Adhyaya 75

Verse 1

ख, चिह्नितपुस्तकपाठः हरहस्ते इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः शिवज्ञानामिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः नमेदष्ताङ्गमूर्तये इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः अथ पञ्चसप्ततितमो ऽध्यायः अग्निस्थापनादिविधिः ईश्वर उवाच अर्घपात्रकरो यायादग्न्यागारं सुसंवृतः यागोपकरणं सर्वं दिव्यदृष्ट्या च कल्पयेत्

ഇപ്പോൾ എഴുപത്തിയഞ്ചാം അധ്യായം—അഗ്നിസ്ഥാപനാദി വിധി. ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു: അർഘ്യപാത്രം കൈയിൽ പിടിച്ച്, സംയമത്തോടെ സുസംവൃതനായി അഗ്ന്യാഗാരത്തിലേക്ക് പോകണം. യാഗോപകരണങ്ങൾ എല്ലാം ദിവ്യ (ശുദ്ധ, സംസ്കൃത) ദൃഷ്ടിയോടെ യഥാവിധി ഒരുക്കണം.

Verse 2

उदङ्मुखः कुण्डमीक्षेत् प्रओक्षणं ताडनंकुशैः विदध्यादस्त्रमन्त्रेण वर्मणाभ्युक्षणं मतं

ഉത്തരമുഖമായി കുണ്ടം നിരീക്ഷിക്കണം. കുശയാൽ പ്രോക്ഷണം (തളിക്കൽ)യും താഡനം (സ്പർശം/തട്ടൽ)യും ചെയ്യണം; അസ്ത്രമന്ത്രംകൊണ്ട് വർമ്മം (രക്ഷാകവചം)പോലെ അഭ്യുക്ഷണം നിർവഹിക്കണം—ഇതാണ് അംഗീകൃത വിധി.

Verse 3

खड्गेन खातमुद्धारं पूरणं समतामपि कुर्वीत वर्मणा सेकं कुट्टनन्तु शरात्मना

ഖഡ്ഗം (വാൾ)കൊണ്ട് കുഴിച്ചെടുത്ത മണ്ണ് നീക്കം ചെയ്യണം. തുടർന്ന് പൂരണം ചെയ്ത് സമതലമാക്കണം. വർമ്മം (രക്ഷാസാധനം)കൊണ്ട് സെകം/തളിക്കൽ ചെയ്യണം; അമ്പുതണ്ടുപോലുള്ള ദണ്ഡംകൊണ്ട് കുത്തനം (അമർത്തി അടിച്ച് കട്ടിയാക്കൽ) ചെയ്യണം.

Verse 4

सम्मार्जनं समालेपं कलारूपप्रकल्पनं त्रिसूत्रीपरिधानं च वर्मणाभ्यर्चनं सदा

എപ്പോഴും തൂത്തുവൃത്തിയാക്കൽ (സമ്മാർജന), ലേപനം/ലിപായി, കലാരൂപങ്ങളുടെ ക്രമീകരണം, ത്രിസൂത്രി (യജ്ഞോപവീതം) ധാരണം, കൂടാതെ വർമ്മം (രക്ഷാകവചം)കൊണ്ട് നിരന്തര അർച്ചന നടത്തണം.

Verse 5

रेखात्रयमुदक् कुर्यादेकां पूर्वाननामधः कुशेन च शिवास्त्रेण यद्वा तासां विपर्ययः

ജലത്തോടെ മൂന്ന് രേഖകൾ വരയ്ക്കണം; അവയിൽ ഒരു രേഖ താഴെ, കിഴക്കോട്ടു മുഖമായി സ്ഥാപിക്കണം. ഇത് കുശപ്പുല്ലും ശിവാസ്ത്രം (ശിവന്റെ മന്ത്രായുധം) ഉപയോഗിച്ചും ചെയ്യണം; അല്ലെങ്കിൽ രേഖകളുടെ ക്രമം മറിച്ചും ചെയ്യാം.

Verse 6

वज्रीकरणमन्त्रेण हृदा दर्भैश् चतुष्पथं अक्षपात्रन्ततनुत्रेण विन्यसेद्विष्टरं हृदा

വജ്രീകരണ മന്ത്രവും ഹൃദയമന്ത്രവും ഉപയോഗിച്ച് ദർഭകൊണ്ട് ചതുഷ്പഥം (നാലുദിശ ക്രൂശാകൃതി) വിന്യസിക്കണം. തതനുത്ര മന്ത്രം കൊണ്ട് അക്ഷപാത്രം സ്ഥാപിക്കണം; തുടർന്ന് ഹൃദയമന്ത്രം കൊണ്ട് വിഷ്ടരം (ആസനം) വെക്കണം.

Verse 7

हृदा वागीश्वरीं तत्र ईशामावाह्य पूजयेत् वह्निं सदाश्रयानीतं शुद्धपात्रोपरिस्थितं

അവിടെ ഹൃദയമന്ത്രം കൊണ്ട് വാഗീശ്വരീ (വാണിയുടെ ദേവി)യെ ആവാഹിച്ച് പൂജിക്കണം; ഈശയെയും ആവാഹിക്കണം. തുടർന്ന് സദാശ്രയത്തിൽ നിന്ന് കൊണ്ടുവന്ന അഗ്നിയെ ശുദ്ധപാത്രത്തിന്മേൽ സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 8

क्रव्यादांशं परित्यज्य वीक्षणादिविशोधितं औदर्यं चैन्दवं भौतं एकीकृत्यानलत्रयं

ക്രവ്യാദാംശം (മാംസസദൃശ/അശുദ്ധ ഭാഗം) ഉപേക്ഷിച്ച്, നിരീക്ഷണം മുതലായ രീതികളാൽ ശുദ്ധീകരിച്ച്, ജീർണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ദ്രവ്യങ്ങളിലെ ചൈന്ദവ (ചന്ദ്രബന്ധ ശീതല)വും ഭൗത (ഭൂതതത്ത്വബന്ധ)വും ആയ ഘടകങ്ങൾ ഏകീകരിച്ച് ‘അനലത്രയം’ (മൂന്നു അഗ്നികളുടെ ത്രയം) സിദ്ധമാക്കണം.

