Adhyaya 45: Jaimini’s Cosmological Questions and the Opening of Markandeya’s Account of Primary Creation

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे पितापुत्रसंवादे जडोपाख्यानं नाम चतुश्चत्वारिंशोऽध्यायः । जैमिनिरुवाच सम्यगेतनमाख्यातं भवद्भिर्द्विजसत्तमाः । प्रवृत्तं च निवृत्तं च द्विविधं कर्म वैदिकम् ॥

ດັ່ງນັ້ນ ໃນ «ສີຣີ ມາຣກັນເດຍ ປຸຣານະ» ໃນບົດສົນທະນາລະຫວ່າງພໍ່ແລະລູກ ບົດທີ 44 ຊື່ວ່າ «ເຫດການຈະດາ» ກໍສິ້ນສຸດລົງ. ໄຈມິນີ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນບັນດາຜູ້ເກີດສອງຄັ້ງ, ເຈົ້າໄດ້ອະທິບາຍໃຫ້ຂ້ອຍຢ່າງຖືກຕ້ອງ. ກຳກັບຕາມພຣະເວດມີສອງປະເພດ: ທາງແຫ່ງການເຂົ້າຮ່ວມ (pravṛtti) ແລະ ທາງແຫ່ງການຖອນຕົວ (nivṛtti)»

Verse 2

अहो पितृप्रसादेन भवतां ज्ञानमीदृशम् । येन तिर्यक्त्वमप्येतत् प्राप्य मोहस्तिरस्कृतः ॥

ອ້າ! ໂດຍພຣະກຸສົນແຫ່ງພໍ່ຂອງເຈົ້າ ຄວາມຮູ້ເຊັ່ນນັ້ນຈຶ່ງເປັນຂອງເຈົ້າ—ໂດຍຄວາມຮູ້ນັ້ນ ແມ່ນແຕ່ໄດ້ບັນລຸສະພາບເປັນສັດ ຄວາມຫຼົງກໍຖືກລະທິ້ງແລ້ວ.

Verse 3

धन्या भवन्तः संसिद्ध्यै प्रागवस्थास्थितं यतः । भवतां विषयोद्भूतैर्न मोहैश्चाल्यते मनः ॥

ເຈົ້າເປັນຜູ້ມີພອນ ເນື່ອງຈາກເຈົ້າໄດ້ຖືກສະຖາປະນາໄວ້ກ່ອນໃນຄວາມພ້ອມສຳລັບຄວາມສຳເລັດ; ຈິດໃຈຂອງເຈົ້າບໍ່ຖືກສັ່ນຄອນໂດຍຄວາມຫຼົງທີ່ເກີດຈາກອາລົມວັດຖຸ.

Verse 4

दिष्ट्या भगवता तेन मार्कण्डेयेन धीमता । भवन्तो वै समाख्याताः सर्वसन्देहहृत्तमाः ॥

ໂດຍໂຊກດີ ໂດຍມາຣກັນເດຍຜູ້ມີພອນ ແລະມີປັນຍາ ເຈົ້າໄດ້ຮັບການສອນຢ່າງດີແທ້—ທ່ານນັ້ນເປັນຜູ້ກຳຈັດຄວາມສົງໄສ ແລະຄວາມມືດມົນທັງປວງ.

Verse 5

संसारेऽस्मिन् मनुष्याणां भ्रमतामतिसङ्कटे । भवद्विधैः समं सङ्गो जायते नातपस्विनाम् ॥

ໃນສັງສາຣະອັນອັນຕະລາຍນີ້ ທີ່ມະນຸດພາກັນຫຼົງທາງ ການໄດ້ຄົບຄ່າສົມາຄົມກັບສະມະນະ ແລະ ລິສີເຊັ່ນທ່ານ ບໍ່ເກີດຂຶ້ນງ່າຍສໍາລັບຜູ້ບໍ່ມີຕະປະສະຍາ।

Verse 6

यद्यहं सङ्गमासाद्य भवदिभर्ज्ञानदृष्टिभिः । न स्यां कृतार्थस्तन्नूनं न मेऽन्यत्र कृतार्थता ॥

ຖ້າແມ່ນວ່າ ຫຼັງຈາກໄດ້ຄົບຄ່າສົມາຄົມກັບທ່ານ—ຜູ້ມີທັດສະນະຕັ້ງຢູ່ໃນປັນຍາ—ແລ້ວຂ້ອຍຍັງບໍ່ອິ່ມໃຈ, ແນ່ນອນວ່າບໍ່ມີຄວາມອິ່ມໃຈໃຫ້ຂ້ອຍຢູ່ທີ່ອື່ນໃດອີກ।

Verse 7

प्रवृत्ते च निवृत्ते च भवतां ज्ञानकर्मणि । मतिमस्तमलां मन्ये यथा नान्यस्य कस्यचित् ॥

ທັງໃນທາງການເຂົ້າຮ່ວມກະທໍາ (pravṛtti) ແລະ ທາງການຖອນຕົວ (nivṛtti), ທັງໃນປັນຍາ ແລະ ການກະທໍາຂອງທ່ານ, ຂ້ອຍເຫັນວ່າຄວາມເຂົ້າໃຈຂອງທ່ານບໍ່ມີມົນທິນ ບໍ່ເໝືອນຜູ້ໃດອື່ນ।

Verse 8

यदि त्वनुग्रहवती मयी बुद्धिर्द्विजोत्तमाः । भवतां तत्समाख्यातुमर्हतेदमशेषतः ॥

ຖ້າທ່ານ, ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນບັນດາດວິຊະ (twice-born), ມີເມດຕາກະລຸນາຕໍ່ຂ້ອຍ, ກໍຄວນອະທິບາຍທຸກສິ່ງນີ້ໃຫ້ຂ້ອຍຢ່າງຄົບຖ້ວນ ບໍ່ໃຫ້ເຫຼືອສ່ວນໃດເລີຍ।

Verse 9

कथमेतत्समुद्भूतं जगत् स्थावरजङ्गमम् । कथञ्च प्रलयङ्काले पुनर्यास्यति सत्तमाः ॥

ໂລກນີ້—ທັງສິ່ງທີ່ເຄື່ອນໄຫວ ແລະ ສິ່ງທີ່ຢຸດນິ່ງ—ເກີດຂຶ້ນແນວໃດ? ແລະໃນເວລາແຫ່ງການລະລາຍ (pralaya) ມັນຈະດັບລົງ ແລະ ຖືກກັບຄືນສູ່ການຮວບຮວມແນວໃດ, ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນບັນດາຜູ້ມີຄຸນທໍາ?

