Adhyaya 94
प्रतिग्रहभेदः — The Distinction between Giving and Accepting (Vṛṣādarbhī–Saptarṣi Dialogue)
Upa-parva: Dāna-dharma Anuśāsana (Gifts, Acceptance, and Worthiness)
Yudhiṣṭhira asks Bhīṣma about the difference between the merit/impact of the donor and the recipient in the economy of gifts, especially gifts directed to brāhmaṇas. Bhīṣma replies that acceptance (pratigraha) is ethically charged: a worthy person who accepts becomes minimally affected, while an unworthy acceptor “sinks,” implying moral degradation through improper receipt. To illustrate, Bhīṣma introduces an ancient account featuring the Saptarṣis (Kaśyapa, Atri, Vasiṣṭha, Bharadvāja, Gautama, Viśvāmitra, Jamadagni) and Arundhatī, along with a servant-woman figure (Gaṇḍā) and her husband Paśusakha. During a severe drought and famine, the sages encounter King Vṛṣādarbhī (Śaibya), who offers extensive wealth—livestock, villages, grains, and valuables—as support. The sages warn that royal gifts can be sweet like honey yet perilous like poison, potentially burning ascetic merit; they counsel that wealth cannot satisfy desire, which expands without measure. When the king’s agents later present “golden-embryo” fruits (hemagarbha) as a further gift, the sages suspect an upadhi (hidden condition/taint) and refuse, stating that what is taken here can ripen into bitter results hereafter. Angered, the king performs a severe rite and generates a destructive kṛtyā (named Yātudhānī) to target the sages by learning their names—setting up the ethical stakes around coercion, consent, and the hazards surrounding contaminated patronage.
Chapter Arc: शोकातुर निमि-राजा पुत्र-वियोग से व्याकुल होकर यह खोजता है कि पितरों के लिए पिण्डदान और श्राद्ध किस विधि से किया जाए, और कौन-सी वस्तुएँ श्राद्ध में ग्राह्य-अग्राह्य हैं। → युधिष्ठिर के प्रश्नों के बहाने (श्राद्ध कब प्रचलित हुआ, किसने आरम्भ किया, किन पदार्थों का त्याग हो) भीष्म श्राद्ध-कल्प की सूक्ष्म मर्यादाएँ खोलते हैं—फल-मूल, धान्य, लवण, तथा दूषण (आँसू/छींक) जैसी छोटी-सी त्रुटि भी कर्म को कैसे कलुषित कर देती है। → निमि द्वारा श्राद्ध करने के बाद ‘धर्म-संकर’ का बोध और तीव्र पश्चात्ताप—यही शिखर है: विधि का बाह्य पालन पर्याप्त नहीं, अंतःकरण की शुद्धि और शास्त्रोक्त निषेधों का सूक्ष्म पालन भी अनिवार्य है। → अत्रि/पितामह-परम्परा से श्राद्ध के नियम, निवाप (पिण्ड) से जुड़ी पृथ्वी-स्तुति, तथा त्याज्य पदार्थों (जैसे सब प्रकार का नमक, जामुन, दूषित अन्न) का स्पष्ट विधान देकर भीष्म श्राद्ध को ‘शुद्धि-प्रधान’ कर्म के रूप में स्थापित करते हैं। → प्रातःकाल जागने पर भी शोक बना रहता है, पर बुद्धि ‘श्राद्धकल्प’ पर समाहित होती है—आगे की कड़ियों में विधि के और सूक्ष्म अंग (देश-काल, पात्र, मंत्र, दान) विस्तार से खुलने का संकेत।
Shlokas
Verse 1
(दाक्षिणात्य अधिक पाठका १ श्लोक मिलाकर कुल ५५ श्लोक हैं) ऑपन--माज बछ। अकाल एकनवतितमो<ध्याय: शोकातुर निमिका पुत्रके निमित्त पिण्डदान तथा श्राद्धके विषयमे निमिको महर्षि अत्रिका उपदेश
ຢຸທິສຖິຣະກ່າວວ່າ: «ທ່ານປູ່ເອີຍ, ພິທີສຣາດທະ (śrāddha) ຖືກຄິດຄົ້ນແລະສ້າງຕັ້ງຂຶ້ນເປັນຄັ້ງທໍາອິດໂດຍໃຜ? ມັນເກີດຂຶ້ນໃນເວລາໃດ ແລະສະພາບແທ້ຂອງມັນແມ່ນຫຍັງ? ຖ້າຈຸດເລີ່ມຕົ້ນຢູ່ໃນຍຸກຂອງພຣຶກຸ (Bhṛgu) ແລະອັງຄິຣະ (Aṅgiras), ນັກບຸນອົງໃດເປັນຜູ້ເຮັດໃຫ້ມັນເປັນທີ່ຮູ້ຈັກ? ແລະຂໍໃຫ້ທ່ານບອກຂ້ອຍດ້ວຍວ່າ ໃນສຣາດທະ ກິດການໃດຄວນຫຼີກເວັ້ນ, ໝາກໄມ້ແລະຮາກໃດຄວນປະຖິ້ມ, ແລະທັນຍາຫານປະເພດໃດຄວນຫ້າມ»។
Verse 2
कानि श्राद्धानि वर्ज्यानि कानि मूलफलानि च । धान्यजात्यश्व का वज्यस्तिन्मे ब्रूहि पितामह
ຢຸທິສຖິຣະກ່າວວ່າ: «ທ່ານປູ່ເອີຍ, ສຣາດທະປະເພດໃດຄວນຫຼີກເວັ້ນ? ຮາກແລະໝາກໄມ້ໃດຄວນປະຖິ້ມ? ແລະທັນຍາຫານປະເພດໃດຖືກຫ້າມ? ຂໍໃຫ້ທ່ານບອກຂ້ອຍເຖີດ»។
Verse 3
भीष्म उवाच यथा श्राद्धं सम्प्रवृत्तं यस्मिन् काले यदात्मकम् । येन संकल्पितं चैव तन््मे शूणु जनाधिप
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຈອມເຈົ້າແຫ່ງມະນຸດ, ຈົ່ງຟັງຂ້າ. ຂ້າຈະເລົ່າໃຫ້ຮູ້ວ່າ ພິທີ śrāddha (ສຣາດທະ) ໄດ້ເກີດຂຶ້ນແລະແຜ່ຫຼາຍເປັນຄັ້ງທໍາອິດໃນເວລາໃດ ແລະດ້ວຍວິທີໃດ, ຮູບແບບແທ້ຂອງມັນແມ່ນຢ່າງໃດ, ແລະໃຜເປັນຜູ້ຄິດຕັ້ງແລະສະຖາປະນາມັນກ່ອນ. »
Verse 4
स्वायम्भुवो<त्रि: कौरव्य परमर्षि: प्रतापवान् । तस्य वंशे महाराज दत्तात्रेय इति स्मृत:
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ກອຣະວະຍະ, ມະຫາລິສີ ອະຕຣິ ເກີດຈາກ ສະວະຍັມພູ (ພຣະພຣົມ) ແລະມີພະລັງຕະປະອັນຍິ່ງໃຫຍ່. ໂອ ພຣະມະຫາກະສັດ, ຄວາມປິຕິຂອງວົງກຸຣຸ, ໃນສາຍວົງຂອງທ່ານນັ້ນ ໄດ້ປາກົດລິສີຜູ້ເປັນທີ່ຮູ້ຈັກວ່າ ດັດຕາເຕຣຍະ (Dattātreya).»
