाच पवित्रारोहणं वक्ष्ये क्रियार्चादिषु पूरणं नित्यं तन्नित्यमुद्दिष्टं नैमित्तिकमथापरं

ഇങ്ങനെ അഗ്നിപുരാണത്തിലെ “വാസ്തുപൂജാകഥനം” എന്ന എഴുപത്തേഴാം അധ്യായം സമാപിച്ചു. ഇനി എഴുപത്തെട്ടാം അധ്യായം ആരംഭിക്കുന്നു—“പവിത്രാരോഹണകഥനം”. ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ക്രിയ, അർച്ച തുടങ്ങിയ കര്‍മ്മങ്ങളെ പൂർണ്ണമാക്കുന്ന പവിത്രാരോഹണവിധി ഞാൻ വിവരിക്കും. അത് രണ്ട് തരമാണ്—നിത്യം (നിയമിതമായി നിർദേശിച്ചത്)യും നൈമിത്തികം (പ്രസംഗവിശേഷത്തിൽ ചെയ്യുന്നത്)യും।

Verse 2

आषाढादिचतुर्दश्यामथ श्रावणभाद्रयोः सितासितासु कर्तव्यं चतुर्दश्यष्टमीषु तत्

ആഷാഢ മാസത്തിലെ ചതുര്ദശി മുതൽ ആരംഭിച്ച്, ശ്രാവണവും ഭാദ്രപദവും മാസങ്ങളിലും—ശുക്ല, കൃഷ്ണ എന്നീ ഇരുപക്ഷങ്ങളിലും—ഈ അനുഷ്ഠാനം ചതുര്ദശിയും അഷ്ടമിയും തിഥികളിൽ നടത്തണം।

Verse 3

कुर्याद्वा कार्त्तिकीं यावत्तिथौ प्रतिपादिके वह्निब्रह्माम्बिकेभास्यनागस्कन्दार्कशूलिनां

അല്ലെങ്കിൽ പ്രതിപദാ തിഥിവരെ കാർത്തികീ വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ച്, അഗ്നി, ബ്രഹ്മാ, അംബിക, ഗജമുഖൻ (ഗണേശൻ), നാഗങ്ങൾ, സ്കന്ദൻ, സൂര്യൻ, ശൂലധാരി (ശിവൻ) എന്നിവരെ പൂജിക്കണം।

Verse 4

दुर्गायमेन्द्रगोविन्दस्मरशम्भुसुधाभुजां सौवर्णं राजतं ताम्रं कृतादिषु यथाक्रमं

ദുർഗയും ഇന്ദ്രൻ, ഗോവിന്ദൻ (വിഷ്ണു), സ്മരൻ (കാമൻ), ശംഭു (ശിവൻ), സുദാഭുജൻ (അമൃതഭോജി ദിവ്യരൂപം) എന്നിവർക്കായി—കൃതാദി യുഗങ്ങളിൽ യഥാക്രമം സ്വർണം, വെള്ളി, ചെമ്പ് എന്നിവയിൽ പ്രതിമകൾ നിർമ്മിക്കണം।

Verse 5

कलौ कार्पासजं चापि पट्टपद्मादिसूत्रकं प्रणवश् चन्द्रमा वह्निर्ब्रह्मा नागो गुहो हरिः

കലിയുഗത്തിൽ (പവിത്രം) കാർപ്പാസം അഥവാ പത്തിയാൽ പോലും നിർമ്മിക്കാം; അതുപോലെ പട്ടു (പട്ട്), പദ്മതന്തു (താമരനാർ) മുതലായ നൂലുകളാലും. (ദേവസഞ്ജ്ഞകൾ:) പ്രണവം (ഓം), ചന്ദ്രൻ, അഗ്നി, ബ്രഹ്മാ, നാഗൻ, ഗുഹ (കാർത്തികേയൻ) 그리고 ഹരി (വിഷ്ണു)।

Verse 6

सर्वेशः सर्वदेवाः स्युः क्रमेण नवतन्तुषु अष्टोत्तरशतान्यर्धं तदर्धं चोत्तमादिकं

ഒൻപത് തന്ത്രങ്ങളിൽ ക്രമമായി സർവേശനും ‘സർവദേവ’ എന്ന സംഘവും വിന്യാസം/പാരായണം ചെയ്യപ്പെടുന്നു. അവരുടെ എണ്ണം 108-ന്റെ പകുതി; അതിന്റെ പകുതിയും വീണ്ടും ‘ഉത്തമ’ മുതലായ പരമവർഗ്ഗത്തിന്റേതാണ്.

Verse 7

एकाशीत्याथवा सूत्रैस्त्रिंशताप्पष्टयुक्तया शरीरोन्मादवायव इति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः स्वधाभुजामिति ख, घ, ङ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः गुहो रविरिति ख, ग, घ, ङ, चिह्नितपुस्तकचतुष्टयपाठः सदेश इति ख, ग, घ, ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः पञ्चाशता वा कर्तव्यं तुल्यग्रन्थ्यन्तरालकं

അല്ലെങ്കിൽ 81 സൂത്രങ്ങൾ ഉണ്ടായിരിക്കണം; അല്ലെങ്കിൽ 30 സൂത്രങ്ങളോടൊപ്പം കൂടി 65. അടയാളപ്പെടുത്തിയ പാണ്ഡുലിപിയിൽ ‘ശരീരോന്മാദവായവ’ (ഘ) എന്ന പാഠം; മൂന്ന് അടയാളപ്പെടുത്തിയ പാണ്ഡുലിപികളിൽ ‘സ്വധാഭുജാം’ (ഖ, ഘ, ങ) പാഠം; നാല് അടയാളപ്പെടുത്തിയ പാണ്ഡുലിപികളിൽ ‘ഗുഹോ രവിഃ’ (ഖ, ഗ, ഘ, ങ) പാഠം; കൂടാതെ അടയാളപ്പെടുത്തിയ പാണ്ഡുലിപിയിൽ ‘സദേശഃ’ (ഖ, ഗ, ഘ, ങ) പാഠം കാണുന്നു. അല്ലെങ്കിൽ 50 വിഭാഗങ്ങളാക്കി, ഗ്രന്ഥി-ഗ്രന്ഥികൾക്കിടയിൽ തുല്യാന്തരങ്ങൾ വെച്ച് വിഭജിക്കണം.

