Sarga 22
अभिषेक-निवृत्ति-उपदेशः (Withdrawal of the Coronation: Rama’s Counsel to Lakshmana)
अयोध्याकाण्ड
ສັກຣາ 22 ກ່າວເຖິງການເຂົ້າໄປຫ້າມປາມດ້ວຍຄວາມສະຫງົບຂອງພຣະຣາມ ເມື່ອພິທີອະພິເສກຖືກຂັດຂວາງ ແລະພຣະລັກສະມະນະເກີດໂທສະຮຸນແຮງ. ພຣະຣາມເຂົ້າໄປຫາພຣະລັກສະມະນະ—ຜູ້ຖືກພັນລະນາວ່າຕາເບີກກວ້າງດ້ວຍຄວາມໂກດ ແລະ “ຟ້ອງຟືດດັ່ງງູເຈົ້າ”—ແລ້ວສອນໃຫ້ຍຶດ dhairya (ຄວາມອົດທົນໝັ້ນຄົງ) ພ້ອມສັ່ງໃຫ້ລົງມືທັນທີ: ຖອນການຈັດຕຽມອະພິເສກທັງໝົດໂດຍບໍ່ໃຫ້ເກີດອຸປະສັກເພີ່ມ. ພຣະຣາມອະທິບາຍວ່າ ຖ້າຍັງສືບຕໍ່ການຕຽມພິທີ ຈະເຮັດໃຫ້ພຣະທະສະຣະຖະເຈັບປວດໃຈຫນັກຂຶ້ນ ເນື່ອງຈາກພຣະອົງຢ້ານການຜິດ satya (ສັດຈະ) ເມື່ອຄຳສັດບໍ່ອາດສຳເລັດ. ພຣະຣາມເຫັນຄຳເວົ້າຮຸນແຮງ ແລະຄວາມແນ່ວແນ່ຂອງໄກເກຍີ ເປັນຜົນຂອງ daiva/kṛtānta (ຊະຕາກຳ) ຈຶ່ງຫ້າມການໂທດທັບ ແລະການແກ້ແຄ້ນ; ພຣະອົງກ່າວວ່າ ແມ່ນແຕ່ລະສີກໍອາດຫວັ່ນໄຫວໄດ້ພາຍໃຕ້ແຮງກົດດັນຂອງຊະຕາ. ໃນບົດນີ້ ອຸປະກອນພິທີຫຼວງ—ໂດຍສະເພາະໝໍ້ນ້ຳສັກສິດ—ກາຍເປັນການຕຽມຕົນເພື່ອຕະປະ; ພຣະຣາມຍືນຢັນວ່າ ການຢູ່ປ່າອາດ “ສົງ່າງາມກວ່າ” ການເປັນກະສັດ ຫາກສອດຄ່ອງກັບທຳມະ. ດັ່ງນັ້ນ ຄຳສອນນີ້ຊີ້ທາງການປ່ຽນຈາກ rājyadharma ໄປສູ່ tapodharma ໂດຍຮັກສາອະຫິງສາໃນຄອບຄົວ ແລະຄວາມສະຫງົບຮຽບຮ້ອຍຂອງປະຊາຊົນ.
Shlokas
Verse 1
अथ तं व्यथया दीनं सविशेषममर्षितम्।श्वसन्तमिव नागेन्द्रं रोषविस्फारितेक्षणम्।।।।आसाद्य रामस्सौमित्रिं सुहृदं भ्रातरं प्रियम्।उवाचेदं स धैर्येण धारयन्सत्त्वमात्मवान्।।।।
ຕໍ່ມາ ພະຣາມາຜູ້ຄອບຄອງຕົນເອງ ໄດ້ປະຄອງຈິດໃຈດ້ວຍຄວາມອົດທົນກ້າແຂງ ເຂົ້າໄປຫາພະລັກສະມະນະ ສາວມິຕຣີ—ນ້ອງຊາຍອັນເປັນທີ່ຮັກ ແລະມິດສະຫາຍສະນິທ—ຜູ້ທຸກທ້ອນດ້ວຍຄວາມເຈັບປວດ ຫາຍໃຈຟູ່ຟູ່ດັ່ງພະຍານາກຣາຊ ດວງຕາເບີກກວ້າງດ້ວຍໂທສະ; ແລ້ວພະອົງຈຶ່ງກ່າວກັບພະອົງນັ້ນດ້ວຍຄວາມໝັ້ນຄົງດັ່ງນີ້.