Verse 5
दत्तात्रेयस्य पुत्रो5भून्िमि्नाम तपोधन: । निमेश्चाप्पभवत् पुत्र: श्रीमान्नाम श्रिया वृत:
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ດັດຕາເຕຣຍະ ມີບຸດຊື່ ນິມິ ເປັນຜູ້ອຸດົມດ້ວຍພະລັງຕະປະ. ນິມິ ກໍມີບຸດອີກຄົນ ຊື່ ສຣີມານ (Śrīmān) ຜູ້ພ້ອມດ້ວຍສິຣິມົງຄຸນ ແລະຄວາມສະຫວ່າງໄສ.»
Verse 6
पूर्णे वर्षमहस्रान्ते स कृत्वा दुष्करं तप: । कालधर्मपरीतात्मा निधनं समुपागत:
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອຄົບພັນປີແລ້ວ, ພຣະອົງໄດ້ປະຕິບັດຕະປະອັນຫນັກໜ່ວງ; ແລະເມື່ອຈິດໃຈຖືກຫໍ້ຫຸ້ມໂດຍກົດແຫ່ງກາລະ (ເວລາ), ທ່ານກໍເຖິງການສິ້ນຊີວິດ.»
Verse 7
उसने पूरे एक हजार वर्षोतक बड़ी कठोर तपस्या करके अन्तमें काल-धर्मके अधीन होकर प्राण त्याग दिया ।।
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ຕໍ່ມາ ນິມິ ໄດ້ປະຕິບັດພິທີຊໍາລະອະສຸຈະ (aśauca) ຕາມກຳນົດໃນຄຳພີ. ແຕ່ທ່ານກໍຈົມຢູ່ໃນຄວາມໂສກເສົ້າຕໍ່ບຸດ ແລະຖືກຄວາມທຸກຮ້ອນອັນແຮງກ້າຄອບງໍາ.»
Verse 8
अथ कृत्वोपहार्याणि चतुर्दश्यां महामति: । तमेव गणयन् शोक विरात्रे प्रत्यबुध्यत
ຕໍ່ມາ ນິມິ ຜູ້ມີປັນຍາຍິ່ງໃຫຍ່ ໄດ້ຮວບຮວມຂອງທີ່ຄວນນໍາໄປຖວາຍໃນພິທີສຣາດທະໃນວັນຈະຕຸດັດສີ. ດ້ວຍໃຈທີ່ຍັງຈົ່ງຈອງຢູ່ໃນຄວາມໂສກເສົ້າເພາະລູກ ເມື່ອຄືນຜ່ານໄປ ລາວຈຶ່ງຕື່ນຂຶ້ນໃນຕອນເຊົ້າ ເພື່ອຈັດພິທີສຣາດທະໃນວັນອະມາວາສະຍາ.
Verse 9
तस्यासीत् प्रतिबुद्धस्य शोकेन व्यथितात्मन: । मन: संवृत्य विषये बुद्धिर्विस्तारगामिनी
ເມື່ອລາວຟື້ນສະຕິຂຶ້ນ ຈິດໃນຂອງລາວຖືກຄວາມໂສກເສົ້າບີບຄັ້ນ. ລາວຮວບຮວມໃຈຖອນອອກຈາກອາລົມທາງປະສາດສຳຜັດ ແລະປັນຍາຂອງລາວກໍເລີ່ມແຜ່ກວ້າງ—ຫັນເຂົ້າຂ້າງໃນໄປສູ່ຄວາມແຈ້ງຊັດ ແທນທີ່ຈະຫັນອອກນອກໄປສູ່ຄວາມຟຸ້ງຊ່ານ.
Verse 10
यानि तस्यैव भोज्यानि मूलानि च फलानि च
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ລາວໄດ້ເກັບຮວບຮວມອາຫານທີ່ກິນໄດ້—ຮາກໄມ້ ແລະ ໝາກໄມ້—ຕາມທີ່ຄຳພີກຳນົດໄວ້ສຳລັບພິທີສຣາດທະ. ໂດຍກ່ອນອື່ນໄດ້ກຳນົດໃນໃຈວ່າ ໃນບັນດາເຄື່ອງຖວາຍນັ້ນ ອັນໃດແມ່ນທີ່ລູກຂອງລາວຮັກພິເສດ, ນັກບຳເນັດຕະບະຜູ້ມີຕະບະຫນັກນັ້ນກໍເກັບມາທັງໝົດ.»
