Adhyaya 54
Virāṭa-parva Adhyāya 54 — Missile-Exchange and Tactical Redirection (Arjuna, Aśvatthāman, Karṇa)
Upa-parva: Gograhaṇa (Cattle-Raid) Episode within Virāṭa-parva
Vaiśaṃpāyana describes an escalating missile exchange in which Arjuna counters an opponent’s force like a storm-cloud met by a dense net of arrows. The encounter is framed as an extraordinary clash, likened to cosmic-scale combat, with the sky visually and audibly saturated by projectiles. As the exchange intensifies, Arjuna’s chariot horses are endangered and battlefield orientation becomes difficult amid the arrow-darkened space. Aśvatthāman (Drauṇi) identifies a minute opening and severs the bowstring with a razor-headed arrow—an act praised as exceptional by observing deities—then continues striking with specialized shafts. Arjuna, composed, re-strings Gāṇḍīva with a new cord and resumes pressure, standing firm with inexhaustible quivers while Aśvatthāman’s arrows diminish. A new disturbance arises as Karṇa draws and releases a powerful bowshot, producing widespread alarm; Arjuna locates Karṇa, anger intensifies, and his gaze fixes on him with intent to neutralize the threat. The chapter segment concludes with logistical support bringing Aśvatthāman fresh arrows, but Arjuna abruptly disengages from Drauṇi and rushes toward Karṇa, verbally signaling a preference for direct chariot-to-chariot engagement.
Chapter Arc: गौहरण के उपरान्त कुरु-सेना की घनी, ध्वजों से भरी व्यूह-रचना सामने है; अर्जुन (बृहन्नला) विजित गौओं को सुरक्षित कर लौटते हुए भी युद्ध-इच्छा से दुर्योधन की ओर पलटते हैं। → अर्जुन विराट-पुत्र उत्तर को संबोधित कर शत्रु-सेना की बहुलता और व्यूहों का संकेत देते हैं, और रथ-चालन/स्थिति-निर्धारण कराते हैं। कौरव-पक्ष में कर्ण का गर्व और उत्साह बढ़ता है; शंख-भेरी-नगाड़ों के साथ प्रत्यंचा की टंकार युद्धभूमि को भर देती है। → कर्ण और अर्जुन का तीव्र रथ-युद्ध: कर्ण अर्जुन पर बाण-वर्षा करता है, घोड़ों/अंगों को बेधता है; प्रत्युत्तर में अर्जुन के तीक्ष्ण बाण कर्ण को तिलमिला देते हैं—वह पराजित हाथी-सा डगमगाता हुआ अर्जुन के बाणों से संतप्त होता है। → अर्जुन अतिरथ की भाँति रणभूमि में दिशाओं-दिशाओं में विचरते हुए शत्रु-पंक्तियों को तितर-बितर करते हैं; कौरव-सेना का उत्साह दबता है और गौओं की विजय/सुरक्षा का पलड़ा पाण्डव-पक्ष की ओर झुकता है। → कौरवों की शेष शक्तियाँ और दुर्योधन का अगला प्रत्युत्तर अभी शेष है—क्या कर्ण पुनः संभलकर निर्णायक प्रहार करेगा या कौरव-सेना पीछे हटेगी?
Shlokas
Verse 1
इस प्रकार श्रीमह्याभारत विराटपर्वके अन्तर्गत गोहरणपर्वमें उत्तरयोग्रहके समय यौओके लौटनेसे सम्बन्ध रखनेवाला तिरपनवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ ५३ ॥। (दाक्षिणात्य अधिक पाठका १३ शलोक मिलाकर कुल २६३ श्लोक हैं।) #-+- “5 (9) &:..... +--:..& चतुष्पठ्चाशत्तमोडध्याय: अर्जुनका कर्णपर आक्रमण
ດັ່ງນັ້ນ ບົດທີ 53 ໃນພາກ «ໂກຫະຣະນະ» ພາຍໃນ «ວິຣາຕະປະຣະວະ» ຂອງ «ສຣີມະຫາພາຣະຕະ» ອັນກ່ຽວກັບການທີ່ຝູງງົວຫັນກັບໃນເວລາ «ອຸຕຕະຣະໂກໂກຣະຫະ» ຈຶ່ງສິ້ນສຸດລົງ. (ໃນຂໍ້ຄວາມເພີ່ມຕາມສາຍດັກຊິນາຕະຍະ ມີເພີ່ມ 13 ສະໂລກ ລວມເປັນ 263 ສະໂລກ.) ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຫຼັງຈາກຂັບດັນກອງທັບສັດຕູຖອຍກັບດ້ວຍຄວາມໄວ ແລະຊິງຄືນຝູງງົວໄດ້ແລ້ວ, ນັກທະນູຜູ້ເລີດລ້ຳໄດ້ມຸ່ງໜ້າໄປປະເຊີນດຸຣຍົດຫະນະ ດ້ວຍໃຈປາຖະໜາຈະເຂົ້າສົງຄາມອີກຄັ້ງ. ບົດນີ້ຍົກໃຫ້ເຫັນຄວາມກ້າຫານອັນມີວິໄນ: ຊະນະບໍ່ແມ່ນໃບອະນຸຍາດໃຫ້ໂຫດຮ້າຍ, ແຕ່ເປັນໜ້າທີ່ຕາມທຳໃນການຕອບໂຕ້ການຮຸກຮານ ແລະພ້ອມຈະເຜີຍໜ້າກັບຜູ້ກໍ່ເຫດຫຼັກ.
