Adhyaya 3
Adhyāya 3: Indra’s Invitation and Yudhiṣṭhira’s Refusal to Abandon the Dog (Svargārohaṇa Test)
Upa-parva: Svargārohaṇa-saṃvāda (Indra–Yudhiṣṭhira Dialogue on Ascending to Heaven)
Vaiśaṃpāyana describes Indra’s thunderous arrival and invitation for Yudhiṣṭhira to mount the celestial chariot. Seeing his companions fallen, Yudhiṣṭhira requests that his brothers and Draupadī be allowed to accompany him and refuses to seek svarga alone. Indra replies that they have already reached the divine realm after casting off mortal bodies and assures Yudhiṣṭhira of bodily ascent. A further dispute arises over a dog that has remained devoted: Indra urges abandonment, citing heavenly exclusion and alleged loss of merit associated with dogs. Yudhiṣṭhira counters with a structured ethical argument: abandoning a devotee is a grave sin, comparable (in his framing) to major transgressions such as betrayal and harm to protected persons; moreover, he distinguishes his earlier “leaving” of the dead from abandoning the living dependent. Dharma then reveals approval, praising Yudhiṣṭhira’s compassion and recalling earlier tests (e.g., Dvaita-vana episode), declaring his unmatched status and confirming his attainment. Devas and ṛṣis accompany him; Nārada publicly attests the rarity of bodily ascent. Yudhiṣṭhira reiterates his wish to go wherever his brothers and Draupadī have gone, refusing isolated bliss.
Chapter Arc: भाइयों और द्रौपदी के पतन के बाद भी युधिष्ठिर का पग नहीं रुकता; पर स्वर्ग-मार्ग पर देवेन्द्र का साक्षात् आगमन कथा को दिव्य न्यायालय में बदल देता है। → युधिष्ठिर अपने गिरे हुए भ्राताओं को देखकर शोकाकुल होकर इन्द्र से विनती करता है कि वे भी साथ स्वर्ग जाएँ; इन्द्र उत्तर देता है कि वे देह त्यागकर पहले ही स्वर्ग पहुँच चुके हैं, पर युधिष्ठिर को इसी शरीर सहित स्वर्ग-प्रवेश का अधिकार है—एक शर्त के साथ। → इन्द्र जब श्वान को छोड़ देने का संकेत देता है, तब युधिष्ठिर धर्म-प्रतिज्ञा पर अडिग होकर कहता है कि यह श्वान उसका भक्त और शरणागत है; वह उसे त्यागकर स्वर्ग नहीं जाएगा—और वह चार महापापों के समकक्ष ‘भक्त-त्याग’ को मानता है। → युधिष्ठिर स्पष्ट करता है कि उसे अन्य लोक नहीं चाहिए; उसे वही स्थान स्वीकार है जो उसके भ्राताओं और द्रौपदी को मिला है—शुभ हो या पाप। वह देवेन्द्र से पुनः कहता है कि उनके बिना वह वहाँ ठहर नहीं सकता और वहीं जाना चाहता है जहाँ वे गए हैं। → युधिष्ठिर की अडिग करुणा और धर्म-निष्ठा के सामने देवेन्द्र का अगला निर्णय क्या होगा—स्वर्ग का द्वार श्वान सहित खुलेगा या परीक्षा और कठोर होगी?
Shlokas
Verse 1
इस प्रकार श्रीमह्ाभारत गहाप्रस्थानिकपर्वमें द्रौपदी आदिका पतनविषयक दूसरा अध्याय पूरा हुआ ॥/ २ ॥ अपन क्ाा छा अर: तृतीयो<थध्याय: इन्द्र और धर्म आदिके साथ वार्तालाप
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຕໍ່ມາ ສັກຣະ (ອິນທຣາ) ເຮັດໃຫ້ຟ້າແລະດິນກ້ອງກັງວານໄປທົ່ວທິດ ໄດ້ເຂົ້າມາຫາ ປາຣຖະ (ຢຸທິສຖິຣ) ພ້ອມລົດສະຫວັນ ແລະກ່າວກັບທ່ານວ່າ: «ໂອ ບຸດແຫ່ງກຸນຕີ, ຈົ່ງຂຶ້ນລົດນີ້»
Verse 2
