Adhyaya 7
Saṃsāra-mārga-vistaraḥ (Vidura’s Expanded Account of the Path)
Upa-parva: Vidura–Dhṛtarāṣṭra Saṃvāda (Mokṣa-oriented Nīti in Strī-parva)
Chapter 7 presents Dhṛtarāṣṭra requesting to hear again the ‘nectar of speech’ from Vidura, who then elaborates a structured teaching on saṃsāra and release. Vidura compares worldly existence to a long journey with intermittent halts, and to a dense forest that the discerning do not cling to. He classifies bodily and mental diseases—seen and unseen—as predatory dangers, and adds aging as an inevitable force that erodes form. Sensory objects (sound, form, taste, touch, smell) are depicted as a mire in which beings sink without support. Time is itemized through year, seasons, months, fortnights, days, nights, and junctions, which progressively ‘plunder’ lifespan and appearance; beings are described as inscribed by karma. A chariot allegory then maps body as chariot, sattva as charioteer, senses as horses, and action/intellect as reins; uncontrolled pursuit perpetuates cyclic rotation, while intelligent restraint prevents return. The chapter closes by asserting that neither prowess, wealth, nor allies liberate like a stable, disciplined self, recommending maitri (benevolence), śīla (ethical character), and the triad of dama, tyāga, and apramāda, culminating in the claim that one established in this mental chariot transcends fear of death and attains Brahmaloka.
Chapter Arc: धृतराष्ट्र, शोक और विस्मय के बीच, विदुर से पूछते हैं—यह कैसा आख्यान है जो मनुष्य को संसार-चक्र से उबारने का मार्ग दिखाता है। → विदुर ‘मार्ग’ का विस्तार करते हैं: जीवन-यात्रा के थके पथिक का रूपक, और रथ-रूपक द्वारा इन्द्रिय-अश्वों की उच्छृंखलता, काल के चक्र (वर्ष, मास, पक्ष, दिन-रात, संध्याएँ) द्वारा आयु-क्षय, तथा तृष्णा से उपजते राज्य-नाश, सुहृद्-नाश और पुत्र-नाश का कठोर सत्य। → विदुर निर्णायक वचन देते हैं कि न पराक्रम, न धन, न मित्र-समूह—दुःख से वैसा मुक्त नहीं कर सकते जैसा ‘स्थिर आत्मा’ और ‘संयम’ कर सकता है; जो बुद्धि से इन्द्रिय-अश्वों को वश में रखते हैं, वे संसार में फिर नहीं भटकते। → संसार-भ्रमण का मूल दुःख पहचानकर विदुर उपाय बताते हैं—संयम, विवेक, वैराग्य और करुणा; और निष्कर्ष रखते हैं कि सभी प्राणियों के प्रति दया करना ही विपश्चित का आचरण है, क्योंकि प्रत्येक को अपना प्राण सर्वाधिक प्रिय है।
Shlokas
Verse 1
/ पम्प बछ। ्स:अ सप्तमो<्ध्याय: संसारचक्रका वर्णन और रथके रूपकसे संयम और ज्ञान आदिको मुक्तिका उपाय बताना धृतराष्ट्र रवाच अहो5भिह्ठितमाख्यानं भवता तत्त्वदर्शिना । भूय एव तु मे हर्ष: श्रुत्वा वागमृतं तव
ທຣິຕະຣາສະຕຣະກ່າວວ່າ: “ໂອ! ເຈົ້າໄດ້ເລົ່າເລື່ອງອັນນ່າອັດສະຈັນແທ້ ເພາະເຈົ້າເປັນຜູ້ເຫັນຄວາມຈິງ. ແທ້ດັ່ງນັ້ນ ຄວາມຍິນດີຂອງຂ້າຈະເພີ່ມພູນຂຶ້ນອີກ ເມື່ອໄດ້ຟັງວາຈາດັ່ງນ້ຳອະມຣິຕະຂອງເຈົ້າອີກຄັ້ງ.”
Verse 2
विदुर उवाच शृणु भूय: प्रवक्ष्यामि मार्गस्यैतस्य विस्तरम् । यच्छुत्वा विप्रमुच्यन्ते संसारेभ्यो विचक्षणा:
ວິດູຣະກ່າວວ່າ: “ຂໍໃຫ້ຟັງອີກເທື່ອ ໂອ ພຣະຣາຊາ. ຂ້າຈະອະທິບາຍເສັ້ນທາງນີ້ອີກຄັ້ງໃນລາຍລະອຽດ; ເມື່ອໄດ້ຟັງແລ້ວ ຜູ້ມີປັນຍາຍ່ອມພົ້ນຈາກພັນທະແຫ່ງສັງສານ.”