Verse 10

कथञ्च वंशाः देवर्षि-पितृभूतादिसम्भवाः । मन्वन्तराणि च कथं वंशानुचरितञ्च यत् ॥

ແລ້ວສາຍວົງສານຸວົງທີ່ເກີດຈາກເທວະ, ຣິສິ, ປິຕຣິ (Pitṛs), ພູຕະ ແລະອື່ນໆ ເກີດຂຶ້ນແນວໃດ? ມັນວັນຕະຣະ (Manvantara) ຈະຖືກພັນລະນາແນວໃດ ແລະປະຫວັດທີ່ຕາມຫຼັງສາຍວົງສານຸວົງນັ້ນເປັນຢ່າງໃດ?

Verse 11

यावत्यः सृष्टयश्चैव यावन्तः प्रलयास्तथा । यथा कल्पविभागश्च या च मन्वन्तरस्थितिḥ ॥

ການສ້າງມີຈັກປະເພດ ແລະການລະລາຍ/ພິນາດມີຈັກປະເພດ; ການແບ່ງຂອງກັລປະ (kalpa) ເປັນແນວໃດ; ແລະໄລຍະເວລາ/ໂຄງສ້າງຂອງມັນວັນຕະຣະ (manvantara) ແມ່ນຢ່າງໃດ—ຂໍໃຫ້ບອກຂ້ອຍ.

Verse 12

यथा च क्षितिसंस्थानं यत् प्रमाणञ्च वै भुवः । यथास्थिति समुद्राद्रि-निम्नगाः काननानि च ॥

ແລະໂຄງຮ່າງຂອງແຜ່ນດິນເປັນແນວໃດ ແລະຂະໜາດຂອງນາງແທ້ໆເທົ່າໃດ; ແລະມະຫາສະໝຸດ, ພູເຂົາ, ແມ່ນ້ຳ, ແລະປ່າໄມ້ ຖືກຈັດວາງແນວໃດ—ຂໍໃຫ້ບອກຂ້ອຍ.

Verse 13

भूर्लोकादिस्वर्लोकानां गणः पातालसंश्रयः । गतिस्तथार्कसोमादि-ग्रहर्क्षज्योतिषामपि ॥

(ຂໍອະທິບາຍ) ລະບົບໂລກທັງຫຼາຍ ຈາກພູຣໂລກະ (Bhūrloka) ເຖິງສະວັກໂລກະ (Svargaloka), ແລະພູມພາກໃຕ້ດິນທີ່ອາໄສຢູ່ໃນປາຕາລະ (Pātāla); ພ້ອມທັງເສັ້ນທາງເຄື່ອນຂອງດວງອາທິດ, ດວງຈັນ, ດາວເຄາະ, ກຸ່ມດາວ, ແລະດວງສະຫວ່າງທັງຫຼາຍ.

Verse 14

श्रोतुमिच्छाम्यहं सर्वमेतदाहूतसम्प्लवम् । उपसंहृते च यच्छेषं जगत्यस्मिन् भविष्यति ॥

ຂ້ອຍປາຖະໜາຈະຟັງທັງໝົດນີ້—ກ່ຽວກັບນ້ຳຖ້ວມໃຫຍ່ທີ່ຖືກເອີ້ນມາ/ລົງມາຄອບຄຸມ—ແລະເມື່ອໂລກຖືກຖອນຄືນ ຈະມີສິ່ງໃດເຫຼືອຄ້າງຢູ່ໃນຈັກກະວານນີ້.

Verse 15

पक्षिण ऊचुः प्रश्नभारोऽयमतुलो यस्त्वया मुनिसत्तम । पृष्टस्तं ते प्रवक्ष्यामस्तत् शृणुष्वेह जैमिने ॥

ນົກທັງຫຼາຍກ່າວວ່າ: «ໂອ ນັກບວດຜູ້ປະເສີດ, ນ້ຳໜັກແຫ່ງຄຳຖາມທີ່ທ່ານຖາມນັ້ນ ບໍ່ອາດທຽບໄດ້. ພວກເຮົາຈະອະທິບາຍໃຫ້ທ່ານ; ຈົ່ງຟັງເຖີດ, ໂອ ໄຈມິນີ»។

Verse 16

मार्कण्डेयेन कथितं पुरा क्रौष्टुकये यथा । द्विजपुत्राय शान्ताय व्रतस्त्राताय धीमते ॥

ດັ່ງທີ່ເຄີຍຖືກເລົ່າໄວ້ແຕ່ກ່ອນໂດຍ ມາຣະກັນເດຍ ແກ່ ກຣາວສະຕຸກີ—ແກ່ບຸດຂອງພຣາຫມັນຜູ້ສະງົບ, ຜູ້ພິທັກສາວຣະຕະ, ຜູ້ຮອບຮູ້.

Verse 17

मार्कण्डेयं महात्मानमुपासीनं द्विजोत्तमैः । क्रौष्टुकिः परिपप्रच्छ यदेतत् पृष्टवान् प्रभो ॥

ກຣາວສະຕຸກີໄດ້ຖາມ ມາຣະກັນເດຍ ຜູ້ມີຈິດໃຈຍິ່ງໃຫຍ່, ຜູ້ຖືກບໍລິການໂດຍພຣາຫມັນຜູ້ປະເສີດ—ເຖິງເລື່ອງນັ້ນເອງທີ່ເຂົາເຄີຍຖາມ, ໂອ ພຣະອົງ.

Verse 18

तस्य चाकथयत् प्रीत्या यन्मुनिर्भृगुनन्दनः । तत्ते प्रकथयिष्यामः शृणु त्वं द्विजसत्तम ॥

ແລະສິ່ງທີ່ລະສີນັ້ນ, ຜູ້ເປັນຄວາມປິຕິຂອງສາຍພັນພຣິກຸ, ໄດ້ກ່າວແກ່ເຂົາດ້ວຍຄວາມເມດຕາ—ພວກເຮົາຈະເລົ່າໃຫ້ທ່ານຟັງບັດນີ້. ຈົ່ງຟັງ, ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນບັນດາຜູ້ເກີດສອງຄັ້ງ.

