Shloka 12

विश्वामित्रस्य शरणागति-प्रशंसा तथा वासिष्ठपुत्र-शापः

Visvamitra grants refuge; the curse upon Vasishta’s sons

Devanagari script

वासिष्ठं तच्छतं सर्वं क्रोधपर्याकुलाक्षरम्।यदाह वचनं सर्वं शृणु त्वं मुनिपुङ्गव।।1.59.12।।

Transliteration

vāsiṣṭhaṃ tacchataṃ sarvaṃ krodha-paryākulākṣaram | yad āha vacanaṃ sarvaṃ śṛṇu tvaṃ munipuṅgava || 1.59.12 ||

Translation

ໂອ ມຸນີຜູ້ສູງສຸດ ຂໍໃຫ້ທ່ານຟັງຖ້ອຍຄຳທັງໝົດທີ່ບຸດທັງຮ້ອຍຂອງວະສິດຖະໄດ້ກ່າວ—ຖ້ອຍຄຳທີ່ພະຍາງຄ໌ສັ່ນສະເທືອນປົນປ່ວນເນື່ອງຈາກໄຟໂທສະ

Word by Word

• वासिष्ठम्: belonging to Vasiṣṭha
• वासिष्ठम्: विशेषण (of 'शतम्')
• Type: Adjective
• Root: वासिष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (समूहवाचक), प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; 'वसिष्ठसम्बन्धि'

• तत्: that
• तत्: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; 'शतम्' इत्यस्य विशेषण

• शतम्: a hundred
• शतम्: कर्म/विषय (topic: 'that hundred')
• Type: Noun
• Root: शत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; संख्यावाचक-नाम

• सर्वम्: all
• सर्वम्: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; 'शतम्' इत्यस्य विशेषण

• क्रोध-पर्याकुल-अक्षरम्: whose words/syllables were agitated by anger
• क्रोध-पर्याकुल-अक्षरम्: विशेषण (of 'वचनम्' understood / of 'शतम्' as speaking)
• Type: Adjective
• Root: क्रोध (प्रातिपदिक) + पर्याकुल (प्रातिपदिक) + अक्षर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (क्रोधेन पर्याकुलानि अक्षराणि यस्य)

• यत्: which/that which
• यत्: कर्म (object of 'शृणु')
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धसूचक सर्वनाम

• आह: said
• आह: क्रिया (verb)
• Type: Verb
• Root: अह्/आह (धातु; 'to say' perfect stem)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• वचनम्: speech
• वचनम्: कर्म (Karma)
• Type: Noun
• Root: वचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन

• सर्वम्: all
• सर्वम्: कर्म-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; 'वचनम्' इत्यस्य विशेषण

• शृणु: listen
• शृणु: क्रिया (command)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• त्वम्: you
• त्वम्: कर्ता (Karta)
• Type: Noun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा विभक्ति, एकवचन

• मुनि-पुङ्गव: O best of sages
• मुनि-पुङ्गव: सम्बोधन (Address)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक) + पुङ्गव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (मुनीनां पुङ्गवः)

Context

When a kshatriya acts as a priest for the sacrifice, particularly for a chandala, how can gods and sages partake the offerings?

Characters & Entities

• Vasiṣṭha
• Vasiṣṭha’s hundred sons

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma includes restraint in speech; anger distorts truth and clarity, leading to harmful words and later consequences.

What is the narrative situation?

The narration introduces the angry outburst of Vasiṣṭha’s sons, preparing the reader for their accusations and the response that follows.

Which character virtue is emphasized?

By contrast, the verse highlights the virtue of composure (kṣamā/śama) by showing how anger confuses speech.