Verse 2
वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! धनुषधारियोंमें श्रेष्ठ अर्जुनने शत्रुसेनाको बड़े वेगसे दबाकर उन गौओंको जीत लिया और वे युद्धकी इच्छासे फिर दुर्योधनकी ओर चले ।।
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ໂອ ຈະນະເມຊະຍະ! ອາຣຊຸນ ຜູ້ເລີດລ້ຳໃນບັນດານັກທະນູ ໄດ້ກົດດັນກອງທັບສັດຕູດ້ວຍຄວາມໄວອັນແຮງກ້າ ແລະຊິງຄືນຝູງງົວໄດ້; ແລ້ວດ້ວຍໃຈປາຖະໜາສົງຄາມ ກໍມຸ່ງໜ້າໄປຫາດຸຣຍົດຫະນະອີກຄັ້ງ. ເມື່ອຝູງງົວຖືກຂັບໃຫ້ໄປດ້ວຍຄວາມໄວ ແລະກຳລັງມຸ່ງໄປສູ່ນະຄອນຫຼວງແຫ່ງດິນແດນມັດສະຍະ, ແລະເມື່ອພວກເຂົາຮູ້ວ່າ ອາຣຊຸນຜູ້ສວມມົງກຸດໄດ້ສຳເລັດພາລະກິດແລ້ວ ແລະກຳລັງກ້າວໄປປະເຊີນດຸຣຍົດຫະນະ, ບັນດາວີຣະຊົນກຸຣຸຜູ້ເລີດລ້ຳກໍພາກັນພຸ່ງມາຢ່າງກະທັນຫັນ ເພື່ອສົງຄາມ ແລະປາຖະໜາຈະປະຈັນໜ້າກັບລາວໂດຍກົງ.
Verse 3
तेषामनीकानि बहूनि गाढं व्यूढानि दृष्टवा बहुलध्वजानि । मत्स्यस्य पुत्र द्विषतां निहन्ता वैराटिमामन्त्रय ततो5भ्युवाच
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອເຫັນກອງທັບສັດຕູຫຼາຍຂະບວນ ທີ່ຈັດຮູບເປັນວິວຫະຢ່າງໜາແໜ້ນ ແລະມີທຸງຫຼາຍຜືນພັດພິ້ວ, ອາຣຊຸນ ຜູ້ປະຫານສັດຕູ ໄດ້ເອີ້ນບຸດແຫ່ງກະສັດມັດສະຍະ (ອຸຕຕະຣະ) ແລ້ວກ່າວຄຳຕໍ່ໄປ, ເປັນການປູທາງສູ່ຄຳຊີ້ນຳເລື່ອງຄວາມກ້າຫານ ແລະການປະພຶດຖືກທຳ ໃນຍາມສົງຄາມທີ່ກຳລັງຈະປະທຸ.
Verse 4
एतेन तूर्ण प्रतिपादयेमान् श्वेतान् हयान् काज्चनरश्मियोक्त्रान् जवेन सर्वेण कुरु प्रयत्न- मासादये<हं कुरुसिंहवृन्दम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ຈົ່ງຂັບມ້າຂາວເຫຼົ່ານີ້ໃຫ້ໄວຕາມເສັ້ນທາງນີ້—ມັດດ້ວຍສາຍບັງຫວານທອງ—ແລະໃຊ້ຄວາມໄວທັງໝົດ ເພື່ອໃຫ້ຂ້າໄປຮອດກອງທັບແຫ່ງສິງຫາກຸຣຸ. ເບິ່ງເຖິງ—ດັ່ງຊ້າງຢາກປະທະກັບຊ້າງ—ຄານະ ລູກຊາຍຄົນຂັບລົດຮົບຜູ້ຊົ່ວ ກໍປາດຖະໜາຈະຮົບກັບຂ້າ. ຈົ່ງນຳຂ້າໄປຫາເຂົາກ່ອນ. ອາໄສດຸຣະໂຢທະນະ ເຂົາຈຶ່ງພອງພູມໃຈຢ່າງຫຼາຍ».
Verse 5
गजो गजेनेव मया दुरात्मा योद्धुं समाकाड्क्षति सूतपुत्र: । तमेव मां प्रापय राजपुत्र दुर्योधनापाश्रयजातदर्पम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ດັ່ງຊ້າງຢາກປະທະກັບຊ້າງ ລູກຊາຍຄົນຂັບລົດຮົບຜູ້ຊົ່ວນັ້ນ ກໍປາດຖະໜາຈະຮົບກັບຂ້າ. ໂອ ເຈົ້າຊາຍ, ຈົ່ງນຳຂ້າໄປຫາເຂົາໂດຍກົງ—ຄານະ ຜູ້ພອງພູມໃຈດ້ວຍຄວາມດອກດັນທີ່ເກີດຈາກການອຸປະຖຳຂອງດຸຣະໂຢທະນະ».
Verse 6
स तैहयैर्वातजवैर्बृहदूभि: पुत्रो विराटस्य सुवर्णकक्षै: व्यध्वंसयत् तद् रथिनामनीकं ततो5वहत् पाण्डवमाजिमध्ये
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ດ້ວຍມ້າໃຫຍ່ເຫຼົ່ານັ້ນ—ໄວດັ່ງລົມ—ລູກຊາຍຂອງວິຣາຕະ (ອຸຕຕະຣະ) ຜູ້ມີຜ້າຮັດສາຍຄາດທີ່ປາຍຫຼັງເປັນທອງ ໄດ້ຂັບດ້ວຍຄວາມໄວ ໃຫ້ມ້າເຫຼົ່ານັ້ນຢ່ຳທຳລາຍແລະກະຈາຍກອງຮົບຂອງລົດຮົບກອຣະວະ; ແລ້ວຈຶ່ງນຳພານະດະວະ (ອັຣຊຸນ) ເຂົ້າໄປກາງສະໜາມຮົບແທ້ໆ.