Verse 8

द्वादशाङ्गुलमानानि व्यासादष्टाङ्गुलानि च लिङ्गविस्तारमानानि चतुरङ्गुलकानि वा

ഇതിനുള്ള അളവുകൾ 12 അങ്കുലം ആകാം; വ്യാസം 8 അങ്കുലം. ലിംഗത്തിന്റെ വീതി/വിസ്താരത്തിനുള്ള വിധിപ്രകാരം 4 അങ്കുലം എന്ന അളവും നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 9

तथैव पिण्डिकास्पर्शं चतुर्थं सर्वदैवतं गङ्गावतारकं कार्यं सुजातेन सुधौतकं

അതുപോലെ ‘പിണ്ഡികാ-സ്പർശം’ ചെയ്യണം; നാലാമത്തെ കർമമായി സർവ്വദേവതകൾക്ക് അർപ്പണം നടത്തണം. ‘ഗംഗാവതാരം’ എന്ന വിധിയും ചെയ്യണം—സുജാത (യോഗ്യ) വ്യക്തിയാൽ, നന്നായി കഴുകി പൂർണ്ണമായി ശുദ്ധീകരിച്ച ദ്രവ്യം/പാത്രം ഉപയോഗിച്ച്.

Verse 10

ग्रन्थिं कुर्याच्च वामेन अघोरणाथ शोधयेत् रञ्जयेत् पुरुषेणैव रक्तचन्दनकुङ्कुमैः

ഗ്രന്ഥി (കെട്ട്) ഇടത് കൈകൊണ്ട് കെട്ടണം; ‘അഘോര’ മന്ത്രംകൊണ്ട് അതിനെ ശോധനം ചെയ്യണം. തുടർന്ന് ‘പുരുഷ’ മന്ത്രംകൊണ്ട് രക്തചന്ദനവും കുങ്കുമവും ഉപയോഗിച്ച് അതിനെ രഞ്ജിപ്പിച്ച്/സംസ്കരിക്കണം.

Verse 11

कस्तूरीरोचनाचन्द्रैर् हरिद्रागैर् इकादिभिः ग्रन्थयो दश कर्तव्या अथवा तन्तुसङ्ख्यया

കസ്തൂരി, ഗോറോചന, കർപ്പൂരം, മഞ്ഞൾ മുതലായ ദ്രവ്യങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് പത്ത് ഗ്രന്ഥി/കെട്ടുകൾ (അഥവാ ഗുടികകൾ) തയ്യാറാക്കണം; അല്ലെങ്കിൽ തന്തു/നൂലുകളുടെ എണ്ണമനുസരിച്ച് അളവാക്കി ചെയ്യണം।

Verse 12

अन्तरं वा यथाशोभमेकद्विचतुरङ्गुलं प्रकृतिः पौरुषी वीरा चतुर्थी त्वपराजिता

ഭാഗങ്ങൾക്കിടയിലെ അന്തരം ശോഭയ്ക്കനുസരിച്ച് ഒരു, രണ്ട് അല്ലെങ്കിൽ നാല് അങ്കുലം ആക്കണം. ആദ്യത് ‘പ്രകൃതി’, രണ്ടാമത് ‘പൗരുഷീ’, മൂന്നാമത് ‘വീരാ’, നാലാമത് ‘അപരാജിതാ’ എന്നു വിളിക്കുന്നു।

Verse 13

जयान्या विजया षष्ठी अजिता च सदाशिवा मनोन्मनी सर्वमुखी ग्रन्थयो ऽभ्यधिकाः शुभाः

ഇവൾ ‘ജയാന്യാ’യും ‘വിജയാ’യും; കൂടാതെ ‘ഷഷ്ഠീ’, ‘അജിതാ’, ‘സദാശിവാ’; ‘മനോന്മനീ’, ‘സർവമുഖീ’ എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്നു. ഈ ഗ്രന്ഥി/വിഭാഗങ്ങൾ അത്യന്തം ശ്രേഷ്ഠവും മഹാശുഭകരവുമെന്നു കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 14

कार्या वा चन्द्रवह्न्यर्कपवित्रं शिववद्धृदि एकैकं निजमूर्तौ वा पुप्तके गुरुके गणे

ചന്ദ്രൻ, അഗ്നി, സൂര്യൻ എന്നീ രൂപങ്ങളിൽ പവിത്രകം തയ്യാറാക്കി ശിവവിധിപോലെ ഹൃദയത്തിൽ ന്യാസം ചെയ്യണം. അല്ലെങ്കിൽ ഒന്നൊന്നായി സ്വമൂർത്തിയിൽ, പുസ്തകം/പ്രതിയിൽ, ഗുരുവിൽ, ഗണത്തിൽ സ്ഥാപിക്കണം।

Verse 15

स्यादेकैकं तथा द्वारदिक्पालकलशादिषु हस्तादिनवहस्तान्तं लिङ्गानां स्यात्पवित्रकं

അതുപോലെ വാതിൽ, ദിക്‌പാലകർ, കലശങ്ങൾ മുതലായവയ്ക്കും ഓരോ പവിത്രകം വേണം. ലിംഗങ്ങൾക്ക് പവിത്രകത്തിന്റെ അളവ് ഒരു ഹസ്തം മുതൽ ഒൻപത് ഹസ്തം വരെ എന്നായി നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്നു।

Verse 16

अष्टाविंशतितो युद्धं दशभिर्दशभिः क्रमात् द्व्यङ्गुलाभ्यन्तरास्तत्र क्रमादेकाङ्गुलान्तराः

ഇരുപത്തിയെട്ടാം സ്ഥാനത്തുനിന്ന് യുദ്ധവ്യൂഹം ക്രമമായി പത്ത് പത്ത് ആയി വിന്യസിക്കണം. അവിടെ ഉള്ളിലെ ഇടവ് രണ്ട് അങ്കുലം; പിന്നെ ക്രമേണ ഒരു അങ്കുലം വീതം ഇടവാകണം.