Verse 11
उक्तानि यानि चाजन्नानि यानि चेष्टानि तस्य ह । तानि सर्वाणि मनसा विनिश्षित्य तपोधन:
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ເມື່ອໄດ້ພິຈາລະນາໃນໃຈຢ່າງແນ່ຊັດຖຶງຂອງທັງປວງ—ທັງທີ່ຄຳພີກຳນົດ ແລະທັງທີ່ເຄີຍໃຊ້ຕາມປະເພນີສຳລັບລາວ—ນັກບຳເນັດຕະບະຜູ້ມີຕະບະຫນັກນັ້ນກໍໄດ້ເກັບຮວບຮວມມາທັງໝົດ ໂດຍຄຳນຶງທັງຄວາມຖືກຕ້ອງຂອງເຄື່ອງຖວາຍໃນພິທີສຣາດທະ ແລະສິ່ງທີ່ລູກຂອງລາວຮັກ.»
Verse 12
अमावास्यां महाप्राज्ञो विप्रानानाय्य पूजितान् | दक्षिणावर्तिका: सर्वा बृसी: स्वयमथाकरोत्
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: ໃນວັນອະມາວາສະຍາ ນັກບວດຜູ້ມີປັນຍາລຶກຊຶ້ງນັ້ນ ໄດ້ເຊີນພຣາມມະນະມາ ແລະຖວາຍການນະມັດສະການ. ຈາກນັ້ນ ລາວໄດ້ເຮັດບ່ອນນັ່ງຈາກຫຍ້າກຸສະ (kuśa) ດ້ວຍມືຂອງຕົນເອງ ໂດຍບິດໃຫ້ເປັນມົງຄຸນຫັນຂວາ (ວຽນຂວາ) ທັງໝົດ ແລະໃຫ້ພວກເຂົານັ່ງລົງເທິງນັ້ນ—ເປັນການສະແດງຄວາມເຄົາລົບ ຄວາມບໍລິສຸດໃນພິທີ ແລະຄວາມຖ່ອມຕົນໃນການຮັບໃຊ້.
Verse 13
सप्त विप्रांस्ततो भोज्ये युगपत् समुपानयत् । ऋते च लवणं भोज्यं श्यामाकान्न॑ ददौ प्रभु:,प्रभावशाली निमिने उन सातोंको एक ही साथ भोजनके लिये अलोना सावाँ परोसा
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: ຕໍ່ມາ ພະຣາຊານິມິ ຜູ້ມີອຳນາດ ໄດ້ເຊີນພຣາຫມັນ 7 ອົງມາພ້ອມກັນໃນເວລາດຽວເພື່ອຮັບປະທານອາຫານ ແລະໄດ້ຖວາຍອາຫານຈາກເມັດສະຍາມາກະ ໂດຍບໍ່ໃສ່ເກືອ.
Verse 14
दक्षिणाग्रास्ततो दर्भा विष्टरेषु निवेशिता: । पादयोश्वैव विप्राणां ये त्वन्नमुपभुञज्जते
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: ຕໍ່ມາ ພຣະອົງໄດ້ຈັດວາງຫຍ້າດັບພະ (kuśa) ໃຫ້ປາຍຊີ້ໄປທາງທິດໃຕ້ເທິງບ່ອນນັ່ງ ແລະວາງໄວ້ໃຕ້ຕີນຂອງພຣາຫມັນຜູ້ຈະຮັບປະທານອາຫານ ເພື່ອປະກອບພິທີດ້ວຍຄວາມບໍລິສຸດ ແລະຄວາມລະມັດລະວັງ ດັ່ງທີ່ຄວນໃນການຖວາຍແກ່ຜູ້ລ່ວງລັບ.
Verse 15
कृत्वा च दक्षिणाग्रान् वै दर्भान् स प्रयतः शुचि: । प्रददौ श्रीमत: पिण्डान् नामगोत्रमुदाहरन्
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: ເມື່ອຈັດຫຍ້າດັບພະ (kuśa) ໃຫ້ປາຍຊີ້ທິດໃຕ້ແລ້ວ ນິມິ—ຜູ້ບໍລິສຸດ ແລະສຳລວມ—ໄດ້ວາງມັນເປັນບ່ອນນັ່ງໃຕ້ຕີນຂອງພຣາຫມັນຜູ້ຈະຮັບປະທານ. ຈາກນັ້ນ ພຣະອົງກໍວາງຫຍ້າດັບພະທີ່ຊີ້ທິດໃຕ້ໄວ້ຕໍ່ໜ້າຕົນ ແລະຖວາຍປິນດະ (piṇḍa) ດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ ໂດຍເອີ້ນຊື່ແລະສາຍຕະກູນຂອງບຸດຜູ້ສົງ່າງາມຂອງພຣະອົງ.
Verse 16
तत् कृत्वा स मुनिश्रेष्ठो धर्मसंकरमात्मन: । पश्चात्तापेन महता तप्यमानो<5भ्यचिन्तयत्
ເມື່ອປະກອບພິທີ śrāddha ນັ້ນແລ້ວ ນິມິ ມຸນີຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ ໄດ້ຕັດສິນໃນໃຈວ່າ ຕົນໄດ້ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມປົນປົວໃນທຳມະພາຍໃນ—ໂດຍຄິດວ່າ: “ໃນເວດະ ກຳນົດ śrāddha ເພື່ອພໍ່ ປູ່ ແລະອື່ນໆ; ແຕ່ຂ້າໄດ້ເຮັດຕາມໃຈຕົນເພື່ອບຸດ.” ຖືກເຜົາໄໝ້ດ້ວຍຄວາມສຳນຶກຜິດອັນແຮງກ້າ ພຣະອົງຈຶ່ງເລີ່ມຄິດພິຈາລະນາດັ່ງນີ້.
Verse 17
अकृतं मुनिश्रि: पूर्व कि मयेदमनुछितम् । कथं नु शापेन न मां दहेयुत्राह्मिणा इति
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: “ເປັນຫຍັງຂ້າຈຶ່ງໄດ້ເຮັດການອັນບໍ່ຄວນນີ້—ສິ່ງທີ່ບັນດາມຸນີບໍ່ເຄີຍເຮັດມາກ່ອນ? ເປັນຫຍັງພຣາຫມັນທັງຫຼາຍຈຶ່ງບໍ່ເຜົາຂ້າໃຫ້ເປັນຖ່ານດ້ວຍຄຳສາບ? ອະນິຈາ! ຂ້າຜູ້ດຽວໄດ້ກະທຳສິ່ງທີ່ຜູ້ເຫັນທັງຫຼາຍບໍ່ເຄີຍກະທຳ; ເມື່ອເຂົາເຫັນການປະພຶດຕາມໃຈຕົນຂອງຂ້າ ເປັນຫຍັງພຣາຫມັນຈຶ່ງບໍ່ທຳລາຍຂ້າໃຫ້ເປັນຂີ້ເຖົ່າດ້ວຍຄຳສາບ?”