Verse 9

ॐ हूं वह्निचैतन्याय वह्निवीजेन विन्यसेत् संहितामन्त्रितं वह्निं धेनुमुद्रामृतीकृतं

വഹ്നിബീജം കൊണ്ട് ‘ഓം ഹൂം—വഹ്നിചൈതന്യായ’ എന്നു ജപിച്ച് ന്യാസം ചെയ്യണം. തുടർന്ന് സംഹിതാമന്ത്രങ്ങളാൽ അഭിമന്ത്രിതമായ അഗ്നിയെ ധേനുമുദ്രയാൽ അമൃതസദൃശമാക്കി സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 10

रक्षितं हेतिमन्त्रेण कवचेनावगुण्ठितं पूजितन्त्रिः परिभ्राम्य कुण्डस्योर्ध्वं प्रदक्षिणं

ഹേതി-മന്ത്രംകൊണ്ട് സംരക്ഷിച്ച്, കവചംകൊണ്ട് മൂടി, വിധിപൂർവ്വം പൂജിച്ച ശേഷം, കുണ്ടത്തിന്റെ മുകളിലെ അരികിലൂടെ അതിനെ വലത്തുവശത്ത് വെച്ച് മൂന്നു പ്രാവശ്യം പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യണം।

Verse 11

दिव्यदृष्ट्या विल्प्कयेदिति घ, ङ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः शराणुनेति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः शिववीजमिति ध्यात्वा वागीशागर्भगोचरे वागीश्वरेण देवेन क्षिप्यमानं विभावयेत्

ശിവ-ബീജം ധ്യാനിച്ച്, വാഗീശ (വാക്കിന്റെ അധിപതി) എന്ന മണ്ഡലത്തിൽ വാഗീശ്വരദേവൻ അതിനെ ക്ഷേപിക്കുന്നതായി ഭാവന ചെയ്യണം; ചില പാണ്ഡുലിപികളിൽ ‘ദിവ്യദൃഷ്ട്യാ…’ എന്നും മറ്റൊന്നിൽ ‘ശരാണുനാ/ശരാണുനേ…’ എന്നും പാഠഭേദമുണ്ട്।

Verse 12

भूमिष्ठजानुक्को मन्त्री हृदात्मसम्मुखं क्षिपेत् ततो ऽन्तस्थितवीजस्य नाभिदेशे समूहनं

ഭൂമിയിൽ മുട്ടുകുത്തി മന്ത്രസാധകൻ ഹൃദയത്തേക്കും തന്റെ മുന്നിലുള്ള ആത്മതത്ത്വത്തേക്കും ക്ഷേപണം ചെയ്യണം; തുടർന്ന് അന്തഃസ്ഥിത ബീജത്തെ നാഭിപ്രദേശത്ത് സമാഹരിച്ചു സംകേന്ദ്രണം ചെയ്യണം।

Verse 13

सम्भृतिं परिधानस्य शौचमाचमनं हृदा गर्भाग्नेः पूजनं कृत्वा तद्रक्षार्थं शराणुना

വസ്ത്രധാരണത്തിനുള്ള യഥോചിത ഒരുക്കം ചെയ്ത്, ശൗചവും ആചമനവും ഹൃദയ ഏകാഗ്രതയോടെ നിർവഹിച്ചു, ഗർഭാഗ്നിയെ പൂജിക്കണം; അതിന്റെ സംരക്ഷണാർത്ഥം ശരാണുവാൽ രക്ഷാകർമ്മം ചെയ്യണം।

Verse 14

बध्नीयाद्गर्भजं देव्याः ककङ्कणं पाणिपल्लवे गर्भाधानाय सम्पूज्य सद्योजातेन पावकं

ഗർഭാധാനത്തിനായി ദേവി (ഭാര്യ)യുടെ മൃദുലമായ കൈയിൽ ഗർഭജ കകങ്കണം (തായത്ത്-വള) കെട്ടണം; തുടർന്ന് വിധിപൂർവ്വം പൂജിച്ച് സദ്യോജാത മന്ത്രംകൊണ്ട് പാവകനെ (അഗ്നിയെ) സംസ്കരിച്ചു ശുദ്ധീകരിക്കണം।

Verse 15

ततो हृदयमन्त्रेण जुहुयादाहुतित्रयं पुंसवनाय वामेन तृतीये यासि पूजयेत्

അതിനുശേഷം ഹൃദയമന്ത്രം ജപിച്ച് അഗ്നിയിൽ മൂന്ന് ആഹുതികൾ ഹോമിക്കണം. പുംസവന കർമത്തിൽ ഇടത് കൈ/പക്ഷം ഉപയോഗിച്ച് മൂന്നാം ആഹുതിയിൽ ‘യാസി’ എന്നു പറഞ്ഞ് ആവാഹിത ശക്തി/ദേവതയെ പൂജിക്കണം.

Verse 16

आहुतित्रितयं दद्याच्छिरसाम्बुकणान्वितं सीमन्तोन्नयनं षष्ठे मासि सम्पूज्य रूपिणा

തലയിൽ ജലബിന്ദുക്കൾ പ്രോക്ഷിച്ച് മൂന്ന് ആഹുതികൾ അർപ്പിക്കണം. തുടർന്ന് ആറാം മാസത്തിൽ രൂപധാരിയായ ദേവതയെ യഥാവിധി പൂജിച്ച് സീമന്തോന്നയനം (ഗർഭിണിയുടെ മുടി പിരിയുന്ന സംസ്കാരം) നടത്തണം.

Verse 17

जुहुयादाहुतीस्तिस्रः शिखया शिखयैव तु वक्त्राङ्गकल्पनां कुर्याद्वक्त्रोद्घाटननिष्कृती

മൂന്ന് ആഹുതികൾ ഹോമിക്കണം. ശിഖ/ജ്വാലയാൽ—ജ്വാലയാൽ മാത്രം—മുഖവും അവയവങ്ങളും സംബന്ധിച്ച നിശ്ചിത കല്പന/ന്യാസം ചെയ്യണം. ഇതാണ് ‘വക്ത്രോദ്ഘാടനം’ എന്നറിയപ്പെടുന്ന നിഷ്കൃതി (പ്രായശ്ചിത്തം).