Verse 2
अथ तं व्यथया दीनं सविशेषममर्षितम्। श्वसन्तमिव नागेन्द्रं रोषविस्फारितेक्षणम्।।2.22.1।।आसाद्य रामस्सौमित्रिं सुहृदं भ्रातरं प्रियम्।उवाचेदं स धैर्येण धारयन्सत्त्वमात्मवान्।।2.22.2।।
ແລ້ວພຣະຣາມ ຜູ້ມີຈິດໃຈສະຫງົບ ແລະໝັ້ນຄົງ ໄດ້ເຂົ້າໄປຫາ ສໍາມິຕຣີ—ນ້ອງຊາຍອັນເປັນທີ່ຮັກ ແລະມິດສະຫາຍຜູ້ຊື່ສັດ—ຜູ້ຖືກທຸກຂ໌ບີບຄັ້ນ ແລະເຜົາໄໝ້ດ້ວຍຄວາມໂກດ ດຸດດັ່ງພະຍານາກໃຫຍ່ທີ່ພົ່ນລົມຟູ ດວງຕາເບີກກວ້າງດ້ວຍໂທສະ; ແລ້ວພຣະຣາມຈຶ່ງຕັ້ງສະຕິ ແລະຕຣັດດ້ວຍຄວາມອົດທົນ.
Verse 3
निगृह्य रोषं शोकं च धैर्यमाश्रित्य केवलम्।अवमानं निरस्येमं गृहीत्वा हर्षमुत्तमम्।।।।उपक्लृप्तं हि यत्किञ्चिदभिषेकार्थमद्य मेसर्वं विसर्जय क्षिप्रं कुरु कार्यं निरत्ययम्।।।।
ຈົ່ງຂົມຄວບຄຸມທັງຄວາມໂກດ ແລະຄວາມໂສກ; ຈົ່ງພຶ່ງພາແຕ່ຄວາມໝັ້ນຄົງແຫ່ງໃຈ. ຈົ່ງປັດທິ້ງຄວາມຮູ້ສຶກຖືກຫຍັບຫຍາມນີ້ ແລະຍຶດໝັ້ນໃນປີຕິອັນສູງສຸດ.
Verse 4
निगृह्य रोषं शोकं च धैर्यमाश्रित्य केवलम्।अवमानं निरस्येमं गृहीत्वा हर्षमुत्तमम्।।2.22.3।।उपक्लृप्तं हि यत्किञ्चिदभिषेकार्थमद्य मेसर्वं विसर्जय क्षिप्रं कुरु कार्यं निरत्ययम्।।2.22.4।।
ສິ່ງໃດກໍຕາມທີ່ຈັດຕຽມໄວ້ໃນມື້ນີ້ເພື່ອພິທີອະພິເສກຂອງເຮົາ ຈົ່ງຍົກເລີກໃຫ້ໝົດໂດຍໄວ; ຈົ່ງເຮັດຢ່າງຮີບດ່ວນ ແລະປະຕິບັດກິດທີ່ຄວນເຮັດໃຫ້ສຳເລັດໂດຍບໍ່ໃຫ້ມີຄວາມຜິດພາດ
Verse 5
सौमित्रे योऽभिषेकार्थे मम सम्भार सम्भ्रमः।अभिषेकनिवृत्त्यर्थे सोऽस्तु संभारसम्भ्रमः।।।।
ໂອ ສໍມິຕຣ (Saumitra) ເອີຍ, ຄວາມພາກພຽນແລະຄວາມຮີບຮ້ອນທີ່ໃຊ້ຈັດຕຽມພິທີອະພິເສກຂອງເຮົາ ຈົ່ງໃຫ້ເປັນຄວາມພາກພຽນນັ້ນເອງ ເພື່ອຢຸດແລະປິດການຈັດຕຽມທັງປວງ
Verse 6
यस्या मदभिषेकार्थे मानसं परितप्यते।माता मे सा यथा न स्यात्सविशङ्का तथा कुरु।।।।