Verse 3
यथा तु पुरुषो राजन् दीर्घमध्वानमास्थित: । क्वचित् क्वचिच्छूमाच्छान्त: कुरुते वासमेव वा
ວິດູຣະກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະຣາຊາ, ເຫມືອນຊາຍຜູ້ອອກເດີນທາງໄກ ເມື່ອເຫນື່ອຍລ້າຈາກຄວາມພາກພຽນ ກໍຢຸດພັກເປັນຄັ້ງໆ ແລະພັກຢູ່ຊົ່ວຄາວ; ດັ່ງນັ້ນໃນການເດີນທາງແຫ່ງສຳສາຣະ ຄົນຜູ້ບໍ່ຮູ້ຈັກຈິງ ຖືການ ‘ພັກ’ ໂດຍເຂົ້າໄປຢູ່ໃນຄັນມານດາຊ້ຳໆ. ແຕ່ຜູ້ມີປັນຍາ ຍ່ອມພົ້ນອອກຈາກໂລກນີ້».
Verse 4
एवं संसारपययि गर्भवासेषु भारत । कुर्वन्ति दुर्बुधा वासं मुच्यन्ते तत्र पण्डिता:
ວິດູຣະກ່າວວ່າ: «ໂອ ພາຣະຕະ, ໃນການພະເນຈອນທີ່ເອີ້ນວ່າ ສຳສາຣະ ຄົນໂງ່ຈັດທຳ ‘ທີ່ພັກ’ ຂອງຕົນໃນການຢູ່ໃນຄັນ, ເຫມືອນຜູ້ເດີນທາງຢຸດພັກຕາມທາງຍາວ. ແຕ່ຜູ້ມີປັນຍາບໍ່ເອົາທີ່ພັກແບບນັ້ນ; ພວກເຂົາພົ້ນອອກຈາກສຳສາຣະເອງ».
Verse 5
तस्मादध्वानमेवैतमाहु: शास्त्रविदो जना: । यत्तु संसारगहनं वनमाहुर्मनीषिण:,इसीलिये शास्त्रज्ञ पुरुषोंने गर्भवासको मार्गका ही रूपक दिया है और गहन संसारको मनीषी पुरुष वन कहा करते हैं
ດັ່ງນັ້ນ ຜູ້ຮູ້ຄຳພີຈຶ່ງກ່າວວ່າ ສະພາບນີ້ເປັນ ‘ການເດີນທາງຕາມຖະໜົນ’; ແລະຜູ້ມີປັນຍາກໍເອີ້ນຄວາມພົວພັນອັນໜາແໜ້ນຂອງສຳສາຣະວ່າ ‘ປ່າ’—ຂ້າມຜ່ານຍາກ ແລະຫຼົງທາງງ່າຍ.
Verse 6
इस प्रकार श्रीमह्या भारत स्त्रीपर्वके अन्तर्गत जलप्रदानिकपर्वमें धृतराष्ट्रके शोकका निवारणविषयक छठा अध्याय पूरा हुआ
«ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນວົງພາຣະຕະ, ນີ້ແມ່ນວົງຈອນຫມຸນວຽນຂອງໂລກສຳລັບມະນຸດຜູ້ຕ້ອງຕາຍ—ແລະກໍເປັນເຊັ່ນດຽວກັນສຳລັບສັດທີ່ເຄື່ອນໄຫວ ແລະສິ່ງທີ່ຢູ່ນິ່ງ. ດັ່ງນັ້ນ ຜູ້ມີປັນຍາບໍ່ຄວນຍຶດຕິດມັນດ້ວຍຄວາມໂລບຢາກ».
Verse 7
शारीरा मानसाश्रैव मर्त्यानां ये तु व्याधय: । प्रत्यक्षाश्न परोक्षाश्न ते व्याला: कथिता बुधै:
ບັນດາໂຣກທັງກາຍ ແລະ ໃຈ ຂອງມະນຸດ—ທັງທີ່ເຫັນໄດ້ຊັດ ແລະທີ່ເຊື່ອງເຮັດ—ນັກປັນຍາໄດ້ກ່າວວ່າເປັນ ‘ງູ’ ແລະສັດຮ້າຍອັນດຸຮ້າຍ ທີ່ຄວນຫວາດຫວັນ.