Verse 17

ग्रन्थयो मानमप्येषां लिङ्गविस्तारसस्मितं सप्तम्यां वा त्रयोदश्यां कृतनित्यक्रियः शुचिः

ഇവയുടെ ഗ്രന്ഥികളുടെ അളവും അറിയേണ്ടതാണ്; നിർദ്ദേശിച്ച അനുപാതവും വിസ്താരവും ചേർത്ത് ലിംഗം നിർമ്മിക്കണം. സപ്തമി അല്ലെങ്കിൽ ത്രയോദശി നാൾ നിത്യകർമ്മങ്ങൾ ചെയ്തു ശുചിയായി ഇരിക്കണം.

Verse 18

भूषयेत् पुष्पवस्त्राद्यैः सायाह्ने यागमन्दिरं चण्डवह्न्यर्कपवित्रमिति ख, ग, ङ चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः पुस्तके गुरवे गणो इति ख, ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः कृत्वा नैमित्तिकीं सन्ध्यां विशेषेण च तर्पणं

സായാഹ്നത്തിൽ പുഷ്പം, വസ്ത്രം മുതലായവ കൊണ്ട് യാഗമന്ദിരം അലങ്കരിക്കണം. തുടർന്ന് നൈമിത്തിക സന്ധ്യാവിധി നിർവഹിച്ചു, പ്രത്യേകമായി തർപ്പണവും ചെയ്യണം. (ചണ്ഡവഹ്ന്യർകപവിത്രം മുതലായ പാഠഭേദങ്ങൾ പകർപ്പുകളിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു.)

Verse 19

परिगृहीते भूभागे पवित्रे सूर्यमर्चयेत् आचम्य सकलीकृत्य प्रणवार्घ्यकरो गुरुः

സജ്ജമാക്കി പവിത്രമാക്കിയ ഭൂഭാഗത്തിൽ സൂര്യനെ അർച്ചിക്കണം. ആചമനം ചെയ്ത് എല്ലാ സാമഗ്രികളും ക്രമപ്പെടുത്തി, ഗുരു പ്രണവസഹിതം അർഘ്യം അർപ്പിക്കണം.

Verse 20

द्वाराण्यस्त्रेण सम्प्रोक्ष्य पूर्वादिक्रमतो ऽर्चयेत् हां शान्तिकलाद्वाराय तथा विद्याकलात्मने

അസ്ത്രമന്ത്രം കൊണ്ട് ദ്വാരങ്ങളെ നന്നായി പ്രോക്ഷണം ചെയ്ത്, കിഴക്ക് മുതലായ ക്രമത്തിൽ അവയെ അർച്ചിക്കണം. ‘ഹാം’—ശാന്തികലാ അധിഷ്ഠിത ദ്വാരത്തിനും, അതുപോലെ വിദ്യാകലാത്മക ദ്വാരത്തിനും.

Verse 21

निवृत्तिकलाद्वाराय प्रतिष्ठाख्यकलात्मने तच्छाखयोः प्रतिद्वारं द्वौ द्वौ द्वाराधिपौ यजेत्

നിവൃത്തിയെന്ന കല അധിഷ്ഠിതമായ ദ്വാരവും, പ്രതിഷ്ഠയെന്ന കലാത്മകസ്വരൂപമുള്ള ദ്വാരവും ആരാധിക്കണം. ആ രണ്ടു ശാഖകളിലെ ഓരോ ദ്വാരത്തിലും രണ്ടുപേരായി ദ്വാരാധിപന്മാരെ (ദ്വാരപാലകരെ) യജിക്കണം.

Verse 22

नन्दिने महाकालाय भृङ्गिणे ऽथ गणाय च वृषभाय च स्कन्दाय देव्यै चण्डाय च क्रमात्

ക്രമമായി നന്ദി, മഹാകാലൻ, ഭൃംഗി; തുടർന്ന് ഗണൻ, വൃഷഭൻ, സ്കന്ദൻ, ദേവി, ചണ്ഡൻ—ഇവർക്കു (നിവേദ്യം/ആഹുതി) അർപ്പിക്കണം.

Verse 23

नित्यं च द्वारपालादीन् प्रविश्य द्वारपश्चिमे इष्ट्वा वास्तुं भूतशुद्धिं विशेषार्घ्यकरः शिवः

ദിവസേന ദ്വാരപാലന്മാരെയും മറ്റുള്ളവരെയും പൂജിച്ച് അകത്തു പ്രവേശിക്കണം. ദ്വാരത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറ് ഭാഗത്ത് വാസ്തുദേവതയെ യജിച്ച് ഭൂതശുദ്ധി നടത്തണം; തുടർന്ന് വിശേഷ അർഘ്യം അർപ്പിച്ചാൽ അവൻ ശിവമയൻ (മംഗളകരൻ) ആകുന്നു.

Verse 24

प्रोक्षणाद्यं विधायाथ यज्ञसम्भारकृन्नरः मन्त्रयेद्दर्भदूर्वाद्यैः पुष्पाद्यैश् च हृदादिभिः

പ്രോക്ഷണം മുതലായ പ്രാരംഭകർമ്മങ്ങൾ നിർവഹിച്ച്, യജ്ഞസാമഗ്രി ഒരുക്കുന്ന വ്യക്തി തുടർന്ന് ഹൃദ് മുതലായ അങ്ഗമന്ത്രങ്ങളാൽ കുശ-ദർഭ, ദൂർവ, പുഷ്പാദി എന്നിവയെ മന്ത്രണം (സംസ്കാരം) ചെയ്യണം.

Verse 25

शिवहस्तं विधायेत्थं स्वशिरस्यधिरोपयेत् शिवो ऽहमादिः सर्वज्ञो मम यज्ञप्रधानता

ഇങ്ങനെ ‘ശിവഹസ്ത’ മുദ്ര നിർമ്മിച്ച് അത് സ്വന്തം ശിരസ്സിൽ സ്ഥാപിക്കണം. (ഭാവിക്കുക:) “ഞാൻ ശിവൻ—ആദിയും സർവ്വജ്ഞനും; എന്നിൽ യജ്ഞാരാധനയാണ് പ്രധാന്യം.”

