Adhyaya 50
अध्याय ५०: उत्तरेण सह अर्जुनस्य रथप्रयाणे ध्वजचिह्नैः कौरवसेनानिर्देशः (Arjuna directs Uttara by identifying Kaurava commanders through banners)
Upa-parva: Gograhaṇa (Cattle-Raid) Episode within Virāṭa-parva
Vaiśaṃpāyana describes the immediate aftermath of Karṇa’s withdrawal as Duryodhana and allied divisions continue a coordinated arrow-assault on the Pandava (Arjuna, still concealed). In response to the approaching formations, Prince Uttara—serving as charioteer—asks Arjuna which enemy division to enter. Arjuna then provides a structured tactical identification of key commanders by their visual insignia: he first points to Kṛpa’s position, then identifies Droṇa by the kamaṇḍalu emblem and prescribes a respectful, non-provocative maneuver (pradakṣiṇā) consistent with guru-ethics. He outlines a conditional engagement protocol—allowing Droṇa to strike first to avoid inciting personal anger—then notes Aśvatthāmā’s proximity. Arjuna proceeds to indicate Duryodhana by the elephant emblem, Karṇa by distinctive standards, and Bhīṣma by radiant armor and senior status, advising sequencing (to avoid obstruction) while maintaining chariot control. The chapter closes with Uttara swiftly driving Arjuna toward Kṛpa’s station, initiating the next phase of the engagement.
Chapter Arc: कौरव-सेना के बीच द्रोणपुत्र अश्वत्थामा का वचन उठता है—वीरता का असली माप शोर नहीं, सामर्थ्य है; जैसे रथकार अपने रथ की दृढ़ता का दावा करता है, वैसे ही युद्ध में पुरुषार्थ का दावा कर्म से सिद्ध होता है। → अश्वत्थामा कर्ण के आत्म-प्रशंसक दर्प को काटता है: बहुत-सी लड़ाइयाँ जीतना, धन पाना, शत्रु-सेना रौंदना—इनसे विद्वान पुरुष अपनी बड़ाई नहीं गाते; अग्नि बिना वाणी के जलती है, सूर्य मौन होकर चमकता है, पृथ्वी चुपचाप जगत धारण करती है। फिर वह कर्ण को चुनौती देता है—किस संग्राम में तुमने युधिष्ठिर को जीता? किसमें भीम को? किसमें इन्द्रप्रस्थ को? यह प्रश्न कर्ण की प्रतिष्ठा पर सीधा प्रहार बनकर सभा को गरमा देता है। → अश्वत्थामा निर्णायक घोषणा करता है कि कुन्तीपुत्र अर्जुन भय से कभी नहीं डिगेगा—न देवों से, न गन्धर्वों से, न असुरों-राक्षसों से। वह कर्ण को स्पष्ट कहता है कि अर्जुन पराक्रम और धनुर्विद्या में उससे विशिष्ट है, और युद्ध में वासुदेव-समान सहायक के साथ उसे कौन न पूजे। फिर दुर्योधन को भी कटाक्ष करता है: जैसे तुमने जुए में छल किया, इन्द्रप्रस्थ छीना, द्रौपदी को सभा में घसीटा—वैसे ही अब युद्ध में भी सौबल (शकुनि) की ‘सुरक्षा’ में लड़ो; यह व्यंग्य कौरव-नीति की नैतिक दरार को उजागर कर देता है। → अश्वत्थामा अंततः अपनी सीमा रेखा खींचता है—‘योधा चाहें तो लड़ें, पर मैं अर्जुन से नहीं लड़ूँगा’; और वह मत्स्य-राज्य के विरुद्ध इस गोहरण-यात्रा को भी तुच्छ ठहराता है, मानो कह रहा हो कि असली संकट मत्स्य नहीं, अर्जुन है। → कौरव-पक्ष के भीतर ही अर्जुन के भय/सम्मान का द्वंद्व तीव्र हो उठता है—अब प्रश्न यह रह जाता है कि अर्जुन के सामने कौन टिकेगा, और कर्ण-द्रोणपुत्र के इस वैचारिक टकराव का प्रभाव रणभूमि पर कैसे फूटेगा।
Shlokas
Verse 1
अऑडज आर (_) ऑपआ अपाय - जैसे कोई रथ बनानेवाला कारीगर रथ लाकर यह कहे कि मैंने इस दिव्य रथका निर्माण किया है। इसका प्रत्येक अंग सुदृढ़ है। इसपर बैठकर युद्ध करनेसे तुम देवताओंपर भी सर्वथा विजय पा सकोगे
ອັສວັດຖາມາ ກ່າວວ່າ: «ກັນນະ, ພວກເຮົາຍັງບໍ່ທັນໄດ້ງົວ, ຍັງບໍ່ທັນຂ້າມພົ້ນແດນຂອງມັດສະຍະ, ແລະຍັງບໍ່ທັນເຖິງຫັສຕິນາປຸຣະ. ເປັນຫຍັງເຈົ້າຈຶ່ງອວດອ້າງຢ່າງໄຮ້ປະໂຫຍດເຊັ່ນນີ້?»