ຈົ່ງປະຕິບັດໃຫ້ເປັນໄປດັ່ງນັ້ນ ເພື່ອໃຫ້ແມ່ຂອງເຮົາ—ຜູ້ທີ່ໃຈເຄີຍຮ້ອນຮົ່ມເນື່ອງຈາກຄວາມຄິດເຖິງພິທີອະພິເສກຂອງເຮົາ—ຈະບໍ່ຫຼົງຄ້າງຢູ່ໃນຄວາມສົງໄສແລະຄວາມຫວັ່ນວິຕົກ
Verse 7
तस्याश्शङ्कामयं दुःखं मुहूर्तमपि नोत्सहे।मनसि प्रतिसंजातं सौमित्रेऽहमुपेक्षितुम्।।।।
ໂອ ສໍມິຕຣ ເອີຍ, ເຮົາບໍ່ອາດເມີນເຉີຍໄດ້ແມ່ນແຕ່ຊົ່ວຂະນະ ຕໍ່ຄວາມໂສກເສົ້າອັນເກີດຈາກຄວາມລະແວງສົງໄສ ທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນໃຈຂອງນາງ
Verse 8
न बुद्धिपूर्वं नाबुद्धं स्मरामीह कदाचन।मातृ़णां वा पितुर्वाऽहं कृतमल्पं च विप्रियम्।।।।
ເຮົາບໍ່ເຄີຍຈື່ຈຳໄດ້ເລີຍວ່າ ຢູ່ທີ່ນີ້ ເຮົາເຄີຍກະທຳ—ຈະໂດຍຕັ້ງໃຈຫຼືໂດຍຄວາມເຜີຍເລີຍ—ສິ່ງໃດແມ່ນແຕ່ນ້ອຍນິດ ທີ່ເຮັດໃຫ້ແມ່ທັງຫຼາຍ ຫຼືພໍ່ຂອງເຮົາບໍ່ພໍໃຈ
Verse 9
सत्यस्सत्याभिसन्धश्च नित्यं सत्यपराक्रमः।परलोकभयाद्भीतो निर्भयोऽस्तु पिता मम।।।।
ຂໍໃຫ້ພໍ່ຂອງຂ້າພະເຈົ້າ—ຜູ້ສັດຈິງ ມຸ່ງໝັ້ນໃນສັດຈະເປັນນິດ ແຂງກ້າໃນວິລະພາບອັນແທ້—ຜູ້ເກງກົວປະໂລກແລະຜົນແຫ່ງທຳ ບັດນີ້ຈົ່ງເປັນຜູ້ບໍ່ມີຄວາມຢ້ານກົວເຖີດ
Verse 10
तस्याऽपि हि भवेदस्मिन्कर्मण्यप्रतिसंहृते।सत्यं नेति मनस्तापस्तस्य तापस्तपेच्च माम्।।।।
ເພາະຖ້າກິດນີ້—ການຈັດຕຽມພິທີອະພິເສກຂອງຂ້າ—ບໍ່ຖືກຖອນຄືນ ພຣະບິດາຂອງຂ້າກໍຈະຖືກເຜົາໄໝ້ດ້ວຍຄວາມຮ້ອນຮົ່ມໃນໃຈວ່າ “ສັດຈະຂອງເຮົາບໍ່ສຳເລັດ” ແລະຄວາມທຸກນັ້ນເອງຈະມາກະທົບຂ້າດ້ວຍ.
Verse 11
अभिषेकविधानं तु तस्मात्संहृत्य लक्ष्मण।अन्वगेवाहमिच्छामि वनं गन्तुमितःपुनः।।।।
ດັ່ງນັ້ນ ໂອ ລັກສະມະນະ ຈົ່ງຮືບຖອນແລະຢຸດການຈັດພິທີອະພິເສກເສຍກ່ອນ; ຫຼັງຈາກນັ້ນແລ້ວ ຂ້າຈຶ່ງປາຖະໜາຈະອອກຈາກທີ່ນີ້ໄປສູ່ປ່າ.
Verse 12
मम प्रव्राजनादद्य कृतकृत्या नृपात्मजा।सुतं भरतमव्यग्रमभिषेचयिता ततः।।।।
ເມື່ອຂ້າອອກໄປສູ່ການນິລະເທດໃນມື້ນີ້ແລ້ວ ພຣະທິດາແຫ່ງພຣະຣາຊານັ້ນ—ເມື່ອຈຸດປະສົງສຳເລັດ—ຈະໃຫ້ອະພິເສກແກ່ພຣະໂອຣສຂອງນາງ ຄື ພຣະພະຣະຕະ ໂດຍບໍ່ລັງເລ.