Verse 7
त॑ चित्रसेनो विशिखेर्विपाठै: संग्रामजिच्छत्रुसहो जयश्न । प्रत्युद्ययुर्भारतमापतलन्तं महारथा: कर्णमभीप्समाना:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ໃນຂະນະນັ້ນ ຈິຕຣາເສນະ, ສັງກຣາມະຊິຕ, ສັດຣຸສະຫະ, ຊະຍະ ແລະມະຫາຣະຖະອື່ນໆ ໄດ້ສາດຝົນລູກສອນຄົມກັບອັຣຊຸນ ແລະກ້າວອອກໄປປະຈັນໜ້າກັບລູກຫຼານພາຣະຕະຜູ້ກຳລັງພຸ້ນມາ; ເພື່ອປົກປ້ອງຄານະ.
Verse 8
ततः स तेषां पुरुषप्रवीर: शरासनार्चि: शरवेगताप: । व्रातं रथानामदहत् समन्यु- वन यथाग्नि: कुरुपुज्ननाम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ແລ້ວຜູ້ກ້າທີ່ເປັນຍອດໃນມະນຸດ—ອັຣຊຸນ—ໄດ້ລຸກໂຊດດ້ວຍຄວາມໂກດ; ຄັນທະນູຂອງເຂົາດັ່ງລີ້ນໄຟ ແລະຄວາມໄວຂອງລູກສອນດັ່ງຄວາມຮ້ອນແຜດ. ເຫມືອນໄຟເຜົາປ່າ ເຂົາໄດ້ເຜົາທຳລາຍກອງລົດຮົບທີ່ຮວມກັນຂອງວີຣະຊົນກຸຣຸເຫຼົ່ານັ້ນ ໃຫ້ພັງພິນາດ.
Verse 9
तस्मिंस्तु युद्धे तुमुले प्रवृत्ते पार्थ विकर्णोडतिरथं रथेन । विपाठवर्षेण कुरुप्रवीरो भीमेन भीमानुजमाससाद
ເມື່ອການຮົບອັນອື້ອອຶງນັ້ນເລີ່ມຂຶ້ນ ວິກັນນະ ວິລະຊົນຜູ້ເດັ່ນໃນວົງກູຣຸ ຂຶ້ນລົດສົງຄາມ ແລ້ວຍິງຝົນລູກສອນ «ວິປາຖ» ຢ່າງດຸດັນ ພຸ້ງເຂົ້າໃສ່ ອາຈຸນ ນ້ອງຊາຍຂອງ ພີມະ ຜູ້ເປັນອະຕິຣະຖະ.
Verse 10
ततो विकर्णस्य धरनुर्विकृष्य जाम्बूनदाग्रयोपचितं दृढज्यम् | अपातयत् तं ध्वजमस्य मथ्य च्छिन्नध्वज: सो5प्यपयाज्जवेन
ແລ້ວອາຈຸນ ດຶງຄັນທະນູ ແລະຍິງຕັດຄັນທະນູຂອງວິກັນນະ ທີ່ປະດັບດ້ວຍຄຳຈາມບູນະດະອັນປະເສີດ ແລະມີສາຍທະນູແນ່ນຫນາ. ທ່ານຍັງທຳລາຍທຸງຂອງວິກັນນະໃຫ້ຫັກລົງ. ເມື່ອທຸງຖືກຕັດ ວິກັນນະກໍຖອນຕົວອອກໄປຢ່າງວ່ອງໄວ.
Verse 11
तं शात्रवाणां गणबाधितारं कर्माणि कुर्वन्तममानुषाणि । शतन्रुंतपः पार्थममृष्यमाण: समार्दयच्छरवर्षेण पार्थम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອເຫັນປາຣຖະ (ອາຈຸນ) ຜູ້ບົດຂີ້ກອງສັດຕູ ກຳລັງກະທຳວຽກການດຸດັນດັ່ງເກີນມະນຸດ ນັກຮົບຊື່ ສະຕຣຸນຕະປະ ກໍທົນບໍ່ໄດ້. ບໍ່ອາດອົດທົນພະລັງຂອງອາຈຸນໄດ້ ລາວຈຶ່ງກົດດັນປາຣຖະ ດ້ວຍຝົນລູກສອນອັນໜາແນ່ນ.
Verse 12
स तेन राज्ञातिरथेन विद्धो विगाहमानो ध्वजिनीं कुरूणाम् | शत्रुंतपं पञ्यभिराशु विद्धा ततो<स्य सूतं दशभिर्जघान
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອອາຈຸນເຄື່ອນຕົວຝ່າກອງທັບກູຣຸ ລາວຖືກກະສັດຜູ້ເປັນອະຕິຣະຖະຍິງຖືກ. ແມ່ນຈະບາດເຈັບ ແຕ່ລາວກໍຈິ່ມທະລຸ ສະຕຣຸນຕະປະ ດ້ວຍລູກສອນຫ້າດອກຢ່າງວ່ອງໄວ; ແລ້ວຈຶ່ງຟັນລົງຄົນຂັບລົດຂອງລາວດ້ວຍລູກສອນສິບດອກ ສົ່ງເຂົາໄປສູ່ແດນຂອງຍະມະ.
Verse 13
ततः स विद्धों भरतर्षभेण बाणेन गात्रावरणातिगेन । गतासुराजौ निपपात भूमौ नगो नगाग्रादिव वातरुग्ण:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ແລ້ວກະສັດນັ້ນຖືກ “ພະຍາຄົວ” ໃນບັນດາພາຣະຕະ (ອາຈຸນ) ຍິງດ້ວຍລູກສອນທີ່ທະລຸກອກເກາະເຂົ້າໄປໃນກາຍ. ລົມຫາຍໃຈຊີວິດຂອງລາວດັບລົງ ແລະລາວລົ້ມລົງສູ່ພື້ນດິນ. ດັ່ງຕົ້ນໄມ້ເທິງພູຖືກພາຍຸທຳລາຍແລ້ວຕົກລົງຈາກຍອດພູ ລາວກໍຕົກຈາກລົດສົງຄາມລົງສູ່ສະໜາມຮົບເຊັ່ນນັ້ນ.