Verse 2
संग्रामांश्च बहून् जित्वा लब्धवा च विपुलं धनम् | विजित्य च परां सेनां नाहु: किंचन पौरुषम्
ກຣິປະ ກ່າວວ່າ: «ແມ່ນແຕ່ຊະນະສົງຄາມຫຼາຍຄັ້ງ ໄດ້ຮັບຊັບສົມບັດອັນຫຼາຍ ແລະປະຫານກອງທັບສັດຕູອັນໃຫຍ່ໄດ້ ຄົນມີປັນຍາກໍບໍ່ຫຼົງໃນຄໍາອວດອ້າງອັນເປົ່າໆ. ໄຟເຜົາທຸກສິ່ງໃຫ້ເປັນຂີ້ເຖົ່າໂດຍບໍ່ປະກາດຕົນ; ພຣະອາທິດສ່ອງແສງໃນຄວາມງຽບ; ແຜ່ນດິນບໍ່ເວົ້າກໍຍັງຮອງຮັບສັດທັງປວງທີ່ເຄື່ອນໄຫວແລະບໍ່ເຄື່ອນໄຫວ. ດັ່ງນັ້ນ ວິລະກໍາແທ້ປາກົດດ້ວຍການກະທໍາ ບໍ່ແມ່ນດ້ວຍຄໍາອວດ»។
Verse 3
दहत्यग्निरवाक्यस्तु तूष्णी भाति दिवाकर: । तूष्णीं धारयते लोकान् वसुधा सचराचरान्
ກຣິປະ ກ່າວວ່າ: «ໄຟເຜົາໂດຍບໍ່ເວົ້າ; ພຣະອາທິດສ່ອງແສງໃນຄວາມງຽບ; ແຜ່ນດິນບໍ່ມີຄໍາກໍຍັງຮອງຮັບໂລກທັງປວງ ພ້ອມດ້ວຍສັດທີ່ເຄື່ອນໄຫວແລະບໍ່ເຄື່ອນໄຫວ. ດັ່ງນັ້ນ ຄົນມີປັນຍາ—ແມ່ນແຕ່ຊະນະສົງຄາມຫຼາຍຄັ້ງ ໄດ້ຊັບອັນໃຫຍ່ ແລະທໍາລາຍກອງທັບສັດຕູ—ກໍບໍ່ຫຼົງໃນການອວດອ້າງອັນເປົ່າໆ. ອໍານາດພິສູດດ້ວຍການກະທໍາ ບໍ່ແມ່ນດ້ວຍຄໍາອວດ»។
Verse 4
चातुर्वर्ण्यस्य कर्माणि विहितानि स्वयम्भुवा । धनं यैरधिगन्तव्यं यच्च कुर्वन् न दुष्पति
ກຣິປະ ກ່າວວ່າ: «ໜ້າທີ່ຂອງວັນນະທັງສີ່ ໄດ້ຖືກກໍານົດໄວ້ໂດຍຜູ້ເກີດຂຶ້ນເອງ (ພຣະຜູ້ສ້າງ). ຜູ້ໃດປະພຶດຕາມກິດທີ່ກໍານົດນັ້ນ ຍ່ອມຫາຊັບໄດ້ດ້ວຍ ແລະໃນການກະທໍາແບບນັ້ນ ຜູ້ກະທໍາບໍ່ຕົກໃນຄວາມຜິດທາງທໍາ»។
Verse 5
अधीत्य ब्राह्मणो वेदान् याजयेत यजेत वा | क्षत्रियो धनुराश्रित्य यजेच्चैव न याजयेत्