Verse 26

अत्यर्थं भावयेद्देवं ज्ञानखद्गकरो गुरुः नैरृतीं दिशमासाद्य प्रक्षिपेदुदगाननः

ഉത്തരമുഖനായി ഗുരു—കയ്യിൽ ജ്ഞാനഖഡ്ഗം ധരിച്ചവൻ—ദേവനെ അത്യന്തം ഭാവത്തോടെ ധ്യാനിക്കണം; തുടർന്ന് നൈഋതി (തെക്ക്-പടിഞ്ഞാറ്) ദിശയിൽ ചെന്നു അവിടെ വിധിപ്രകാരം പ്രക്ഷേപം/ആഹുതി നിക്ഷേപിക്കണം।

Verse 27

अर्घ्याम्बु पञ्चगव्यञ्च समस्तान् मखमण्डपे चतुष्पथान्तसंस्कारैर् वीक्षणाद्यैः सुसंस्कृतैः

മഖമണ്ഡപത്തിൽ ഉള്ള എല്ലാവരെയും/ഉപകരണങ്ങളെയും അർഘ്യജലവും പഞ്ചഗവ്യവും ഉപയോഗിച്ച്, നാലുദിക്കുകളിൽ നിന്ന് ചതുഷ്പഥാന്തം വരെ നിശ്ചിത സംസ്കാരങ്ങളാൽ—വീക്ഷണം (തളിക്കൽ) മുതലായ ശുദ്ധികർമങ്ങളോടുകൂടി—യഥാവിധി ശുദ്ധീകരിച്ച് സംസ്കരിക്കണം।

Verse 28

विक्षिप्य विकिरांस्तत्र कुशकूर्चोपसंहरेत् ए सूर्यमर्चयेदिति ख, ग, घ, ङ, चिह्नितपुस्तकचतुष्टयपाठः प्रोक्षणच्चेति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः विधायैकमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः ब्राह्मणाद्यैर् इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः दशकूर्ञ्चोपसंहरेदिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः तानीशदिशि वर्धन्यामासनायोपकल्पयेत्

അവിടെ വികിരദ്രവ്യങ്ങൾ ചിതറിച്ച ശേഷം കുശകൂർചം കൊണ്ട് അവയെ ഒറ്റക്കൂട്ടണം; തുടർന്ന് ഈശാന (വടക്ക്-കിഴക്ക്) ദിശയിലെ വർധനീ പീഠത്തിൽ അവയെ പൂജയ്ക്കുള്ള ആസനമായി ഒരുക്കണം।

Verse 29

नैरृते वास्तुगीर्वाणा द्वारे लक्ष्मीं प्रपूजयेत् पश्चिमाभिमुखं कुम्भं सर्वधान्योपरि स्थितं

ഹേ വാസ്തുഗീർവാണ (വാസ്തുവിധി പാരായകൻ)! നൈഋതി വാതിലിൽ ലക്ഷ്മീദേവിയെ വിധിപൂർവ്വം പൂജിക്കണം; അവിടെ പടിഞ്ഞാറോട്ടു മുഖമുള്ള കുംഭം എല്ലാ ധാന്യങ്ങളുടെയും മുകളിൽ സ്ഥാപിക്കണം।

Verse 30

प्रणवेन वृषारूढं सिंहस्थां वर्धनीन्ततः कुम्भे साङ्गं शिवन्देवं वर्धन्यामर्चयेत्

പ്രണവം (ഓം) സഹിതം വൃഷാരൂഢനും സിംഹസ്ഥനും ആയ ശിവദേവനെ, സാംഗമായി (അംഗോപാംഗങ്ങളോടുകൂടി) കുംഭത്തിലും അകത്ത് സ്ഥാപിച്ച വർധനീ പാത്രത്തിലും വിധിപ്രകാരം അർച്ചിക്കണം।

Verse 31

दिक्षु शक्रादिदिक्पालान् विष्णुब्रह्मशिवादिकान् वर्धनीं सम्यगादाय घटपृष्टानुगामिनीं

പത്ത് ദിക്കുകളിലും ശക്രാദി ദിക്പാലന്മാരെയും വിഷ്ണു, ബ്രഹ്മാ, ശിവൻ മുതലായ ദേവതകളെയും ആവാഹനം ചെയ്യുക; തുടർന്ന് കലശത്തിന്റെ പിന്‍ഭാഗത്തെ അനുഗമിക്കുന്ന വർധനി (പ്രോക്ഷണ കരണ്ടി) യഥാവിധി എടുത്ത് കർമ്മം നടത്തുക।

Verse 32

शिवाज्ञां श्रावयेन्मन्त्री पूर्वादीशानगोचरं अविच्छिन्नपयोधारां मूलमन्त्रमुदीरयेत्

മന്ത്രാചാര്യൻ ശിവാജ്ഞ പ്രസ്താവിക്കണം; കിഴക്കിൽ നിന്ന് ഈശാന കോണിലേക്കു മുഖം തിരിച്ച്, പാലിന്റെ അറ്റുടരാത്ത ധാരപോലെ മൂലമന്ത്രം നിരന്തരമായി ഉച്ചരിക്കണം।

Verse 33

समन्ताद् भ्रामयेदेनां रक्षार्थं शस्त्ररूपिणीं पूर्वं कलशमारोप्य शस्त्रार्थन्तस्य वामतः

രക്ഷയ്ക്കായി ആയുധസ്വരൂപിണിയായ ഈ (വർധനി)യെ എല്ലാദിക്കുകളിലും വൃത്തമായി ചുറ്റിക്കൊള്ളണം; ആദ്യം കലശത്തിന്മേൽ സ്ഥാപിച്ച്, അതിന്റെ ഇടത്തുഭാഗത്ത് ആയുധോപകരണം സ്ഥാപിക്കണം।

Verse 34

समग्रासनके कुम्भे यजेद्देवं स्थिरासने वर्धन्यां प्रणवस्थायामायुधन्तदनु द्वयोः

സമഗ്രാസനത്തിൽ വെച്ച കുംഭത്തിൽ സ്ഥിരാസനത്തിൽ ദേവനെ പൂജിക്കണം; പ്രണവം (ഓം) സ്ഥാപിതമായ വർധനിയിലും പൂജ ചെയ്ത്, തുടർന്ന് ഇരുവശങ്ങളിലും ആയുധചിഹ്നങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കണം।