Verse 19

प्रणिपत्य जगन्नाथं पद्मयोनिं पितामहम् । जगद्योनिं स्थितं सृष्टौ स्थितौ विष्णुस्वरूपिणम् । प्रलये चान्तकर्तारं रौद्रं रुद्रस्वरूपिणम् ॥

ເມື່ອໄດ້ນ້ອມກາບພຣະເຈົ້າແຫ່ງສາກົນ—ພິຕາມະຫະ, ຜູ້ເກີດຈາກດອກບົວ—ຜູ້ເປັນຄັນທ້ອງແຫ່ງໂລກ; ຜູ້ຕັ້ງຢູ່ໃນການສ້າງເປັນ ພຣະພຣົມມາ, ໃນການຄຸ້ມຄອງມີຮູບເປັນ ວິສນຸ, ແລະໃນການລະລາຍເປັນຜູ້ສິ້ນສຸດອັນດຸຮ້າຍ ມີຮູບເປັນ ຣຸດຣະ.

Verse 20

मार्कण्डेय उवाच उत्पन्नमात्रस्य पुरा ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः । पुराणमेतद्वेदाश्च मुखेभ्योऽनुविनिः सृताः ॥

ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: ໃນການເກົ່າແກ່ ເມື່ອພຣະພຣະຫມາ—ຜູ້ທີ່ການເກີດຂອງພຣະອົງບໍ່ປາກົດ—ພຶ່ງປາກົດຂຶ້ນ, ພຸຣານນີ້ ແລະ ວິດາ ໄດ້ໄຫຼອອກຈາກພຣະໂອດຂອງພຣະອົງ.

Verse 21

पुराणसंहिताश्चक्रुर्बहुलाः परमर्षयः । वेदानां प्रविभागश्च कृतस्तैस्तु सहस्रशः ॥

ຣິສີຜູ້ສູງສຸດໄດ້ຮຽບຮວບປຸຣານເປັນສັງຄະຫຼຸບຫຼາຍຢ່າງ ແລະພວກເຂົາຍັງໄດ້ແບ່ງວິດາອອກ—ແທ້ຈິງແລ້ວໃນຫຼາຍພັນວິທີ.

Verse 22

धर्मज्ञानञ्च वैराग्यमैश्वर्यञ्च महात्मनः । तस्योपदेशेन विना न हि सिद्धं चतुष्टयम् ॥

ທັມມະ, ປັນຍາທາງວິນຍານ, ຄວາມບໍ່ຍຶດຕິດ, ແລະອໍານາດແຫ່ງຄວາມເປັນເຈົ້າທີ່ແທ້—ຫາກບໍ່ມີຄໍາສອນຂອງມະຫາວິນຍານນັ້ນ ການບັນລຸສີ່ປະການນີ້ບໍ່ສໍາເລັດ.

Verse 23

वेदान् सप्तर्षयस्तस्माज्जगृहुस्तस्य मानसाः । पुराणं जगृहुश्चाद्या मुनयस्तस्य मानसाः ॥

ຈາກພຣະອົງນັ້ນ ຣິສີເຈັດອົງໄດ້ຮັບວິດາເປັນບຸດເກີດຈາກໃຈ; ແລະບັນດາຣິສີດັ້ງເດີມກໍໄດ້ຮັບພຸຣານເປັນບຸດເກີດຈາກໃຈ (ຈາກພຣະອົງ) ເຊັ່ນດຽວກັນ.

Verse 24

भृगोः सकाशाच्च्यवनस्तेनोक्तञ्च द्विजन्मनाम् । ऋषिभिश्चापि दक्षाय प्रोक्तमेतन्महात्मभिः ॥

ຈະວະນະໄດ້ຮຽນມັນຈາກ ພຣິກຸ ແລະໄດ້ສອນໃຫ້ແກ່ຜູ້ເກີດສອງຄັ້ງ; ແລະສິ່ງນີ້ກໍໄດ້ຖືກສອນໂດຍຣິສີຜູ້ມີຈິດໃຫຍ່ແກ່ ດັກສະ ດ້ວຍ.

Verse 25

दक्षेण चापि कथितमिदमासीत्तदा मम । तत्तुभ्यं कथयाम्यद्य कलिकल्मषनाशनम् ॥

ເລື່ອງນີ້ກໍໄດ້ຖືກດັກສະເລົ່າໃຫ້ຂ້ອຍຟັງແຕ່ກ່ອນ. ບັດນີ້ ຂ້ອຍຈະບອກຊ້ຳຄຳສອນນັ້ນ ອັນທຳລາຍມົນທິນແຫ່ງຍຸກກະລິ ໃຫ້ເຈົ້າຟັງ.

Verse 26

सर्वमेतन्महाभाग ! श्रूयतां मे समाधिना । यथाश्रुतं मया पूर्वं दक्षस्य गदतो मुने ॥

ໂອ ຜູ້ມີວາສະນາດີ, ຂໍໃຫ້ເຈົ້າຟັງທຸກຢ່າງນີ້ຈາກຂ້ອຍດ້ວຍໃຈຈົ່ງຈໍ່. ດັ່ງທີ່ຂ້ອຍເຄີຍຟັງຈາກດັກສະເມື່ອທ່ານເວົ້າ, ໂອ ນັກບຳເນັດ.

Verse 27

प्रणिपत्य जगद्योनिमजमव्ययमाश्रयम् । चराचरस्य जगतो धातारं परमं पदम् ॥

ເມື່ອໄດ້ນົບນ້ອມແດ່ຄັນ/ແຫຼ່ງກຳເນີດແຫ່ງສາກົນ—ບໍ່ເກີດ, ບໍ່ເສື່ອມ, ເປັນທີ່ພຶ່ງ—ແລະແດ່ຜູ້ຄ້ຳຈຸນໂລກທີ່ເຄື່ອນໄຫວແລະບໍ່ເຄື່ອນໄຫວ, ຜູ້ເປັນສະຖານະ/ທີ່ສະຖິດອັນສູງສຸດ,

Verse 28

ब्रह्माणमादिपुरुषमुत्पत्तिस्थितिसंयमे । यत्कारणमनौपम्यं यत्र सर्वं प्रतिष्ठितम् ॥

(ຂ້ອຍນົບນ້ອມ) ແດ່ພຣະພຣະຫມາ, ບຸລຸດດັ້ງເດີມ—ຜູ້ມີພະລັງອັນເປັນເຫດ ດຳເນີນໃນການສ້າງ, ການຄ້ຳຈຸນ, ແລະການລະລາຍ—ຫາຜູ້ເທົ່າທຽມບໍ່ໄດ້, ແລະທຸກສິ່ງຕັ້ງຢູ່ໃນພຣະອົງ.

