Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 66

Devanagari script

शुचिष्मत्युवाच । आर्यपुत्रार्यधिषण प्राणनाथ प्रियव्रत । न दुर्लभं ममास्तीह किंचित्त्वच्चरणार्चनात्

Transliteration

śuciṣmatyuvāca | āryaputrāryadhiṣaṇa prāṇanātha priyavrata | na durlabhaṃ mamāstīha kiṃcittvaccaraṇārcanāt

Translation

ຊຸຈິສະມະຕີກ່າວວ່າ: ໂອ ອາຣະຍະບຸດ ຜູ້ມີປັນຍາສູງ ໂອ ນາຍແຫ່ງຊີວິດຂ້າ ໂອ ຜູ້ໝັ້ນຄົງໃນວຣະຕະອັນຮັກ—ເນື່ອງດ້ວຍການບູຊາທີ່ພຣະບາດຂອງທ່ານ ທີ່ນີ້ບໍ່ມີສິ່ງໃດທີ່ຍາກສຳລັບຂ້າ

Word by Word

• शुचिष्मती: Śuciṣmatī
• शुचिष्मती: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शुचिष्मती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect); प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद

• आर्यपुत्र: O noble son
• आर्यपुत्र: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: आर्य-पुत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन); एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुष (आर्यस्य पुत्र)

• आर्यधिषण: O one of noble intellect
• आर्यधिषण: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: आर्य-धिषण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन; एकवचन; कर्मधारय (आर्या धिषणा यस्य)

• प्राणनाथ: O lord of my life
• प्राणनाथ: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: प्राण-नाथ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन; एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (प्राणानां नाथः)

• प्रियव्रत: O one of dear vows
• प्रियव्रत: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: प्रिय-व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन; एकवचन; कर्मधारय (प्रियं व्रतं यस्य)

• न: not
• न: Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध-निपात (negation)

• दुर्लभम्: hard to obtain
• दुर्लभम्: Visheshya (Predicate nominal/विशेष्य)
• Type: Adjective
• Root: दुर्-लभ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; कर्मधारय (दुष्टं/कठिनं लभ्यम्)

• मम: for me / of me
• मम: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी; एकवचन

• अस्ति: there is
• अस्ति: Kriya (Main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट् (Present); प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद

• इह: here
• इह: Adhikarana (Locative sense/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक (adverb of place)

• किञ्चित्: anything
• किञ्चित्: Karta (Subject complement/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: किञ्चित् (सर्वनाम/अव्यय-प्राय)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; अनिश्चित-प्रमाणवाचक (indefinite pronoun)

• त्वत्: your
• त्वत्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी; एकवचन (genitive stem in compound)

• चरणार्चनात्: from worship of (your) feet
• चरणार्चनात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: चरण-अर्चन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; पञ्चमी (5th/पञ्चमी); एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुष (चरणस्य अर्चनम्)

Speaker

Śuciṣmatī

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (Avimukta)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Close, intimate focus on Śuciṣmatī speaking with folded hands, eyes lowered in reverence, emphasizing the husband’s feet as the locus of worship; the atmosphere is devotional rather than romantic.

Characters & Entities

• Śuciṣmatī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devotion expressed through humble service is portrayed as a source of strength and spiritual merit in household dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The dialogue occurs within Kāśīkhaṇḍa, the Kashi Mahatmya section of the Skanda Purana.

What ritualistic prescription is mentioned?

Caraṇārcana—reverential worship/service at the feet (here, of the husband) as an act of devotion.