Verse 35

भगलिङ्गसमायोगं विदध्याल्लिङ्गमुद्रया कुम्भे निवेद्य बोधासिं मूलमन्त्रजपन्तथा

ലിംഗമുദ്രയാൽ ഭഗ-ലിംഗ സമായോഗവിധി നിർവഹിക്കണം; തുടർന്ന് കുംഭത്തിൽ ബോധാസി നിവേദനം ചെയ്ത്, അതുപോലെ മൂലമന്ത്രജപവും ചെയ്യണം।

Verse 36

तद्दशांशेन वर्धन्यां रक्षां विज्ञापयेदपि गणेशं वायवे ऽभ्यर्च्य हरं पञ्चामृतादिभिः

ആ (ദക്ഷിണ/ആഹുതി)യുടെ ദശാംശം കൊണ്ട് ‘വർധനീ’ എന്ന ശുഭ-വൃദ്ധികർമത്തിൽ രക്ഷാ (രക്ഷാകവചം) വിധിപൂർവ്വം വിജ്ഞാപിച്ച് നിയോഗിക്കണം. ഗണേശനെ പൂജിച്ച്, വായുദേവന് അർഘ്യാദി അർപ്പിച്ച്, പഞ്ചാമൃതാദികളാൽ ഹരൻ (ശിവൻ)നെ ആരാധിക്കണം.

Verse 37

स्नापयेत् पूर्ववत् प्रार्च्य कुण्डे च शिवपावकं ग, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः रक्षां च कारयेत् सदेति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः पूर्ववत् स्नापयेत् प्रार्चेदिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः स्थापयेत् पूर्ववच्चाग्निमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः कुम्भे वा शिवमर्चयेदिति ग, चिह्नितस्पुस्तकपाठः विधिवच्च चरुं कृत्वा सम्पाताहुतिशोधितं

മുന്പുപോലെ ആരാധിച്ച് അതേവിധം സ്നാനം ചെയ്യിക്കണം; കൂടാതെ കുണ്ഡത്തിൽ ശിവപാവകം (ശിവാഗ്നി)യും വിധിപൂർവ്വം പൂജിക്കണം. രക്ഷാവിധാനവും നടത്തിക്കണം; അല്ലെങ്കിൽ പാഠാന്തരപ്രകാരം മുൻപുപോലെ അഗ്നി സ്ഥാപിക്കണം, അല്ലെങ്കിൽ കുംഭത്തിൽ ശിവനെ ആരാധിക്കണം. തുടർന്ന് നിയമപ്രകാരം ചരു തയ്യാറാക്കി, ‘സമ്പാത’ ആഹുതിയാൽ ശുദ്ധീകരിച്ച (ചരു) തുടർകർമ്മത്തിൽ ഉപയോഗിക്കണം.

Verse 38

देवाग्र्यात्मविभेदेन दर्ष्या तं विभजेत् त्रिधा दत्वा भागौ शिवाग्निभ्यां संरक्षेद्भागमात्मनि

ദേവാഗ്ര്യൻ, ശിവൻ, അഗ്നി—ഇവരുടെ ഓരോ പങ്കുവ്യത്യാസം അനുസരിച്ച് ആ (ഹവിഷ്യ/ചരു) ദൃശ്യമായി മൂന്നു ഭാഗങ്ങളായി വിഭജിക്കണം. ശിവനും അഗ്നിക്കും രണ്ട് ഭാഗങ്ങൾ നൽകി, ഒരു ഭാഗം സ്വയം സംരക്ഷിച്ച് വയ്ക്കണം.

Verse 39

शरेण चर्मणा देयं पूर्वतो दन्तधावनं तस्माद्घोरशिखाभ्यां वा दक्षिणे पश्चिमे मृदं

കിഴക്കോട്ട് മുഖം തിരിച്ച് ദന്തകാഷ്ഠം (ശര)യും ചർമ്മം (തോൽ)യും സഹായമായി ദന്തധാവനം ചെയ്യണം. തുടർന്ന് ഘോര-ശിഖാ (ചൂണ്ടുവിരൽ, നടുവിരൽ) ഉപയോഗിച്ച്, അല്ലെങ്കിൽ വിധിപ്രകാരം, ശുദ്ധിക്കുള്ള മണ്ണ് വലതുവശത്തോ പടിഞ്ഞാറുവശത്തോ സ്വീകരിച്ച് പ്രയോഗിക്കണം.

Verse 40

साद्योजातेन च हृदा चोत्तरे वामनीकृतं जलं वामेन शिरसा ईशे गन्धान्वितं जलं

സാദ്യോജാത മന്ത്രവും ഹൃദയ-ന്യാസവും കൊണ്ട് ജലം ഉത്തരദിശയിൽ സ്ഥാപിച്ച് ഇടത്തോട്ടു തിരിക്കണം. തുടർന്ന് ഇടത് ശിരോഭാഗത്തോടെ, ഈശാന മന്ത്രസഹിതം, സുഗന്ധം ചേർന്ന ജലം പ്രയോഗിക്കണം.

Verse 41

पञ्चगव्यं पलाशादिपुटकं वै समन्ततः ऐशान्यां कुसुमं दद्यादाग्नेय्यां दिशि रोचनां

പഞ്ചഗവ്യവും പലാശാദികളാൽ നിർമ്മിച്ച പുടകവും ചുറ്റുമെല്ലാം ക്രമമായി വിന്യസിക്കണം. ഈശാന (വടക്കുകിഴക്ക്) ദിക്കിൽ പുഷ്പങ്ങൾ വെക്കുകയും, ആഗ്നേയ (തെക്കുകിഴക്ക്) ദിക്കിൽ രോചന (മഞ്ഞ വർണ്ണകം) സ്ഥാപിക്കയും വേണം.

Verse 42

अगुरुं निरृताशायां वायव्यां च चतुःसमं होमद्रव्याणि सर्वाणि सद्योजातैः कुशैः सह

നിരൃതി (തെക്ക്-പടിഞ്ഞാറ്) ദിക്കിൽ അഗുരു സ്ഥാപിക്കണം; വായവ്യ (വടക്ക്-പടിഞ്ഞാറ്) ദിക്കിൽ അതിന് തുല്യമായ നാലിരട്ടി അളവ് വെക്കണം. ഹോമദ്രവ്യങ്ങൾ എല്ലാം സദ്യോജാതബന്ധമുള്ള പുതിയ കുശയോടുകൂടെ വിന്യസിക്കണം.