Verse 29

तस्मै हिरण्यगर्भाय लोकतन्त्राय धीमते । प्रणम्य सम्यग्वक्ष्यामि भूतवर्गमनुत्तमम् ॥

ເມື່ອໄດ້ນົບນ້ອມຢ່າງຖືກຕ້ອງແດ່ຮິຣັນຍະຄັຣພະນັ້ນ—ຜູ້ຮູ້ປັນຍາ, ຜູ້ຄວບຄຸມລະບຽບໂລກ—ບັດນີ້ ຂ້ອຍຈະອະທິບາຍຢ່າງຖືກຕ້ອງເຖິງຫມວດຫມູ່ອັນຫາທຽບບໍ່ໄດ້ຂອງສັດ/ທາດທັງຫຼາຍ.

Verse 30

महताद्यं विशेषान्तं सवैरूप्यं सलक्षणम् । प्रमाणैः पञ्चभिर्गम्यं स्रोतॊभिः षड्भिरन्वितम् ॥

ຄໍາສອນນີ້ກ່ຽວກັບລໍາດັບເລີ່ມຈາກ «ມະຫັດ» ໄປຈົນເຖິງ «ວິເສສະ» ພ້ອມທັງປະເພດ ແລະ ເຄື່ອງໝາຍກໍານົດ; ຄວນຮູ້ດ້ວຍປະມານະ 5 ແລະ ສຳພັນກັບ «ສໂຣຕະ» 6 ສາຍ/ຊ່ອງທາງ।

Verse 31

पुरुषाधिष्ठितं नित्यमनित्यमिव च स्थितम् । तच्छ्रूयतां महाभाग ! परमॆण समाधिना ॥

ແມ່ນແທ້ວ່າມັນເປັນນິລັນດອນ ແລະ ມີປຸຣຸສະເປັນຜູ້ຄຸ້ມຄອງ, ແຕ່ມັນປາກົດຄືວ່າບໍ່ຖາວອນ. ຂໍໃຫ້ຟັງເຖິງນັ້ນ, ໂອ ຜູ້ປະເສີດ, ດ້ວຍສະມາທິອັນສູງສຸດ।

Verse 32

प्रधानं कारणं यत्तदव्यक्ताख्यं महर्षयः । यदाहुः प्रकृतिं सूक्ष्मां नित्यां सदसदात्मिकाम् ॥

ຫຼັກການເຫດປັດໃຈນັ້ນ ທີ່ເອີ້ນວ່າ «ປຣະທານ»—ອີກນາມໜຶ່ງວ່າ «ອະວະຍັກຕະ»—ບັນດາລະສີໃຫຍ່ພາກັນອະທິບາຍວ່າ «ປຣະກຣິຕິ»: ລະອຽດ, ນິລັນດອນ, ແລະ ມີສະພາບທັງ «ມີ» ແລະ «ບໍ່ມີ».

Verse 33

ध्रुवमक्षय्यमजरममेयं नान्यसंश्रयम् । गन्धरूपरसैर्हीनं शब्दस्पर्शविवर्जितम् ॥

ມັນໝັ້ນຄົງ, ບໍ່ເສື່ອມສະລາຍ, ບໍ່ແກ່, ບໍ່ອາດວັດໄດ້, ບໍ່ພຶ່ງພາສິ່ງອື່ນ; ປາສະຈາກກິ່ນ, ຮູບ, ແລະ ລົດ, ແລະ ພົ້ນຈາກສຽງ ແລະ ການສຳຜັດ.

Verse 34

अनाद्यन्तं जगद्योनिं त्रिगुणप्रभवाप्ययम् । असाम्प्रतमविज्ञेयं ब्रह्माग्रे समवर्तत ॥

ບໍ່ມີຕົ້ນກໍາເນີດ ແລະ ບໍ່ມີທີ່ສິ້ນສຸດ, ເປັນແຫຼ່ງກໍາເນີດຂອງຈັກກະວານ—ເປັນຖານຂອງການເກີດຂຶ້ນ ແລະ ການລະລາຍຂອງກຸນະ 3—ໃນເວລານັ້ນມັນບໍ່ອາດຮູ້ໄດ້ໂດຍກົງ, ແລະ ມັນມີຢູ່ກ່ອນພຣະພຣະຫມາ (Brahmā).

Verse 35

प्रलयस्यानु तेनेदं व्याप्तमासीदशेषतः । गुणसाम्यात्ततस्तस्मात् क्षेत्रज्ञाधिष्ठितान्मुने ॥

ຫຼັງຈາກການລະລາຍ (ປະລະຍະ) ສັບພະສິ່ງທັງປວງໃນຈັກກະວານຖືກແຜ່ຊຶມໂດຍຫຼັກການອັນບໍ່ປາກົດນັ້ນທັງໝົດ. ຈາກຄວາມສົມດຸນຂອງກຸນະ ພາຍໃຕ້ການປະທານຢູ່ຂອງ ກເສດຣະຊະຍະ (ຜູ້ຮູ້ແຫ່ງສະໜາມ) ໂອ ນັກບຳເນັດ, ການສ້າງຈຶ່ງເກີດຂຶ້ນ.

Verse 36

गुणभावात् सृज्यमानात् सर्गकाले ततः पुनः । प्रधानं तत्त्वमुद्भूतं महान्तं तत् समावृणोत् ॥

ຕໍ່ມາອີກ ໃນເວລາແຫ່ງການສ້າງ ເມື່ອກຸນະເລີ່ມສະແດງອາການຂອງຕົນ ຫຼັກການທີ່ເອີ້ນວ່າ ປຣະທານະ ກໍເກີດຂຶ້ນ; ແລະປຣະທານະນັ້ນຫໍ່ຫຸ້ມ ມະຫັດ (ຫຼັກການໃຫຍ່).

Verse 37

यथा बीजं त्वचा तद्वदव्यक्तेनावृतो महान् । सात्त्विको राजसश्चैव तामसश्च त्रिधोदितः ॥

ເຊັ່ນດຽວກັບເມັດພືດທີ່ຖືກຫຸ້ມໂດຍເປືອກຂອງມັນ, ມະຫັດກໍຖືກຫຸ້ມໂດຍອະວະຍັກຕະ (avyakta) ອັນບໍ່ປາກົດ. ແລະຖືກປະກາດວ່າມີສາມຢ່າງ: ສາດຕະວິກ, ຣາຈະສະ, ແລະ ຕາມະສະ.