Verse 14
नरर्षभास्तेन नरर्षभेण वीरा रणे वीरतरेण भग्ना: । चकम्पिरे वातवशेन काले प्रकम्पितानीव महावनानि
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຖືກລູກສອນຂອງ ທະນັນຊະຍະ—ຜູ້ເປັນ “ພະຍາຄົນ” ແລະວີລະບຸລຸດຜູ້ກ້າຫານຍິ່ງ—ວີລະຊົນຊັ້ນດີຫຼາຍຄົນໃນກອງທັບກົວຣະວະ ແມ່ນຍັງບໍ່ຕາຍ ແຕ່ຖືກທຳລາຍຂວັນ ແລະເລີ່ມສັ່ນສະເທືອນ. ພວກເຂົາສັ່ນເຫມືອນປ່າໃຫຍ່ ເມື່ອລົມກ້າຕາມລະດູການພັດຜ່ານ ໃຫ້ຕົ້ນໄມ້ໃຫຍ່ໆ ສັ່ນໄຫວ.
Verse 15
हतास्तु पार्थेन नरप्रवीरा गतासवोर्व्या सुषुपु: सुवेषा: | वसुप्रदा वासवतुल्यवीर्या: पराजिता वासवजेन संख्ये
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຖືກປາຣຖະ (ອາຣຊຸນ) ຟັນລົງ ວີລະຊົນຊັ້ນເລີດຫຼາຍຄົນ—ແຕ່ງກາຍງາມສະຫງ່າ—ນອນຢູ່ເທິງພື້ນດິນດັ່ງຄົນຫຼັບ ແຕ່ວິນຍານໄດ້ຈາກໄປແລ້ວ. ຜູ້ທີ່ໂດງດັງວ່າເປັນຜູ້ໃຫ້ຊັບ ແລະມີລິດທຽບວາສະວະ (ອິນທຣະ) ກໍຍັງພ່າຍແພ້ໃນສົງຄາມນັ້ນ ແກ່ອາຣຊຸນ ບຸດແຫ່ງວາສະວະ.
Verse 16
सुवर्णकार्ष्णायसवर्मनद्धा नागा यथा हैमवता: प्रवृद्धा: तथा स शत्रून् समरे विनिध्नन् गाण्डीवधन्वा पुरुषप्रवीर:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ສວມເກາະຫຸ້ມກາຍທຳດ້ວຍຄຳ ແລະເຫຼັກດຳ ດັ່ງນາກາຜູ້ແຂງແກ່ງທີ່ເຕີບໃຫຍ່ໃນພູຫິມາລະຍະ, ອາຣຊຸນ—ບຸລຸດຊັ້ນເລີດ ຜູ້ຖືຄັນທະນູ ຄານດີວະ—ໄດ້ຟັນລົງສັດຕູທັງຫຼາຍໃນກາງສົງຄາມ.
Verse 17
प्रकीर्णपर्णानि यथा वसन्ते विशातयित्वा पवनोअथ्बुदांश्ष
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ດັ່ງລົມໃນລະດູວະສັນ ພັດໃຫ້ໃບໄມ້ທີ່ຫຼົ່ນກະຈາຍ ແລະຂາດຂີ້ນ, ສິ່ງທັງຫຼາຍໃນທີ່ນີ້ກໍຖືກພະລັງອັນແຮງກ້າຂັບເຄື່ອນ ແລະທຳໃຫ້ແຕກສະລາຍ».
Verse 18
शोणाश्ववाहस्य हयान् निहत्य वैकर्तनभ्रातुरदीनसत्त्व: । एकेन संग्रामजित: शरेण शिरो जहाराथ किरीटमाली
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ວີລະບຸລຸດຜູ້ສວມມົກກຸດ ແລະປະດັບດ້ວຍພວງມາລາ ມີໃຈກ້າຫານບໍ່ມີຄວາມທໍ້ຖອຍແມ່ນແຕ່ນ້ອຍ. ລາວໄດ້ຟັນລົງມ້າຂອງ ສັງກຣາມະຊິດ—ນ້ອງຊາຍຂອງກັນນະ—ຜູ້ຂັບລົດສົງຄາມທີ່ຖືກລາກດ້ວຍມ້າສີແດງ ແລະເຂົ້າມາຢູ່ຕໍ່ໜ້າລາວ; ແລ້ວດ້ວຍລູກສອນດຽວ ລາວຕັດສະຫຼັດສີສະຂອງສັງກຣາມະຊິດອອກຈາກກາຍ.
Verse 19
तस्मिन् हते भ्रातरि सूतपुत्रो वैकर्तनो वीर्यमथाददान: । प्रगृह् दन्ताविव नागराजो महर्षभं व्यात्र इवा भ्यधावत्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອອ້າຍນ້ອງຂອງຕົນຖືກສັງຫານ ກັນນະ—ບຸດແຫ່ງສາຣະຖີ ວາຍກັຣຕະນະ—ລຸກໄຟໂກດ ແລະປາຖະໜາຈະສະແດງວິລະກຳ ກໍພຸ້ນເຂົ້າໂຈມອາຣະຊຸນ ແລະ ອຸຕຕະຣະ ຢ່າງຫ້າວຫານ. ລາວພຸ້ນເຂົ້າໄປດັ່ງຊ້າງເຈົ້າຜູ້ຍົກງາຈະປະທະຍອດພູ ຫຼືດັ່ງເສືອກະໂດດໃສ່ງົວຜູ້ກ້າແຂງ—ພາບແຫ່ງຄວາມເຄື່ອນໄຫວດຸເດືອດຂອງສົງຄາມ ທີ່ຄວາມໂສກແລະຄວາມຈົ່ງຮັກພັກດີ ກາຍເປັນຄວາມຕັ້ງໃຈຮຸນແຮງ.