ກຣິປະ ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອຮຽນຮູ້ພຣະເວດແລ້ວ ພຣາຫມັນຄວນປະກອບພິທີຍັດຍະເອງ ຫຼືເປັນຜູ້ນໍາພິທີໃຫ້ຜູ້ອື່ນ. ກະສັດຕຣິຍະ ອາໄສຄັນທະນູ—ໝາຍເຖິງໜ້າທີ່ການຮົບແລະການປົກປ້ອງ—ຄວນປະກອບພິທີຍັດຍະເພື່ອຕົນເອງ ແຕ່ບໍ່ຄວນເປັນຜູ້ປະກອບພິທີໃຫ້ຜູ້ອື່ນ ເພາະໜ້າທີ່ນັ້ນເປັນຂອງພຣາຫມັນ»។
Verse 6
वैश्यो5धिगम्य वित्तानि ब्रह्मुकर्माणि कारयेत् । शूद्र: शुश्रूषणं कुर्यात् त्रिषु वर्णेषु नित्यश: । वन्दनायोगविधिभिर्वैतसीं वृत्तिमास्थित:
ກຣິປະ ກ່າວວ່າ: «ໃຫ້ໄວສະຍະ ເມື່ອຫາຊັບໄດ້ແລ້ວ ຈົ່ງຈັດໃຫ້ພຣາຫມັນປະກອບພິທີກຳທີ່ພຣະເວດບັນຍັດ. ໃຫ້ຊູດຣະ ປະພຶດການຮັບໃຊ້ຢ່າງສະເໝີຕໍ່ວັນນະສູງສາມ. ໂດຍຮັບເອົາວິຖີ ‘ໄວຕະສີ’—ອ່ອນນ້ອມ ແລະຍືດຫຍຸ່ນດັ່ງຕົ້ນອ້ອຍ/ຫວາຍ—ເຂົາຄວນດ້ວຍການກ່າວຄໍານົບນ້ອມ ແລະການນາບນ້ອມຕາມລະບຽບ ຢູ່ໃກ້ພວກເຂົາ ແລະຮັບໃຊ້ຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ»។
Verse 7
वर्तमाना यथाशास्त्र प्राप्प चापि महीमिमाम् । सत्कुर्वन्ति महाभागा गुरून् सुविगुणानपि
ກຣິປະ ກ່າວວ່າ: «ຜູ້ມີກຽດສັກສີ ແລະ ມີວາສນາ ປະພຶດຕາມຄໍາສັ່ງໃນຊາສະຕຣະ; ແມ່ນແຕ່ໄດ້ຄອບຄອງແຜ່ນດິນນີ້ດ້ວຍຄວາມຍຸດຕິທໍາແລ້ວ ກໍຍັງເຄົາລົບບູຊາຄູອາຈານ—ແມ່ນແຕ່ຄູນັ້ນຂາດຄຸນຄ່າກໍຕາມ. ແຕ່ທີ່ນີ້ ອານາຈັກທີ່ໄດ້ມາດ້ວຍອະຍຸດຕິທໍາ ກັບນໍາໃຫ້ດູໝິ່ນແມ່ນແຕ່ຜູ້ເຖົ້າຜູ້ແກ່ທີ່ຄວນເຄົາລົບ.»
Verse 8
प्राप्य द्यूतिन को राज्यं क्षत्रियस्तोष्टमर्हति । तथा नृशंसरूपो<यं धार्त॑राष्ट्रश्न निर्धण:
ກຣິປະ ກ່າວວ່າ: «ໄດ້ອານາຈັກມາດ້ວຍການພະນັນ ກະສັດນັກຮົບຄົນໃດຈະພໍໃຈໄດ້? ແຕ່ລູກຂອງທຣິຕະຣາສະຕຣະຜູ້ນີ້ ກັບພໍໃຈຢູ່ແຕ່ນັ້ນ—ເພາະເຂົາມີນິໄສໂຫດຮ້າຍ ໄຮ້ເມດຕາ ແລະ ຕໍ່າຊ້າ.»