Verse 18
ततः संचिन्तयामास वंशकर्तारमात्मन: । ध्यातमात्रस्तथा चात्रिराजगाम तपोधन:,यह बात ध्यानमें आते ही उन्होंने अपने वंशप्रवर्तक महर्षि अत्रिका स्मरण किया। उनके चिन्तन करते ही तपोधन अत्रि वहाँ आ पहुँचे
ແລ້ວເຂົາກໍໄດ້ຄິດຄໍານຶງເຖິງຜູ້ສ້າງຕັ້ງວົງຕະກູນຂອງຕົນ. ພຽງແຕ່ເຂົາສະມາທິລະນຶກເຖິງທ່ານນັ້ນ ພະລິສີອັດຕຣິ—ຜູ້ມີຕະປະອັນອຸດົມ—ກໍມາຮອດທີ່ນັ້ນໃນທັນທີ.
Verse 19
अथात्रिस्तं तथा दृष्टवा पुत्रशोकेन कर्षितम् । भृशमाश्वासयामास वाग्भिरिष्टाभिरव्यय:,आनेपर जब अविनाशी अत्रिने निमिको पुत्रशोकसे व्याकुल देखा तब मधुर वाणीद्वारा उन्हें बहुत आश्वासन दिया--
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: ແລ້ວອັດຕຣິເຫັນເຂົາຢູ່ໃນສະພາບນັ້ນ—ຖືກຄວາມໂສກເສົ້າເພາະລູກຊາຍກົດຂີ່ຈົນອ່ອນແຮງ—ທ່ານຜູ້ບໍ່ເສື່ອມສູນໄດ້ປອບໃຈຢ່າງຫນັກແນ່ນດ້ວຍຖ້ອຍຄໍາອັນພໍໃຈ ແລະ ອ່ອນໂຍນ.
Verse 20
निमे संकल्पितस्ते5यं पितृयज्ञस्तपोधन । मा ते भूद् भी: पूर्वदृष्टो धर्मो5यं ब्रह्मणा स्वयम्
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: “ໂອ ຕະໂປທະນະ ນິມິ, ພິທີບູຊາບັນພະບຸລຸດ (pitṛ-yajña) ທີ່ເຈົ້າຕັ້ງໃຈປະກອບນີ້ ແມ່ນຖືກຕ້ອງ. ຢ່າໄດ້ຢ້ານ. ທຳມະນີ້ ພຣະພຣະຫມາ (Brahmā) ໄດ້ຮູ້ແຈ້ງແລະສະຖາປະນາໄວ້ເປັນຄົນທໍາອິດດ້ວຍພຣະອົງເອງ.”
Verse 21
सो<यं स्वयम्भुविहितो धर्म: संकल्पितस्त्वया । ऋते स्वयम्भुव: कोडन्य: श्राद्धेयं विधिमाहरेत्
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: “ທຳມະນີ້ທີ່ເຈົ້າໄດ້ຕັ້ງໃຈປະກອບ ແມ່ນທຳມະທີ່ສະວະຍັມພູ (Brahmā) ໄດ້ກໍານົດໄວ້ແຕ່ເດີມ. ນອກຈາກສະວະຍັມພູແລ້ວ ຜູ້ໃດຈະສາມາດວາງວິທີການອັນຖືກຕ້ອງຂອງສິ່ງທີ່ຄວນຖວາຍໃນພິທີສຣາດທະ (śrāddha) ໄດ້? ດັ່ງນັ້ນ ການປະພຶດຂອງເຈົ້າ ແມ່ນຕາມກົດເກນເດີມທີ່ພຣະພຣະຫມາໄດ້ສະຖາປະນາ.”
Verse 22
अथाख्यास्यामि ते पुत्र श्राद्धेयं विधिमुत्तमम् । स्वयम्भुविहितं पुत्र तत् कुरुष्व निबोध मे
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: “ລູກເອີຍ, ບັດນີ້ຂ້າຈະອະທິບາຍໃຫ້ເຈົ້າຟັງເຖິງວິທີການສຣາດທະ (śrāddha) ອັນປະເສີດທີ່ສະວະຍັມພູ (Brahmā) ໄດ້ກໍານົດໄວ້. ຈົ່ງຟັງໃຫ້ດີ ເຂົ້າໃຈໃຫ້ແຈ້ງ ແລ້ວຈຶ່ງປະກອບສຣາດທະຕາມວິທີນັ້ນ.”
Verse 23
कृत्वाग्नौकरणं पूर्व मन्त्रपूर्व तपोधन । ततो5ग्नये5थ सोमाय वरुणाय च नित्यश:
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ບໍາເນັດຕະປະອັນອຸດົມ! ເມື່ອໄດ້ສໍາເລັດພິທີກໍ່ໄຟສັກສິດ (ອັກນໂນກະຣະນະ) ກ່ອນ ດ້ວຍການສະດຸດສຽງມັນຕຣາເວດຢ່າງຖືກຕ້ອງແລ້ວ, ຈຶ່ງຄວນຖວາຍສ່ວນທີ່ກໍານົດໄວ້ໃນທຸກວັນ: ຖວາຍແກ່ອັກນິ ກ່ອນ, ຕໍ່ມາແກ່ໂສມະ, ແລະແກ່ວະຣຸນະ—ເພື່ອຮັກສາລໍາດັບການບູຊາຕາມທຳມະ ແລະຄໍາຈຸນຄໍາຊູ້ຂອງເທວະທີ່ຄ້ຳຈຸນທຳມະ».