Verse 20
स पाण्डवं द्वादशभि: पृषत्कै- वैंकर्तन: शीघ्रमथो जघान । विव्याध गात्रेषु हयांश्व सर्वान् विराटपुत्रं च करे निजघ्ने
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ວາຍກັຣຕະນະ (ກັນນະ) ກະທຳດ້ວຍຄວາມຕັ້ງໃຈທາງຍຸດທະທີ່ວ່ອງໄວ ໄດ້ຍິງອາຣະຊຸນ ບຸດແຫ່ງປານດຸ ດ້ວຍລູກສອນສິບສອງດອກ. ຕໍ່ມາ ລາວໄດ້ແທງທະລຸອະວັຍະວະຂອງມ້າທັງໝົດ ແລະຍັງຟັນຕີຢ່າງໜັກໃສ່ມືຂອງ ອຸຕຕະຣະ ບຸດແຫ່ງວິຣາດ. ພາບນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນຈັນຍາບັນອັນເຂັ້ມງວດແຫ່ງສະໜາມຮົບ—ທີ່ຄວາມຊ່ຽວຊານແລະຄວາມໄວເປັນຜູ້ຕັດສິນ ໃນຂະນະທີ່ສົງຄາມໃຫຍ່ກວ່ານັ້ນທົດສອບການຍັບຍັ້ງ ໜ້າທີ່ ແລະການປົກປ້ອງພັນມິດ.
Verse 21
तमापतन्तं सहसा किरीटी वैकर्तनं वै तरसाभिपत्य । प्रगृह्य वेग न््यपतज्जवेन नागं गरुत्मानिव चित्रपक्ष:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເຫັນກັນນະ (ບຸດແຫ່ງສູຣະຍະ) ພຸ້ນເຂົ້າມາຢ່າງກະທັນຫັນ ອາຣະຊຸນຜູ້ສວມມົງກຸດ ກໍກະໂດດອອກໄປຂ້າງໜ້າດ້ວຍພະລັງ. ລາວຈັບເອົາຈັງຫວະແລະຟາດລົງໃສ່ຄູ່ຕໍ່ສູ້ດ້ວຍຄວາມໄວ—ດັ່ງກະຣຸດປີກລາຍສີ ພຸ້ນລົງໃສ່ງູ. ພາບນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນໜ້າທີ່ຂອງນັກຮົບ: ຕ້ອງຮັບມືກັບການໂຈມທີ່ກຳລັງມາໂດຍບໍ່ລັງເລ ແລະຕອບໂຕດ້ວຍຄວາມກ້າຫານທີ່ຄວບຄຸມໄດ້ ບໍ່ແມ່ນດ້ວຍຄວາມຢ້ານກົວ.
Verse 22
तावुत्तमौ सर्वधनुर्धराणां महाबलौ सर्वसपत्नसाहौ । कर्णस्य पार्थस्य निशम्य युद्ध दिदृक्षमाणा: कुरवो5भितस्थु:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ທັງສອງນັ້ນເປັນຍອດນັກທະນູໃນບັນດານັກທະນູທັງປວງ ມີພະລັງອັນມະຫາສານ ແລະອາດທົນຕໍ່ການພຸ້ນໂຈມຂອງຄູ່ປະລະປະລັງທຸກຄົນ. ເມື່ອໄດ້ຍິນວ່າ ກັນນະ ແລະ ປາຣະຖະ (ອາຣະຊຸນ) ກຳລັງຮົບກັນ ນັກຮົບກຸຣຸກໍມາຊຸມຮອບ ຢືນລ້ອມໄວ້ ດ້ວຍຄວາມປາຖະໜາຈະເຫັນການປະລະປະລັງ ດັ່ງຜູ້ຊົມ.
Verse 23
स पाण्डवस्तूर्णमुदीर्णकोप: कृतागसं कर्णमुदीक्ष्य हर्षात् । क्षणेन साक्षं सरथं ससारथि- मन्तर्दधे घोरशरौघवृष्ट्या
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອເຫັນກັນນະ—ຜູ້ໄດ້ກະທຳຜິດ—ຢູ່ຕໍ່ໜ້າ ອາຣະຊຸນ ບຸດແຫ່ງປານດຸ ກໍລຸກໄຟໂກດຂຶ້ນທັນທີ. ແຕ່ພ້ອມກັນນັ້ນ ຄວາມຮືບຮື້ມຂອງນັກຮົບກໍພຸ້ນຂຶ້ນ; ລາວຈຶ່ງປ່ອຍຝົນລູກສອນອັນນ່າສະພຶງກົວ ແລະໃນພິບຕາດຽວ ກໍປົກຄຸມກັນນະໄວ້ທັງໝົດ—ພ້ອມມ້າ ລົດຮົບ ແລະສາຣະຖີ. ພາບນີ້ຊີ້ວ່າ ຄວາມໂກດອັນຊອບທຳໃນສະໜາມຮົບ ອາດພຸ້ນຂຶ້ນຄຽງຄູ່ກັບຄວາມຮືບຮື້ມທາງຍຸດທະ; ແລະການຕອບໂຕຂອງນັກຮົບຖືກວາງໄວ້ເປັນການລົງໂທດຕໍ່ຄວາມຜິດ ບໍ່ແມ່ນຄວາມຊັງສ່ວນຕົວ.