Verse 38

ततस्तस्मादहङ्कारस्त्रिविधो वै व्यजायत । वैकारिकस्तैजसश्च भूतादिश्च सतामसः ॥

ຈາກນັ້ນແທ້ໆ ອະຫັງກາຣະ (ຫຼັກອັດຕາ/ອີໂກ) ອັນສາມຢ່າງເກີດຂຶ້ນ: ວະຍກາຣິກະ, ຕະຍຊະ, ແລະ ພູຕາດິ ອັນມີທາມະສະເປັນທຳມະຊາດ.

Verse 39

महताचावृतः सोऽपि यथाव्यरक्तेन वै महान् । भूतादिस्तु विकुर्वाणः शब्दतन्मात्रकन्ततः ॥

ອະຫັງກາຣະນັ້ນກໍຖືກຫຸ້ມໂດຍມະຫັດ ເຊັ່ນດຽວກັບທີ່ມະຫັດຖືກຫຸ້ມໂດຍອະວະຍັກຕະ. ຈາກນັ້ນ ພູຕາດິ (ອະຫັງກາຣະທາມະສະ) ເມື່ອແປງສະພາບ ກໍຜະລິດຕັນມາຕຣະອັນລະອຽດຂອງສຽງ (ສັບດະ-ຕັນມາຕຣະ).

Verse 40

ससर्ज शब्दतन्मात्रादाकाशं शब्दलक्षणम् । आकाशं शब्दमात्रन्तु भूतादिश्चावृणोत्ततः ॥

ຈາກສານະລະອຽດແຫ່ງສຽງ ພຣະອົງໄດ້ກໍ່ເກີດ ອາກາສ (ākāśa) ອັນມີລັກສະນະເປັນສຽງ. ແລ້ວ bhūtādi ໄດ້ຫຸ້ມຫໍ່ອາກາສນັ້ນ ຊຶ່ງມີຄຸນລັກສະນະແຕ່ສຽງຢ່າງດຽວ.

Verse 41

स्पर्शतन्मात्रमेवेह जायते नात्र संशयः । बलवान् जायते वायुस् तस्य स्पर्शगुणो मतः ॥

ໃນນີ້ ສານະລະອຽດແຫ່ງການສຳຜັດ (sparśa-tanmātra) ໄດ້ຖືກກໍ່ເກີດ—ບໍ່ມີຂໍ້ສົງໄສ. ແລ້ວ vāyu (ລົມ) ອັນມີພະລັງອັນໃຫຍ່ ເກີດຂຶ້ນ; ຄຸນລັກສະນະຂອງມັນຖືກກ່າວວ່າແມ່ນການສຳຜັດ.

Verse 42

वायुश्चापि विकुर्वाणो रूपमात्रं ससर्ज ह । ज्योतिरुत्पद्यते वायोस् तद्रूपगुणमुच्यते ॥

vāyu ກໍ່ເຊັ່ນກັນ ເມື່ອແປງສະພາບ ໄດ້ກໍ່ເກີດສານະລະອຽດແຫ່ງຮູບ (rūpa-tanmātra). ຈາກ vāyu ເກີດ jyotis (ໄຟ/ແສງ); ຄຸນລັກສະນະຂອງມັນຖືກກ່າວວ່າແມ່ນຮູບ.

Verse 43

स्पर्शमात्रस्तु वै वायूरूपमात्रं समावृणोत् । ज्योतिश्चापि विकुर्वाणं रसमात्रं ससर्ज ह ॥

vāyu ຜູ້ມີການສຳຜັດແຕ່ຢ່າງດຽວເປັນຄຸນລັກສະນະ ຖືກຫຸ້ມຫໍ່ໂດຍ rūpa (ຮູບ). ແລະ jyotis ກໍ່ເຊັ່ນກັນ ເມື່ອແປງສະພາບ ໄດ້ກໍ່ເກີດສານະລະອຽດແຫ່ງລົດຊາດ (rasa-tanmātra).

Verse 44

सम्भवन्ति ततो ह्यापश्चासन् वै ता रसात्मिकाः । रसमात्रन्तु ता ह्यापो रूपमात्रं समावृणोत् ॥

ຈາກນັ້ນແທ້ໆ ນ້ຳ (āpas) ເກີດຂຶ້ນ; ມັນມີສະພາບເປັນລົດຊາດ. ແລະນ້ຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຜູ້ມີລົດຊາດເປັນຄຸນລັກສະນະ ໄດ້ຫຸ້ມຫໍ່ຮູບ.

Verse 45

आपश्चापि विकुर्वत्यो गन्धमात्रं ससर्जिरे । सङ्घातो जायते तस्मात्तस्य गन्धो गुणो मतः ॥

ນ້ຳດ້ວຍ ເມື່ອຜ່ານການແປງສະພາບ ໄດ້ກໍ່ເກີດທາດລະອຽດ (ຕັນມາຕຣະ) ຂອງກິ່ນ. ຈາກນັ້ນ ທາດປະສົມ (ທາດຫຍາບ) ເກີດຂຶ້ນ; ດັ່ງນັ້ນ ກິ່ນຈຶ່ງເປັນຄຸນລັກສະນະຂອງມັນ.

Verse 46

तस्मिंस्तस्मिंस्तु तन्मात्रं तेन तन्मात्रता स्मृता । अविशेषवाचकत्वादविशेषास्ततः च ते ॥

ໃນແຕ່ລະທາດ ມີທາດລະອຽດທີ່ສອດຄ່ອງກັນ; ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຖືກຈື່ຈຳວ່າ ‘ຄວາມເປັນຕັນມາຕຣະ’. ແລະເນື່ອງຈາກມັນສະແດງສິ່ງທີ່ບໍ່ຈຳແນກ (ບໍ່ແຍກຢ່າງຈົດແຈ້ງ) ດັ່ງນັ້ນ ຕັນມາຕຣະເຫຼົ່ານັ້ນຈຶ່ງຖືກເອີ້ນວ່າ ‘ບໍ່ຈຳແນກ’.

Verse 47

न शान्ता नापि घोरास्ते न मूढाश्चाविशेषतः । भूततन्मात्रसर्गोऽयमहङ्कारात्तु तामसात् ॥

ພວກມັນບໍ່ແມ່ນສະງົບ ຫຼືດຸຮ້າຍ ຫຼືຫຼົງຜິດ—ເນື່ອງຈາກໂດຍແທ້ແລ້ວເປັນສິ່ງບໍ່ຈຳແນກ. ການກໍ່ເກີດຂອງທາດລະອຽດຂອງພູຕະ (bhūta-tanmātra) ນີ້ ເກີດຈາກດ້ານຕາມະສະ (tāmasa) ຂອງອະຫັງກາຣະ (ahaṅkāra).