Verse 24
विश्वेदेवाश्व ये नित्यं पितृभि: सह गोचरा: । तेभ्य: संकल्पिता भागा: स्वयमेव स्वयम्भुवा
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ສ່ວນວິສະເວເທວະ (Viśvedevas) ຜູ້ເຄື່ອນໄຫວຢູ່ຄຽງຄູ່ກັບພິຕຣະ (ບັນພະບຸລຸດ) ຢູ່ເປັນນິດ—ສ່ວນທີ່ຈັດສັນໃຫ້ພວກເຂົານັ້ນ ສະວະຍັມພູ (ພຣະພຣະຫມາ) ໄດ້ກໍານົດໄວ້ແລ້ວດ້ວຍພຣະອົງເອງ. ດັ່ງນັ້ນ ເມື່ອສໍາເລັດພິທີເບື້ອງຕົ້ນດ້ວຍການອອກສຽງມັນຕຣາເວດຢ່າງຖືກຕ້ອງແລ້ວ ຈຶ່ງຄວນຖວາຍສ່ວນທີ່ຄວນໄດ້ໃຫ້ວິສະເວເທວະເປັນປະຈໍາ—ຜູ້ຢູ່ຮ່ວມກັບອັກນິ, ໂສມະ, ວະຣຸນະ ແລະພິຕຣະ».
Verse 25
स्तोतव्या चेह पृथिवी निवापस्येह धारिणी । वैष्णवी काश्यपी चेति तथैवेहाक्षयेति च
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ໃນທີ່ນີ້ ຄວນສັນລະເສີນແຜ່ນດິນ—ນາງຜູ້ຮັບໄວ້ການຫວ່ານເມັດ ແລະຄໍາຈຸນສິ່ງທີ່ປູກໄວ້. ນາງຍັງຖືກເອີ້ນວ່າ ໄວສະນະວີ (Vaiṣṇavī) ແລະ ກາສະຍະພີ (Kāśyapī); ແລະໃນທີ່ນີ້ເຊັ່ນກັນ ນາງຖືກຮູ້ຈັກວ່າ ອັກສະຍາ (Akṣayā) ‘ຜູ້ບໍ່ໝົດສິ້ນ’.»
Verse 26
“तदनन्तर श्राद्धकी आधारभूता पृथ्वीकी वैष्णवी, काश्यपी और अक्षया आदि नामोंसे स्तुति करनी चाहिये ।।
ພີສະມະສອນວ່າ: «ຫຼັງຈາກພິທີກ່ອນໜ້າ ຄວນສັນລະເສີນແຜ່ນດິນ—ຜູ້ເປັນຖານຮອງຂອງພິທີສຣາດທະ—ໂດຍນັບຖືນາງດ້ວຍນາມເຊັ່ນ ໄວສະນະວີ, ກາສະຍະພີ, ແລະ ອັກສະຍາ. ເມື່ອຈະນໍານ້ໍາມາໃຊ້ໃນພິທີ ຄວນຂັບສັນລະເສີນວະຣຸນະຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່. ຫຼັງຈາກນັ້ນ ໂອ ຜູ້ບໍ່ມີມົນທິນ! ຈົ່ງເຮັດໃຫ້ອັກນິ ແລະ ໂສມະ ອິ່ມໃຈດ້ວຍ ເພື່ອໃຫ້ການຖວາຍບູຊາດໍາເນີນໄປໂດຍບໍ່ມີອຸປະສັກ.»
Verse 27
देवास्तु पितरो नाम निर्मिता ये स्वयम्भुवा । उष्णपा ये महाभागास्तेषां भाग: प्रकल्पित:
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ເທວະບາງພວກ ທີ່ສະວະຍັມພູ (ຜູ້ເກີດຂຶ້ນເອງ—ຜູ້ສ້າງ) ໄດ້ບັງເກີດຂຶ້ນ ຖືກຮູ້ຈັກໃນນາມ ‘ພິຕຣະ’ (ບັນພະບຸລຸດ). ພິຕຣະຜູ້ມີສິຣິອັນສູງສົ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ ຍັງຖືກເອີ້ນວ່າ ອຸສະນະປາ (Uṣṇapā). ສະວະຍັມພູໄດ້ກໍານົດສ່ວນພິເສດໃຫ້ພວກເຂົາໃນເຄື່ອງຖວາຍສຣາດທະ—ເພື່ອຢືນຢັນວ່າການນັບຖືບັນພະບຸລຸດແມ່ນໜ້າທີ່ທີ່ທຳມະຮັບຮອງ.»
Verse 28
ते श्राद्धेनाच्च्यमाना वै विमुच्यन्ते ह किल्बिषात् | सप्तकः पितृवंशस्तु पूर्वदृष्ट: स्वयम्भुवा
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ແທ້ຈິງ ເມື່ອບັນພະບຸລຸດຖືກນັບຖືບູຊາດ້ວຍພິທີ śrāddha ຢ່າງຖືກຕ້ອງ ພວກທ່ານຍ່ອມພົ້ນຈາກບາບ. ສາຍບັນພະບຸລຸດທີ່ຕ້ອງເອີ້ນໃນ śrāddha ແມ່ນມີເຈັດຊັ້ນ ດັ່ງທີ່ ສະວະຍັມພູ (ພຣະພຣະຫມາ) ໄດ້ກຳນົດໄວ້ແຕ່ບູຮານ»។
Verse 29
विश्वे चाग्निमुखा देवा: संख्याता: पूर्वमेव ते । तेषां नामानि वक्ष्यामि भागाहाणां महात्मनाम्
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ເລື່ອງ Viśvedevas ນັ້ນ ຂ້າໄດ້ນັບລາຍຊື່ໃຫ້ເຈົ້າແລ້ວ—ເທວະເຫຼົ່ານັ້ນມີອັກນິ (ໄຟ) ເປັນ ‘ປາກ’ ເພາະຮັບເຄື່ອງບູຊາຜ່ານໄຟ. ບັດນີ້ ຂ້າຈະປະກາດນາມຂອງຜູ້ມີຈິດໃຫຍ່ ຜູ້ມີສິດໄດ້ຮັບສ່ວນແບ່ງຂອງຕົນໃນພິທີຍັດ»។
Verse 30