Verse 18

जातकर्मनृकर्मभ्यां दशमे मासि पूर्ववत् वह्निं सन्धुक्ष्य दर्भाद्यैः स्नानं गर्भमलापहं

ജാതകർമ്മവും തുടർന്ന് വരുന്ന മനുഷ്യസംസ്കാരങ്ങളും സംബന്ധിച്ച്, പത്താം മാസത്തിൽ മുൻപുപോലെ: പവിത്ര അഗ്നി ജ്വലിപ്പിച്ച് ദർഭ മുതലായവ ഉപയോഗിച്ച് സ്നാനം ചെയ്യണം; അത് ഗർഭമലം/അശുദ്ധി നീക്കുന്നതാണ്.

Verse 19

सुवर्णबन्धनं देव्या कृतं ध्यात्वा हृदार्चयेत् सद्यःसूतकनाशाय प्रोक्षयेदस्त्रवारिणा

ദേവി സ്വർണ്ണബന്ധനം (സ്വർണ്ണ അലങ്കാരബന്ധം) ധരിച്ചതായി ധ്യാനിച്ച് ഹൃദയത്തിൽ അവളെ അർച്ചിക്കണം. ഉടൻ സൂതകനാശത്തിനായി അസ്ത്രമന്ത്രം അഭിമന്ത്രിത ജലം പ്രോക്ഷിക്കണം.

Verse 20

कुम्भन्तु वहिरस्त्रेण ताडयेद्वर्मणोक्षयेत् अस्त्रेणोत्तरपूर्वाग्रान्मेखलासु वहिः कुशान्

കുംഭം (ജലകലശം) വഹ്ന്യാസ്ത്രംകൊണ്ട് താഡിക്കണം; തുടർന്ന് വർമ്മണ (കവച) മന്ത്രംകൊണ്ട് പ്രോക്ഷണം ചെയ്യണം. അസ്ത്രമന്ത്രംകൊണ്ട് മേഖലകളുടെ പുറത്തു കുശങ്ങൾ ഉത്തര–പൂർവാഗ്രമായി സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 21

ततोन्तस्थितदेवस्य इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः शरात्मना इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः गन्धाद्यैर् इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः कुण्डन्तु इति ख, ङ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः आस्थाप्य स्थापयेत्तेषु हृदा परिधिविस्तरं वक्ताणामस्त्रमन्त्रेण ततो नालापन्नुत्तये

അനന്തരം ദേവത/ഉപകരണങ്ങളെ യഥാസ്ഥാനത്തിൽ സ്ഥാപിച്ച്, ഹൃദാ-മന്ത്രംകൊണ്ട് പരിധി (സീമ)യുടെ വിപുലീകരണം സ്ഥാപിക്കണം. തുടർന്ന് അസ്ത്രമന്ത്രംകൊണ്ട് യജമാനനും ഋത്വിക്കുമാർക്കും രക്ഷാവിധി ചെയ്ത്, വിഘ്നമോ അനിഷ്ടമോ ഉണ്ടാകാതിരിക്കാൻ ചെയ്യണം.

Verse 22

समिधिः पञ्च होतव्याः प्रान्ते मूले घृतप्लुताः ब्रह्माणं शङ्करं विष्णुमनन्तञ्च हृदार्चयेत्

അഞ്ച് സമിധകൾ ഹോമത്തിൽ അർപ്പിക്കണം—അഗ്രഭാഗവും മൂലഭാഗവും ഘൃതം പുരട്ടി. കൂടാതെ ഹൃദയത്തിൽ ബ്രഹ്മാ, ശങ്കരൻ, വിഷ്ണു, അനന്തൻ എന്നിവരെ ആരാധിക്കണം.

Verse 23

दूर्वाक्षतैश् च पर्यन्तं परिधिस्थाननुक्रमात् इन्द्रादीशानपर्यन्तान्तान्विष्टरस्थाननुक्रमात्

ദൂർവയും അക്ഷതവും ഉപയോഗിച്ച് പരിധി-സ്ഥാനങ്ങളുടെ ക്രമപ്രകാരം ചുറ്റും (പൂജ/ചിഹ്നീകരണം) ചെയ്യണം. കൂടാതെ വിഷ്ടര (ആസനം) സ്ഥാനങ്ങളുടെ ക്രമത്തിൽ ഇന്ദ്രാദി ദേവതകളെ ഈശാനാന്തം വരെ സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 24

अग्नेरभिमुखीभूतान् निजदिक्षु हृदार्चयेत् निवार्य विघ्नसङ्घातं वालकं पालयिष्यथ

അഗ്നിയോട് അഭിമുഖമായി നിന്നുകൊണ്ട്, തത്തത് ദിക്കുകളിൽ ഹൃദയഭക്തിയോടെ ആരാധിക്കണം. വിഘ്നങ്ങളുടെ കൂട്ടം നീക്കി, നീ ബാലനെ സംരക്ഷിക്കും.

Verse 25

शैवीमाज्ञाभिमान्तेषां श्रावयेत्तदनन्तरं गृहीत्वा स्रुक्स्रुवावूर्ध्ववदनाधोमुखैः क्रमात्

അതിനുശേഷം യാഗവേദിയുടെ ചുറ്റും നിൽക്കുന്നവർക്ക് ശൈവീ ആജ്ഞ (ആജ്ഞാ-മന്ത്രം) ശ്രവിപ്പിക്കണം. തുടർന്ന് സ്രുക്, സ്രുവ എന്ന രണ്ടു ആഹുതി-കരണ്ടികൾ എടുത്ത് ക്രമമായി ഒന്നിന്റെ വായ് മേലോട്ടും മറ്റൊന്നിന്റെ വായ് കീഴോട്ടും തിരിച്ച് പ്രയോഗിക്കണം.