Verse 24
ततः सुविद्धा: सरथा: सनागा योधा विनेदुर्भरतर्षभाणाम् । अन्तर्हिता भीष्ममुखा: सहा श्वाः किरीटिना कीर्णरथा: पृषत्कै:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຕໍ່ມາ ນັກຮົບໃນກອງທັບກຸຣຸ—ຜູ້ຂັບລົດຮົບພ້ອມລົດ ແລະ ຜູ້ຂີ່ຊ້າງພ້ອມຊ້າງ—ຖືກລູກສອນທະລຸທະລວງຈົນທົ່ວ ແລ້ວຮ້ອງຄາງດ້ວຍຄວາມເຈັບປວດ. ແລະເມື່ອ ກິຣີຕິນ (ອາຣະຈຸນ) ປົກຄຸມລົດຮົບຂອງເຂົາເຈົ້າດ້ວຍຝົນລູກສອນອັນໜາແນ້ນ ພີສະມະ ແລະ ວີລະບຸລຸດຜູ້ເດັ່ນອື່ນໆ ພ້ອມມ້າ ກໍຄ້າຍຈະຫາຍໄປຈາກສາຍຕາ—ຖືກພາຍຸອາວຸດກົດທັບແລະບັງບັງ.
Verse 25
स चापि तानर्जुनबाहुमुक्ता- ज्छराज्छरौचै: प्रतिहत्य वीर: । तस्थौ महात्मा सधनु: सबाण: सविस्फुलिज्रोडग्निरिवाशु कर्ण:
ແລະ ວີລະບຸລຸດ ກັນນະ ນັ້ນ ກໍໄດ້ຟັນຕັດລູກສອນທັງຫມົດທີ່ຖືກປ່ອຍອອກຈາກແຂນຂອງອາຣະຈຸນ—ລູກສອນຕໍ່ລູກສອນ—ຢ່າງວ່ອງໄວ. ມະຫາວິນຍານນັ້ນຢືນຢູ່ຢ່າງໝັ້ນຄົງ ຖືຄັນທະນູ ແລະມີລູກສອນພ້ອມພຽງ, ສ່ອງສະຫວ່າງດັ່ງໄຟທີ່ກະເດັ່ນປະກາຍ.
Verse 26
ततस्त्वभूद् वै तलतालशब्द: सशड्रभेरीपणवप्रणाद: । प्रक्षेडितज्यातलनि:स्वनं तं वैकर्तनं पूजयतां कुरूणाम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຕໍ່ມາ ກໍເກີດສຽງກົດກະທົບຂອງການຕົບມືແລະການສັນລະເສີນ ພ້ອມກັບສຽງປີ່ສັງຂ໌, ສຽງກອງໃຫຍ່, ແລະສຽງກອງປະນະວະອັນທຸ້ມໜັກ. ເມື່ອ ໄວກັຣຕະນະ (ກັນນະ) ດຶງແລະປ່ອຍສາຍທະນູຊ້ຳໆ ສຽງກັງວານຂອງມັນກໍແຜ່ກວ້າງໄປໃນແຖວກອງກຸຣຸທີ່ກຳລັງຍົກຍ້ອງແລະສັນລະເສີນເຂົາ.
Verse 27
उद्धृूतलाडूलमहापताक- ध्वजोत्तमांसाकुलभीषणान्तम् । गाण्डीवनिर्हादकृतप्रणाद॑ किरीडिनं प्रेक्ष्य ननाद कर्ण:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອເຫັນ ອາຣະຈຸນ ຜູ້ສວມມົງກຸດ—ຜູ້ມີທຸງອັນສູງສຸດຢູ່ເທິງລົດຮົບ, ມີມາດຕະຖານໃຫຍ່ເປັນຫາງລີງທີ່ຊູງຂຶ້ນໄຫວຄ້າຍທຸງໃຫຍ່, ດ້ານໜ້າລົດຮົບດູນ່າຢ້ານດ້ວຍຄວາມອຶກທຶກແລະຄວາມສະພຶງ, ແລະມີສຽງກັງວານດັ່ງຟ້າຮ້ອງຈາກຄັນທະນູ ຄານດີວະ—ກັນນະ ກໍຮ້ອງຄຳຮາມດັ່ງສິງໂຕ ຊ້ຳໆ.
Verse 28
स चापि वैकर्तनमर्दयित्वा साश्व॑ं ससूतं सरथं पृषत्कै: । तमाववर्ष प्रसभं किरीटी पितामहं द्रोणकृपौ च दृष्टवा
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ອາຣະຈຸນ ຜູ້ສວມມົງກຸດ ໄດ້ກົດດັນ ໄວກັຣຕະນະ (ກັນນະ) ດ້ວຍລູກສອນ—ພ້ອມທັງມ້າ, ສາລະທີ, ແລະລົດຮົບຂອງເຂົາ. ແລ້ວ ອາຣະຈຸນ ກໍເລີ່ມສາດລູກສອນລົງໃສ່ເຂົາຢ່າງບໍ່ຢຸດຢັ້ງ, ແມ່ນແຕ່ໃນຂະນະທີ່ຫັນສາຍຕາໄປຫາ ພີສະມະ ຜູ້ເປັນປູ່ໃຫຍ່, ແລະໄປຫາ ໂດຣນະ ແລະ ກຣິປະ.