स्वभातृन् पतितान् दृष्टवा धर्मराजो युधिष्ठिर: । अब्रवीच्छोकसंतप्त: सहस्राक्षमिदं वच:,अपने भाइयोंको धराशायी हुआ देख धर्मराज युधिष्ठिर शोकसे संतप्त हो इन्द्रसे इस प्रकार बोले--
ເມື່ອເຫັນພີ່ນ້ອງຂອງຕົນລົ້ມຢູ່ເທິງພື້ນດິນ ທ່ານທັມມະຣາຊາ ຢຸທິສຖິຣ ຜູ້ຖືກເຜົາໃນຄວາມໂສກ ໄດ້ກ່າວກັບ ສະຫັສຣາກສະ (ອິນທຣາ) ດັ່ງນີ້:
Verse 3
भ्रातर: पतिता मे>त्र गच्छेयुस्ते मया सह । न विना क्षातृभि: स्वर्गमिच्छे गन्तुं सुरेश्वर
ຢຸທິສຖິຣາ ກ່າວວ່າ: «ຢູ່ນີ້ ພີ່ນ້ອງຂອງຂ້າໄດ້ລົ້ມລົງຢູ່ຕາມທາງ. ຂໍໃຫ້ຈັດໃຫ້ເຂົາເຈົ້າໄດ້ໄປກັບຂ້າດ້ວຍ; ເພາະຂ້າບໍ່ປາດຖະນາເຂົ້າສະຫວັນໂດຍບໍ່ມີພີ່ນ້ອງ»។
Verse 4
सुकुमारी सुखारहा च राजपुत्री पुरंदर । सास्माभि: सह गच्छेत तद् भवाननुमन्यताम्,'पुरन्दर! राजकुमारी द्रौपदी सुकुमारी है। वह सुख पानेके योग्य है। वह भी हमलोगोंके साथ चले, इसकी अनुमति दीजिये”
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຸຣັນດະຣະ, ດຣໍປະດີເປັນເຈົ້າຍິງຜູ້ອ່ອນໂຍນ ຄວນໄດ້ຮັບຄວາມສຸກແລະຄວາມສະບາຍ. ຂໍຈົ່ງອະນຸຍາດໃຫ້ນາງໄປກັບພວກເຮົາດ້ວຍ»។
Verse 5
शक्र उवाच भ्रातृन् द्रक्ष्यसि स्वर्गे त्वमग्रतस्त्रिदिवं गतान् । कृष्णया सहितान् सर्वान् मा शुचो भरतर्षभ
ສັກຣະ (ອິນທຣະ) ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ກ້າແຫ່ງວົງສາພາຣະຕະ, ຢ່າໂສກເສົ້າເລີຍ. ໃນສະຫວັນ ເຈົ້າຈະໄດ້ເຫັນພີ່ນ້ອງຂອງເຈົ້າ ຜູ້ໄດ້ໄປຮອດໂລກເທວະກ່ອນເຈົ້າ. ເຈົ້າຈະພົບເຂົາເຈົ້າທັງໝົດຢູ່ນັ້ນ ພ້ອມກັບ ກຣິສນາ (ດຣໍປະດີ)»។
Verse 6
निक्षिप्य मानुषं देहं गतास्ते भरतर्षभ | अनेन त्वं शरीरेण स्वर्गे गन्ता न संशय:,भरतभूषण! वे मानवशरीरका परित्याग करके स्वर्गमें गये हैं; किंतु तुम इसी शरीरसे वहाँ चलोगे, इसमें संशय नहीं है
ສັກຣະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ກ້າແຫ່ງວົງສາພາຣະຕະ, ເຂົາເຈົ້າໄດ້ໄປສະຫວັນຫຼັງຈາກລະທິ້ງຮ່າງກາຍມະນຸດ. ແຕ່ເຈົ້າ—ຜູ້ເປັນກຽດແກ່ວົງສາພາຣະຕະ—ຈະໄປສະຫວັນດ້ວຍຮ່າງກາຍນີ້ເອງ; ບໍ່ມີຄວາມສົງໄສ»។
Verse 7
युधिछिर उवाच अयं श्वा भूतभव्येश भक्तो मां नित्यमेव ह | स गच्छेत मया सार्धमानृशंस्या हि मे मति:
ຢຸທິສຖິຣາ ກ່າວວ່າ: «ໝານີ້ໄດ້ຈົ່ງຮັກພັກດີຕໍ່ຂ້າຢ່າງສະເໝີ ທັງໃນສິ່ງທີ່ເຄີຍເກີດ ແລະສິ່ງທີ່ຈະເກີດ. ຂໍໃຫ້ມັນໄປກັບຂ້າດ້ວຍ; ເພາະຄວາມຕັ້ງໃຈຂອງຂ້າຕັ້ງຢູ່ເທິງຄວາມເມດຕາ ແລະການບໍ່ໂຫດຮ້າຍ»។
Verse 8
युधिष्ठिर बोले--भूत और वर्तमानके स्वामी देवराज! यह कुत्ता मेरा बड़ा भक्त है। इसने सदा ही मेरा साथ दिया है; अतः यह भी मेरे साथ चले--ऐसी आज्ञा दीजिये; क्योंकि मेरी बुद्धिमें निष्ठरताका अभाव है ।।
ສັກຣະ (ອິນທຣາ) ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະຣາຊາ! ມື້ນີ້ ເຈົ້າໄດ້ບັນລຸອະມະຕະພາບ, ຄວາມເທົ່າທຽມກັບຂ້າ, ສິຣິສົມບັດອັນຄົບຖ້ວນ ແລະ ສິດທິອັນຍິ່ງໃຫຍ່. ເຈົ້າໄດ້ເຖິງສຸກແຫ່ງສະຫວັນແລ້ວ; ດັ່ງນັ້ນ ຈົ່ງປະຖິ້ມໝານີ້. ບໍ່ມີຄວາມໂຫດຮ້າຍໃນການນີ້».
Verse 9
इन्द्रने कहा--राजन! तुम्हें अमरता, मेरी समानता, पूर्ण लक्ष्मी और बहुत बड़ी सिद्धि प्राप्त हुई है, साथ ही तुम्हें स्वर्गीय सुख भी उपलब्ध हुए हैं; अतः इस कुत्तेको छोड़ो और मेरे साथ चलो। इसमें कोई कठोरता नहीं है ।।
ຢຸທິສຖິຣະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ສະຫັດສະຣະເນດຣະ (ຜູ້ມີພັນຕາ) ອິນທຣາ! ສໍາລັບຜູ້ເປັນອາຣຍະ ການເຮັດການຕໍ່າຊ້າແມ່ນຍາກຢິ່ງ—ບໍ່ຄວນແກ່ຜູ້ສູງສົງ. ຂໍໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າຢ່າໄດ້ຮັບສິຣິສົມບັດ ຫຼື ວາສະນາແບບນັ້ນ ທີ່ເພາະມັນຈະຕ້ອງປະຖິ້ມຜູ້ຈົ່ງຮັກພັກດີ».