Verse 26

प्रताप्याग्नौ त्रिधा दर्भमूलमध्याग्रकैः स्पृशेत् कुशस्पृष्टप्रदेशे तु आत्मविद्याशिवात्मकं

ദർഭയെ അഗ്നിയിൽ ചൂടാക്കി, അതിന്റെ മൂലം, മദ്ധ്യം, അഗ്രം എന്നീ ഭാഗങ്ങളാൽ ക്രമമായി മൂന്നു വിധത്തിൽ സ്പർശിക്കണം. കുശസ്പർശിത പ്രദേശത്ത് ശിവസ്വഭാവമായ ആത്മവിദ്യയെ ധ്യാനിച്ച് സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 27

क्रमात्तत्त्वत्रयं न्यस्य हां हीं हूं सं रवैः क्रमात् स्रुवि शक्तिं स्रुवे शम्भुं विन्यस्य हृदयाणुना

തുടർന്ന് ക്രമമായി തത്ത്വത്രയ ന്യാസം ചെയ്യണം; ഹാം, ഹീം, ഹൂം, സം എന്ന ബീജധ്വനികളെ യഥോചിത നാദത്തോടെ അനുക്രമമായി ഉച്ചരിച്ച്, ഹൃദയ-മന്ത്രത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മ ‘അണു’യെ ആധാരമാക്കി സ്രുവയിൽ ശക്തിയെയും സ്രുക്കിൽ ശംഭുവിനെയും വിന്യസിക്കണം.

Verse 28

त्रिसूत्रीवेष्टितग्रीवो पूजितौ कुसुमादिभिः कुशानामुपरिष्टात्तौ स्थापयित्वा स्वदक्षिणे

ത്രിസൂത്രി കൊണ്ട് കഴുത്ത് ചുറ്റി, ആ രണ്ടിനെയും പുഷ്പാദികളാൽ പൂജിച്ച്, കുശയുടെ മുകളിൽ സ്വന്തം വലതുവശത്ത് സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 29

गव्यमाज्यं समादाय वीक्षणादिविशोधितं स्वकां ब्रह्ममयीं मूर्तिं सञ्चिन्त्यादाय तद्घृतं

ഗവ്യഘൃതം എടുത്ത്, വീക്ഷണാദി സംസ്കാരങ്ങളാൽ ശുദ്ധീകരിച്ച്, തനിക്കഭീഷ്ടമായ ബ്രഹ്മമയീ മൂർത്തിയെ ധ്യാനിച്ച്, തുടർന്ന് ആ ഘൃതം (ആഹുതി കർമ്മത്തിനായി) സ്വീകരിക്കണം.

Verse 30

कुण्डस्योर्ध्वं हृदावर्त्य भ्रामयित्वाग्निगोचरे पुनर्विष्णुमयीं ध्यात्वा घृतमीशानगोचरे

കുണ്ഡത്തിൽ നിന്നു ചൈതന്യത്തെ ഊർദ്ധ്വത്തിലേക്ക് ഉയർത്തി ഹൃദയത്തിൽ ആവർത്തിപ്പിച്ച് അഗ്നിഗോചരത്തിൽ പരിഭ്രമിപ്പിക്കണം. പിന്നെ ഹവിയെ വിഷ്ണുമയമായി ധ്യാനിച്ച് ഈശാനഗോചരത്തിൽ ഘൃതം ആഹുതിയാക്കണം.

Verse 31

धृत्वादाय कुशाग्रेण स्वाहान्तं शिरसाणुना आस्तीर्येति घ, ङ, चिह्नितपुस्तद्वयपाठः हां ह्रीं ह्रं समिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः हूं हां क्रूं समिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः शिरसात्मना इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः जुहुयाद्विष्णवे विन्दुं रुद्ररूपमनन्तरं

കുശാഗ്രംകൊണ്ട് എടുത്ത് പിടിച്ച്, ‘ശിരസ്’ ബീജത്തോടുകൂടി ‘സ്വാഹാ’ാന്ത മന്ത്രം ആസ്തീര്യ/ന്യാസം ചെയ്യണം. പാഠഭേദമായി ‘ഹാം ഹ്രീം ഹ്രം’ അല്ലെങ്കിൽ ‘ഹൂം ഹാം ക്രൂം’ അല്ലെങ്കിൽ ‘ശിരസാത്മനാ’ എന്നും കാണുന്നു. തുടർന്ന് രുദ്രരൂപമായ ‘ബിന്ദു’ വിഷ്ണുവിന് ആഹുതിയാക്കണം.

Verse 32

भावयन्निजमात्मानं नाभौ धृत्वाप्लवेत्ततः प्रादेशमात्रदर्भाभ्यामङ्गुष्टानामिकाग्रकैः

സ്വന്തം ആത്മാവിനെ ഭാവിച്ച് ചിത്തം നാഭിയിൽ സ്ഥാപിക്കണം. തുടർന്ന് ‘പ്ലവന’ അഭ്യാസം ചെയ്യണം—ഒരു പ്രാദേശമാത്രം നീളമുള്ള രണ്ട് ദർഭകൾ എടുത്ത്, അവയുടെ അഗ്രം അങ്കുഷ്ഠവും അനാമികയുടെ അഗ്രവും തമ്മിൽ പിടിക്കണം.

Verse 33

धृताभ्यां सम्मुखं वह्नेरस्त्रेणाप्लवमाचरेत् हृदात्मसम्मुखं तद्वत् कुर्यात् सम्प्लवनन्ततः

രണ്ടുകൈകളും നിശ്ചിതവിധത്തിൽ പിടിച്ച് അഗ്നിയുടെ മുന്നിൽ ‘അസ്ത്ര’ മന്ത്രംകൊണ്ട് ‘അപ്ലവ’ കർമ്മം ചെയ്യണം. അതുപോലെ ഹൃദയ-ആത്മയുടെ മുന്നിൽ നിന്ന ശേഷം ‘സമ്പ്ലവന’ (സമ്പൂർണ്ണ ആവരണം/വ്യാപ്തി) നടത്തണം.

Verse 34

हृदालब्धदग्धदर्भं शस्त्रक्षेपात् पवितयेत् दीप्तेनापरदर्भेण निवाह्यानेन दीपयेत्

ഹൃദയസ്പർശം മുതലായ കാരണങ്ങളാൽ ദർഭ ദഗ്ധമായി അയോഗ്യമായാൽ, ‘ശസ്ത്ര’ മന്ത്രക്ഷേപംകൊണ്ട് അതിനെ ശുദ്ധീകരിക്കണം. തുടർന്ന് മറ്റൊരു ദീപ്ത ദർഭ കൊണ്ടുപോയി, അതിനാൽ തന്നെ (അഗ്നി/കർമ്മം) പ്രദീപ്തമാക്കണം.