Verse 9
तथाधिगगम्य वित्तानि को विकत्थेद् विचक्षण: । निकृत्या वज्चनायोगैश्वरन् वैतंसिको यथा
«ໄດ້ຊັບສິນມາແບບນັ້ນ ຜູ້ຮູ້ທັນຄົນໃດຈະອວດອ້າງ? ເຫມືອນນາຍດັກນົກທີ່ດໍາລົງຊີວິດດ້ວຍການຫລອກລວງ ແລະ ກົນອຸບາຍທີ່ປະດິດຂຶ້ນ, ຖ້າໄດ້ຄວາມຮັ່ງມີດ້ວຍວິຖີຊີວິດອັນຫລອກລວງ ຜູ້ສະຫລາດຄົນໃດຈະຍົກຍ້ອງຕົນເອງດ້ວຍປາກຂອງຕົນ?»
Verse 10
कतमद् द्वैरथं युद्ध यत्राजैषीर्धनंजयम् । नकुलं सहदेवं वा धन येषां त्वया हृतम्
ກຣິປະ ກ່າວວ່າ: «ການດວນດາບໃນສົງຄາມຄັ້ງໃດທີ່ເຈົ້າເຄີຍຊະນະ ທະນັນຊະຍະ? ຫຼື ນະກຸລ ຫຼື ສະຫະເທວ? ເຈົ້າຍຶດຊັບຂອງປານດະວະດ້ວຍການພະນັນອັນຫລອກລວງ; ຂໍໃຫ້ບອກມາ ໂອ ກະສັດດຸຣະໂຢທະນະ—ເຈົ້າເຄີຍພິຊິດຜູ້ໃດໃນພວກເຂົາດ້ວຍການປະລະມືຢ່າງຍຸດຕິທໍາເມື່ອໃດ?»
Verse 11
युधिष्ठिरो जित: कस्मिन् भीमश्च बलिनां वर: । इन्द्रप्रस्थं त्वया कस्मिन् संग्रामे निर्जितं पुरा
ກຣິປະ ກ່າວວ່າ: «ຢຸທິສຖິຣະ ຜູ້ເປັນຣາຊາແຫ່ງທັມ ເຈົ້າເຄີຍຊະນະລາວໃນສົງຄາມໃດ? ຫຼື ພີມະ ຜູ້ເກັ່ງກ້າທີ່ສຸດໃນຫມູ່ຜູ້ແຂງແຮງ ເຈົ້າເຄີຍປະລາບລາວໃນສົງຄາມໃດ? ແລະ ອິນທຣະປຣະສະຖະ ທີ່ເຈົ້າອ້າງສິດຢູ່ບັດນີ້—ເຈົ້າເຄີຍພິຊິດມັນໃນສົງຄາມໃດແຕ່ກ່ອນ?»