Verse 10
इन्द्र उवाच स्वर्गे लोके श्ववतां नास्ति घिष्ण्य- मिष्टापूर्त क्रोधवशा हरन्ति । ततो विचार्य क्रियतां धर्मराज त्यज श्वानं नात्र नृशंसमस्ति
ອິນທຣາ ກ່າວວ່າ: «ໃນໂລກສະຫວັນ ບໍ່ມີທີ່ສໍາລັບຜູ້ທີ່ລ້ຽງໝາ. ສັດເຫຼົ່ານັ້ນ ຖືກຄວາມໂກດຂັບດັນ ແລະ ທໍາໃຫ້ບຸນຈາກພິທີບູຊາ ແລະ ການເຮັດກຸສົນສາທາລະນະເສື່ອມສູນ. ດັ່ງນັ້ນ ໂອ ທັມມະຣາຊາ, ຈົ່ງພິຈາລະນາແລ້ວຕັດສິນ: ຈົ່ງປະຖິ້ມໝາ. ບໍ່ມີຄວາມໂຫດຮ້າຍໃນການນີ້».
Verse 11
इन्द्रने कहा--धर्मराज! कुत्ता रखनेवालोंके लिये स्वर्गलोकमें स्थान नहीं है। उनके यज्ञ करने और कुआँ, बावड़ी आदि बनवानेका जो पुण्य होता है उसे क्रोधवश नामक राक्षस हर लेते हैं; इसलिये सोच-विचारकर काम करो। छोड़ दो इस कुत्तेको। ऐसा करनेमें कोई निर्दयता नहीं है ।।
ຢຸທິສຖິຣະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ມະເຫນທຣາ! ນັກປັນຍາກ່າວວ່າ ການປະຖິ້ມຜູ້ຈົ່ງຮັກພັກດີ ແລະ ຜູ້ມາຂໍພຶ່ງພາ ແມ່ນບາບທີ່ບໍ່ອາດຊໍາລະໄດ້. ໃນໂລກນີ້ ການປະຖິ້ມຜູ້ຈົ່ງຮັກພັກດີ ຖືກນັບເທົ່າກັບການຂ້າພຣາຫມະນ. ດັ່ງນັ້ນ ໂອ ມະເຫນທຣາ, ຂ້າພະເຈົ້າຈະບໍ່ປະຖິ້ມໝານີ້ໃນມື້ນີ້ ເພື່ອຄວາມສຸກຂອງຕົນ ບໍ່ວ່າດ້ວຍວິທີໃດກໍຕາມ».
Verse 12
भीतं भक्त नान्यदस्तीति चार्त॑ प्राप्तं क्षीणं रक्षणे प्राणलिप्सुम् । प्राणत्यागादप्यहं नैव मोक्तुं यतेयं वै नित्यमेतद् व्रतं मे
ຢຸທິສຖິຣະ ກ່າວວ່າ: «ແມ່ນແຕ່ຈະຕ້ອງສະຫຼະຊີວິດຂອງຂ້າພະເຈົ້າເອງ ຂ້າພະເຈົ້າກໍບໍ່ອາດປະຖິ້ມຜູ້ທີ່ມາດ້ວຍຄວາມຢ້ານກົວ ແລະ ຄວາມຈົ່ງຮັກພັກດີ ຮ້ອງວ່າ ‘ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ມີທີ່ພຶ່ງອື່ນ’ ຜູ້ທຸກທໍລະມານ ອ່ອນແອ ແລະ ບໍ່ສາມາດປົກປ້ອງຕົນເອງ ແລະ ປາຖະໜາພຽງແຕ່ຮັກສາຊີວິດ. ນີ້ແມ່ນວຣະຕະຂອງຂ້າພະເຈົ້າຕະຫຼອດໄປ—ຈະພະຍາຍາມປົກປ້ອງຜູ້ມາຂໍພຶ່ງພາເຊັ່ນນັ້ນເສມອ».
Verse 13
इन्द्र रवाच शुना दृष्ट क्रोधवशा हरन्ति यद्दत्तमिष्टं विवृतमथो हुतं च । तस्माच्छुनस्त्यागमिमं कुरुष्व शुनस्त्यागाद् प्राप्स्यसे देवलोकम्
ອິນທຣາກ່າວວ່າ: «ຖ້າໝາແຕ່ພຽງຫຼຽວມອງໄປຫາບຸນກຳທີ່ມະນຸດສະສົມ—ທານທີ່ໃຫ້, ຍັດຍະທີ່ບູຊາ, ການສະຫວັດສະດີ/ສະວາດຍາຍະທີ່ສວດທ່ອງ, ແລະການຫວ່າງເຄື່ອງບູຊາລົງໃນໄຟ—ພວກອະສູຣທີ່ເອີ້ນວ່າ ‘Krodhavaśa’ ຈະຊິງເອົາຜົນບຸນນັ້ນໄປ. ດັ່ງນັ້ນ ຈົ່ງປະຖິ້ມໝານີ້. ມີແຕ່ການປະຖິ້ມໝາເທົ່ານັ້ນ ເຈົ້າຈຶ່ງຈະໄດ້ເຖິງໂລກເທວະ».