Verse 29
स चापि पार्थ बहुभि: पृषत्कै- वैंकर्तनो मेघ इवाभ्यवर्षत् । तथैव कर्ण च किरीटमाली संछादयामास शितै: पृषत्कैः
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ໄວກັນຕະນະ (ກັນນະ) ກໍໄດ້ພົ່ນຝົນລູກສອນຫຼາຍດັ່ງເມກຝົນ ໃສ່ພາຣຖະ (ອາຣຊຸນ)។ ແລະໃນທຳນອງດຽວກັນ ວີຣະບຸລຸດຜູ້ສວມມົງກຸດ (ອາຣຊຸນ) ກໍໄດ້ປົກຄຸມກັນນະ ດ້ວຍລູກສອນຄົມກ້າຫຼາຍດອກ.
Verse 30
यह देख कर्णने भी अर्जुनपर मेघकी भाँति बहुत-से बाणोंकी झड़ी लगा दी। इसी प्रकार किरीटमाली अर्जुनने भी अपने तीखे सायकोंसे कर्णको ढँक दिया ।।
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອກັນນະ ແລະ ອາຣຊຸນຜູ້ສວມມົງກຸດ ພົ່ນລູກສອນຄົມກ້າເປັນຝົນຫນາແນ່ນ ໃສ່ກັນແລະກັນ ສົງຄາມກໍເພີ່ມພູນເປັນການປະລອງອາວຸດຍິງອັນໃຫຍ່. ໃນທົ່ງຮົບອັນນ່າສະພຶງນັ້ນ ຜູ້ຄົນເຫັນວີຣະບຸລຸດທັງສອງນັ່ງຢູ່ເທິງລົດຮົບ ສ່ອງສະຫວ່າງອອກມາຈາກກອງລູກສອນ ດັ່ງຕາເວັນແລະຈັນທຣາສ່ອງຜ່ານກອງເມກ.
Verse 31
अथाशुकारी चतुरो हयांश्न विव्याध कर्णो निशितै: किरीटिन: । त्रिभिश्व यन्तारममृष्यमाणो विव्याध तूर्ण त्रिभिरस्य केतुम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຕໍ່ມາ ກັນນະ ໄດ້ສະແດງຄວາມຊ່ຽວຊານໃນການຍິງລູກສອນຢ່າງວ່ອງໄວ ໂດຍຍິງທະລຸມ້າທັງສີ່ຂອງອາຣຊຸນຜູ້ສວມມົງກຸດ ດ້ວຍລູກສອນຄົມ. ບໍ່ອາດອົດທົນການປະລອງນີ້ໄດ້ ລາວຈຶ່ງຍິງສາຣະຖີດ້ວຍສາມດອກ ແລະທັນທີກໍຍິງອີກສາມດອກ ທະລຸທຸງຂອງອາຣຊຸນດ້ວຍ.
Verse 32
ततो5भिविद्ध: समरावमर्दी प्रबोधित: सिंह इव प्रसुप्त: । गाण्डीवधन्चा ऋषभ: कुरूणा- मजिद्दवागैः कर्णमियाय जिष्णु:
ແລ້ວອາຣຊຸນ—ຜູ້ບົດຂີ້ສັດຕູໃນສົງຄາມ—ຖືກລູກສອນຂອງບຸດແຫ່ງສູຕະ (ກັນນະ) ທຳຮ້າຍ ແລະຕື່ນຂຶ້ນດັ່ງສິງໂຕທີ່ຖືກປຸກຈາກການຫຼັບ. ຖືຄັນທະນູ ການຑີວະ, ຜູ້ເປັນດັ່ງງົວຜູ້ປະເສີດໃນຫມູ່ກູຣຸ, ຈິຊນຸຜູ້ບໍ່ອາດຖືກພິຊິດ ໄດ້ກ້າວໄປປະຈັນໜ້າກັນນະ ພ້ອມປ່ອຍລູກສອນທີ່ພຸ່ງຕົງໃສ່ຝ່າຍຕໍ່ຕ້ານ.
Verse 33
शरास्त्रवृष्ट्या निहतो महात्मा प्रादुश्षकारातिमनुष्यकर्म । प्राच्छादयत् कर्णरथं पृषत्कै- लॉकानिमान् सूर्य इवांशुजालै:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຖືກຝົນລູກສອນກະທົບ ແຕ່ວີຣະບຸລຸດໃຈໃຫຍ່ ຜູ້ກະທຳການງານເກີນກວ່າມະນຸດທົ່ວໄປ ໄດ້ປົກຄຸມລົດຮົບຂອງກັນນະ ດ້ວຍລູກສອນຂອງຕົນ ດັ່ງຕາເວັນປົກຄຸມໂລກນີ້ດ້ວຍຕາຂ່າຍແຫ່ງລຳແສງ.
Verse 34
कर्णकी बाणवर्षासे आहत हुए महात्मा अर्जुनने अतिमानुष पराक्रम प्रकट किया। जैसे सूर्य अपनी किरणोंके समूहसे समस्त संसारको आच्छादित कर देते हैं, उसी प्रकार उन्होंने बाणसमुदायसे कर्णके रथको ढक दिया ।।
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ແລ້ວອາຣຊຸນ—ດັ່ງຊ້າງເຈົ້າຜູ້ຖືກຊ້າງຄູ່ຕໍ່ສູ້ຊົກແຕ່ຍັງຮວບຮວມກຳລັງເພື່ອຕອບໂຕ—ໄດ້ດຶງລູກສອນ «ພະລະ» ທີ່ຄົມກຣີບອອກຈາກກະເປົາລູກສອນ. ລາວດຶງຄັນທະນູຈົນເຖິງຫູຢ່າງເຕັມແຮງ ແລະຍິງທະລຸອະວັຍວະຂອງບຸດຂອງສາຣະຖີ (ກັນນະ).