Verse 13
मयि चीराजिनधरे जटामण्डलधारिणि।गतेऽरण्यं च कैकेय्या भविष्यति मनस्सुखम्।।।।
ເມື່ອຂ້ານຸ່ງຜ້າເປືອກໄມ້ ແລະຫຸ້ມໜັງກວາງ ພ້ອມທັງຖືວົງຊະຕາຜົມກອບ ແລ້ວເຂົ້າສູ່ປ່າ ເມື່ອນັ້ນ ໄກເກຍີ ຈຶ່ງຈະໄດ້ຄວາມສະຫງົບໃນໃຈ.
Verse 14
बुद्धिः प्रणीता येनेयं मनश्च सुसमाहितम्।तं तु नार्हामि संक्लेष्टुं प्रव्रजिष्यामि मा चिरम्।।।।
ເນື່ອງຈາກຄວາມຕັ້ງໃຈນີ້ໄດ້ຖືກກໍ່ຕັ້ງແລ້ວ ແລະໃຈຂອງຂ້າກໍສະຫງົບໝັ້ນຄົງ ຂ້າບໍ່ຄວນເຮັດໃຫ້ພຣະອົງທຸກໃຈ; ຂ້າຈະອອກໄປສູ່ການນິລະເທດໂດຍບໍ່ຊັກຊ້າ.
Verse 15
कृतान्तस्त्वेव सौमित्रे द्रष्टव्यो मत्प्रवासने।राज्यस्य च वितीर्णस्य पुनरेव निवर्तने।।।।
ໂອ ສະມິຕຣີ, ໃນການຖືກເນລະເທດຂອງຂ້າ ແລະໃນການຖອນຄືນອານາຈັກທີ່ເຄີຍປະທານແລ້ວນັ້ນ ພຶງເຫັນວ່າເປັນເພາະພຣະພິລິດ (ວາສະນາ) ແຕ່ພຽງຢ່າງດຽວ
Verse 16
कैकेय्याः प्रतिपत्तिर्हि कथं स्यान्मम पीडने।यदि भावो न दैवोऽयं कृतान्तविहितो भवेत्।।।।
ເພາະວ່າ ໄກເກຍີ ຈະມີຄວາມຕັ້ງໃຈທຳຮ້າຍຂ້າໄດ້ແນວໃດ ຖ້າບໍ່ແມ່ນວ່າຄວາມຄິດນີ້ແລະເຄາະຮ້າຍນີ້ ເປັນສິ່ງທີ່ວາສະນາກຳນົດ ແລະກຣິຕານຕະຈັດວາງໄວ້
Verse 17
जानासि हि यथा सौम्य न मातृषु ममान्तरम्।भूतपूर्वं विशेषो वा तस्या मयि सुतेऽपि वा।।।।
ເຈົ້າຮູ້ດີ ໂອ ຜູ້ອ່ອນໂຍນ ວ່າຂ້າບໍ່ເຄີຍແບ່ງແຍກຄວາມຮັກລະຫວ່າງແມ່ທັງຫຼາຍຂອງຂ້າ; ແລະນາງໃນອະດີດ ແມ່ນແຕ່ມີລູກຊາຍຂອງນາງເອງ ກໍບໍ່ເຄີຍເຮັດໃຫ້ຂ້າແຕກຕ່າງຈາກລູກຂອງນາງ
Verse 18
सोऽभिषेकनिवृत्त्यर्थैप्रवासार्थैश्च दुर्वचैः।उग्रैर्वाक्यैरहं तस्या नान्यद्दैवात्समर्थये।।।।
ສ່ວນຖ້ອຍຄຳອັນແຂງກະດ້າງ ແລະຮຸນແຮງຂອງນາງ—ເພື່ອຢຸດພິທີອະພິເສກຂອງຂ້າ ແລະຜັກໃຫ້ຂ້າໄປເນລະເທດ—ຂ້າອະທິບາຍໄດ້ດ້ວຍສິ່ງອື່ນບໍ່ໄດ້ ນອກຈາກວາສະນາເທົ່ານັ້ນ
Verse 19
कथं प्रकृतिसम्पन्ना राजपुत्री तथागुणा।ब्रूयात्सा प्राकृतेव स्त्री मत्पीडां भर्तृसन्निधौ।।।।
ຖ້າບໍ່ແມ່ນວາສະນາກຳລັງກະທຳຢູ່ ໄກເກຍີ—ຜູ້ມີທຳມະຊາດສູງສົ່ງ ເປັນພຣະທິດາແຫ່ງກະສັດ ແລະພ້ອມດ້ວຍຄຸນທຳ—ຈະກ່າວຖ້ອຍຄຳທີ່ບາດໃຈຂ້າ ຕໍ່ໜ້າສາມີຂອງນາງ ດັ່ງຍິງທົ່ວໄປໄດ້ແນວໃດ
Verse 20
यदचिन्त्यन्तु तद्दैवं भूतेष्वपि न विहन्यते।व्यक्तं मयि च तस्यां च पतितो हि विपर्ययः।।।।
ໂອ ສໍາມິຕຣີ, ພຣະພິລິດແຫ່ງວາສະນາ (ໄດ້ວະ) ແທ້ຈິງຍາກຈະຄາດຄິດ ແລະພະລັງຂອງມັນບໍ່ອາດຕ້ານທານໄດ້ໃນສັດທັງປວງ. ເຫັນຊັດວ່າ ຄວາມວິບັດນີ້ໄດ້ຕົກລົງ—ທັງໃສ່ຂ້າ ແລະໃສ່ນາງດ້ວຍ.