Verse 14
त्यक्त्वा भ्रातृन् दयितां चापि कृष्णां प्राप्तो लोक: कर्मणा स्वेन वीर | श्वानं चैनं न त्यजसे कथं नु त्यागं कृत्स्नं चास्थितो मुहा[से5द्य
ອິນທຣາກ່າວວ່າ: «ໂອ ວິຣະບຸລຸດ! ເຈົ້າໄດ້ປະຖິ້ມພີ່ນ້ອງ ແລະຄຣິສນາ (ດຣອບະດີ) ຜູ້ເປັນທີ່ຮັກ, ແລ້ວດ້ວຍຜົນແຫ່ງກຳຂອງຕົນ ຈຶ່ງໄດ້ບັນລຸໂລກສະຫວັນ. ແຕ່ເປັນຫຍັງເຈົ້າຈຶ່ງບໍ່ປະຖິ້ມໝານີ້? ເຈົ້າທີ່ຍຶດຖືການສະຫຼະທັງປວງແລ້ວ ເປັນຫຍັງບັດນີ້ຈຶ່ງຕົກໃນມົວໝອງ—ໄປຍຶດຕິດກັບໝາ?»
Verse 15
युधिछिर उवाच न विद्यते संधिरथापि विग्रहो मृतैर्मत्यैरिति लोकेषु निष्ठा । न ते मया जीवयितुं हि शक््या- स्ततस्त्यागस्तेषु कृतो न जीवताम्
ຢຸທິສຖິຣະກ່າວວ່າ: «ຂ້າແຕ່ພຣະອົງ, ໃນໂລກນີ້ເຂົາຖືກັນເປັນຄວາມແນ່ນອນວ່າ ກັບຜູ້ຕາຍແລ້ວ ບໍ່ມີທັງການປອງດອງ ແລະບໍ່ມີທັງຄວາມບາດໝາງ. ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ອາດຊຸບຊີວິດດຣອບະດີ ແລະພີ່ນ້ອງຂອງຂ້າພະເຈົ້າໃຫ້ຟື້ນຄືນໄດ້; ດັ່ງນັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າຈຶ່ງປະຖິ້ມພວກເຂົາກໍ່ຕໍ່ເມື່ອຕາຍແລ້ວ—ບໍ່ແມ່ນໃນຍາມທີ່ຍັງມີຊີວິດ».
Verse 16
भीतिप्रदानं शरणागतस्य स्त्रिया वधो ब्राह्मणस्वापहार: । मित्रद्रोहस्तानि चत्वारि शक्र भक्तत्यागश्चनैव समो मतो मे
ຢຸທິສຖິຣະກ່າວວ່າ: «ການເຮັດໃຫ້ຜູ້ມາຂໍພຶ່ງພາຫວາດກົວ, ການຂ້າຜູ້ຍິງ, ການປົ້ນຊິງຊັບຂອງພຣາຫມັນ, ແລະການຫັກຫຼັງມິດ—ສີ່ປະການນີ້, ໂອ ສັກຣະ, ແມ່ນບາບໜັກ. ແຕ່ຕາມຄວາມເຫັນຂອງຂ້າພະເຈົ້າ ບໍ່ມີສິ່ງໃດເທົ່າກັບການທິ້ງຄວາມພັກດີແຫ່ງພະພິທີ (ພັກຕິ)».
Verse 17
शरणमें आये हुए को भय देना, स्त्रीका वध करना, ब्राह्मणका धन लूटना और मित्रोंके साथ द्रोह करना--ये चार अधर्म एक ओर और भक्तका त्याग दूसरी ओर हो तो मेरी समझमें यह अकेला ही उन चारोंके बराबर है ।।
ຢຸທິສຖິຣະກ່າວວ່າ: «ການເຮັດໃຫ້ຜູ້ມາຂໍພຶ່ງພາຫວາດກົວ, ການຂ້າຜູ້ຍິງ, ການປົ້ນຊິງຊັບຂອງພຣາຫມັນ, ແລະການຫັກຫຼັງມິດ—ອະທັມສີ່ປະການນີ້ຢູ່ຂ້າງໜຶ່ງ; ແລະອີກຂ້າງໜຶ່ງແມ່ນການທິ້ງຜູ້ຈົ່ງຮັກພັກດີ. ຕາມຄວາມເຫັນຂອງຂ້າພະເຈົ້າ ການກະທຳອັນດຽວນັ້ນເທົ່າກັບທັງສີ່.» ໄວສັມປາຍະນະກ່າວວ່າ: «ຂ້າແຕ່ພຣະຣາຊາຈະນະເມຊະຍະ, ເມື່ອໄດ້ຍິນຖ້ອຍຄຳນີ້ຂອງທັມມະຣາຊາ ຢຸທິສຖິຣະ, ພຣະເຈົ້າຜູ້ເປັນທັມມະເອງ—ຜູ້ມາໃນຮູບໝາ—ກໍ່ຍິນດີຢ່າງຍິ່ງ. ພຣະອົງໄດ້ສັນລະເສີນກະສັດຢຸທິສຖິຣະ ແລະກ່າວກັບພຣະອົງດ້ວຍຖ້ອຍຄຳອ່ອນໂຍນ ປະກອບດ້ວຍຄຳຊົມເຊີຍ ດັ່ງນີ້…»
Verse 18
धर्मरज उवाच अभिजातोऊसि राजेन्द्र पितुर्व॒त्तेन मेधया । अनुक्रोशेन चानेन सर्वभूतेषु भारत
ທຳມະຣາຊາກ່າວວ່າ: «ໂອ ກະສັດເອີຍ, ເຈົ້າເປັນຜູ້ເກີດມາດີແທ້—ພິສູດວ່າສົມຄວນກັບສາຍເລືອດຂອງບິດາຜູ້ສູງສົ່ງ—ໂດຍຄວາມປະພຶດຊອບ, ປັນຍາ, ແລະເມດຕາກະຣຸນາທີ່ເຈົ້າມີຕໍ່ສັດມີຊີວິດທັງປວງ, ໂອ ຜູ້ສືບສາຍພະຣະຕ!»