Verse 48

वैकारिकादहङ्कारात् सत्त्वोद्रिक्तात्तु सात्त्विकात् । वैकारिकः स सर्गस्तु युगपत् सम्प्रवर्तते ॥

ຈາກຫຼັກອະຫັງກາຣະແບບໄວກາຣິກະ (vaikārika) ທີ່ສັດຕະວະ (sattva) ເດັ່ນຊັດ ຈຶ່ງເປັນສາດຕະວິກະ—ການສ້າງແບບໄວກາຣິກະເກີດຂຶ້ນ ແລະມັນຄ່ອຍໆປາກົດພ້ອມກັນ (ເປັນຊຸດດຽວ).

Verse 49

बुद्धीन्द्रियाणि पञ्चैव पञ्च कर्मेन्द्रियाणि च । तैजसानिन्द्रियाण्याहुर्देवा वैकारिका दश ॥

ມີອິນທຣີຍະແຫ່ງຄວາມຮູ້ 5 ແລະອິນທຣີຍະແຫ່ງການກະທຳ 5. ອິນທຣີຍະເຫຼົ່ານີ້ຖືກກ່າວວ່າເປັນໄຕຈະສະ (taijasa), ແຕ່ເທວະດາຜູ້ຄຸ້ມຄອງ (ອຳນາດປະຈຳ) ເກີດຈາກສາຍໄວກາຣິກະ (ສາດຕະວິກະ)—ດັ່ງນັ້ນລວມເປັນ 10.

Verse 50

एकादशं मनस्तत्र देवा वैकारिका: स्मृता: । श्रोत्रं त्वक्चक्षुषी जिह्वा नासिका चैव पञ्चमी ॥

ທີ່ນັ້ນ ຈິດໃຈແມ່ນອົງປະກອບທີ່ 11; ເທວະດາຜູ້ຄຸ້ມຄອງຂອງມັນ ຖືກຈື່ຈຳວ່າ «ໄວກາຣິກ». (ອະວະຮັບຮູ້ 5 ຄື) ຫູ, ຜິວໜັງ, ຕາສອງຂ້າງ, ລີ້ນ, ແລະ ດັງເປັນອັນທີ 5.

Verse 51

शब्दादीनामवाप्त्यर्थं बुद्धियुक्तानि वक्ष्यते । पादौ पायुरुपस्थश्च हस्तौ वाक् पञ्चमी भवेत् ॥

ພວກມັນຖືກກ່າວວ່າ ເຊື່ອມກັບປັນຍາ (buddhi) ເພື່ອໄດ້ຮັບສຽງ ແລະ ອາຣົມວັດຖຸອື່ນໆ. (ອະວະກະທຳ 5 ຄື) ຕີນສອງຂ້າງ, ທະວານ, ອະໄວຍະວະເພດ, ມືສອງຂ້າງ, ແລະ ວາຈາ/ການເວົ້າເປັນອັນທີ 5.

Verse 52

गतिर्विसर्गो ह्यानन्दः शिल्पं वाक्यं च कर्म तत् । आकाशं शब्दमात्रन्तु स्पर्शमात्रं समाविशत् ॥

ການເຄື່ອນໄຫວ, ການຂັບຖ່າຍ, ຄວາມສຸກສົມພອນ, ວຽກຝີມື, ແລະ ການເວົ້າ ແມ່ນກິດຈະກຳຂອງພວກມັນ. ຕໍ່ມາ ອາກາດ/ອາກາສ (ākāśa) ທີ່ມີຄຸນລັກສະນະແຕ່ສຽງຢ່າງດຽວ ຖືກແຊກຊຶມໂດຍທາດລະອຽດແຫ່ງການສຳຜັດພຽງຢ່າງດຽວ.

Verse 53

द्विगुणो जायते वायुः तस्य स्पर्शो गुणो मतः । रूपन्तथैवाविशतः शब्दस्पर्शगुणावुभौ ॥

ລົມ (vāyu) ເກີດຂຶ້ນໂດຍມີຄຸນລັກສະນະ 2 ປະການ; ຄຸນລັກສະນະຂອງມັນຖືກນັບວ່າແມ່ນການສຳຜັດ. ຕໍ່ມາ ຮູບ (rūpa) ກໍເຂົ້າມາເຊັ່ນກັນ ເພື່ອໃຫ້ມັນມີທັງສຽງ ແລະ ການສຳຜັດ.

Verse 54

द्विगुणस्तु ततश्चाग्निः स शब्दस्पर्शरूपवान् । शब्दः स्पर्शश्च रूपञ्च रस मात्रं समाविशत् ॥

ຕໍ່ມາ ໄຟ (agni) ເກີດຂຶ້ນໂດຍມີຄຸນລັກສະນະ ສຽງ, ການສຳຜັດ, ແລະ ຮູບ. ສຽງ, ການສຳຜັດ, ແລະ ຮູບ ໄດ້ເຂົ້າໄປໃນທາດລະອຽດແຫ່ງລົດຊາດ (rasa) ພຽງຢ່າງດຽວ.

Verse 55

तस्माच्चतुर्गुणा ह्यापो विज्ञेयास्ता रसात्मिकाः । शब्दः स्पर्शश्च रूपञ्च रसो गन्धं समाविशत् ॥

ດັ່ງນັ້ນ ນ້ຳພຶງເຂົ້າໃຈວ່າມີຄຸນລັກສະນະ 4 ປະການ ໂດຍມີລົດຊາດເປັນທໍາມະຊາດຂອງຕົນ. ສຽງ, ການສຳຜັດ, ຮູບຮ່າງ ແລະ ລົດຊາດ ໄດ້ເຂົ້າປະກອບກັນ ຈົນເກີດເປັນກິ່ນ.

Verse 56

संहता गन्धमात्रेण आवृण्वंस्ते महीमिमाम् । तस्मात् पञ्चगुणा भूमिः स्थूला भूतेषु दृश्यते ॥

ເມື່ອຖືກອັດແນ່ນໂດຍກິ່ນຢ່າງດຽວ ມັນໄດ້ປົກຄຸມແຜ່ນດິນນີ້. ດັ່ງນັ້ນ ແຜ່ນດິນຈຶ່ງມີຄຸນລັກສະນະ 5 ປະການ ແລະໃນບັນດາທາດທັງຫຼາຍ ຖືກເຫັນວ່າເປັນທາດຫຍາບ (ແຂງແນ່ນທີ່ສຸດ).