Verse 21
कश्चिद्दैवेन सौमित्रे योद्धुमुत्सहते पुमान्।यस्य न ग्रहणं किञ्चित्कर्मणोऽन्यत्र दृश्यते।।।।
ໂອ ສໍາມິຕຣີ, ມະນຸດຜູ້ໃດຈະກ້າຫານຕໍ່ສູ້ກັບວາສະນາໄດ້ແທ້? ການຍຶດກຸມຂອງມັນບໍ່ປາກົດໃຫ້ເຫັນໂດຍກົງ; ຮູ້ໄດ້ພຽງຈາກການເຄື່ອນໄຫວຂອງກຳມະ ແລະຜົນສຸດທ້າຍ ເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ມີທາງອື່ນ.
Verse 22
सुखदुःखे भयक्रोधौ लाभालाभौ भवाभवौ।यच्च किञ्चित्तथाभूतं ननु दैवस्य कर्म तत्।।।।
ຄວາມສຸກແລະຄວາມທຸກ, ຄວາມຢ້ານແລະຄວາມໂກດ, ໄດ້ແລະເສຍ, ເກີດແລະຕາຍ—ສິ່ງໃດກໍຕາມທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນທຳນອງນີ້ ຍ່ອມເປັນການກະທຳຂອງວາສະນາແທ້ໆ.
Verse 23
ऋषयोऽप्युग्रतपसो दैवेनाभिप्रपीडिताः।उत्सृज्य नियमांस्तीव्रान्भ्रश्यन्ते काममन्युभिः।।।।
ແມ່ນແຕ່ພວກຣິສີຜູ້ບຳເນັດຕະປະສະຢາອັນເຂັ້ມກ້າ ເມື່ອຖືກວາສະນາກົດຂີ່ບີບຄັ້ນ ກໍລະທິ້ງວິໄນອັນເຄັ່ງຄັດ ແລະພລັ້ງພາດລົງ—ຖືກຕັນຫາແລະໂທສະຄອບງຳ.
Verse 24
असङ्कल्पितमेवेह यदकस्मात्प्रवर्तते।निवर्त्यारम्भमारब्धं ननु दैवस्य कर्म तत्।।।।
ເມື່ອອຸປະສັກທີ່ບໍ່ໄດ້ຄາດຄິດ ເກີດຂຶ້ນຢ່າງກະທັນຫັນໃນທີ່ນີ້ ແລະຢຸດຢັ້ງກິດທີ່ໄດ້ເລີ່ມແລ້ວ ນັ້ນກໍແມ່ນການງານຂອງພຣະລິຂິດ (ໄທວະ) ແນ່ນອນ.
Verse 25
एतया तत्त्वया बुद्ध्या संस्तभ्यात्मानमात्मना।व्याहतेऽप्यभिषेके मे परितापो न विद्यते।।।।
ດ້ວຍປັນຍາອັນຕັ້ງຢູ່ໃນສັດທຳນີ້ ຂ້າໄດ້ປະຄອງໃຈຕົນເອງດ້ວຍຕົນເອງ; ແມ່ນແຕ່ພິທີອະພິເສກຂອງຂ້າຖືກຂັດຂວາງ ກໍບໍ່ມີຄວາມໂສກໃນໃຈຂ້າ.