Verse 35

अस्त्रमन्त्रेण निर्दग्धं वह्नौ दर्भं पुनः क्षिपेत् क्षिप्त्वा घृते कृतग्रन्थिकुशं प्रादेशसम्मितं

അസ്ത്രമന്ത്രം ചൊല്ലി ദർഭയെ ദഗ്ധമാക്കി വീണ്ടും അഗ്നിയിൽ ഇടണം. തുടർന്ന് ഘൃതത്തിൽ കൈപ്രദേശപരിമിതമായ, കെട്ടിട്ട കുശം സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 36

पक्षद्वयमिडादीनां त्रयं चाज्ये विभावयेत् क्रामाद्भागत्रयादाज्यं स्रुवेणादाय होमयेत्

ഇഡാ മുതലായ അർപ്പണങ്ങൾക്ക് രണ്ട് ഭാഗവും ഘൃതത്തിൽ മൂന്ന് ഭാഗവും എന്ന് മനസ്സിൽ വിഭജിക്കണം. തുടർന്ന് ക്രമമായി സ്രുവ ഉപയോഗിച്ച് മൂന്ന് ഭാഗഘൃതം എടുത്ത് ഹോമം ചെയ്യണം.

Verse 37

स्वेत्यग्नौ हा घृते भागं शेषमाज्यं क्षिपेत् क्रमात् ॐ हां अग्नये स्वाहा ॐ हां सोमाय स्वाहा ॐ हां अग्नीषोमाभ्यां स्वाहा उद्घाटनाय नेत्राणां अग्नेर्नेत्रत्रये मुखे

ശുദ്ധ/ദീപ്തമായ അഗ്നിയിൽ ഘൃതത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗം ആഹുതിയായി അർപ്പിക്കണം; തുടർന്ന് ശേഷിക്കുന്ന ആജ്യം ക്രമമായി ഇടണം—“ഓം ഹാം അഗ്നയേ സ്വാഹാ”, “ഓം ഹാം സോമായ സ്വാഹാ”, “ഓം ഹാം അഗ്നീഷോമാഭ്യാം സ്വാഹാ”—ഇത് നേത്രോദ്ധാടനത്തിനായി, അഗ്നിയുടെ ത്രിനേത്രരൂപത്തിന്റെ മുഖത്തിൽ ഉച്ചരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 38

स्रुवेण घृतपूर्णेन चतुर्थीमाहुतिं यजेत् ॐ हां अग्नये स्विष्टकृते स्वाहा अभिमन्त्र्य षडङ्गेन बोधयेद्धेनुमुद्रया

ഘൃതം നിറച്ച സ്രുവ ഉപയോഗിച്ച് നാലാം ആഹുതി അർപ്പിക്കണം—“ഓം ഹാം അഗ്നയേ സ്വിഷ്ടകൃതേ സ്വാഹാ।” തുടർന്ന് ഷഡംഗമന്ത്രങ്ങളാൽ അഭിമന്ത്രിച്ച് ധേനുമുദ്രയാൽ (വിധിയെ) ബോധിപ്പിച്ച്/സജീവമാക്കണം.

Verse 39

अवगुण्ठ्य तनुत्रेण रक्षेदाज्यं शराणुना हृदाज्यविन्दुविक्षेपात् कुर्यादभ्युक्ष्य शोधनं

തനുത്രം (രക്ഷാകവചം) കൊണ്ട് മൂടി, ശരം (അമ്പ്) വഴി ഘൃതത്തെ സംരക്ഷിക്കണം. ഹൃദയപ്രദേശത്തിൽ നിന്ന് ഘൃതബിന്ദുക്കൾ ചിതറുകയാണെങ്കിൽ അഭ്യുക്ഷണം (തളിക്കൽ) വഴി ശോധനം നടത്തണം.

Verse 40

वक्त्राभिघारसन्धानां वक्त्रैकीकरणं तथा ॐ हां सद्योजाताय स्वाहा ॐ हां वामदेवाय स्वाहा ॐ हां स्वाहेत्यग्नौ घृते इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः शरात्मनेति ण, चिह्नितपुस्तकपाठः अघोराय स्वाहा ॐ तत्पुरुषाय स्वाहा ॐ हां ईशानाय स्वाहा इत्येकैकघृताहुत्या कुर्याद्वक्त्राभिघारकं

‘വക്ത്രാഭിഘാര-സന്ധാനം’യും ‘വക്ത്ര-ഏകീകരണം’യും ചെയ്യുന്നതിനായി അഗ്നിയിൽ നെയ്യ് ഓരോന്നായി ആഹുതിയായി അർപ്പിച്ച്, ക്രമമായി ഈ മന്ത്രങ്ങൾ ജപിക്കണം—“ഓം ഹാം സദ്യോജാതായ സ്വാഹാ”, “ഓം ഹാം വാമദേവായ സ്വാഹാ”, (ചില അടയാളപ്പെടുത്തിയ പകർപ്പുകളിൽ പാഠാന്തരം), “അഘോരായ സ്വാഹാ”, “ഓം തത്പുരുഷായ സ്വാഹാ”, “ഓം ഹാം ഈശാനായ സ്വാഹാ।” ഇങ്ങനെ ഓരോ നെയ്യാഹുതിയാലും വക്ത്രാഭിഘാരക കർമ്മം നിർവഹിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 41

औं हां सद्योजातवामदेवाभ्यां स्वाहा ॐ हां वामदेवाघोराभ्यां स्वाहा ॐ हां अघोरतत्पुरुषाभ्यां स्वाहा ॐ हां तत्पुरुषेशानाभ्यां स्वाहा इतिवक्त्रानुसन्धानं मन्त्रैर् एभिः क्रमाच्चरेत् अग्रितो गतया वायुं निरृतादिशिवान्तया

“ഔം ഹാം—സദ്യോജാത-വാമദേവാഭ്യാം സ്വാഹാ; ഓം ഹാം—വാമദേവ-അഘോരാഭ്യാം സ്വാഹാ; ഓം ഹാം—അഘോര-തത്പുരുഷാഭ്യാം സ്വാഹാ; ഓം ഹാം—തത്പുരുഷ-ഈശാനാഭ്യാം സ്വാഹാ।” ഈ മന്ത്രങ്ങളാൽ ക്രമമായി മുഖങ്ങളുടെ ‘അനുസന്ധാനം/ബന്ധനം’ നടത്തണം—കിഴക്ക് (അഗ്നി) മുതൽ ആരംഭിച്ച് വായു-ദിശയിലേക്ക്, നിരൃതി ദിക്കിൽ നിന്ന് നീങ്ങി ശിവൻ (ഈശാന) വരെ।

