Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 48

Devanagari script

इन्द्र उवाच । अज्ञानाद्यदि वा ज्ञानाद्यन्मया कुकृतं कृतम् । तत्क्षंतव्यं द्विजैः सर्वैर्विशेषाद्दक्ष वाक्यतः

Transliteration

indra uvāca | ajñānādyadi vā jñānādyanmayā kukṛtaṃ kṛtam | tatkṣaṃtavyaṃ dvijaiḥ sarvairviśeṣāddakṣa vākyataḥ

Translation

ອິນທຣະກ່າວວ່າ: “ຈະເປັນເພາະອະວິຊາ ຫຼືຮູ້ຕົວກໍຕາມ ຄວາມຜິດໃດທີ່ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ເຮັດ ຂໍໃຫ້ພຣາຫມະນະທັງປວງອະໄພໃຫ້ ໂດຍສະເພາະຕາມຄໍາຂອງທ່ານດັກສະ.”

Word by Word

• इन्द्रः: Indra
• इन्द्रः: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा, एकवचन, पुल्लिङ्ग

• उवाच: said
• उवाच: Kriyā (Speech verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• अज्ञानात्: from ignorance
• अज्ञानात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: अज्ञान (प्रातिपदिक)
• Form: पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन, नपुंसकलिङ्ग; हेत्वर्थ (from/through ignorance)

• यदि: if
• यदि: Hetu/Śarta (Condition/शर्त)
• Type: Indeclinable
• Root: यदि (अव्यय)
• Form: अव्यय; शर्तसूचक (if)

• वा: or
• वा: Sambandha-bodhaka (Disjunction/विकल्प)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: अव्यय; विकल्पार्थक (or)

• ज्ञानात्: from knowledge/knowingly
• ज्ञानात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: ज्ञान (प्रातिपदिक)
• Form: पञ्चमी, एकवचन, नपुंसकलिङ्ग; हेत्वर्थ (from knowledge/knowingly)

• यत्: whatever/that which
• यत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया, एकवचन, नपुंसकलिङ्ग; सम्बन्धसूचक (that which)

• मया: by me
• मया: Karta (Agent in passive sense/कर्तृ)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया, एकवचन; सर्वनाम (by me)

• कुकृतम्: evil deed
• कुकृतम्: Karma (Object complement/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कु + कृत (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (कुत्सितं कृतम्); प्रथमा/द्वितीया, एकवचन, नपुंसकलिङ्ग; ‘यत्’ इत्यस्य विशेषणम्

• कृतम्: done
• कृतम्: Kriyā (Predicative/क्रिया-भाव)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) + क्त (कृदन्त) कृत
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle used predicatively); प्रथमा/द्वितीया, एकवचन, नपुंसकलिङ्ग (done)

• तत्: that
• तत्: Karma (Thing referred/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा, एकवचन, नपुंसकलिङ्ग; अनुवादक (that)

• क्षन्तव्यम्: should be forgiven
• क्षन्तव्यम्: Vidheyaviśeṣaṇa (Predicate/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: क्षम (धातु) + तव्यत् (कृदन्त) क्षन्तव्य
• Form: तव्यत्-प्रत्ययान्त कृदन्त (gerundive: ‘to be forgiven’); प्रथमा, एकवचन, नपुंसकलिङ्ग; विधेय

• द्विजैः: by the Brahmins
• द्विजैः: Karta (Agent in passive/कर्तृ)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया, बहुवचन, पुल्लिङ्ग

• सर्वैः: by all
• सर्वैः: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया, बहुवचन, पुल्लिङ्ग; विशेषणम् (of dvijaiḥ)

• विशेषात्: especially
• विशेषात्: Kriyāviśeṣaṇa/Hetu (Especially/from the standpoint/विशेष)
• Type: Noun
• Root: विशेष (प्रातिपदिक)
• Form: पञ्चमी, एकवचन, पुल्लिङ्ग; विशेषार्थे (especially)

• दक्ष: O Dakṣa
• दक्ष: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: दक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: सम्बोधन, एकवचन, पुल्लिङ्ग

• वाक्यतः: because of (your) statement
• वाक्यतः: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: पञ्चमी, एकवचन, नपुंसकलिङ्ग; हेत्वर्थ/प्रमाणार्थ (on account of the word/statement)

Speaker

Indra (Śakra, Sahasrākṣa)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Indra speaks directly, hands joined, eyes lowered, confessing wrongdoing done knowingly or unknowingly, requesting forgiveness from all brāhmaṇas, emphasizing Dakṣa’s directive.

Characters & Entities

• Indra
• Brāhmaṇas (Dvijas)
• Dakṣa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Repentance and seeking forgiveness from the righteous is a dharmic remedy that restores order even after deliberate or accidental wrongdoing.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse sits in a Tīrthamāhātmya sequence tied to a kuṇḍa/liṅga context; the immediate focus is moral purification through kṣamā (forgiveness).

What ritualistic prescription is mentioned?

Atonement here is expressed as seeking forgiveness from dvijas; no specific dāna/snānā/homa is stated in this verse.