Verse 57

शान्ता घोराश्च मूढाश्च विशेषास्तेन ते स्मृताः । परस्परानुप्रवेशाद्धारयन्ति परस्परम् ॥

ດັ່ງນັ້ນ ທາດທີ່ແຍກເປັນສ່ວນພິເສດ (viśeṣa) ເຫຼົ່ານັ້ນ ຖືກຈື່ຈຳວ່າ ສະງົບ, ນ່າຢ້ານ, ແລະ ຫຼົງມົວ. ໂດຍການແຊກຊຶມກັນແລະກັນ ພວກມັນຈຶ່ງຄ້ຳຈຸນກັນ.

Verse 58

भूमेरन्तस्त्विदं सर्वं लोकालोकं घनावृतम् । विशेषाश्चेन्द्रियग्राह्या नियतत्वाच्च ते स्मृताः ॥

ໃນແຜ່ນດິນນີ້ແທ້ໆ ທັງໝົດນີ້—Lokāloka (ເຂດ/ຂອບແດນລະຫວ່າງໂລກແລະບໍ່ໂລກ)—ຖືກປົກຄຸມໂດຍມວນໜາແນ່ນ. ແລະທາດທີ່ແຍກເປັນສ່ວນພິເສດ ຖືກຖືວ່າຈັບຮູ້ໄດ້ດ້ວຍປະສາດສຳຜັດ ເນື່ອງຈາກມັນມີຮູບຮ່າງກໍານົດແນ່ນອນ.

Verse 59

गुणं पूर्वस्य पूर्वस्य प्राप्नुवन्त्युत्तरॊत्तरम् । नानावीऱ्याः पृथग्भूताḥ सप्तैते संहतिं विना ॥

ແຕ່ລະອັນທີ່ຕາມມາ ຈະໄດ້ຮັບຄຸນລັກສະນະຂອງແຕ່ລະອັນທີ່ກ່ອນໜ້າ. ທັງເຈັດນີ້ ມີອໍານາດຫຼາກຫຼາຍ ແລະດໍາລົງຢູ່ແຍກກັນ ໂດຍບໍ່ມີການປະສົມປະສານ (ຈຶ່ງບໍ່ສາມາດກໍ່ການສ້າງ).

Verse 60

नाशक्नुवन् प्रजाः स्रष्टुमसमागम्य कृत्स्नशः । समेत्यान्योन्यसंयोगमन्योन्याश्रयिणश्च ते ॥

ພວກເຂົາບໍ່ອາດສ້າງສັດທັງຫຼາຍໄດ້ ຕາບໃດທີ່ຍັງບໍ່ຮ່ວມກັນຢ່າງສົມບູນ. ເມື່ອຊຸມຮວມແລ້ວ ພວກເຂົາເຂົ້າສູ່ການປະສານກັນ ໂດຍແຕ່ລະອົງພຶງພາອີກອົງໜຶ່ງ.

Verse 61

एकसङ्घातचिह्नाश्च संप्राप्यैक्यमशेषतः । पुरुषाधिष्ठितत्वाच्च अव्यक्तानुग्रहेण च ॥

ມີເຄື່ອງໝາຍແຫ່ງການຮວມເປັນກ້ອນດຽວ ໄດ້ບັນລຸຄວາມເປັນໜຶ່ງຢ່າງສົມບູນ ແລະເນື່ອງຈາກຖືກປົກຄອງໂດຍ ປຸຣຸສະ (Puruṣa) ແລະໄດ້ຮັບການຄ້ຳຈຸນດ້ວຍພຣະອະນຸໂມທະນາຂອງອະວະຍັກຕະ (Unmanifest),

Verse 62

महदाद्या विशेषान्ता ह्यण्डमुत्पादयन्ति ते । जलबुद्बुदवत्तत्र क्रमाद्वै वृद्धिमागतम् ॥

ຫຼັກການເຫຼົ່ານັ້ນ ເລີ່ມແຕ່ ມະຫັດ (Mahat) ຈົນເຖິງທາດທີ່ແຍກຈຳເພາະ ໄດ້ກໍ່ເກີດ “ໄຂ່ໂລກ” ແຫ່ງຈັກກະວານ. ຢູ່ນັ້ນມັນເຕີບໃຫຍ່ທີລະນ້ອຍ ເຫມືອນຟອງນ້ຳເທິງນ້ຳ.

Verse 63

भूतेभ्यो 'ण्डं महाबुद्धे ! वृहत्तदुदकेशयम् । प्राकृते 'ण्डे विवृद्धः सन् क्षेत्रज्ञो ब्रह्मसंज्ञितः ॥

ແຕ່ທາດທັງຫຼາຍ ໄຂ່ໂລກໄດ້ເກີດຂຶ້ນ, ໂອ ຜູ້ມີໃຈຍິ່ງໃຫຍ່—ມັນໃຫຍ່ຫຼວງ ແລະພັກຢູ່ເທິງນ້ຳ. ໃນໄຂ່ປຣາກຣິຕະ (Prākṛta) ນັ້ນ ເມື່ອມັນເຕີບໃຫຍ່ແລ້ວ «ຜູ້ຮູ້ແຫ່ງສະໜາມ» (Kṣetrajña) ໄດ້ປາກົດຂຶ້ນ ຮູ້ຈັກກັນໃນນາມ ພຣະພຣະຫມາ (Brahmā).

Verse 64

स वै शरीरी प्रथमः स वै पुरुष उच्यते । आदिकर्ता च भूतानां ब्रह्माग्रे समवर्तत ॥

ພຣະອົງນັ້ນແທ້ຈິງແມ່ນຜູ້ມີຮ່າງກາຍອົງທຳອິດ; ຈຶ່ງຖືກເອີ້ນວ່າ ປຸຣຸສະ (Puruṣa). ແລະໃນຖານະຜູ້ສ້າງສັດທັງຫຼາຍແຕ່ເດີມ, ພຣະພຣະຫມາ (Brahmā) ໄດ້ບັງເກີດໃນປະຖົມການ.

Verse 65

तेन सर्वमिदं व्याप्तं त्रैलोक्यं सचराचरम् । मेरुस्तस्यानुसंभूतो जरायुश्चापि पर्वताः ॥

ໂດຍອຳນາດຂອງຕັດຕະວະ/ຫຼັກການຈັກກະວານນັ້ນ ທຸກສິ່ງ—ໂລກສາມພົບພ້ອມທັງສິ່ງເຄື່ອນໄຫວ ແລະ ບໍ່ເຄື່ອນ—ຖືກແຜ່ຊຶມຄອບຄຸມ. ຈາກໄຂ່ຈັກກະວານນັ້ນ ພູເມຣຸເກີດຂຶ້ນ ແລະ ພູທັງຫຼາຍດຸດດັ່ງເຢື່ອຫຸ້ມ (jarāyu) ຂອງມັນ.