Verse 8
क्लिश्यमानाश्ष तैर्नित्यं वार्यमाणाश्षु भारत । स्वकर्मभिर्महाव्यालैनोंद्विजन्त्यल्पबुद्धयः
ວິດູຣະກ່າວວ່າ: «ໂອ ພາຣະຕະ! ແມ່ນແຕ່ຖືກທຸກຂ໌ເຫຼົ່ານັ້ນທໍລະມານຢູ່ເປັນນິດ ແລະຖືກຫ້າມຫຼືກັ້ນໄວ້ຊ້ຳໆ ຄົນທີ່ປັນຍານ້ອຍກໍບໍ່ເກີດຄວາມເບື່ອໜ່າຍຕໍ່ໂລກ. ເມື່ອກຳຂອງຕົນ—ດັ່ງສັດຮ້າຍໃຫຍ່—ໄລ່ບີບຄັ້ນຢ່າງບໍ່ຢຸດ ພວກເຂົາກໍຍັງບໍ່ຮູ້ສຶກຮັງກຽດ ຫຼືຕື່ນຮູ້ຕໍ່ວົງຈອນຊີວິດໂລກີ».
Verse 9
अथापि तैरविमुच्येत व्याधिभि: पुरुषो नृप । आवृणोत्येव तं पश्चाज्जरा रूपविनाशिनी
«ໂອ ພະຣາຊາ, ແມ່ນແຕ່ຊາຍຄົນໜຶ່ງຈະຫຼຸດພົ້ນຈາກໂລກໄພເຫຼົ່ານັ້ນໄດ້ ພາຍຫຼັງກໍຍັງມີຄວາມແກ່—ຜູ້ທຳລາຍຮູບງາມ—ມາຄອບງຳເຂົາແນ່ນອນ».
Verse 10
शब्दरूपरसस्पर्शर्गन्चैश्ष विविधैरपि । मज्जमांसमहापड्के निरालम्बे समन्ततः
ວິດູຣະກ່າວວ່າ: «ແມ່ນແຕ່ມີສຽງ ຮູບ ລົດ ສຳຜັດ ແລະກິ່ນຫອມຫຼາກຫຼາຍ ຄົນກໍຍັງຈົມຢູ່ໃນຕົມຕົມໃຫຍ່ຂອງໄຂກະດູກແລະເນື້ອ—ບໍ່ມີທີ່ພຶ່ງພາຮອບດ້ານ».
Verse 11
नरेश्वर! यदि शब्द, स्पर्श, रूप, रस और नाना प्रकारकी गन्धोंसे युक्त, मज्जा और मांसरूपी बड़ी भारी कीचड़से भरे हुए एवं सब ओरसे अवलम्बशून्य इस शरीररूपी कूपमें रहनेवाला मनुष्य इन व्याधियोंसे किसी तरह मुक्त हो जाय तो भी अन्तमें रूप-सौन्दर्यका विनाश करनेवाली वृद्धावस्था तो उसे घेर ही लेती है ।।
ວິດູຣະກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະຣາຊາ, ມະນຸດຜູ້ອາໄສຢູ່ໃນກາຍນີ້—ດັ່ງບໍ່ນ້ຳທີ່ເຕັມໄປດ້ວຍຕົມໜັກຂອງໄຂກະດູກແລະເນື້ອ, ບໍ່ມີສິ່ງໃດເປັນຫຼັກພຶ່ງພາຮອບດ້ານ, ແລະຖືກລໍ້ລວງໂດຍສຽງ ສຳຜັດ ຮູບ ລົດ ແລະກິ່ນນານາ—ແມ່ນແຕ່ຈະຫຼຸດພົ້ນຈາກໂລກໄພເຫຼົ່ານີ້ໄດ້ຢ່າງໃດກໍຕາມ, ທ້າຍທີ່ສຸດຄວາມແກ່ທີ່ທຳລາຍຄວາມງາມຈະຫ້ອມລ້ອມເຂົາ. ປີແລະເດືອນ, ຄື່ງເດືອນ, ກາງວັນແລະກາງຄືນ ແລະຊ່ວງຕໍ່ກັນຂອງມັນ, ຕາມລຳດັບ, ຄ່ອຍໆກິນກອບທັງຮູບກາຍແລະອາຍຸຂອງເຂົາເຊັ່ນດຽວກັນ».