Verse 42

वक्त्राणामेकतां कुर्यात् स्रुवेण घृतघारया ॐ हां सद्योजातवामदेवाघोरतत्पुरुषेशानेभ्यः स्वाहा इतीष्टवक्त्रे वक्त्राणामन्तर्भावस्तदाकृतिः

സ്രുവം (കരണ്ടി) കൊണ്ട് നെയ്യിന്റെ ധാര ഒഴുക്കി (അഞ്ച്) മുഖങ്ങളുടെ ഏകത്വം വരുത്തി, “ഓം ഹാം സദ്യോജാത-വാമദേവ-അഘോര-തത്പുരുഷ-ഈശാനേഭ്യഃ സ്വാഹാ” എന്ന് ജപിക്കണം. ഇങ്ങനെ ഇഷ്ട (പ്രധാന) മുഖത്തിൽ മറ്റു മുഖങ്ങൾ ലയിച്ച് അതേ രൂപം സ്വീകരിക്കുന്നു।

Verse 43

ईशेन वह्निमभ्यर्च्य दत्वास्त्रेणाहुतित्रयं कुर्यात् सर्वात्मना नाम शिवाग्निस्त्वं हुताशन

ഈശാന മന്ത്രത്തോടെ അഗ്നിയെ അഭ്യർചിച്ച്, തുടർന്ന് അസ്ത്ര മന്ത്രത്തോടെ മൂന്ന് ആഹുതികൾ അർപ്പിക്കണം; പൂർണ്ണ ആത്മഭാവത്തോടെ ഇങ്ങനെ പറയണം—“നാമത്തിൽ നീ ശിവാഗ്നി; ഹേ ഹുതാശന, ഈ ഹവനം സ്വീകരിക്ക.”

Verse 44

हृदार्चितौ विसृष्टाग्नौ पितरौ विधिपूरणीं मूलेन वौषडन्तेन दद्यात् पूर्णां यथाविधि

ഹൃദയഭക്തിയോടെ രണ്ടു പിതൃകളെ സമ്യക് അർച്ചിച്ച്, അഗ്നിയെ വിധിപൂർവ്വം വിസർജ്ജിച്ച ശേഷം, വിധി പൂർത്തിയാക്കുന്ന ‘പൂർണാഹുതി’ നിയമപ്രകാരം നൽകണം—മൂലമന്ത്രം ജപിച്ച് അവസാനം ‘വൗഷട്’ എന്ന് ചൊല്ലി।

Verse 45

ततो हृदम्बुजे साङ्गं ससेनं भासुरं परं यजेत् पूर्ववदावाह्य प्रार्थ्याज्ञान्तर्पयेच्छिवं

അനന്തരം ഹൃദയപദ്മത്തിൽ, അങ്ങോപാംഗങ്ങളോടും ഗണസഹിതനുമായ പരമ ദീപ്തനായ ശിവനെ മുൻവിധിപോലെ ആവാഹനം ചെയ്ത് പൂജിക്കണം; പ്രാർത്ഥിച്ച് ജ്ഞാനാഹുതിയാൽ ശിവനെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തണം।

Verse 46

यागाग्निशिवयोः कृत्वा नाडीसन्धानमात्मना शक्त्या मूलाणुना होमं कुर्यादङ्गैर् दशांशतः

യാഗാഗ്നിയും ശിവനും തമ്മിൽ നാഡീ-സന്ധാനം (ബന്ധം) സ്ഥാപിച്ച്, സ്വന്തം അന്തർശക്തി (ശക്തി)കൊണ്ട് മൂലമന്ത്രത്തിന്റെ അണു (അക്ഷര-ഏകകം) ഉപയോഗിച്ച് ഹോമം ചെയ്യണം; തുടർന്ന് അങ്ങമന്ത്രങ്ങൾക്ക് ദശാംശമായി ആഹുതികൾ നൽകണം।

Verse 47

घृतस्य कार्षिको होमः क्षीरस्य मधुनस् तथा शक्तिमात्राहुतिर्दध्नः प्रसृतिः पायस्यतु

നെയ്യിന്റെ ആഹുതി ഒരു കാർഷിക അളവിൽ; പാൽക്കും തേനും അതുപോലെ. തൈരിന് ശക്തിമാത്ര (ഒരു സ്പൂൺ) ആഹുതിയെന്ന് പറയുന്നു; പായസത്തിന് ഒരു പ്രസൃതി (കൈകപ്പ്) അളവ്।

Verse 48

यथावत् सर्वभक्षाणां लाजानां मुष्टिसम्मितं खण्डत्रयन्तु मूलानां कलानां स्वप्रमाणतः

എല്ലാ ഭക്ഷ്യവസ്തുക്കളുടെയും അളവ് യഥാവിധി പാലിക്കണം. ലാജ (വറുത്ത അരി) ഒരു മുഷ്ടി; മൂലങ്ങൾ (കന്ദമൂലം) മൂന്ന് ഖണ്ഡങ്ങൾ; കലകൾ (ഭാഗങ്ങൾ) തത്തത്ത അളവുപ്രകാരം।

Verse 49

ससेनं भास्करं परमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः शासनं भास्करं परमिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः शाशनं भास्रं परमिति ङ चिह्नितपुस्तकपाठः शासनं त्र्यक्षरं परमिति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः ग्रासार्धमात्रमन्नानां सूक्ष्माणि पञ्च होमयेत् इक्षोरापर्विकं मानं लतानामङ्गुलद्वयं