Verse 66

समुदा गर्भसलिलं तस्याण्डस्य महात्मनः । तस्मिन्नण्डे जगत् सर्वं सदेवासुरमानुषम् ॥

ມະຫາສະມຸດທັງຫຼາຍແມ່ນນ້ຳໃນຄັນ (ນ້ຳຄັນ) ຂອງໄຂ່ຈັກກະວານອັນໃຫຍ່ນັ້ນ. ພາຍໃນໄຂ່ນັ້ນມີໂລກທັງປວງ ພ້ອມດ້ວຍເທວະ, ອະສຸຣະ, ແລະມະນຸດ.

Verse 67

दीपाद्यद्रिसमुद्राश्च राज्योतिर्लोकसंग्रहः । जलानिलानलाकाशैस्ततो भूतादिना बहिः ॥

ມີທະວີບແລະອື່ນໆ, ມີພູແລະສະມຸດ, ແລະມີການຈັດຮຽງຂອງໂລກທັງຫຼາຍພ້ອມດ້ວຍແສງສະຫວ່າງ ແລະ ພູມິພາກ/ອານາເຂດຂອງມັນ. ພາຍນອກນັ້ນມີຊັ້ນຫຸ້ມຕໍ່ເນື່ອງຂອງນ້ຳ, ລົມ, ໄຟ, ແລະອາກາດ; ແລ້ວຍັງມີຕໍ່ໄປເລີ່ມຈາກພູຕະ (bhūtas) ແລະອື່ນໆ.

Verse 68

वृतमण्डं दशगुणैरेकेकैकत्वेन तैः पुनः । महता तत्प्रमाणेन सहैवानेन वेष्टितः ॥

ວົງຈັກກະວານຖືກປິດລ້ອມໂດຍຊັ້ນຫຸ້ມເຫຼົ່ານັ້ນ ໂດຍທຸກຊັ້ນມີຂະໜາດເປັນສິບເທົ່າຂອງຊັ້ນກ່ອນ ຕາມລຳດັບ. ພ້ອມດ້ວຍມາດຕະວັດອັນໃຫຍ່ນັ້ນ ມັນຖືກຫຸ້ມຫໍ້ຢ່າງແທ້ຈິງໂດຍລະບົບການຄຸ້ມຄອງນີ້.

Verse 69

महांस्तैः सहितः सर्वैरव्यक्तेन समावृतः । एभिरावरणैरण्डं सप्तभैः प्राकृतैर्वृतम् ॥

ມະຫັດ (Mahat) ພ້ອມດ້ວຍຫຼັກການເຫຼົ່ານັ້ນທັງໝົດ ຖືກຫຸ້ມຄອບໂດຍອະວະຍັກຕະ (avyakta) ອັນບໍ່ປາກົດ. ດ້ວຍການຄຸ້ມຄອງທາງວັດຖຸ (prākṛta) ເຈັດປະການນີ້ ໄຂ່ຈັກກະວານຈຶ່ງຖືກປິດລ້ອມ.

Verse 70

अन्योन्यमावृत्य च ता अष्टौ प्रकृतयः स्थिताः । एषा सा प्रकृतिर्नित्या यदन्तः पुरुषश्च सः ॥

ປົກຄຸມກັນແລະກັນ ປຣະກຣິຕິ (prakṛti) ທັງແປດ ດໍາລົງຢູ່. ນີ້ແມ່ນ ປຣະກຣິຕິ ອັນນິລັນດອນ; ແລະສິ່ງທີ່ຢູ່ພາຍໃນແມ່ນ ປຸຣຸສະ (Puruṣa).

Verse 71

ब्रह्माख्यः कथितो यस्ते समासात् श्रूयतां पुनः । यथा मग्नो जले कश्चिदुन्मज्जन् जलसम्भवः ॥

ສິ່ງທີ່ເອີ້ນວ່າ ‘ພຣະພຣະຫມາ (Brahmā)’ ໄດ້ຖືກກ່າວໃຫ້ເຈົ້າຟັງແບບຫຍໍ້ແລ້ວ; ບັດນີ້ຈົ່ງຟັງອີກຄັ້ງ (ໃນຮູບແບບລະອຽດກວ່າ). ເຫມືອນຄົນທີ່ຈົມນ້ໍາແລ້ວລຸກຂຶ້ນ ດັ່ງກັບເກີດຈາກນ້ໍາ—

Verse 72

जलञ्च क्षिपति ब्रह्मा स तथा प्रकृतिर्विभु । अव्यक्तं क्षेत्रमुद्दिष्टं ब्रह्मा क्षेत्रज्ञ उच्यते ॥

ເຫມືອນພຣະພຣະຫມາ ສະລັດນ້ໍາອອກ, ພຣະກຣິຕິອັນມີລິດທິ໌ກໍຂັບຂອງນັ້ນອອກເຊັ່ນກັນ. ອະວະຍັກຕະ (Unmanifest) ຖືກປະກາດວ່າເປັນ ‘ເຂດ’ (kṣetra); ພຣະພຣະຫມາ ຖືກເອີ້ນວ່າ ‘ຜູ້ຮູ້ເຂດ’ (kṣetrajña).

Verse 73

एतत्समस्तं जानीयात् क्षेत्रक्षेत्रज्ञलक्षणम् । इत्येष प्राकृतः सर्गः क्षेत्रज्ञाधिष्ठितस्तु सः । अबुद्धिपूर्वः प्रथमः प्रादुर्भूतस्तडिद्यथा ॥

ທັງໝົດນີ້ພຶງເຂົ້າໃຈວ່າເປັນເຄື່ອງໝາຍກໍານົດຂອງ ‘ເຂດ’ ແລະ ‘ຜູ້ຮູ້ເຂດ’. ດັ່ງນັ້ນ ນີ້ແມ່ນການສ້າງອັນເປັນວັດຖຸ (prākṛta) ທີ່ມີ kṣetrajña ເປັນຜູ້ຄຸ້ມຄອງ; ມັນເປັນອັນທໍາອິດ ເກີດຂຶ້ນກ່ອນປັນຍາ (ການໄຕ່ຕອງ)— ປາກົດຂຶ້ນທັນທີເຫມືອນຟ້າຜ່າ.