Verse 12
एते कालस्य निधयो नैतान् जानन्ति दुर्बुधा: । धात्राभिलिखितान्याहु: सर्वभूतानि कर्मणा
«ເຫຼົ່ານີ້ແມ່ນຄັງລັບຂອງເວລາ; ຄົນໂງ່ບໍ່ຮູ້ຈັກ. ເຂົາກ່າວວ່າ ສັດທັງປວງຖືກຜູ້ຈັດວາງ (ທາຕາ) ຂຽນໄວ້ລ່ວງໜ້າຕາມກຳຂອງຕົນ; ດັ່ງນັ້ນເຫດການຈຶ່ງເກີດຂຶ້ນເປັນຊະຕາກຳທີ່ກຳປັ້ນແຕ່ງ.»
Verse 13
वर्ष, मास, पक्ष, दिन-रात और संध्याएँ क्रमश: इसके रूप और आयुका शोषण करती ही रहती हैं। ये सब कालके प्रतिनिधि हैं। मूढ़ मनुष्य इन्हें इस रूपमें नहीं जानते हैं। श्रेष्ठ पुरुषोंका कथन है कि विधाताने सम्पूर्ण भूतोंके ललाटमें कर्मके अनुसार रेखा खींच दी है (प्रारब्धके अनुसार उनकी आयु और सुख-दुःखके भोग नियत कर दिये हैं) ।। रथ: शरीर भूतानां सत्त्वमाहुस्तु सारथिम् । इन्द्रियाणि हयानाहु: कर्मबुद्धिस्तु रश्मय:
ວິດູຣະກ່າວວ່າ: ກາຍນີ້ເປັນດັ່ງລົດສົງຄາມ; ຄວາມແຈ້ງໃສ ແລະ ຄວາມໝັ້ນຄົງໃນໃຈ (ສັດຕະວະ) ແມ່ນສາລະທິ. ອິນທຣີຍະທັງຫຼາຍເປັນມ້າ, ແລະ ປັນຍາທີ່ຈໍາແນກເພື່ອນໍາການກະທໍາ (ກັມມະ-ພຸດທິ) ແມ່ນສາຍບັງເຫຍືອ. ດັ່ງນັ້ນ ຊີວິດຂອງຄົນຖືກເວລາ ແລະ ຊະຕາກໍາພາໄປຂ້າງໜ້າ; ແຕ່ຈະຫັນໄປສູ່ການສໍາລວມ ຫຼື ຄວາມພິນາດ ກໍຢູ່ທີ່ການຄຸ້ມຄອງອິນທຣີຍະດ້ວຍຄວາມເຂົ້າໃຈຖືກຕ້ອງ ແລະ ການເລືອກທີ່ມີວິໄນ.
Verse 14
तेषां हयानां यो वेगं धावतामनुधावति । स तु संसारचक्रे5स्मिं श्रक्रवत् परिवर्तते
ວິດູຣະກ່າວວ່າ: “ຜູ້ໃດທີ່ແລ່ນຕາມຄວາມໄວຂອງມ້າເຫຼົ່ານັ້ນ—ໄລ່ຕາມມັນໃນຍາມທີ່ມັນພຸ່ງໄປ—ຜູ້ນັ້ນຈະຫມຸນວຽນຢູ່ໃນວົງລໍ້ແຫ່ງສັງສານນີ້ ດັ່ງພຣະສັກກະ (ອິນທຣາ) ເອງ.”