Verse 12
तथैव कतमद् युद्ध यस्मिन् कृष्णा जिता त्वया । एकवस्त्रा सभां नीता दुष्टकर्मन् रजस्वला
ກຣິປະ ກ່າວວ່າ: «ດັ່ງນັ້ນ ຈົ່ງບອກມາ—ສົງຄາມໃດກັນທີ່ເຈົ້າອ້າງວ່າໄດ້ “ຊະນະ” ກຣິສນາ (ດຣາວປະດີ)? ຜູ້ກະທຳຊົ່ວ! ແທ້ຈິງແລ້ວ ເຈົ້າໄດ້ລາກນາງ—ຜູ້ຍິງຜູ້ນ່າສົງສານ ນຸ່ງພຽງແຕ່ຜ້າຜືນດຽວ—ເຂົ້າໄປໃນສະພາຫຼວງ ແຖມຍັງໃນເວລາທີ່ນາງກຳລັງມີເລືອດປະຈຳເດືອນອີກ»។
Verse 13
मूलमेषां महत् कृत्तं सारार्थी चन्दनं यथा । कर्म कारयिथा: सूत तत्र कि विदुरो5ब्रवीत्
ກຣິປະ ກ່າວວ່າ: «ເຈົ້າໄດ້ຕັດຂາດຮາກເງົ້າຂອງຄົນເຫຼົ່ານີ້ ເຫມືອນຄົນທີ່ຫາໄມ້ແກ່ນ ຈຶ່ງຕັດໄມ້ຈັນ. ໂອ ສູຕະ! ເມື່ອເຈົ້າເຮັດໃຫ້ພານດະວະກາຍເປັນກຳລັງງານຖືກບັງຄັບ ດ້ວຍເກມລູກເຕົ໋າອັນຫລອກລວງ ແລະການຫຍັບຫຍາມດຣາວປະດີ—ມະຫາທ່ານ ວິດຸຣະ ໄດ້ກ່າວຫຍັງຢູ່ທີ່ນັ້ນ? ເຈົ້າຈື່ຈຳບໍ—ທ່ານເຕືອນວ່າການພະນັນນີ້ຈະເປັນເຫດໃຫ້ວົງສາກູຣຸພິນາດ»?
Verse 14
यथाशक्ति मनुष्याणां शममालक्षयामहे । अन्येषामपि सत्त्वानामपि कीटपिपीलिकै: । द्रौपद्या: सम्परिकलेशं न क्षन्तुं पाण्डवो5हति
ກຣິປະ ກ່າວວ່າ: «ພວກເຮົາເຫັນວ່າ ມະນຸດມີຂອບເຂດໃນການອົດທົນຕາມກຳລັງຂອງຕົນ; ສັດມີຊີວິດອື່ນໆກໍເຊັ່ນກັນ—ແມ່ນແຕ່ແມງນ້ອຍໆ ແລະມົດ. ຄວາມທຸກທໍລະມານອັນໜັກຫນ່ວງທີ່ຖືກກະທຳແກ່ດຣາວປະດີ ບໍ່ແມ່ນສິ່ງທີ່ພານດະວະ (ອາຣຈຸນ) ຈະອະໄພໄດ້»។
Verse 15
क्षयाय धार्रराष्ट्राणां प्रादुर्भूतोी धनंजय: । त्वं पुन: पण्डितो भूत्वा वाचं वक्तुमिहेच्छसि
ກຣິປະ ກ່າວວ່າ: «ເພື່ອຄວາມພິນາດຂອງລູກຫຼານທ້າວ ທຣິຕະຣາສຕຣະ, ທະນັນຈະຍະ (ອາຣຈຸນ) ໄດ້ປາກົດຕົວຢູ່ນີ້. ແຕ່ເຈົ້າ—ແສງວ່າເປັນຄົນຮູ້—ຍັງຢາກກ່າວຄຳໃນສະພານີ້ອີກຫຼື?»
Verse 16
धृतराष्ट्रके पुत्रोंका संहार करनेके लिये ही धनंजय प्रकट हुए हैं और एक तुम हो
ກຣິປະ ກ່າວວ່າ: «ທະນັນຈະຍະ ໄດ້ປາກົດຕົວຂຶ້ນມາເພື່ອການທຳລາຍລູກຫຼານຂອງທ້າວ ທຣິຕະຣາສຕຣະ ເທົ່ານັ້ນ. ແຕ່ເຈົ້າ—ນັ່ງຢູ່ນີ້ ທຳທ່າເປັນຜູ້ຮູ້ ແລະປັ່ນຄຳສູງສົ່ງ. ຈິສນຸ—ຜູ້ຊຳລະຄວາມອາຄາດ—ຈະບໍ່ປ່ອຍໃຫ້ພວກເຮົາເຫຼືອຢູ່ແມ່ນແຕ່ຄົນດຽວບໍ? ອາຣຈຸນ ຜູ້ມຸ່ງຈະຕອບແທນຄວາມພະຍາດພາຍ ຈະບໍ່ກວາດລ້າງພວກເຮົາຫມົດຫຼື?»