Verse 35
अथास्य बाहूरुशिरोललार्टं ग्रीवां वराड़्ानि परावमर्दी । शितैश्न बाणैर्युधि निर्बिभेद गाण्डीवमुक्तैरशनिप्रकाशै:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ແລ້ວອາຣຊຸນ ຜູ້ຂົ່ມຂວັນຄວາມຍິ່ງຍໂສຂອງສັດຕູ ໃນກາງສົງຄາມ ໄດ້ຍິງລູກສອນຄົມກຣີບທີ່ປ່ອຍອອກຈາກ «ຄັນທະນູຄານດີວະ» ສ່ອງປະກາຍດັ່ງສາຍຟ້າ, ທະລຸແຂນທັງສອງ, ຂາອ່ອນ, ຫົວ, ໜ້າຜາກ, ຄໍ ແລະອະວັຍວະອັນສູງສົງອື່ນໆຂອງກັນນະ.
Verse 36
स पार्थमुक्तैरिषुभि: प्रणुन्नो गजो गजेनेव जितस्तरस्वी । विहाय संग्रामशिर: प्रयातो वैकर्तन: पाण्डवबाणतप्त:
ຖືກກົດດັນຢ່າງໜັກດ້ວຍລູກສອນທີ່ປ່ອຍອອກໂດຍພາຣຖະ, ນັກຮົບຜູ້ກ້າແຂງ—ດັ່ງຊ້າງທີ່ຖືກຊ້າງອື່ນຊະນະ—ໄດ້ລະທິ້ງຫົວໜ້າສົງຄາມ ແລະຖອນຕົວໄປ. ດັ່ງນັ້ນ ໄວກັຣຕະນະ (ກັນນະ) ຜູ້ຖືກລູກສອນຂອງປານດະວະເຜົາຮ້ອນ ໄດ້ຫັນຫນີຈາກການຮົບ.
Verse 54
अर्जुनके छोड़े हुए बाणोंकी चोट खाकर सूर्यपुत्र कर्ण तिलमिला उठा और एक हाथीसे पराजित हुए दूसरे वेगशाली हाथीकी भाँति वह पाण्डुनन्दन अर्जुनके बाणोंसे संतप्त हो युद्धका मुहाना छोड़कर भाग निकला ।।
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຖືກລູກສອນທີ່ອາຣຊຸນປ່ອຍອອກຕີຖືກ, ກັນນະ ບຸດແຫ່ງພຣະອາທິດ ກໍ່ສັ່ນສະທ້ານແລະເດືອດດານ. ຖືກລູກສອນຂອງບຸດປານດຸເຜົາຮ້ອນ, ລາວໄດ້ຫນີອອກຈາກໜ້າສົງຄາມ—ດັ່ງຊ້າງກ້າແຂງທີ່ພ່າຍແກ່ຊ້າງອື່ນແລ້ວຫັນຫນີແລະວິ່ງໄປ.
Verse 163
चचार संख्ये विदिशो दिशश्व दहन्निवाग्निर्वनमातपान्ते | उनमेंसे कुछ तो सोनेके कवच पहने थे और कुछ लोगोंने काले लोहेके बख्तर बाँध रखे थे। वे उस युद्धभूमिमें पड़े हुए हिमालयप्रदेशके विशालकाय गजराजोंके समान जान पड़ते थे। इस प्रकार संग्राममें शत्रुओंका संहार करनेवाले गाण्डीव-धारी वीरशिरोमणि नररत्न अर्जुन वहाँ सब दिशाओंमें इस प्रकार विचरने लगे
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ໃນສົງຄາມນັ້ນ ອາຣຊຸນໄດ້ເຄື່ອນໄຫວໄປທົ່ວສະໜາມ ທັງທິດຫຼັກແລະທິດກາງ ດັ່ງໄຟລຸກໂຊນໃນທ້າຍລະດູຮ້ອນ ທີ່ແຜ່ລາມໃນປ່າແລະເຜົາກິນມັນໝົດສິ້ນ.
Verse 176
तथा सपत्नान् विकिरन् किरीटी चचार संख्येडतिरथो रथेन । जैसे वसन्तऋतुमें (तेज चलनेवाली) हवा पतझड़के बिखरे पत्तोंको उड़ाती और बादलोंको छिन्न-भिन्न कर देती है
ອາຣະຈຸນ ຜູ້ສວມມົກກຸດ (ກິຣີຕີ) ວິລະຊົນອະຕິຣະຖີ ໄດ້ຂັບລົດຮົບຂອງຕົນ ກະຈາຍທຳລາຍສັດຕູ ແລະລ້ຽວວຽນຢູ່ໃນສະໜາມຮົບ. ເຫມືອນລົມລະດູວັດສັນທີ່ພັດໄວ ພັດໃບໄມ້ຫຼົ່ນໃຫ້ກະຈາຍບິນ ແລະສະຫຼາຍເມກໃຫ້ແຕກກະຈາຍ; ດັ່ງນັ້ນແຫຼະ ອາຣະຈຸນ ຜູ້ນັ່ງເທິງລົດຮົບ ໄດ້ລ້ຽວວຽນພ້ອມການຂ້າຟັນສັດຕູ.
Frequently Asked Questions
The implicit dilemma is duty under concealment: Arjuna must act decisively to protect allies while managing the constraints of ajñātavāsa, balancing immediate martial necessity with longer-term vow compliance and reputational risk.
Competence and composure are ethical assets: when a critical capability is disrupted (the bowstring cut), disciplined recovery and clear reprioritization prevent panic and preserve the larger protective aim.
No explicit phalaśruti appears in the provided verses; the meta-signal is indirect—divine observers commend the superhuman skill—functioning as narrative validation of exemplary martial and mental discipline.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.