Verse 19
पुरा द्वैतवने चासि मया पुत्र परीक्षित: । पानीयार्थे पराक्रान्ता यत्र ते भ्रातरो हता:
ທຳມະຣາຊາກ່າວວ່າ: «ໃນການກ່ອນ, ໃນປ່າດວຍຕະວະນະ, ລູກເອີຍ, ເຈົ້າເຄີຍຖືກຂ້າພະເຈົ້າທົດສອບ—ເມື່ອເຈົ້າອອກໄປຫານ້ຳດ້ວຍໃຈກ້າ—ຢູ່ບ່ອນທີ່ພີ່ນ້ອງຂອງເຈົ້ານອນຕາຍຢູ່.»
Verse 20
बेटा! पूर्वकालमें द्वैतववनके भीतर रहते समय भी एक बार मैंने तुम्हारी परीक्षा ली थी; जब कि तुम्हारे सभी भाई पानी लानेके लिये उद्योग करते हुए मारे गये थे ।।
ທຳມະຣາຊາກ່າວວ່າ: «ໃນການກ່ອນ, ເມື່ອພວກເຮົາອາໄສຢູ່ໃນປ່າດວຍຕະວະນະ, ຂ້າພະເຈົ້າເຄີຍທົດສອບເຈົ້າຄັ້ງໜຶ່ງ—ໃນຍາມທີ່ພີ່ນ້ອງຂອງເຈົ້າທັງໝົດພາກັນພະຍາຍາມໄປຫານ້ຳ ແລ້ວລົ້ມຕາຍ. ທີ່ນັ້ນ, ເຈົ້າວາງບີມະ ແລະ ອາຣະຈຸນະໄວ້ກ່ອນ, ແລ້ວເລືອກຊ່ວຍນະກຸລະ ເພາະປາຖະໜາຄວາມເທົ່າທຽມລະຫວ່າງແມ່ທັງສອງ.»
Verse 21
उस समय तुमने कुन्ती और माद्री दोनों माताओंमें समानताकी इच्छा रखकर अपने सगे भाई भीम और अर्जुनको छोड़ केवल नकुलको जीवित करना चाहा था ।।
ທຳມະຣາຊາກ່າວວ່າ: «ໃນຄາວນັ້ນ, ເພາະປາຖະໜາຈະໃຫ້ກຽດແກ່ແມ່ທັງສອງ—ກຸນຕີ ແລະ ມາດຣີ—ຢ່າງເທົ່າທຽມ, ເຈົ້າເລືອກຈະຊ່ວຍໃຫ້ນະກຸລະຢູ່ລອດພຽງຜູ້ດຽວ, ແມ່ນແມ່ນວ່າຈະຕ້ອງປະຖິ້ມພີ່ນ້ອງເລືອດແທ້ຂອງເຈົ້າ—ບີມະ ແລະ ອາຣະຈຸນະ. ແລະເມື່ອມີຄົນກ່າວວ່າ ‘ນີ້ແມ່ນໝາຜູ້ຈົ່ງຮັກພັກດີ,’ ເຈົ້າກໍບໍ່ລະທິ້ງມັນ. ດັ່ງນັ້ນ, ໂອ ກະສັດເອີຍ, ໃນສະຫວັນບໍ່ມີໃຜເທົ່າເຈົ້າ.»
Verse 22
इस समय भी “यह कुत्ता मेरा भक्त है” ऐसा सोचकर तुमने देवराज इन्द्रके भी रथका परित्याग कर दिया है; अतः स्वर्गलोकमें तुम्हारे समान दूसरा कोई राजा नहीं है ।।
ທຳມະຣາຊາກ່າວວ່າ: «ແມ່ນແຕ່ບັດນີ້, ເພາະຄິດວ່າ ‘ໝານີ້ແມ່ນຜູ້ພັກດີຕໍ່ຂ້າພະເຈົ້າ,’ ເຈົ້າຍັງລະທິ້ງແມ່ນແຕ່ລົດສົງຄາມຂອງພະອິນທຣາ ຈອມເທວະດາ. ດັ່ງນັ້ນ, ໃນສະຫວັນບໍ່ມີກະສັດໃດເທົ່າເຈົ້າ. ເພາະເຫດນີ້, ໂອ ບາຣະຕະ, ໂອ ຜູ້ປະເສີດທີ່ສຸດໃນບັນດາບາຣະຕະ, ເຈົ້າໄດ້ບັນລຸໂລກອັນບໍ່ສູນສິ້ນດ້ວຍຮ່າງກາຍນີ້ເອງ; ເຈົ້າໄດ້ເຖິງສະພາບທິບອັນສູງສຸດທີ່ຫາຜູ້ໃດເທົ່າບໍ່ໄດ້.»