Verse 17
नैष देवान् न गन्धर्वान् नासुरान् न च राक्षसान् | भयादिह न मुध्येत कुन्तीपुत्रो धनंजय:,यह कभी सम्भव नहीं है कि कुन्तीनन्दन अर्जुन भयके कारण देवता, गन्धर्व, असुर तथा राक्षसोंसे भी युद्ध न करें
ກຣິປະ ກ່າວວ່າ: «ບໍ່ເປັນໄປໄດ້ເລີຍທີ່ ທະນັນຊະຍະ ບຸດແຫ່ງ ກຸນຕີ ຈະຫວາດກົວຈົນຈິດແຕກຊາຍ ແລະປະຕິເສດການຮົບ—ແມ່ນແຕ່ຕໍ່ສູ້ກັບເທວະ, ຄັນທະວະ, ອະສຸຣະ ຫຼື ຣາກສະສະ ກໍຕາມ»។ ຄໍານີ້ຍືນຢັນຄວາມກ້າຫານແລະທຳມະຂອງນັກຮົບຂອງອາຣະຈຸນ.
Verse 18
यं यमेषो5तिसंक्रुद्धः संग्रामे निपतिष्यति । वृक्ष गरुत्मान् वेगेन विनिहत्य तमेष्यति
ກຣິປະ ກ່າວວ່າ: «ຜູ້ໃດກໍຕາມທີ່ ຢາເມສະ—ອາຣະຈຸນ—ໂຫດຮ້າຍດ້ວຍໂທສະ ແລ້ວພຸ້ນເຂົ້າໃສ່ໃນສົງຄາມ, ລາວຈະຟັນລົງດ້ວຍຄວາມໄວອັນຮຸນແຮງ ແລ້ວກ້າວຕໍ່ໄປ. ເຫມືອນກຣຸດາລົງເກາະຕົ້ນໄມ້ໃດ ກໍຫັກມັນດ້ວຍແຮງອັນພຸ້ນພາ ແລ້ວບິນຕໍ່ໄປ, ອາຣະຈຸນຜູ້ໄຟໂທສະລຸກໂຊນ ຈະທໍາລາຍມະຫາຣະຖີທຸກຜູ້ທີ່ລາວຈົມຕີ ແລ້ວບຸກຕໍ່ໄປບໍ່ຢຸດ»។
Verse 19
त्वत्तो विशिष्ट वीयेंण धनुष्यमरराट्समम् | वासुदेवसमं युद्धे तं॑ पार्थ को न पूजयेत्
ກຣິປະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ກັນນະ, ອາຣະຈຸນເຫນືອກວ່າເຈົ້າໃນວິຣະຍະ. ໃນການໃຊ້ຄັນທະນູ ລາວເທົ່າກັບອິນທຣະ ຈອມເທວະ; ແລະໃນສິລະປະແຫ່ງສົງຄາມ ລາວດຸດດັ່ງ ວາສຸເທວະ (ກຣິດສະນະ) ເອງ. ແລ້ວໃຜຈະບໍ່ເຄົາລົບ ແລະສັນລະເສີນ ບຸດແຫ່ງປຣິຖາ ຜູ້ນັ້ນ?»
Verse 20
देवं दैवेन युध्येत मानुषेण च मानुषम् । अस्त्रं हास्त्रेण यो हन्यात् कोर््डर्जुनेन सम: पुमान्
ກຣິປະ ກ່າວວ່າ: «ເທວະຄວນຖືກຮົບດ້ວຍວິທີເທວະ, ແລະມະນຸດຄວນຖືກຮົບດ້ວຍວິທີມະນຸດ. ຜູ້ໃດຈະເທົ່າກັບອາຣະຈຸນ—ຜູ້ທີ່ສາມາດຕ້ານ ແລະທໍາລາຍອາວຸດແຕ່ລະຢ່າງດ້ວຍອາວຸດຄູ່ຕ້ານຂອງມັນ?»