बल॑ धृतिर्विपाप्मा च पुण्यकृत् पावनस्तथा । पार्ष्णिक्षेमा समूहश्च॒ दिव्यसानुस्तथैव च
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ພະລັງແລະຄວາມໝັ້ນຄົງ; ຄວາມບໍ່ມີບາບ; ຜູ້ກະທຳກຸສົນ; ຜູ້ຊຳລະໃຫ້ບໍລິສຸດ; ຄວາມປອດໄພຢູ່ດ້ານຫຼັງ (ການຄຸ້ມຄອງອັນແນ່ນອນ); ກອງຫມູ່ທີ່ຮັດກຸມ (ການໜູນຊ່ວຍຮ່ວມ); ແລະຍອດສູງອັນເທວະ—ທັງໝົດນີ້ກໍເປັນຄຸນອັນມົງຄຸນທີ່ກຳລັງຖືກພັນນາ»។
Verse 31
विवस्वान् वीर्यवान् ह्वीमान् कीर्तिमान्ू कृत एव च । जितात्मा मुनिवीर्यश्व दीप्तरोमा भयंकर:
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «Vivasvān ແມ່ນກ້າຫານມີພະລັງ, ມີຄວາມສຸພາບສຳລວມ ແລະມີຊື່ສຽງ; ທ່ານຍັງສຳເລັດໃນການປະພຶດທຳອັນຖືກຕ້ອງ. ທ່ານຄວບຄຸມຕົນເອງໄດ້, ມີພະລັງທາງຈິດດັ່ງມຸນີ, ສະຫວ່າງໄສໃນອາການ ແລະນ່າຄວາມຢ້ານເກງ»។
Verse 32
अनुकर्मा प्रतीतश्च प्रदाताप्यंशुमांस्तथा । शैलाभ: परमक्रोधी धीरोष्णी भूपतिस्तथा
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ມີ Anukarmā ແລະຍັງມີ Pratīta; ທຳນອງດຽວກັນມີ Pradātā ແລະ Aṁśumān. ຍັງມີ Śailābha ກະສັດຜູ້ໂກດຮ້າຍຢ່າງຍິ່ງ ແລະ Dhīroṣṇī ດ້ວຍ»។
Verse 33
सत्रजो वज्री वरी चैव विश्वेदेवा: सनातना: । विद्युद्वर्चा: सोमवर्चा: सूर्यश्रीक्षेति नामत:
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ເຫຼົ່ານີ້ແມ່ນວິສະເວເທວະ (Viśvedevas) ບູຮານ ທີ່ຮູ້ຈັກກັນດ້ວຍນາມ ສັດຣະຈະ (Satraja), ວັດຣີ (Vajrī), ວະຣີ (Varī), ວິດຍຸດວັຣຈາ (Vidyudvarcā), ໂສມະວັຣຈາ (Somavarcā) ແລະ ສູຣຍະສຣີກສະ (Sūryaśrīkṣa)»។
Verse 34
सोमप: सूर्यसावित्रो दत्तात्मा पुण्डरीयक: । उष्णीनाभो नभोददश्च विश्वायुर्दीप्तिरेव च
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «(ພຣະອົງຖືກສັນລະເສີນວ່າ) ໂສມະປະ (Somapa), ສູຣຍະ-ສາວິຕຣະ (Sūrya-Sāvitra), ດັດຕາດມາ (Dattātmā) ແລະ ປຸນຑະຣີຍະກະ (Puṇḍarīyaka); ອີກທັງ ອຸສະນີນາພະ (Uṣṇīn ābha), ນະໂພດະດະ (Nabhodada), ວິສະວາຍຸ (Viśvāyu) ແລະ ດີບຕິ (Dīpti)»។ ໃນບົດນີ້ ພີດສະມະສືບຕໍ່ລຳດັບນາມອັນນ່າເຄົາລົບ—ນາມທີ່ເນັ້ນຄວາມສະຫວ່າງແຫ່ງເທວະ, ພະລັງທີ່ຫຼ້ຽງຊີວິດ, ແລະຄວາມບໍລິສຸດ—ເພື່ອຊັກຊວນໃຫ້ຜູ້ຟັງປູກຝັງຄວາມເລື່ອມໃສ ແລະຄວາມໝັ້ນຄົງໃນທຳ ໂດຍການລະລຶກເຖິງຄຸນອັນສູງສົ່ງເຫຼົ່ານີ້។
Verse 35
चमूहर: सुरेशश्न व्योमारि: शंकरो भव: । ईश: कर्ता कृतिर्दक्षो भुवनो दिव्यकर्मकृत्
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: ພຣະອົງແມ່ນຜູ້ທຳລາຍກອງທັບ; ເປັນຈອມເທວະ; ເປັນຜູ້ຕໍ່ຕ້ານອຳນາດແຫ່ງຟ້າ; ແມ່ນ ສັງກະຣະ (Śaṅkara) ແລະ ພະວະ (Bhava). ພຣະອົງແມ່ນອີສະ (Īśa) ຈອມອຳນາດ; ເປັນຜູ້ກະທຳ ແລະຜູ້ກໍ່ໃຫ້ເກີດຄວາມສຳເລັດ; ເປັນຜູ້ສາມາດ ແລະຊຳນານ; ເປັນໂລກນັ້ນເອງ ແລະເປັນຜູ້ປະກອບກຳອັນເທວະ. ໃນການລຳດັບນາມດັ່ງບົດສັນລະເສີນນີ້ ພີດສະມະວາງພາບພຣະເທວະເປັນທັງຜູ້ປົກຄອງທາງທຳ ແລະພະລັງອັນມີປະສິດທິຜົນທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງການກະທຳອັນຊອບທຳ, ຊັກຊວນໃຫ້ເຄົາລົບ ແລະປັບຕົນໃຫ້ກົງກັບລຳດັບເທວະທຳ.