Verse 15
विद्वान् पुरुष कहते हैं कि प्राणियोंका शरीर रथके समान है, सत्त्व (सत्त्वगुणप्रधान बुद्धि) सारथि है, इन्द्रियाँ घोड़े हैं और मन लगाम है। जो पुरुष स्वेच्छापूर्वक दौड़ते हुए उन घोड़ोंके वेगका अनुसरण करता है, वह तो इस संसारचक्रमें पहियेके समान घूमता रहता है ।।
ວິດູຣະກ່າວວ່າ: ນັກປັນຍາກ່າວວ່າ ກາຍຂອງສັດທັງຫຼາຍເປັນດັ່ງລົດ; ປັນຍາທີ່ນໍາໂດຍສັດຕະວະ (ຄວາມແຈ້ງໃສ) ແມ່ນສາລະທິ; ອິນທຣີຍະເປັນມ້າ ແລະ ໃຈເປັນສາຍບັງເຫຍືອ. ຜູ້ໃດທີ່ໂດຍຄວາມພໍໃຈຂອງຕົນ ແລ່ນຕາມຄວາມໄວຂອງມ້າເຫຼົ່ານັ້ນ—ຕາມໄປຕາມທີ່ອິນທຣີຍະດຶງ—ຜູ້ນັ້ນຈະຫມຸນວຽນຢູ່ໃນວົງລໍ້ແຫ່ງສັງສານນີ້ບໍ່ຢຸດ. ແຕ່ຜູ້ໃດທີ່ຂົ່ມມັນໄດ້ດ້ວຍປັນຍາຈໍາແນກ ຜູ້ນັ້ນຈະຢູ່ໃນຄວາມສໍາລວມ ແລະ ບໍ່ຕົກກັບໄປສູ່ວົງວຽນນັ້ນອີກ.
Verse 16
संसारे भ्रमतां राजन् दुःखमेतद्धि जायते
ວິດູຣະກ່າວວ່າ: “ໂອ ພຣະຣາຊາ, ສໍາລັບຜູ້ທີ່ພະເວີນຢູ່ໃນວົງວຽນແຫ່ງສັງສານ ຄວາມທຸກນີ້ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນແນ່ນອນ. ດັ່ງນັ້ນ ຜູ້ມີປັນຍາຈໍາເປັນຕ້ອງພາກພຽນເພື່ອຫຼຸດພົ້ນຈາກພັນທະແຫ່ງສັງສານ. ໃນເລື່ອງນີ້ຢ່າໄດ້ປະມາດ; ບໍ່ຊັ້ນແລ້ວ ຄວາມພັນພົວພັນໃນໂລກນີ້ຈະແຜ່ອອກເປັນຮ້ອຍກິ່ງກ້ານ ແລະ ໃຫຍ່ໂຕຢ່າງຫຼາຍ.”
Verse 17
तस्मादस्य निवृत्त्यर्थ यत्नमेवाचरेद् बुध: । उपेक्षा नात्र कर्तव्या शतशाख: प्रवर्धते
ດັ່ງນັ້ນ ນັກປັນຍາຄວນປະພຶດຄວາມພາກພຽນຢ່າງແທ້ຈິງ ເພື່ອໃຫ້ເກີດການຖອນຕົວອອກຈາກພັນທະນີ້. ໂອ ພຣະຣາຊາ, ຢ່າໄດ້ປະມາດໃນເລື່ອງນີ້; ເພາະຖ້າປະມາດ ຄວາມພັນພົວພັນໃນໂລກຈະແຜ່ອອກເປັນຮ້ອຍກິ່ງກ້ານ ແລະ ໃຫຍ່ໂຕຂຶ້ນ.
Verse 18
यतेन्द्रियो नरो राजन् क्रोधलो भनिराकृतः । संतुष्ट: सत्यवादी यः स शान्तिमधिगच्छति,राजन! जो मनुष्य जितेन्द्रिय, क्रोध और लोभसे शून्य, संतोषी तथा सत्यवादी होता है, उसे शान्ति प्राप्त होती है
ວິດູຣະກ່າວວ່າ: ໂອ ພະຣາຊາ, ຜູ້ໃດຊະນະອິນທຣີຍະຂອງຕົນ, ປະຖິ້ມຄວາມໂກດ ແລະ ຄວາມໂລບ, ມີຄວາມພໍໃຈ ແລະ ຍຶດຖືຄວາມຈິງ—ຜູ້ນັ້ນຍ່ອມໄດ້ຮັບຄວາມສະຫງົບ.
Verse 19
याम्यमाहू रथं होन॑ मुहान्ते येन दुर्बुधा: । स चैतत
ວິດູຣະກ່າວວ່າ: ເຂົາເອີ້ນໂລກນີ້ວ່າ “ລົດທີ່ມຸ່ງໄປຫາຍະມະ” ເປັນພາຫະນະນຳໄປສູ່ແດນແຫ່ງຄວາມຕາຍ; ແຕ່ຄົນໂງ່ທີ່ຖືກມົວເມົາດ້ວຍມະໂນພາບ ກັບຍຶດຕິດມັນ. ໂອ ພະຣາຊາ, ຄວາມໂສກທີ່ມາຮອດພະອົງ ກໍແມ່ນຊະຕາກຳດຽວກັນທີ່ຕົກໃສ່ຄົນອະວິຊາທັງປວງ.