Verse 21
पुत्रादनन्तरं शिष्य इति धर्मविदो विदु: । एतेनापि निमित्तेन प्रियो द्रोणस्य पाण्डव:
ກຣິປະ ກ່າວວ່າ: «ຜູ້ຮູ້ທຳມະກ່າວກັນວ່າ ‘ຫຼັງຈາກບຸດຂອງຕົນແລ້ວ ສິດສະຍານຸສິດແມ່ນຜູ້ທີ່ຄູຮັກທີ່ສຸດ’. ດ້ວຍເຫດນີ້ດ້ວຍ, ປານດະວະ—ອາຣະຈຸນ—ເປັນທີ່ຮັກຂອງ ໂດຣນະ; ດັ່ງນັ້ນ ໂດຣນະຈຶ່ງຄວນສັນລະເສີນລາວ»។
Verse 22
यथा त्वमकरोर््यूतमिन्द्रप्रस्थं यथा55हर: । यथा<5<नैषी: सभां कृष्णां तथा युध्यस्व पाण्डवम्
ກຣິປະໄດ້ກ່າວວ່າ: «ດັ່ງທີ່ເຈົ້າໄດ້ຈັດການເກມລູກເຕົ໋າ, ດັ່ງທີ່ເຈົ້າໄດ້ຍຶດເອົາອິນດຣະປຣັສຖະ, ແລະດັ່ງທີ່ເຈົ້າໄດ້ລາກກຣິສນາ (ດຣາວປະດີ) ເຂົ້າໄປໃນສະພາ—ດັ່ງນັ້ນແຫຼະ ດຸຣະໂຢທະນະ, ຈົ່ງສູ້ຮົບກັບລູກຂອງປານດຸ (ອາຣະຈຸນ) ດ້ວຍໃຈແບບນັ້ນ. ເມື່ອເຈົ້າເຮັດອະທຳເຫຼົ່ານັ້ນ ເຈົ້າບໍ່ເຄີຍຮູ້ສຶກວ່າຕ້ອງການການຊ່ວຍເຫຼືອຈາກພວກເຮົາ; ດັ່ງນັ້ນບັດນີ້ຢ່າຫວັງພຶ່ງພາພວກເຮົາໃນສົງຄາມນີ້»។
Verse 23
अयं ते मातुल: प्राज्ञ: क्षत्रधर्मस्य कोविद: | दुर्यूतदेवी गान्धार: शकुनिर्युध्यतामिह
ກຣິປະໄດ້ກ່າວວ່າ: «ນີ້ແມ່ນລຸງຝ່າຍແມ່ຂອງເຈົ້າ—ຊະກຸນິ—ຜູ້ສະຫຼາດ ແລະຊ່ຽວຊານໃນທຳຂອງກະສັດນັກຮົບ. ໃຫ້ກະສັດແຫ່ງຄັນທາຣະຜູ້ລືອຊາໃນການຫຼອກລວງໃນເກມລູກເຕົ໋ານີ້ ເປັນຜູ້ອອກສູ້ຢູ່ນີ້»។
Verse 24
नाक्षान् क्षिपति गाण्डीवं न कृतं द्वापरं न च । ज्वलतो निशितान् बाणांस्तांस्तान् क्षिपति गाण्डिवम्
ກຣິປະໄດ້ກ່າວວ່າ: «ຄັນທະນູການດີວະນັ້ນ ບໍ່ໄດ້ໂຍນລູກເຕົ໋າ—ທັງ ‘ກຣິຕະ’ ຫຼື ‘ດວາປະຣະ’ ກໍບໍ່. ແຕ່ມັນຍິງອອກມາຊ້ຳໆ ເປັນຝົນລູກສອນຄົມກະທັ່ງ ແລະລຸກໄຟສະຫວ່າງ.»
Verse 25
न हि गाण्डीवनिर्मुक्ता गार्ध्रपक्षा: सुतेजना: । नान्तरेष्ववतिष्ठन्ते गिरीणामपि दारणा:
ກຣິປະໄດ້ກ່າວວ່າ: «ລູກສອນທີ່ສະຫວ່າງຄົມກະທັ່ງ ທີ່ຖືກຍິງອອກຈາກການດີວະ—ມີຂົນປີກນົກອິນຊີ—ບໍ່ເຄີຍຢຸດຢູ່ກາງທາງ. ມັນຈະຢຸດກໍຕໍ່ເມື່ອທະລຸຮ່າງສັດຕູແລ້ວ; ແທ້ຈິງມັນຍັງສາມາດຜ່າແມ່ນກະທັ່ງພູເຂົາໄດ້.»