Verse 26
तस्मादपरितापस्संस्त्वमप्यनुविधाय माम्।प्रतिसंहारय क्षिप्रमाभिषेचनिकीं क्रियाम्।।।।
ດັ່ງນັ້ນ ເຈົ້າຈົ່ງປອດຈາກຄວາມໂສກເຊັ່ນຂ້າ; ຈົ່ງດຳເນີນຕາມຂ້າ ແລະຮີບຮ້ອນຖອນຄືນພິທີກຳ ແລະການຈັດຕຽມທີ່ເພື່ອອະພິເສກນັ້ນ.
Verse 27
एभिरेव घटै स्सर्वैरभिषेचनसम्भृतैः।मम लक्ष्मण तापस्ये व्रतस्नानं भविष्यति।।।।
ໂອ ລັກຊະມະນະ, ດ້ວຍໝໍ້ນ້ຳທັງຫມົດນີ້ທີ່ຮວບຮວມໄວ້ເພື່ອອະພິເສກ ຂ້າຈະກະທຳການອາບນ້ຳແຫ່ງວຣະຕະ ເພື່ອຊີວິດແຫ່ງຕະປະ ແລະວິໄນນັກບວດທີ່ຢູ່ຂ້າງໜ້າ.
Verse 28
अथवा किं ममैतेन राजद्रव्यमयेन तु।उद्धृतं मे स्वयं तोयं व्रतादेशं करिष्यति।।।।
ຫຼືບໍ່ຢ່າງນັ້ນ ນ້ຳທີ່ເກັບໄວ້ໃນພາຊະນະຂອງພະຣາຊາ ຈະມີປະໂຫຍດອັນໃດແກ່ຂ້າພະເຈົ້າ? ນ້ຳທີ່ຂ້າພະເຈົ້າຕັກຂຶ້ນດ້ວຍມືຕົນເອງ ຈະເປັນເຄື່ອງສຳລັບປະຕິບັດຂໍ້ກຳນົດແຫ່ງວຣະຕະຂອງຂ້າພະເຈົ້າ
Verse 29
मा च लक्ष्मण सन्तापं कार्षीर्लक्ष्म्या विपर्यये।राज्यं वा वनवासो वा वनवासो महोदयः।।।।
ຢ່າໂສກເສົ້າເລີຍ ໂອ ລັກສະມະນະ ຕໍ່ການຜັນຜວນແຫ່ງໂຊກລາບນີ້. ຈະເປັນລາຊະອານາຈັກ ຫຼື ການຢູ່ປ່າ—ການຢູ່ປ່ານັ້ນແຫຼະແມ່ນມະຫາກຽດຕິອັນສູງສຸດ
Verse 30
न लक्ष्मणास्मिन्खलु कर्मविघ्नेमाता यवीयस्यतिशङ्कनीया।दैवाभिपन्ना हि वदत्यनिष्टंजानासि दैवं च तथा प्रभावम्।।।।
ໂອ ລັກສະມະນະ ໃນອຸປະສັກຕໍ່ກິດທີ່ຕັ້ງໃຈນີ້ ມານດາຜູ້ນ້ອຍຂອງພວກເຮົາ ບໍ່ຄວນຖືກສົງໄສເກີນຄວນ. ເພາະຖືກອຳນາດແຫ່ງໄທວະ (ຊະຕາກຳ) ຄອບງຳ ນາງຈຶ່ງເວົ້າຖ້ອຍຄຳອັນບໍ່ນ່າຟັງ—ເຈົ້າກໍຮູ້ດີວ່າພະລັງແຫ່ງໄທວະນັ້ນແຂງກ້າປານໃດ
Frequently Asked Questions
The dilemma is whether to resist the coronation’s cancellation through anger and confrontation or to preserve dharma by orderly withdrawal. Rāma chooses institutional and familial stability: he instructs Lakṣmaṇa to revoke the abhiṣeka arrangements promptly and proceed toward exile without provoking further harm.
Rāma teaches that composure (sattva) and truth-protection outweigh immediate power. By attributing the crisis to daiva/kṛtānta, he redirects blame away from individuals, preventing violence and enabling a disciplined shift from kingship to tapas as a dharmic response.
Culturally, the sarga highlights the abhiṣeka ritual system (consecration pots, preparations) and the ascetic markers of exile—bark garments, antelope skin, and matted hair. Geographically, the key transition is from Ayodhyā’s palace order toward the forest (vana) as a new ethical and social arena.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.