Verse 20
अनुतर्षुलमेवैतद् दुःखं भवति मारिष | राज्यनाशं सुहृन्नाश॑ सुतनाशं च भारत,माननीय भारत! जिसकी तृष्णा बढ़ी हुई है, उसीको राज्य, सुहृद् और पुत्रोंका नाशरूपी यह महान् दुःख प्राप्त होता है
ວິດູຣະກ່າວວ່າ: ໂອ ທ່ານຜູ້ສູງສົ່ງ, ໂອ ພາຣະຕະ—ຄວາມໂສກອັນໃຫຍ່ນີ້ເກີດແຕ່ແກ່ຜູ້ທີ່ມີຕັນຫາບໍ່ຮູ້ອີ່ມ: ການພັງພິນາດແຫ່ງອານາຈັກ, ການສູນເສຍມິດສະຫາຍທີ່ໄວ້ໃຈ, ແລະ ການພິນາດແຫ່ງບຸດທັງຫຼາຍ.
Verse 21
साधु: परमदु:खानां दुःखभैषज्यमाचरेत् । ज्ञानौषधमवाप्येह दूरपारं महौषधम् | छिन्द्याद् दुः:खमहाव्याधिं नर: संयतमानस:
ວິດູຣະກ່າວວ່າ: ຄົນດີຄວນປະພຶດຢາຮັກສາທີ່ແທ້ ແມ່ນແຕ່ຕໍ່ຄວາມໂສກອັນເລິກລ້ຳ. ໃນໂລກນີ້ ເມື່ອໄດ້ຮັບ “ຢາແຫ່ງປັນຍາ” ອັນດີເລີດ ທີ່ເຂົ້າເຖິງຍາກ ແລະ ຫາຍາກແລ້ວ, ຄວນມີໃຈຖືກຝຶກຝົນ ແລະ ຕັດທຳລາຍໂລກະພະຍາດໃຫຍ່ຄື “ທຸກຂ໌” ໃຫ້ຂາດ.
Verse 22
न विक्रमो न चाप्यर्थों न मित्र न सुहृज्जन: । तथोन्मोचयते दुःखाद् यथा<55त्मा स्थिरसंयम:
ວິດູຣະສອນວ່າ: ບໍ່ແມ່ນຄວາມກ້າຫານ, ບໍ່ແມ່ນຊັບສິນ, ບໍ່ແມ່ນມິດ ຫຼື ຜູ້ຫວັງດີ—ທີ່ຈະປົດປ່ອຍຄົນຈາກຄວາມໂສກໄດ້ເທົ່າກັບ “ຕົນເອງ” ເມື່ອມັນມັ່ນຄົງ ແລະ ຖືກຝຶກດ້ວຍການສຳລວມອັນແນ່ນອນ.
Verse 23
तस्मान्मैत्रं समास्थाय शीलमापद्य भारत | दमस्त्यागो<प्रमादश्न ते त्रयो ब्रह्मणो हया:
ດັ່ງນັ້ນ ໂອ ພາຣະຕະ ເຈົ້າຄວນຢືນຢັນໃນມິດຕະພາບຕໍ່ສັດທັງປວງ ແລະຝຶກຝົນສີນທຳອັນສູງສົ່ງ. ການຄວບຄຸມຕົນ, ການສະຫຼະ, ແລະຄວາມບໍ່ປະມາດ—ສາມປະການນີ້ແມ່ນມ້າທີ່ພາຜູ້ຄົນໄປສູ່ພຣະພຣົມ. ຜູ້ໃດຈັບບັງເຫຼັ້ມແຫ່ງສີນທຳ ແລ້ວຂຶ້ນນັ່ງລົດແຫ່ງໃຈທີ່ຜູກກັບມ້າສາມຕົວນີ້ ຍ່ອມລະຄວາມຢ້ານກົວຄວາມຕາຍ ແລະໄປຮອດໂລກພຣະພຣົມ.