Verse 23
वैशम्पायन उवाच ततो धर्मक्ष शक्रश्न मरुतश्षाश्विनावपि । देवा देवर्षयश्चैव रथमारोप्य पाण्डवम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ແລ້ວ ທັມມະ ແລະ ສັກກະ (ອິນທຣະ) ພ້ອມດ້ວຍພວກມະຣຸດ ແລະ ອັສວິນສອງອົງ ທັງບັນດາເທວະ ແລະ ເທວະຣິສີ ໄດ້ອຸ້ມພາ ປານດະວະ (ຢຸທິສຖິຣະ) ຂຶ້ນນັ່ງເທິງລົດ. ເມື່ອໄດ້ໃຫ້ກຽດແກ່ພຣະອົງແລ້ວ ພວກເຂົາກໍອອກເດີນທາງໄປສູ່ສະຫວັນ ໂດຍຍານທິບຂອງຕົນໆ—ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ຄວາມຊອບທຳທີ່ຍືນຫຍັດຈົນສຸດຂອບ ຍ່ອມຖືກລະບຽບແຫ່ງຈັກກະວານຮັບຮອງແລະຄ້ຳຈຸນໃນທ້າຍທີ່ສຸດ.
Verse 24
प्रययु: स्वैर्विमानैस्ते सिद्धा: कामविहारिण: । सर्वे विरजस: पुण्या: पुण्यवाग्बुद्धिकर्मिण:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ແລ້ວບັນດາຜູ້ສຳເລັດ (ສິດທະ) ເຫຼົ່ານັ້ນ ກໍອອກເດີນທາງໄປໃນຍານທິບຂອງຕົນໆ. ພວກເຂົາເຄື່ອນໄຫວໄດ້ຕາມປາຖະໜາ ແລະທຸກອົງລ້ວນບໍ່ມີມົນທິນ—ເກີນພົ້ນຝຸ່ນແຫ່ງກິເລດ—ມີຄວາມບໍລິສຸດໃນຄຳເວົ້າ ປັນຍາ ແລະການກະທຳ. ພາບນີ້ຊີ້ວ່າ ການບັນລຸທີ່ແທ້ ບໍ່ໄດ້ວັດດ້ວຍອຳນາດ ແຕ່ວັດດ້ວຍຄວາມແຈ້ງໃສພາຍໃນ ແລະຄວາມປະນີດໃນຈັນຍາບັນ.
Verse 25
स तं रथं समास्थाय राजा कुरुकुलोदवह: । ऊर्ध्वमाचक्रमे शीघ्रं तेजसा55वृत्य रोदसी,कुरुकुलतिलक राजा युधिष्ठिर उस रथमें बैठकर अपने तेजसे पृथ्वी और आकाशको व्याप्त करते हुए तीव्र गतिसे ऊपरकी ओर जाने लगे
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອຂຶ້ນນັ່ງເທິງລົດນັ້ນແລ້ວ ພຣະຣາຊາ ຢຸທິສຖິຣະ—ຜູ້ຄ້ຳຈຸນວົງສາກຸຣຸອັນສູງສຸດ—ກໍເລີ່ມຂຶ້ນສູ່ເທິງຢ່າງວ່ອງໄວ. ດ້ວຍລັດສະໝີແຫ່ງບຸນທັມ ແລະສະຫງ່າຣາຊະສົມບັດຂອງພຣະອົງ ພຣະອົງດູເໝືອນຈະແຜ່ຄຸ້ມທັງແຜ່ນດິນແລະຟ້າ—ເປັນໝາຍແຫ່ງການສຳເລັດຊີວິດທີ່ດຳລົງໃນທັມ ແລະການກ້າວຜ່ານຈາກອຳນາດໂລກສູ່ການເດີນທາງສຸດທ້າຍອັນເກີນໂລກ.
Verse 26
ततो देवनिकायस्थो नारद: सर्वलोकवित् | उवाचोच्चैस्तदा वाक््यं बृहद्वादी बृहत्तपा:
ແລ້ວ ນາຣະດະ—ຢືນຢູ່ທ່າມກາງຫມູ່ເທວະ ເປັນຜູ້ຮູ້ເລື່ອງລາວຂອງທຸກໂລກ ມີວາຈາຄົມຄາຍ ແລະມີຕະປະອັນໃຫຍ່—ໄດ້ຍົກສຽງຂຶ້ນ ແລະກ່າວອອກມາດັງໆ. ພາບນີ້ຊີ້ວ່າ ສິ່ງທີ່ຈະຕາມມາ ບໍ່ແມ່ນຂ່າວລື ແຕ່ເປັນຖ້ອຍປະກາດທີ່ຕັ້ງຢູ່ເທິງຄວາມຮູ້ແຫ່ງຈັກກະວານ ແລະອຳນາດແຫ່ງຄຸນທຳ.
Verse 27
ये5पि राजर्षय: सर्वे ते चापि समुपस्थिता: । कीर्ति प्रच्छाद्य तेषां वै कुरुराजो5धितिष्ठति
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: “ແມ່ນແຕ່ບັນດາຣາຊະຣິສີທັງຫມົດທີ່ມາຮອດສະຫວັນ ກໍຢູ່ພ້ອມໜ້າກັນຢູ່ນີ້; ແຕ່ກະສັດແຫ່ງກຸຣຸ (ຢຸທິສຖິຣະ) ປະທັບຢູ່ຢ່າງສູງສົ່ງ ໂດຍກຽດຕິຍົດອັນບໍ່ດ່າງພ້ອຍຂອງພຣະອົງ ປົກຄຸມກຽດຕິຍົດຂອງພວກເຂົາທັງຫມົດ.”