Verse 43

दण्डाक्षसूत्रकौपीनभिक्षापात्राणि रूपिणे कज्जलं कुङ्कुमन्तैलं शलाकां केशशोधनीं

സാകാര (തപസ്വി) രൂപത്തിനായി ദണ്ഡം, അക്ഷസൂത്രം (ജപമാല), കൗപീനം, ഭിക്ഷാപാത്രം എന്നിവ നൽകണം. കൂടാതെ കജ്ജലം, കുങ്കുമം, തൈലം, ലേപനശലാക, കേശശോധനോപകരണം എന്നിവയും സമർപ്പിക്കണം.

Verse 44

ताम्बूलं दर्पणं दद्यादुत्तरे रोचनामपि आसनं पादुके पात्रं योगपट्टातपत्रकं

തുടർന്നുള്ള ക്രമത്തിൽ താംബൂലവും ദർപ്പണവും നൽകുകയും രോചനയും സമർപ്പിക്കുകയും വേണം. കൂടാതെ ആസനം, പാദുക, പാത്രം, യോഗപട്ട, കുട (ഛത്രം) എന്നിവയും നൽകണം.

Verse 45

ऐशान्यामीशमन्त्रेण दद्यादीशानतुष्टये पूर्वस्याञ्चरुकं साज्यं दद्याद्गन्धादिकं नवे

ഈശാന്യ ദിക്കിൽ ഈശമന്ത്രം ജപിച്ച് ഈശാനന്റെ തൃപ്തിക്കായി അർപ്പണം ചെയ്യണം. കിഴക്കുദിക്കിന് ഘൃതമിശ്രിത ചരു നൽകണം; ഒൻപതാം സ്ഥാനത്ത് ഗന്ധാദികൾ സമർപ്പിക്കണം.

Verse 46

पूर्वित्राणि समादाय प्रोक्षितान्यर्घ्यवारिणा संहितामन्त्रपूतानि नीत्वा पावकसन्निधिं

മുമ്പേ ഒരുക്കിയ കർമ്മോപകരണങ്ങളെ അർഘ്യജലത്തിൽ പ്രോക്ഷിച്ച് സംഹിതാമന്ത്രങ്ങളാൽ ശുദ്ധീകരിച്ച് എടുത്തുകൊണ്ട് പവിത്ര അഗ്നിസന്നിധിയിലേക്കു കൊണ്ടുപോകണം।

Verse 47

कृष्णाजिनादिनाअच्छाद्य स्मरन् संवत्सरात्मकं साक्षिणं सर्वकृत्यानां गोप्तारं शिवमव्ययं

കൃഷ്ണാജിനം മുതലായവ കൊണ്ട് സ്വയം ആച്ഛാദനം ചെയ്ത്, സർവകൃത്യങ്ങളുടെ സാക്ഷിയും സംവത്സരസ്വരൂപനും രക്ഷകനുമായ അവ്യയശിവനെ സ്മരിക്കണം।

Verse 48

सद्योजातेन च हृदा चोत्तरे वामनीयकमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः सद्योजातेन च हृदा चोत्तरे धाम निष्फलमिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः फलमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः दण्डाक्षसूत्रकौपानतीर्थपात्राणि इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः स्वेति हेति प्रयोगेण मन्त्रसंहितया पुनः शोधयेच्च पवित्राणि वाराणामेकविंशतिं

‘സദ്യോജാത’ മുതലായ മന്ത്രങ്ങളും ‘ഹൃദയ’ മന്ത്രവും ഉപയോഗിച്ച്, തുടർന്ന് വരുന്ന ശോധന-സൂത്രങ്ങൾ പ്രയോഗിച്ച്, മന്ത്രസംഹിതയെ ബന്ധിപ്പിച്ച് ജപിച്ച് വീണ്ടും ശുദ്ധീകരിക്കണം—ദണ്ഡം, അക്ഷസൂത്രം, കൗപീനം, തീർത്ഥജലം, പാത്രം മുതലായ പവിത്രവസ്തുക്കളെയും; പവിത്രങ്ങളെ ഇരുപത്തൊന്ന് ആവർത്തനം വരെ ശോധിക്കണം।

Verse 49

गृहादि वेष्टयेत्सूत्रैर् गन्धाद्यं रवये ददेत् पूजिताय समाचम्य कृतन्यासः कृतार्घ्यकः

ഗൃഹാദി സ്ഥലങ്ങളെ സൂത്രങ്ങളാൽ വേഷ്ടിച്ച്, രവി (സൂര്യൻ)ക്ക് ചന്ദനം മുതലായവ അർപ്പിക്കണം. പൂജ ചെയ്ത് ആചമനം നടത്തി, ന്യാസം പൂർത്തിയാക്കി അർഘ്യം സമർപ്പിക്കണം।

Verse 50

नन्द्यादिभ्यो ऽथ गन्धाख्यं वास्तोश्चाथ प्रविश्य च शस्त्रेभ्यो लोकपालेभ्यः स्वनाम्ना शिवकुम्भके

അതിനുശേഷം നന്ദി മുതലായവരിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച് ‘ഗന്ധ’ എന്ന ദേവതയെ ന്യാസം ചെയ്യണം; വാസ്തുമണ്ഡലത്തിൽ പ്രവേശിച്ച്, ആയുധങ്ങളെയും ലോകപാലകരെയും അവരുടെ അവരുടെ നാമങ്ങളാൽ ശിവകുംഭത്തിൽ സ്ഥാപിക്കണം (ന്യാസം ചെയ്യണം)।

Verse 51

वर्धन्यै विघ्नराजाय गुरवे ह्य् आत्मने यजेत् अथ सर्वौषधीलिप्तं धूपितं पुष्पदूर्वया

വർധനീ, വിഘ്നരാജൻ (വിഘ്നഹർത്താവ്) 그리고 ഗുരു—അഥവാ സ്വന്തം ആത്മസ്വരൂപം—ഇവർക്കു പൂജ ചെയ്യണം. തുടർന്ന് പൂജ്യവസ്തുവിനെ സർവ്വ ഔഷധികളുടെ ലേപം പുരട്ടി, ധൂപംകൊണ്ട് ധൂപിതമാക്കി, പുഷ്പവും ദൂർവാ പുല്ലും അർപ്പിച്ച് അർച്ചന/അലങ്കാരം ചെയ്യണം.