Verse 24
शीलरश्मिसमायुक्त: स्थितो यो मानसे रथे । त्यक्त्वा मृत्युभयं राजन् ब्रह्मलोक॑ स गच्छति
ວິດູຣະກ່າວວ່າ: ໂອ ພຣະຣາຊາ, ຜູ້ໃດຢືນຢັນຢ່າງໝັ້ນຄົງເທິງລົດແຫ່ງໃຈ ທີ່ຜູກດ້ວຍບັງເຫຼັ້ມແຫ່ງສີນທຳ, ແລະຈັບວິໄນນັ້ນເພື່ອຂັບມ້າສາມຕົວ—ການຄວບຄຸມຕົນ, ການສະຫຼະ, ແລະຄວາມບໍ່ປະມາດ—ຜູ້ນັ້ນຍ່ອມລະຄວາມຢ້ານກົວຄວາມຕາຍ ແລະໄປຮອດໂລກພຣະພຣົມ. ດັ່ງນັ້ນ ຄວນຝຶກຝົນສີນທຳ ໂດຍຮັກສາມິດຕະພາບຕໍ່ສັດທັງປວງ.
Verse 25
अभयं सर्वभूतेभ्यो यो ददाति महीपते । स गच्छति परं स्थानं विष्णो: पदमनामयम्,भूपाल! जो सम्पूर्ण प्राणियोंको अभयदान देता है, वह भगवान् विष्णुके अविनाशी परमधाममें चला जाता है
ວິດູຣະກ່າວວ່າ: ໂອ ພຣະຣາຊາ, ຜູ້ໃດມອບຄວາມບໍ່ຢ້ານກົວແກ່ສັດທັງປວງ ຜູ້ນັ້ນຍ່ອມໄປຮອດສະຖານະອັນສູງສຸດ—ພຣະບາດອັນບໍ່ມີມົນທິນ ແລະບໍ່ເສື່ອມສະລາຍ ຂອງພຣະວິສນຸ.
Verse 26
न तत् क्रतुसहस्रेण नोपवासै श्ष नित्यश: । अभयस्य च दानेन यत् फल प्राप्तुयान्नर:,अभयदानसे मनुष्य जिस फलको पाता है, वह उसे सहस्रों यज्ञ और नित्यप्रति उपवास करनेसे भी नहीं मिल सकता है
ວິດູຣະກ່າວວ່າ: ຜົນບຸນທີ່ມະນຸດໄດ້ຮັບຈາກການມອບອະໄພຄວາມຢ້ານກົວ (ອະພະຍະທານ) ນັ້ນ ບໍ່ອາດໄດ້ມາແມ່ນແຕ່ດ້ວຍພິທີບູຊາພັນຄັ້ງ ຫຼືດ້ວຍການອົບອົດອາຫານທຸກມື້.
Verse 27
न हाात्मन: प्रियतरं किंचिद् भूतेषु निश्चितम् । अनिष्ट सर्वभूतानां मरणं नाम भारत
ວິດູຣະກ່າວວ່າ: “ສຳລັບສັດມີຊີວິດ ບໍ່ມີສິ່ງໃດທີ່ແນ່ນອນວ່າຮັກຍິ່ງກວ່າຕົນເອງ. ແຕ່ເຖິງຢ່າງນັ້ນ ໂອ ພາຣະຕະ, ຄວາມຕາຍ—ທີ່ເອີ້ນວ່າ ‘ມະຣະນະ’—ແມ່ນສິ່ງທີ່ບໍ່ພຶງປາດຖະໜາສຳລັບສັດທັງປວງ.”
Verse 28
नानामोहसमायुक्ता बुद्धिजालेन संवृता:
ພວກເຂົາຖືກພັນຕິດດ້ວຍຄວາມຫຼົງຫຼາຍປະການ ແລະຖືກຫໍ່ຫຸ້ມ—ດັ່ງຖືກກັ້ນລ້ອມ—ດ້ວຍຕາຂ່າຍແຫ່ງປັນຍາທີ່ຫຼົງທາງ.