Verse 28
लोकानावृत्य यशसा तेजसा वृत्तसम्पदा । स्वशरीरेण सम्प्राप्तं नान््यं शुश्रुम पाण्डवात्
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ດ້ວຍກຽດຊື່, ລັດສະໝີແລະຊັບສົມບັດແຫ່ງຄວາມປະພຶດດີຂອງຕົນ ທ່ານປານດະວະໄດ້ປົກຄຸມໂລກທັງຫຼາຍ; ແລ້ວກໍໄດ້ບັນລຸຈຸດຈົບທີ່ກຳນົດໄວ້ ໂດຍກາຍຂອງຕົນເອງ. ພວກເຮົາບໍ່ເຄີຍໄດ້ຍິນວ່າມີຜົນອື່ນໃດສຳລັບທ່ານເລີຍ.
Verse 29
“अपने यश, तेज और सदाचाररूप सम्पत्तिसे तीनों लोकोंको आवृत करके अपने भौतिक शरीरसे स्वर्गलोकमें आनेका सौभाग्य पाण्डुनन्दन युधिष्ठिरकके सिवा और किसी राजाको प्राप्त हुआ हो, ऐसा हमने कभी नहीं सुना है ।।
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ພວກເຮົາບໍ່ເຄີຍໄດ້ຍິນວ່າມີກະສັດຜູ້ໃດນອກຈາກ ຢຸທິສຖິຣະ ບຸດແຫ່ງປານດຸ ຜູ້—ໄດ້ປົກຄຸມສາມໂລກດ້ວຍຊັບສົມບັດແຫ່ງກຽດຊື່, ລັດສະໝີ ແລະຄວາມປະພຶດຊອບ—ແລ້ວໄດ້ຮັບພອນອັນຫາຍາກໃນການເຂົ້າສະຫວັນດ້ວຍກາຍຮ່າງຂອງຕົນເອງ. ໂອ ຜູ້ມີອຳນາດຍິ່ງໃຫຍ່, ຈົ່ງເບິ່ງບັດນີ້—ເປັນຈຳນວນນັບບໍ່ຖ້ວນ—ບັນດາລັດສະໝີທີ່ເຈົ້າເຄີຍເຫັນໃນໂລກມະນຸດ; ນັ້ນແມ່ນວິມານສະຫວັນຂອງເທວະດາທັງຫຼາຍຕາມເສັ້ນທາງນີ້.
Verse 30
'प्रभो! युधिष्ठिर! पृथ्वीपर रहते हुए तुमने आकाशमें नक्षत्र और ताराओंके रूपमें जितने तेज देखे हैं, वे इन देवताओंके सहस्रों लोक हैं; इनकी ओर देखो” ।।
“ໂອ ພຣະອົງຢຸທິສຖິຣະ! ໃນຍາມທີ່ພຣະອົງຢູ່ໃນໂລກມະນຸດ ບັນດາຄວາມສະຫວ່າງໃນຟ້າທີ່ພຣະອົງເຫັນເປັນດາວແລະກຸ່ມດາວ—ນັ້ນແມ່ນໂລກນັບພັນຂອງເທວະດາເຫຼົ່ານີ້; ຈົ່ງເບິ່ງໄປຫາພວກມັນ.” ເມື່ອກະສັດຜູ້ມີທຳ ຢຸທິສຖິຣະ ໄດ້ຍິນຖ້ອຍຄຳຂອງນາຣະດະ ພຣະອົງກໍໄດ້ກ່າວ ຫຼັງຈາກໄດ້ຮັບຄຳຍິນຍອມຈາກເທວະດາທັງຫຼາຍ ແລະຈາກບັນດາກະສັດຝ່າຍພຣະອົງ.
Verse 31
शुभं वा यदि वा पापं भ्रातृणां स्थानमद्य मे । तदेव प्राप्तुमिच्छामि लोकानन्यान्न कामये
ບໍ່ວ່າຈຸດໝາຍຂອງພີ່ນ້ອງຂ້ອຍຈະເປັນມົງຄຸນ ຫຼື ເປັນບາບ ຂ້ອຍປາດຖະໜາໃນມື້ນີ້ຈະໄປຮອດສະພາບນັ້ນເທົ່ານັ້ນ. ຂ້ອຍບໍ່ປາດຖະໜາໂລກອື່ນໃດນອກຈາກຂອງພວກເຂົາ.
Verse 32
'देवेश्वर! मेरे भाइयोंको शुभ या अशुभ जो भी स्थान प्राप्त हुआ हो उसीको मैं भी पाना चाहता हूँ। उसके सिवा दूसरे लोकोंमें जानेकी मेरी इच्छा नहीं है” ।।
“ໂອ ຈອມເທວະດາ! ບໍ່ວ່າພີ່ນ້ອງຂ້ອຍຈະໄດ້ຮັບສະຖານທີ່ມົງຄຸນ ຫຼື ອັບມົງຄຸນ ຂ້ອຍກໍປາດຖະໜາຈະໄດ້ຮັບສະຖານທີ່ນັ້ນເທົ່ານັ້ນ. ນອກຈາກນັ້ນ ຂ້ອຍບໍ່ປາດຖະໜາໄປຫາໂລກອື່ນ.” ເມື່ອໄດ້ຍິນຖ້ອຍຄຳຂອງກະສັດ ອິນທຣະ ຈອມເທວະດາ ຜູ້ທຳລາຍນະຄອນ ດ້ວຍຄວາມເມດຕາ ໄດ້ຕອບຢຸທິສຖິຣະດ້ວຍຖ້ອຍຄຳອ່ອນໂຍນ.