Verse 26
अन्तकः पवनो मृत्युस्तथाग्निर्वडवामुख: । कुर्युरेते क्वचिच्छेषं न तु क्रुद्धो धनंजय:
ກຣິປະໄດ້ກ່າວວ່າ: «ອັນຕະກະ (ຍະມະ), ລົມ, ຄວາມຕາຍ, ແລະໄຟອັນລຸກໂຊນດັ່ງ ‘ປາກມ້າ’ ໃນທະເລ—ບາງຄັ້ງອາດຈະຍັງເຫຼືອອະໄຫຼ່ບາງຢ່າງໄວ້; ແຕ່ທະນັນຈະຍະ (ອາຣະຈຸນ) ເມື່ອໂກດຂຶ້ນ ບໍ່ປະໄວ້ສິ່ງໃດເຫຼືອເລີຍ.»
Verse 27
यथा सभायां दूत॑ त्वं मातुलेन सहाकरो: । तथा युध्यस्व संग्रामे सौबलेन सुरक्षित:
ກຣິປະ ກ່າວວ່າ: «ເຊັ່ນດຽວກັນກັບໃນສະພາຫຼວງ ເຈົ້າເຄີຍຫຼິ້ນລູກເຕົ໋າກັບລຸງຝ່າຍແມ່, ບັດນີ້ໃນສະໜາມຮົບກໍຈົ່ງຮົບເຊັ່ນນັ້ນ—ໂດຍມີ ສໍບະລະ (ຊະກຸນິ) ຄຸ້ມຄອງ. ຢ່າໄດ້ຫວັງພຶ່ງຜູ້ອື່ນ»។
Verse 28
युध्यन्तां कामतो योधा नाहं योत्स्ये धनंजयम् । मत्स्यो हास्माभिरायो ध्यो यद्यागच्छेद् गवां पदम्
ກຣິປະ ກ່າວວ່າ: «ໃຫ້ນັກຮົບທັງຫຼາຍຮົບຕາມໃຈເຂົາເຖີດ; ແຕ່ຂ້ອຍຈະບໍ່ປະລະກັບ ທະນັນຊະຍະ (ອາຣະຈຸນ) ເດັດຂາດ. ຄວາມບາດໝາງຂອງພວກເຮົາຢູ່ກັບກະສັດແຫ່ງມັດສະຍະ. ຖ້າພຣະອົງມາຮອດຄ່າຍຄອກງົວ ຂ້ອຍກໍຈະຮົບກັບພຣະອົງ—ຫຼືກັບຜູ້ໃດກໍໄດ້»។
Verse 50
इति श्रीमहाभारते विराटपर्वणि गोहरणपर्वणि उत्तरगाग्रहे द्रौणिवाक्यं नाम पज्चाशत्तमोडथ्याय:
ດັ່ງນີ້ ຈົບລົງແລ້ວ ບົດທີ 50 ໃນ ວີຣາຕະປະຣະວະ ແຫ່ງ «ສຣີມະຫາພາຣະຕະ», ພາຍໃນຕອນກ່ຽວກັບການປຸ້ນງົວ, ໃນເວລາທີ່ ອຸຕຕະຣະ ຂຶ້ນນຳ—ມີຊື່ວ່າ «ຖ້ອຍຄຳຂອງ ດຣໍນິ (ອັສວັດຖາມາ)».
Frequently Asked Questions
The dilemma concerns how to engage militarily against revered elders and teachers—especially Droṇa—while preserving recognized norms of respect, avoiding needless provocation, and still fulfilling protective duty in an active threat environment.
Competence in action is inseparable from ethical constraint: discernment (who is who, what they signify) and restraint (how to approach a guru/elder) together constitute a disciplined form of dharma-guided strategy.
No explicit phalaśruti appears here; the chapter functions as operational narration, embedding implicit instruction on duty and etiquette through Arjuna’s directives rather than through a formal concluding eulogy.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.