‘സസേനം ഭാസ്കരം പരം’—ഖ-ചിഹ്നിത കൈയെഴുത്തുപ്രതിയിലെ പാഠം; ‘ശാസനം ഭാസ്കരം പരം’—ഗ-പാഠം; ‘ശാശനം ഭാസ്രം പരം’—ങ-പാഠം; ‘ശാസനം ത്ര്യക്ഷരം പരം’—ഘ-പാഠം. അന്നാഹുതികളിൽ അർദ്ധഗ്രാസ അളവുള്ള അഞ്ചു സൂക്ഷ്മ ഭാഗങ്ങൾ ഹോമം ചെയ്യണം. ഇക്ഷു (കരിമ്പ്)യുടെ അളവ് ‘ആപർവിക’; ലതകളുടെ അളവ് രണ്ട് അങ്കുലം।

Verse 50

पुष्पं पत्रं स्वमानेन समिधां तु दशाङ्गुलं चन्द्रचन्दनकाश्मीरकस्तूरीयक्षकर्दमान्

പുഷ്പവും പത്രവും തങ്ങളുടെ പതിവായ അളവനുസരിച്ച് അർപ്പിക്കണം; ഹോമത്തിനുള്ള സമിധകൾ പത്ത് അങ്കുലം നീളമുള്ളവയായിരിക്കണം; കൂടാതെ ചന്ദ്രവർണ്ണ ചന്ദനം, കുങ്കുമപ്പൂ (കേശരം), കസ്തൂരി, യക്ഷകർദമം എന്ന സുഗന്ധലേപവും സമർപ്പിക്കാം।

Verse 51

कलायसम्मितानेनान् गुग्गुलं वदरास्थिवत् कन्दानामष्टमं भागं जुहुयाद्विधिवत् परं

ഈ ദ്രവ്യങ്ങളെ പയർകണത്തിന്റെ (കലായ) അളവിൽ കണക്കാക്കി, ഗുഗ്ഗുലുവിനെ വടരക്കുരുവുപോലെ കഷണങ്ങളാക്കി വിധിപൂർവ്വം ആഹുതി നൽകണം; കൂടാതെ കന്ദങ്ങളുടെ എട്ടിലൊന്ന് ഭാഗം എടുത്ത് നിയമാനുസാരം—ഇതാണ് ശ്രേഷ്ഠ മാർഗം—ഹോമം നടത്തണം।

Verse 52

होमं निर्वर्तयेदेवं ब्रह्मवीजपदैस्ततः घृतेन स्रुचि पूर्णायां निधायाधोमुखं स्रुवं

ഇങ്ങനെ ബ്രഹ്മ-ബീജാക്ഷരങ്ങളും മന്ത്രപദങ്ങളും ഉപയോഗിച്ച് ഹോമം നിർവഹിക്കണം; തുടർന്ന് സ്രുചി നെയ്യാൽ നിറച്ച്, സ്രുവം (ആഹുതി സ്പൂൺ) അധോമുഖമായി വെക്കണം।

Verse 53

स्रुगग्रे पुष्पमारोप्य पश्चाद्वामेन पाणिना पुनः सव्येन तौ धृत्वा शङ्खसन्निभमुद्रया

സ്രുവത്തിന്റെ അഗ്രത്തിൽ പുഷ്പം വെച്ച്, തുടർന്ന് ഇടത് കൈകൊണ്ട് അത് ഗ്രഹിക്കണം; പിന്നെ വലത് കൈകൊണ്ട് ആ രണ്ടും (യജ്ഞോപകരണങ്ങൾ) പിടിച്ച് ശംഖസദൃശ മുദ്രയാൽ തുടർക്രിയ നടത്തണം।

Verse 54

समुद्गतो अर्धकायश् च समपादः समित्थितः नाभौ तन्मूलमाधाय स्रुगग्रव्यग्रलोचनः

അർദ്ധദേഹം വരെ ഉയർന്ന്, ഇരുകാലുകളും സമമായി വെച്ച് സ്ഥിരചിത്തനായി നില്ക്കണം; അതിന്റെ മൂലം നാഭിയിൽ സ്ഥാപിച്ച്, സ്രുഗ്/സ്രുവത്തിന്റെ അഗ്രത്തിൽ ഏകാഗ്രദൃഷ്ടി പതിപ്പിക്കണം।

Verse 55

ब्रह्मादिकारणात्यागाद्विनिःसृत्य सुषुम्णया वामस्तनान्तमानीय तयोर्मूलमतन्द्रितः

ബ്രഹ്മാദി കാരണകേന്ദ്രങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച് സുഷുമ്ണാ നാഡിയിലൂടെ നിർഗമിച്ച് ആ പ്രാണധാരയെ ഇടത് സ്തനാന്തത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവരണം; തുടർന്ന് ജാഗ്രതയോടെ ആ ദ്വയത്തിന്റെ മൂലസ്ഥാനത്തിൽ മനസ്സുറപ്പിക്കണം.

Verse 56

मूलमन्त्रमविस्पष्टं वौषडन्तं समुच्चरेत् तदग्नौ जुहुयादाज्यं यवसम्मितधारया

മൂലമന്ത്രം അത്യധികം ഉച്ചത്തിൽ അല്ലാതെ മന്ദമായി, അല്പം അസ്പഷ്ടമായി, അവസാനം “വൗഷട്” ചേർത്ത് ഉച്ചരിക്കണം; തുടർന്ന് ആ അഗ്നിയിൽ യവധാന്യത്തിന്റെ അളവിനൊത്ത ധാരയായി നെയ്യ് ഹോമിക്കണം.

Verse 57

आचामं चन्दनं दत्वा ताम्बूलप्रभृतीनपि भक्त्या तद्भूतिमावन्द्य विदध्यात्प्रणतिं परां

ആചമനജലവും ചന്ദനവും അർപ്പിച്ച്, താംബൂലം മുതലായവയും സമർപ്പിക്കണം; തുടർന്ന് ആ ദിവ്യവിഭൂതിയെ ഭക്തിയോടെ വന്ദിച്ച് പരമപ്രണാമം നടത്തണം.

Verse 58

ततो वह्निं समभ्यर्च्य पडन्तास्त्रेण संवरान् संहारमुद्रयाहृत्य क्षमस्वेत्यभिधाय च

തുടർന്ന് അഗ്നിയെ യഥാവിധി അർച്ചിച്ച് ‘പഡന്താസ്ത്ര’ംകൊണ്ട് ചുറ്റുപാടുകൾ ആവരണം ചെയ്ത് സംരക്ഷിക്കണം; പിന്നെ സംഹാരമുദ്ര ചെയ്ത് ‘ക്ഷമസ്വ’ എന്നു പറഞ്ഞു സമാപിപ്പിക്കണം.