Verse 33
स्थाने5स्मिन् वस राजेन्द्र कर्मभिर्निर्जिते शुभै: । किं त्वं मानुष्यकं स्नेहमद्यापि परिकर्षसि
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ກະສັດຜູ້ປະເສີດ, ຈົ່ງພັກອາໄສຢູ່ທີ່ນີ້ ໃນພູມິພົບທີ່ທ່ານໄດ້ຊະນະມາດ້ວຍກຸສົນກຳອັນມົງຄຸນ. ເປັນຫຍັງທ່ານຍັງຍຶດຕິດ ແລະຍັງລາກພາຕາມຕົນ ສາຍພັນແຫ່ງຄວາມຜູກພັນຂອງມະນຸດຢູ່ອີກ?»
Verse 34
सिद्धि प्राप्तोडसि परमां यथा नान्य: पुमान् क्वचित् | नैव ते भ्रातर: स्थान सम्प्राप्ता: कुरुनन्दन
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ເປັນຄວາມຊື່ນບານແຫ່ງຕະກູນກຸຣຸ, ທ່ານໄດ້ບັນລຸຄວາມສຳເລັດສູງສຸດ—ຊຶ່ງບໍ່ມີມະນຸດຜູ້ໃດເຄີຍບັນລຸໄດ້ ບ່ອນໃດ ເວລາໃດ. ແຕ່ພີ່ນ້ອງຂອງທ່ານກັບບໍ່ໄດ້ເຖິງສະພາບນັ້ນ»
Verse 35
अद्यापि मानुषो भाव: स्पृशते त्वां नराधिप । स्वर्गोडयं पश्य देवर्षीन् सिद्धांश्व त्रेदिवालयान्
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະຣາຊາ, ຄວາມຮູ້ສຶກແບບມະນຸດຍັງມາແຕະຕ້ອງທ່ານຢູ່ບໍ? ຈົ່ງເບິ່ງນິມິດແຫ່ງສະຫວັນທີ່ກຳລັງປາກົດ—ເບິ່ງພວກເທວະຣິສີ ແລະພວກສິດທະ ຜູ້ສຳເລັດຜົນ ຜູ້ອາໄສໃນພູມິພົບເທວະ»
Verse 36
युधिष्ठिरस्तु देवेन्द्रमेवंवादिनमी श्वरम् । पुनरेवाब्रवीद् धीमानिदं वचनमर्थवत्,ऐसी बात कहते हुए ऐश्वर्यशाली देवराजसे बुद्धिमान् युधिष्ठिरने पुनः यह अर्थयुक्त वचन कहा--
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອອິນທຣະ ຈອມເທວະ ເວົ້າດັ່ງນັ້ນ, ຢຸທິສຖິຣະ ຜູ້ມີປັນຍາ ກໍໄດ້ກ່າວຕອບອີກຄັ້ງ ດ້ວຍຖ້ອຍຄຳທີ່ມີເນື້ອຫາແຈ້ງຊັດ ແລະມີເປົ້າໝາຍ—ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ແມ່ນແຕ່ຕໍ່ໜ້າອຳນາດເທວະ ທ່ານກໍຈະຍຶດທາງຂອງຕົນໄວ້ທີ່ທຳມະ ແລະເຫດຜົນ ບໍ່ແມ່ນການຍອມຕາມໂດຍບໍ່ຄິດ.
Verse 37
तैर्विना नोत्सहे वस्तुमिह दैत्यनिबर्हण । गन्तुमिच्छामि तत्राहं यत्र ते भ्रातरो गता:
ຢຸທິສຖິຣະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ປາບດານະວະ, ບໍ່ມີພີ່ນ້ອງຂອງຂ້າ ຂ້າບໍ່ກ້າຢູ່ທີ່ນີ້. ດັ່ງນັ້ນ ຂ້າປາຖະໜາໄປບ່ອນນັ້ນ ທີ່ພີ່ນ້ອງຂອງຂ້າໄດ້ໄປ—ແລະທີ່ນັ້ນເອງ ດຣໍປະດີຂອງຂ້າ, ນາງຜູ້ປະເສີດທີ່ສຸດໃນບັນດາສາວໜຸ່ມ, ຮ່າງສູງ, ຜິວຄ່ຳ, ມີປັນຍາ ແລະອຸດົມດ້ວຍຄຸນສັດຕະວະ, ກໍໄດ້ໄປແລ້ວ»
Verse 38
यत्र सा बृहती श्यामा बुद्धिसत्त्वगुणान्विता । द्रौपदी योषितां श्रेष्ठा यत्र चैव गता मम
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ຂ້າພະເຈົ້າກໍປາຖະໜາຈະໄປຍັງສະຖານທີ່ນັ້ນເທົ່ານັ້ນ—ບ່ອນທີ່ດຣໍປະດີຂອງຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ໄປ—ນາງສູງສົມສ່ວນ ຜິວຄ່ຳ ມີປັນຍາ ແລະຄຸນທຳສາດຕະວິກະ ເປັນຍອດແຫ່ງສະຕຣີທັງປວງ».
Frequently Asked Questions
Whether Yudhiṣṭhira should accept entry to svarga by abandoning a dependent companion (the dog) and proceeding without his fallen kin, or uphold non-abandonment and loyalty even at the cost of heavenly access.
Dharma is validated as consistency: principled care for dependents and refusal to trade integrity for reward is portrayed as superior to compliance with status-based conventions.
Yes in functional form: Dharma’s praise and Nārada’s proclamation act as meta-commentary, marking Yudhiṣṭhira’s bodily ascent as exceptionally rare and framing the episode as a completed dharma-test with confirmatory outcome.