Verse 36
गणित: पज्चवीर्यश्रु आदित्यो रश्मिवांस्तथा । सप्तकृत् सोमवर्चाश्च विश्वकृत् कविरेव च
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ພຣະອົງຖືກເອີ້ນວ່າ ຄະນິຕະ (Gaṇita); ແລະຍັງເປັນ ປັນຈະວີຣຍະສຣຸ (Pañcavīryaśru); ພຣະອົງແມ່ນ ອາທິຕຍະ (Āditya) ຜູ້ສະຫວ່າງໄສ; ແລະ ຣັສມິວານ (Raśmivān) ‘ຜູ້ມີລຳແສງ’. ຍັງຮູ້ຈັກອີກວ່າ ສັບຕະກຣິຕ (Saptakṛt), ໂສມະວັຣຈາ (Somavarcā) ‘ສະຫວ່າງດັ່ງຈັນ’, ວິສະວະກຣິຕ (Viśvakṛt) ‘ຜູ້ສ້າງທຸກສິ່ງ’, ແລະ ກະວິ (Kavi) ‘ນັກທັດສະນະຜູ້ຮູ້’»។
Verse 37
अनुगोप्ता सुगोप्ता च नप्ता चेश्वर एव च । कीर्तितास्ते महाभागा: कालस्य गतिगोचरा:
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ພວກເຂົາຖືກພັນລະນາວ່າ ເປັນຜູ້ຄຸ້ມຄອງທີ່ຕາມຫຼັງ, ເປັນຜູ້ພິທັກອັນດີເລີດ, ເປັນຜູ້ສືບສາຍ, ແລະຍັງເປັນຈອມອຳນາດ—ຜູ້ມີສິຣິອັນຍິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ ທີ່ການເກີດຂຶ້ນແລະການດັບລົງ ຢູ່ໃນຂອບເຂດແຫ່ງເສັ້ນທາງຂອງກາລະ»។
Verse 38
“बल, धृति, विपाप्मा, पुण्यकृत्, पावन, पर्ष्पिक्षेमा, समूह, दिव्यसानु, विवस्वान्, वीर्यवानू, हीमान्, कीर्तिमान, कृत, जितात्मा, मुनिवीर्य, दीप्तरोमा, भयंकर, अनुकर्मा, प्रतीत, प्रदाता, अंशुमान, शैलाभ, परमक्रोधी, धीरोष्णी, भूपति, स्रज, वज्री, वरी, विश्वेदेव, विद्युद्वर्चा, सोमवर्चा, सूर्यश्री, सोमप, सूर्यसावित्र, दत्तात्मा, पुण्डरीयक, उष्पीनाभ, नभोद, विश्वायु, दीप्ति, चमूहर, सुरेश, व्योमारि, शंकर, भव, ईश, कर्ता, कृति, दक्ष, भुवन, दिव्यकर्मकृत्, गणित, पंचवीर्य, आदित्य, रश्मिवान्, सप्तकृत, सोमवर्चा, विश्वकृत, कवि, अनुगोप्ता, सुगोप्ता, नप्ता और ईश्वर। इस प्रकार सनातन विश्वेदेवोंके नाम बतलाये गये। ये महाभाग कालकी गतिके जाननेवाले कहे गये हैं ।। अश्राद्धेयानि धान्यानि कोद्रवा: पुलकास्तथा । हिंगुद्रव्येषु शाकेषु पलाण्डुं लसुनं तथा
Bhīṣma said: “Bala, Dhṛti, Vipāpmā, Puṇyakṛt, Pāvana, Puṣṭikṣema, Samūha, Divyasānu, Vivasvān, Vīryavān, Himavān, Kīrtimān, Kṛta, Jitātmā, Munivīrya, Dīptaromā, Bhayaṅkara, Anukarmā, Pratīta, Pradātā, Aṃśumān, Śailābha, Paramakrodhī, Dhīroṣṇī, Bhūpati, Sraja, Vajrī, Varī, Viśvedeva, Vidyudvarcā, Somavarcā, Sūryaśrī, Somapa, Sūryasāvitra, Dattātmā, Puṇḍarīyaka, (Uṣṇīnāmā), Nabhoda, Viśvāyu, Dīpti, Camūhara, Sureśa, Vyomāri, Śaṅkara, Bhava, Īśa, Kartā, Kṛtī, Dakṣa, Bhuvana, Divyakarmakṛt, Gaṇita, Pañcavīrya, Āditya, Raśmivān, Saptakṛt, Somavarcā, Viśvakṛt, Kavi, Anugoptā, Sugoptā, Naptā, and Īśvara—thus have the eternal names of the Viśvedevas been declared. These great beings are said to know the course of Time.” “Further, certain grains are not fit to be offered in śrāddha rites—such as kodrava and pulāka; likewise among pungent substances and vegetables, onion and garlic are also (to be avoided).”
Verse 39
सौभाज्जन: कोविदारस्तथा गृज्जनकादय: । कूष्माण्डजात्यलाबुं च कृष्णं लवणमेव च
Bhīṣma said: “(One should also offer/prepare) saubhājjana, the kovidāra, and likewise gṛjjanaka and other such items; also a gourd of the kūṣmāṇḍa-type, and black salt as well.”
Verse 40
ग्राम्यवाराहमांसं च यच्चैवाप्रोक्षितं भवेत् । कृष्णाजाजी विडश्चैव शीतपाकी तथैव च । अंकुराद्यास्तथा वर्ज्या इह शृंगाटकानि च
Bhīṣma said: “One should avoid village boar’s flesh, and also any food that has not been ritually sprinkled (purified). Likewise, kṛṣṇājājī, viḍa, and śītapākī are to be avoided; and so too sprouts and similar items, as well as water-chestnuts here.”
Verse 41
“अब श्राद्धमें निषिद्ध अन्न आदि वस्तुओंका वर्णन करता हूँ। अनाजमें कोदो और पुलक-सरसो
Bhishma explains the discipline of purity in śrāddha (ancestral offerings): one should exclude certain items and conditions that are considered ritually unsuitable. In particular, all kinds of salt and jambu fruits are to be avoided, and food that has been defiled—such as by sneezing over it—or associated with improper emotional disturbance like weeping, should also be rejected for śrāddha. The ethical thrust is that reverence for ancestors is expressed through careful restraint, cleanliness, and avoidance of anything viewed as contaminating or careless.