Verse 52

आमन्त्र्य च पवित्रं तत् विधायाञ्जलिमध्यगं ॐ समस्तविधिच्छिद्रपूरणे च विधिं प्रति

ആ പവിത്രകം ആമന്ത്രിച്ച്, ചേർത്ത കൈകളുടെ അഞ്ജലിയുടെ മദ്ധ്യത്തിൽ സ്ഥാപിക്കണം. തുടർന്ന് ‘ഓം’ മന്ത്രത്തോടുകൂടെ വിധി പ്രയോഗിക്കണം—സകല വിധി-ഛിദ്രങ്ങൾ (പിഴവ്/അപൂർണ്ണത) പൂരിപ്പിക്കുന്നതിനായി.

Verse 53

प्रभवमन्त्रयामि त्वां त्वदिच्छावाप्तिकारिकां तत्सिद्धिमनुजानीहि यजतश्चिदचित्पते

ഞാൻ നിങ്ങളെ പ്രഭവ-മന്ത്രംകൊണ്ട് ആമന്ത്രിക്കുന്നു; അത് നിങ്ങളുടെ ഇച്ഛാനുസാരം പ്രാപ്തി വരുത്തുന്നതാണ്. ഹേ ചിദചിദ്പതേ, ഈ യജമാനന് ആ (അഭീഷ്ട) സിദ്ധി അനുവദിച്ച് അനുഗ്രഹിക്കണമേ.

Verse 54

सर्वथा सर्वदा शम्भो नमस्ते ऽस्तु प्रसीद मे आमन्त्रितो ऽसि देवेश सह देव्या गणेश्वरैः

ഹേ ശംഭോ, എല്ലായ്പ്പോഴും എല്ലാതരത്തിലും നമസ്കാരം; എനിക്കു പ്രസാദിക്കണമേ. ഹേ ദേവേശ, ദേവിയോടും ഗണേശ്വരന്മാരോടും (ഗണങ്ങളുടെ അധിപന്മാരോടും) കൂടെ നിങ്ങൾ ആമന്ത്രിതനാകുന്നു.

Verse 55

मन्त्रेशैर् लोकपालैश् च सहितः परिचारकैः निमन्त्रयाम्यहन्तुभ्यं प्रभाते तु पवित्रकं

മന്ത്രേശന്മാരോടും ലോകപാലന്മാരോടും കൂടെ, അവരുടെ പരിചാരകരെയും സഹിതം, പ്രഭാതത്തിലെ പവിത്രക കർമ്മത്തിനായി ഞാൻ നിങ്ങളെ ക്ഷണിക്കുന്നു.

Verse 56

नियमञ्च करिष्यामि परमेश तवाज्ञया इत्येवन्देवमामन्त्र्य रेचकेनामृतीकृतं

“ഹേ പരമേശ്വരാ! നിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ഞാൻ നിയമങ്ങൾ അനുഷ്ഠിക്കും.” ഇങ്ങനെ ദേവതയെ ആഹ്വാനം ചെയ്ത്, രേചക (ഉച്ഛ്വാസം) വഴി അതിനെ അമൃതസമമായി—ശുദ്ധവും പ്രാണിതവും—ആക്കുന്നു।

Verse 57

शिवान्तं मूलमुच्चार्य तच्छिवाय निवेदयेत् ः पूजनार्थं समाचम्य इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः रव्यादिभ्यो ऽथेति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः गन्धाद्यमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः आमन्त्रणपवित्रमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः परिवारकैविति ग, ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः जपं स्तोत्रं प्रमाणञ्च कृत्वा शम्भुं क्षमापयेत्

“ശിവ” എന്നാന്തമുള്ള മൂലമന്ത്രം ഉച്ചരിച്ച് അതിനെ ശിവനു നിവേദിക്കണം. തുടർന്ന് പൂജാർത്ഥം ആചമനം ചെയ്ത്, സൂര്യാദി ദേവന്മാർക്കും ഗന്ധാദി ഉപചാരങ്ങളും അർപ്പിക്കണം; ആമന്ത്രണ-പവിത്രവും പരിവാരദേവതാപൂജയും നടത്തി, ജപം, സ്തോത്രപാരായണം, വിധി-പ്രമാണം പൂർത്തിയാക്കി ശംഭു (ശിവ)വിനോട് ക്ഷമ യാചിക്കണം।

Verse 58

हुत्वा चरोस्तृतीयांशं तद्दद्दीत शिवाग्नये दिग्वासिभ्यो दिगीशेभ्यो भूतमातृगणेभ्य उ

ചരുവിന്റെ മൂന്നിലൊന്ന് അഗ്നിയിൽ ഹോമം ചെയ്ത്, തുടർന്ന് അതിനെ ശിവാഗ്നിക്ക് അർപ്പിക്കണം; കൂടാതെ ദിഗ്വാസികൾക്കും ദിഗീശന്മാർക്കും ഭൂതഗണങ്ങൾക്കും മാതൃഗണങ്ങൾക്കും ബലി/അർപ്പണം നൽകണം।

Verse 59

रुद्रेभ्यो क्षेत्रपादिभ्यो नमः स्वाहा बलिस्त्वयं दिङ्नागाद्यैश् च पूर्वादौ क्षेत्राय चाग्नये बलिः

“രുദ്രന്മാർക്കും ക്ഷേത്രപാദ/ക്ഷേത്രപാലന്മാർക്കും നമഃ—സ്വാഹാ. ഈ ബലി നിങ്ങള്ക്കാണ്.” അതുപോലെ കിഴക്ക് മുതലായ ദിക്കുകളുടെ ദിഗ്നാഗാദി രക്ഷകരോടുകൂടി, ക്ഷേത്രത്തിനും അഗ്നിക്കും ഈ ബലി അർപ്പണം।