Verse 29
असूक्ष्मदृष्टयो मन्दा क्राम्यन्ते तत्र तत्र ह । जो मूढ़ नाना प्रकारके मोहमें डूबे हुए हैं, जिन्हें बुद्धिके जालने बाँध रखा है और जिनकी दृष्टि स्थूल है, वे भिन्न-भिन्न योनियोंमें भटकते रहते हैं |। २८ ई ।।
ວິດູຣະກ່າວວ່າ: ຜູ້ມີປັນຍາທຶບທື່ ແລະສາຍຕາບໍ່ລະອຽດ ຍ່ອມພາກັນພະເນຈອນໄປມາທີ່ນັ້ນທີ່ນີ້. ຖືກຫຼົງຫຼາຍປະການ ຖືກຕາຂ່າຍແຫ່ງປັນຍາທີ່ຫຼົງທາງຮັດຮຶບ ແລະຈຳກັດຢູ່ໃນທັດສະນະອັນຫຍາບ ພວກເຂົາຈຶ່ງຍັງຄົງວຽນວ່າຍໃນຄັນຄອດ ແລະຮູບແບບການເກີດອັນຫຼາກຫຼາຍ. ແຕ່ໂອ ພະຣາຊາ, ຜູ້ມີທັດສະນະລະອຽດ ຍ່ອມບັນລຸພຣະພຣະຫມັນອັນນິລັນດອນ. ຮູ້ດັ່ງນີ້ແລ້ວ ໂອ ຜູ້ມີປັນຍາຍິ່ງ, ທ່ານຄວນປະກອບພິທີຫຼັງງານສົບ (aurdhvadaihika) ໃຫ້ແກ່ຍາດພີ່ນ້ອງຜູ້ລ່ວງລັບ; ດ້ວຍການນັ້ນເອງ ທ່ານຈະໄດ້ຮັບຜົນອັນປະເສີດ.
Verse 156
भ्रममाणा न मुहान्ति संसारे न भ्रमन्ति ते । किंतु जो संयमशील होकर बुद्धिके द्वारा उन इन्द्रियरूपी अश्वोंको काबूमें रखते हैं
ຜູ້ໃດແມ່ນແມ່ນຢູ່ທ່າມກາງການຫມຸນວຽນແຫ່ງຊີວິດໂລກ ແຕ່ບໍ່ຕົກຢູ່ໃນຄວາມຫຼົງ ຜູ້ນັ້ນບໍ່ໄດ້ຫາຍສູນໃນສັງສານຢ່າງແທ້. ຜູ້ມີສັງວອນ ຜູ້ຄວບຄຸມຕົນ ທີ່ໃຊ້ປັນຍາເປັນຫົວໜ້າ ຂັບຄຸມອິນຊີດັ່ງມ້າ ຍ່ອມບໍ່ກັບຄືນສູ່ວົງຈອນນີ້ອີກ.
Verse 273
तस्मात् सर्वेषु भूतेषु दया कार्या विपश्चिता । भारत! यह बात निश्चितरूपसे कही जा सकती है कि प्राणियोंको अपने आत्मासे अधिक प्रिय कोई भी वस्तु नहीं है; इसीलिये मरना किसी भी प्राणीको अच्छा नहीं लगता; अतः विद्वान् पुरुषको सभी प्राणियोंपर दया करनी चाहिये
ດັ່ງນັ້ນ ຜູ້ຮູ້ທັນຄວນປູກຝັງຄວາມເມດຕາກະລຸນາຕໍ່ສັດທັງປວງ. ໂອ ພາຣະຕະ! ກ່າວໄດ້ຢ່າງແນ່ນອນວ່າ ສຳລັບສັດໃດໆ ບໍ່ມີສິ່ງໃດຮັກຍິ່ງກວ່າຕົນເອງ; ເພາະສະນັ້ນ ຄວາມຕາຍບໍ່ເປັນທີ່ພໍໃຈຂອງໃຜ. ດັ່ງນັ້ນ ນັກຮຽນຮູ້ຄວນມີຄວາມເມດຕາ ແລະຄວາມກຸສົນຕໍ່ສັດມີຊີວິດທັງປວງ.
Frequently Asked Questions
The implied dilemma is how a person should respond to inevitable suffering and loss: whether to cling to sensory and social supports that are unstable, or to adopt disciplined self-governance and ethical character as the primary means of resilience and release.
That liberation-oriented living depends on intelligent restraint: recognizing disease, aging, sensory entanglement, and time as structural pressures of embodied life, and countering them through śīla, maitri, and the triad of dama–tyāga–apramāda under steady self-control.
Yes in functional form: it asserts that one who is established in the ‘mental chariot’ with ethical reins abandons fear of death and attains Brahmaloka, presenting an explicit outcome claim tied to disciplined conduct.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.