Verse 42
“सब प्रकारका नमक, जामुनका फल तथा छींक या आँसूसे दूषित हुए पदार्थ भी श्राद्धमें त्याग देने चाहिये ।।
Bhishma teaches that in rites for the ancestors (śrāddha), certain items must be excluded as ritually unfit: all kinds of salt, jamun fruit, and any substance tainted by sneezing or tears. He further states that in offerings meant for gods and ancestors (havya and kavya), the plant called “sudarśana” is censured; the Fathers and the divine recipients do not approve of such an oblation. The ethical thrust is careful purity and appropriateness in ancestral worship, where intention must be matched by disciplined observance.
Verse 43
चाण्डालश्वपचौ वर्ज्यौ निवापे समुपस्थिते | काषायवासा: कुछ्ठी वा पतितो ब्रह्म॒हापि वा
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ເມື່ອເວລາຖວາຍກ້ອນເຂົ້າພິທີ (piṇḍa) ມາຮອດ ຄວນໃຫ້ພົ້ນອອກຈາກບ່ອນນັ້ນພວກ Caṇḍāla ແລະ śvapaca (ຜູ້ປຸງໝາ)। ເຊັ່ນດຽວກັນ ໃນເວລາ śrāddha ບັນດາຜູ້ຮູ້ກໍກໍານົດວ່າ ຜູ້ສະຫຼະໂລກນຸ່ງຜ້າສີກາສາຍ, ຄົນເປັນໂລກຂີ້ກະດົມ, ຄົນຕົກຈາກທໍາ, ຫຼືແມ່ນຜູ້ຂ້າພຣາຫມະນ ກໍຄວນໃຫ້ຫ່າງອອກ—ເພື່ອໃຫ້ພິທີດໍາເນີນໄປໂດຍບໍ່ມີອຸປະສັກ ແລະດ້ວຍຄວາມບໍລິສຸດຕາມກົດລະບຽບ។
Verse 44
संकीर्णयोनिर्विप्रश्न॒ सम्बन्धी पतितश्न यः । वर्जनीया बुधैरेते निवापे समुपस्थिते
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ຜູ້ມີກໍາເນີດປົນປົວ/ບໍ່ຖືກລະບຽບ, ຍາດພີ່ນ້ອງທີ່ພົວພັນກັບ vipraśna (ຜູ້ລະເມີດ ຫຼື ກໍ່ກວນລະບຽບພຣາຫມະນ), ແລະຜູ້ໃດກໍຕາມທີ່ຕົກຈາກຄວາມປະພຶດຖືກທໍາ—ຄົນເຫຼົ່ານີ້ ບັນດາຜູ້ຮູ້ຈັກຄວນໃຫ້ຫ່າງ ເມື່ອເວລາຖວາຍ nivāpa/piṇḍadāna ມາຮອດ।
Verse 45
इत्येवमुक्त्वा भगवान् स्ववंश्यं तमृषिं पुरा । पितामहसभां दिव्यां जगामात्रिस्तपोधन:
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ໃນການກ່ອນ ພຣະອະຕຣິ (Atri) ຜູ້ມີພະລັງຕະປະສະຍາອຸດົມ ໄດ້ສອນຣິສີຜູ້ເປັນວົງສາຂອງພຣະອົງດັ່ງນີ້ແລ້ວ; ແລ້ວພຣະອົງກໍໄດ້ໄປສູ່ສະພາທິບພະຂອງປິຕາມະຫະ (Brahmā)។
Verse 91
इति श्रीमहाभारते अनुशासनपर्वणि दानथधर्मपर्वणि श्राद्धकल्पे एकनवतितमो< ध्याय:,इस प्रकार श्रीमह्ााभारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वनें श्राद्धकल्पविषयक इक्यानबेवाँ अध्याय पूरा हुआ
ດັ່ງນີ້ແລ້ວ ໃນສີຣີມະຫາພາຣະຕະ ພາກອະນຸສາສະນະ (Anuśāsana Parva) ໃນຕອນວ່າດ້ວຍທໍາແຫ່ງການໃຫ້ ບົດທີ 91 ວ່າດ້ວຍພິທີແລະລະບຽບຂອງ śrāddha ກໍສິ້ນສຸດລົງແລ້ວ।
Verse 96
तत: संचिन्तयामास श्राद्धकल्पं समाहित: । प्रातःकाल जागनेपर उनका मन पुत्रशोकसे व्यथित होता रहा; किन्तु उनकी बुद्धि बड़ी विस्तृत थी। उसके द्वारा उन्होंने ममनको शोककी ओरसे हटाया और एकाग्रचित्त होकर श्राद्धवेधिका विचार किया
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ແລ້ວຕໍ່ມາ ລາວໄດ້ຮວບຮວມໃຈໃຫ້ສະຫງົບ ແລະເລີ່ມພິຈາລະນາວິທີການອັນຖືກຕ້ອງຂອງພິທີ śrāddha. ແມ່ນແທ້ວ່າ ເມື່ອຕື່ນຂຶ້ນໃນຍາມເຊົ້າ ໃຈຂອງລາວຍັງຖືກບີບຄັ້ນດ້ວຍຄວາມໂສກເສົ້າເພາະລູກຊາຍ ແຕ່ປັນຍາຂອງລາວກວ້າງໃຫຍ່ ແລະໝັ້ນຄົງ. ດ້ວຍຄວາມຮູ້ນັ້ນ ລາວໄດ້ຫັນໃຈອອກຈາກຄວາມໂສກ ແລະເຮັດໃຈໃຫ້ເປັນໜຶ່ງ ພິຈາລະນາການຈັດຕຽມແທ່ນບູຊາ śrāddha ແລະການປະກອບພິທີໃຫ້ສົມຄວນ.
Frequently Asked Questions
Whether spiritually disciplined recipients should accept substantial royal gifts during hardship, given the risk that politically sourced wealth may carry coercive expectations or karmically harmful ‘upadhi,’ potentially damaging tapas and autonomy.
Discernment in receiving is as important as generosity in giving: desire is structurally unbounded, and restraint safeguards merit; therefore, refusal of ethically suspect benefits can be a higher dharmic act than acquisition.
No explicit phalaśruti is stated in the provided passage; the meta-teaching operates implicitly by framing acceptance as karmically consequential and by presenting the sages’ refusal as the normative exemplar within Bhīṣma’s instruction.