Verse 59

भासुरान् परिधीस्तांश् च पूरकेण हृदाणुना विनिःसृत्य स्वपृष्टया इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः विनिःसृत्य स्वपुष्टया इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः भास्वरानिति ख, ग, घ, ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः हृदात्मनेति ख, ग, चिह्नितपुस्तकपाठः श्रद्धया परयात्मीये स्थापयेत हृदम्बुजे

ഹൃദയത്തിലെ സൂക്ഷ്മ അണുവിൽ നിന്ന് പൂരക (ശ്വാസഗ്രഹണം) വഴി ആ ദീപ്തമായ പരിധിവലയങ്ങളെ നിർഗമിപ്പിച്ച്, സ്വന്തം ഏകാഗ്ര ബോധത്തോടെ—പരമശ്രദ്ധയോടെ—പരമാത്മീയ ഹൃദയകമലത്തിൽ സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 60

सर्वपाकाग्रमादाय कृत्वा मण्डलकद्वयं अन्तर्वहिर्बलिं दद्यादाग्नेय्यां कुण्डसन्निधौ

എല്ലാ പാകം ചെയ്ത ആഹാരങ്ങളിൽ നിന്നുമുള്ള ശ്രേഷ്ഠഭാഗം എടുത്ത്, രണ്ട് മണ്ഡലങ്ങൾ നിർമ്മിച്ച്, അന്തർബലിയും ബഹിർബലിയും അർപ്പിക്കണം; അഗ്നേയ ദിക്കിലെ കുണ്ടസന്നിധിയിൽ സമർപ്പിക്കണം।

Verse 61

ॐ हां रुद्रेभ्यः स्वाहा पूर्वे मातृभ्यो दक्षिणे तथा वारुणे हां गणेभ्यश् च स्वाहा तेभ्यस्त्वयं बलिः

ഓം। ‘ഹാം’—രുദ്രന്മാർക്ക് സ്വാഹാ। കിഴക്കിൽ മാതൃഗണങ്ങൾക്ക്, അതുപോലെ തെക്കിലും। വാരുണ ദിക്കിൽ ‘ഹാം’—ഗണങ്ങൾക്ക് സ്വാഹാ। അവർക്കായാണ് ഈ ബലി।

Verse 62

उत्तरे हाञ्च यक्षेभ्य ईशाने हां ग्रहेभ्य उ अग्नौ हामसुरेभ्यश् च रक्षोभ्यो नैरृते बलिः

ഉത്തര ദിക്കിൽ ‘ഹാഞ്’ എന്നു ഉച്ചരിച്ച് യക്ഷന്മാർക്ക് ബലി അർപ്പിക്കണം; ഈശാന (വടക്കുകിഴക്ക്) ദിക്കിൽ ‘ഹാം’ എന്നു ഗ്രഹങ്ങൾക്ക്। അഗ്നേയ ദിക്കിൽ ‘ഹാം’ എന്നു അസുരങ്ങൾക്ക്; നൈഋത (തെക്കുപടിഞ്ഞാറ്) ദിക്കിൽ രക്ഷസ്സുകൾക്ക് ബലി।

Verse 63

वायव्ये हाञ्च नागेभ्यो नक्षत्रेभ्यश् च मध्यतः हां राशिभ्यः स्वाहा वह्नौ विश्वेभ्यो नैरृते यथा

വായവ്യ (വടക്കുപടിഞ്ഞാറ്) ദിക്കിൽ ‘ഹാഞ്’ എന്നു പറഞ്ഞു നാഗങ്ങൾക്ക് ബലി അർപ്പിക്കണം; മദ്ധ്യത്തിൽ നിന്ന് നക്ഷത്രങ്ങൾക്കും. ‘ഹാം’ എന്നു പറഞ്ഞു രാശികൾക്കായി ‘സ്വാഹാ’ ഉച്ചരിച്ച് അഗ്നിയിൽ ആഹുതി നൽകണം; അതുപോലെ നൈഋത ദിക്കിൽ വിശ്വേദേവർക്കും।

Verse 64

वारुण्यां क्षेत्रपालाय अन्तर्बलिरुदाहृतः द्वितीये मण्डले वाह्ये इन्द्यायाग्नियमाय च

വാരുണ ദിക്കിൽ ക്ഷേത്രപാലനുവേണ്ടി അന്തർബലി നിർദ്ദേശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു। രണ്ടാം, ബാഹ്യ മണ്ഡലത്തിൽ ഇന്ദ്രൻ, അഗ്നി, യമൻ എന്നിവർക്കും ബലി അർപ്പിക്കണം।

Verse 65

नैरृताय जलेशाय वायवे धनरक्षिणे ईशानाय च पूर्वादौ हीशाने ब्रह्मणे नमः

നൈഋത (തെക്ക്-പടിഞ്ഞാറ്) അധിപനോടും, ജലങ്ങളുടെ നാഥനായ ജലേശനോടും, വായുവിനോടും, ധനരക്ഷകനോടും, ഈശാനനോടും നമസ്കാരം; കൂടാതെ കിഴക്ക് മുതലായ എല്ലാ ദിക്കുകളിലും, ഈശാന (വടക്കുകിഴക്ക്) ദിക്കിലെ ബ്രഹ്മാവിനും നമസ്കാരം।

Verse 66

नैरृते विष्णवे स्वाहा वायसादेर्वहिर्बलिः बलिद्वयगतान्मन्त्रान् संहारमुद्रयाअत्मनि

നൈഋത (തെക്ക്-പടിഞ്ഞാറ്) ദിക്കിൽ “വിഷ്ണവേ സ്വാഹാ” മന്ത്രത്തോടെ ആഹുതി അർപ്പിച്ച്, കാക്ക മുതലായവർക്കായി ബാഹ്യബലി സ്ഥാപിക്കണം. തുടർന്ന് രണ്ടു ബലികളിൽ ഉപയോഗിച്ച മന്ത്രങ്ങളെ സംഹാരമുദ്രയാൽ സ്വയം ഉള്ളിലേക്ക് പ്രത്യാഹരിക്കണം।