Verse 60

समाचम्य विधिच्छिद्रपूरकं होममाचरेत् पूर्णां व्याहृतिहोमञ्च कृत्वा रुन्धीत पावकं

ആചമനം ചെയ്ത്, വിധിയിൽ ഉണ്ടായ പിഴവുകളോ കുറവുകളോ പൂരിപ്പിക്കാൻ പ്രായശ്ചിത്ത-ഹോമം നടത്തണം; വ്യാഹൃതികളോടുകൂടി പൂർണാഹുതി നിർവഹിച്ചു, തുടർന്ന് പാവകനെ (അഗ്നി) അടച്ച്/സംരക്ഷിച്ച് സമാപിപ്പിക്കണം।

Verse 61

तत ओमग्नये स्वाहा स्वाहा सोमाय चैव हि ओमग्नीषोमाभ्यां स्वाहाग्नये स्विष्टकृते तथा

അതിനുശേഷം “ഓം അഗ്നയേ സ്വാഹാ”; “സ്വാഹാ സോമായ ച”; “ഓം അഗ്നീഷോമാഭ്യാം സ്വാഹാ”; അതുപോലെ “അഗ്നയേ സ്വിഷ്ടകൃതേ സ്വാഹാ” എന്നു ഹോമാർപ്പണം ചെയ്യണം।

Verse 62

इत्याहुतिचतुष्कन्तु दत्वा कुर्यात्तु योजनां वह्निकुण्डार्चितं देवं मण्डलाभ्यर्चिते शिवे

ഇങ്ങനെ നാലു ആഹുതികൾ അർപ്പിച്ച ശേഷം യോജനാ (സമാപന-വിന്യാസം) നടത്തണം. മണ്ഡലാർച്ചിത ശിവവിധിയിൽ വഹ്നികുണ്ഡത്തിൽ ദേവനെ ആരാധിക്കണം।

Verse 63

नाडीसन्धानरूपेण विधिना योजयेत्ततः वंशादिपात्रे विन्यस्य अस्त्रञ्च हृदयन्ततः

പിന്നീട് വിധിപ്രകാരം നാഡീ-സന്ധാനരൂപത്തിൽ (മന്ത്രശക്തി) യോജിപ്പിക്കണം. മുള മുതലായ പാത്രത്തിൽ സ്ഥാപിച്ച് ഹൃദയസ്ഥാനത്തിൽ നിന്ന് അസ്ത്രമന്ത്രം വിന്യസിക്കണം।

Verse 64

अधिरोप्य पवित्राणि कलाभिर्वाथ मन्त्रयेत् षडङ्गं ब्रह्ममूलैर् वा हृद्धर्मास्त्रञ्च योजयेत्

പവിത്രങ്ങൾ അധിരോപിച്ച് കലകളാൽ മന്ത്രിതമാക്കണം. ബ്രഹ്മമൂല ബീജമന്ത്രങ്ങളാൽ ഷഡംഗ-ന്യാസം ചെയ്ത്, ഹൃദയമന്ത്രത്തോടൊപ്പം ധർമാസ്ത്രവും യോജിപ്പിക്കണം।

Verse 65

विधाय सूत्रैः संवेष्ट्य पूजयित्वाङ्गसम्भवैः रक्षार्थं जगदीशाय भक्तिनम्रः समर्पयेत्

വിധിപൂർവം ഒരുക്കി രക്ഷാസൂത്രങ്ങളാൽ പൊതിഞ്ഞ്, അംഗസംബവ ദ്രവ്യങ്ങളാൽ പൂജിക്കണം. തുടർന്ന് ഭക്തിയോടെ നമ്രനായി രക്ഷാർത്ഥം ജഗദീശനു സമർപ്പിക്കണം।

Verse 66

पूजिते पुष्पधूपाद्यैर् दत्वा सिद्धान्तपुस्तके गुरोः पादान्तिकं गत्वा भक्त्या दद्यात् पवित्रकं

പുഷ്പം, ധൂപം മുതലായവകൊണ്ട് ഗുരുവിനെ പൂജിച്ച്, സിദ്ധാന്തഗ്രന്ഥം സമർപ്പിച്ച്, ഗുരുപാദസന്നിധിയിൽ ചെന്നു ഭക്തിയോടെ പവിത്രകം (പവിത്ര നൂൽ/മാല) അർപ്പിക്കണം।

Verse 67

निर्गत्य वहिराचम्य गोमये मण्डलत्रये इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः भूतमातृगणेषु फडिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः रुद्रेभ्यः क्षेत्रपालेभ्य इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः पूजयित्वा ततः शिवमिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः पूजयित्वाथ सञ्चरैर् इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः पञ्चगव्यञ्चरुन्दन्तधावनञ्च क्रमाद् यजेत्

പുറത്ത് ചെന്നു ആചമനം ചെയ്ത്, ഗോമായംകൊണ്ട് മൂന്ന് മണ്ഡലങ്ങൾ വരയ്ക്കണം. തുടർന്ന് “ഫട്” എന്നു ഉച്ചരിച്ച് ഭൂത-മാതൃഗണങ്ങൾക്കും, കൂടാതെ രുദ്രന്മാർക്കും ക്ഷേത്രപാലന്മാർക്കും അർപ്പണം/ആഹുതി നൽകണം. പിന്നെ ശിവനെ പൂജിച്ച്, ക്രമമായി പഞ്ചഗവ്യം, ചരു-ആഹുതി, ദന്തധാവനം (ദാതുന്‍വിധി) എന്നിവ യജിക്കണം।

Verse 68

आचान्तो मन्त्रसम्बद्धः कृतसङ्गीतजागरः स्वपेदन्तः स्मरन्नीशं बुभुक्षुर्दर्भसंस्तरे

ആചമനം ചെയ്ത്, മന്ത്രജപത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടു, ഭക്തിഗാനങ്ങളോടെ ജാഗരണം നടത്തി, ദർഭപ്പുല്ലിന്റെ ശയ്യയിൽ കിടക്കണം; വിശപ്പുണ്ടായാലും ഈശ്വരനെ സ്മരിച്ചുകൊണ്ട് നിദ്രിക്കണം।

Verse 69

अनेनैव प्रकारेण मुमुक्षुरपि संविशेत् केवलम्भस्मशय्यायां सोपवासः समाहितः

ഇതേ രീതിയിൽ മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്ന साधകനും ശയിക്കണം; വെറും ഭസ്മം കൊണ്ടുള്ള ശയ്യയിൽ, ഉപവാസത്തോടെ, മനസ്സിനെ സമാഹിതമാക്കി।