Shloka 9

वंशवर्णनम् तथा विवाहप्रार्थना

Genealogy of the Ikshvaku Line and the Proposal for Marriage

Devanagari script

स ददर्श महात्मानं जनकं धर्मवत्सलम्।सोऽभिवाद्य शतानन्दं राजानं चापि धार्मिकम्।।1.70.9।।राजार्हं परमं दिव्यमासनं चाऽध्यरोहत।

Transliteration

sa dadarśa mahātmānaṃ janakaṃ dharmavatsalam |

so 'bhivādya śatānandaṃ rājānaṃ cāpi dhārmikam || 1.70.9 ||

rājārhaṃ paramaṃ divyam āsanaṃ cādhyarohata |

Translation

ພຣະອົງໄດ້ເຫັນພຣະຊະນະກະມະຫາອາດມາ ຜູ້ຮັກແລະຖືມັ່ນໃນທຳມະ. ແລ້ວຈຶ່ງກາບນົບນ້ອມພຣະສະຕານັນທະ ແລະພຣະຣາຊາຜູ້ທຳມະ, ຈາກນັ້ນຈຶ່ງຂຶ້ນນັ່ງເທິງອາສນະອັນສູງສົ່ງ ງາມວິຈິດ ເໝາະສົມແກ່ກຽດສັກຂອງພຣະຣາຊາ

Word by Word

• सः: he
• सः: कर्ता
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (कर्तृ), एकवचनम्; सर्वनाम

• ददर्श: saw / beheld
• ददर्श: क्रिया
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (परोक्शभूत/Perfect), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्

• महात्मानम्: the great-souled one
• महात्मानम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: महात्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (कर्म), एकवचनम्

• जनकम्: Janaka
• जनकम्: कर्म (महात्मानम् इति विशेष्यस्य अपपद-सम्बन्धेन)
• Type: Noun
• Root: जनक (प्रातिपदिक; नाम)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (कर्म), एकवचनम्

• धर्मवत्सलम्: devoted to righteousness
• धर्मवत्सलम्: विशेषण (कर्मणः)
• Type: Adjective
• Root: धर्मवत्सल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (जनकम्/महात्मानम् प्रति); समासः: धर्मे वत्सलः

• सः: he
• सः: कर्ता
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (कर्तृ), एकवचनम्; सर्वनाम

• अभिवाद्य: having saluted / having paid respects
• अभिवाद्य: पूर्वक्रिया (अनुक्रिया-संबन्धः)
• Type: Verb
• Root: अभि + वद् (धातु) → अभिवाद्य (क्त्वान्त-कृदन्त)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्तम् अव्यय-कृदन्तम् (Gerund); पूर्वकालिक-क्रिया

• शतानन्दम्: Śatānanda
• शतानन्दम्: कर्म (अभिवाद्य इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: शतानन्द (प्रातिपदिक; नाम)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (कर्म), एकवचनम्

• राजानम्: the king
• राजानम्: सम्बन्ध/विशेष्य (कर्मणः)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; शतानन्दस्य विशेषण-रूपेण (अपपद-सम्बन्धः)

• च: and
• च: समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च (निपात/अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम् (conjunction)

• अपि: also
• अपि: सम्बन्ध (निपात-प्रयोगः)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (निपात/अव्यय)
• Form: निपातः; समुच्चय/अन्वर्थ-बलवर्धकः (also/indeed)

• धार्मिकम्: virtuous / righteous
• धार्मिकम्: विशेषण (कर्मणः)
• Type: Adjective
• Root: धार्मिक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (राजानम्/शतानन्दम् प्रति)

• राजार्हम्: befitting a king
• राजार्हम्: विशेषण (कर्मणः)
• Type: Adjective
• Root: राजन् + अर्ह (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (आसनम् प्रति); समासः: राज्ञे अर्हम् (राज्ञः अर्हम्)

• परमम्: supreme / excellent
• परमम्: विशेषण (कर्मणः)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (आसनम् प्रति)

• दिव्यम्: divine / splendid
• दिव्यम्: विशेषण (कर्मणः)
• Type: Adjective
• Root: दिव्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (आसनम् प्रति)

• आसनम्: seat / throne
• आसनम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: आसन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (कर्म), एकवचनम्

• च: and
• च: समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च (निपात/अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम् (conjunction)

• अध्यरोहत: mounted / ascended / occupied
• अध्यरोहत: क्रिया
• Type: Verb
• Root: अधि + रुह् (धातु)
• Form: लङ्-लकारः (अनद्यतनभूत/Imperfect), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्

Context

There he saw the high-souled Janaka devoted to righteousness. Having paid his regards to Satananda and the virtuous king he occupied an exalted seat befitting aking.

Characters & Entities

• Kuśadhvaja (implied as 'he')
• Janaka
• Śatānanda
• Mithilā (implied setting)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Maryādā (proper conduct) as dharma: respectful greetings and appropriate seating reflect a righteous social order and mutual honor among the virtuous.

What is the narrative situation?

Kuśadhvaja arrives at Janaka’s court, pays respects to the sage and king, and is formally seated.

Which character virtue is emphasized?

Respectfulness and adherence to courtly propriety (vinaya and maryādā).