Adhyaya 8

Verse 1

ऑपन-माज बछ। डे अष्टमो< ध्याय: श्रेष्ठ ब्राह्मणोंकी महिमा युधिछिर उवाच के पूज्या: के नमस्कार्या: कान्‌ नमस्यसि भारत । एतन्मे सर्वमाचक्ष्व येभ्य: स्पृहयसे नूप,युधिष्ठिरने पूछा--भरतनन्दन! इस जगत्‌में कौन-कौन पुरुष पूजन और नमस्कारके योग्य हैं? आप किनको प्रणाम करते हैं? तथा नरेश्वर! आप किनको चाहते हैं? यह सब मुझे बताइये

ຢຸທິສຖິຣະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພາຣະຕະ, ໃນໂລກນີ້ ໃຜແທ້ໆຄວນແກ່ການບູຊາ ແລະໃຜຄວນແກ່ການນົບນ້ອມຄາລະວະ? ທ່ານເອງນົບກົ້ມໃຫ້ແກ່ໃຜ? ຂໍຈົ່ງບອກຂ້າພະເຈົ້າໃຫ້ຄົບຖ້ວນ, ໂອ ພຣະຣາຊາ—ບຸກຄົນທີ່ທ່ານນັບຖື ແລະປາຖະໜາຈະໃຫ້ກຽດ».

Verse 2

उत्तमापद्गतस्यापि यत्र ते वर्तते मन: । मनुष्यलोके सर्वस्मिन्‌ यदमुत्रेह चाप्युत,बड़ी-से-बड़ी आपत्तिमें पड़नेपर भी आपका मन किनका स्मरण किये बिना नहीं रहता? तथा इस समस्त मानवलोक और परलोकमें हितकारक क्‍या है? ये सब बातें बतानेकी कृपा करें

ຢຸທິສຖິຣະ ກ່າວວ່າ: «ແມ່ນແຕ່ເມື່ອຖືກຄວາມພິບັດອັນໜັກໜ່ວງທີ່ສຸດ ຈິດໃຈຂອງທ່ານບໍ່ເຄີຍຢຸດລະລຶກເຖິງໃຜ? ແລະໃນໂລກມະນຸດທັງປວງນີ້—ພ້ອມທັງໃນໂລກໜ້າ—ສິ່ງໃດແທ້ໆເປັນປະໂຫຍດ? ຂໍຈົ່ງເມດຕາບອກຂ້າພະເຈົ້າໃຫ້ຮູ້ທັງໝົດນີ້».

Verse 3

भीष्म उवाच स्पृहयामि द्विजातिभ्यो येषां ब्रह्म परं धनम्‌ । येषां स्वप्रत्यय: स्वर्गस्तप: स्वाध्यायसाधनम्‌,भीष्मजीने कहा--युधिष्ठिर! जिनका ब्रह्म (वेद) ही परम धन है, आत्मज्ञान ही स्वर्ग है तथा वेदोंका स्वाध्याय करना ही श्रेष्ठ तप है, उन ब्राह्मणोंको मैं चाहता हूँ

ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ຢຸທິສຖິຣະ, ຂ້າພະເຈົ້າປາຖະໜາແລະນັບຖືພວກພຣາຫມັນ—ຜູ້ທີ່ຖືວ່າ ພຣະພຣະຫມັນ (ວິທະ) ເປັນຊັບສົມບັດອັນສູງສຸດ; ຜູ້ທີ່ເຫັນວ່າ ຄວາມຮູ້ແຈ້ງໃນອາຕະມັນ ແມ່ນສະຫວັນຂອງຕົນ; ແລະຜູ້ທີ່ເອົາການສະວາດຢາຍ (ການທ່ອງທວນວິທະ) ເປັນຕະປະອັນປະເສີດ».

Verse 4

येषां बालाश्न वृद्धाश्व पितृपैतामहीं धुरम्‌ । उद्धहन्ति न सीदन्ति तेभ्यो वै स्पृहयाम्यहम्‌,जिनके कुलमें बच्चेसे लेकर बूढ़ेतक बाप-दादोंकी परम्परासे चले आनेवाले धार्मिक कार्यका भार सँभालते हैं; परंतु उसके लिये मनमें कभी खेदका अनुभव नहीं करते है; ऐसे ही लोगोंको मैं चाहता हूँ

ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ຂ້າພະເຈົ້າປາຖະໜາຕໍ່ຜູ້ຄົນເຫຼົ່ານັ້ນ ທີ່ໃນຕະກູນຂອງເຂົາ—ຕັ້ງແຕ່ເດັກນ້ອຍຈົນເຖົ້າແກ່—ຕ່າງຮ່ວມກັນແບກຮັບພາລະຂອງໜ້າທີ່ທາງທຳ ທີ່ສືບທອດມາຈາກພໍ່ແລະປູ່ຍ່າ; ແຕ່ກໍບໍ່ຈົມຈົນ ບໍ່ທໍ້ຖອຍ ແລະບໍ່ເສົ້າໃຈ. ຜູ້ທີ່ຍືນຢັດໃນທຳອັນສືບສານແບບນີ້ນັ້ນແຫຼະ ທີ່ຂ້າພະເຈົ້ານັບຖື.»

Verse 5

विद्यास्वभिविनीतानां दान्तानां मृदुभाषिणाम्‌ | श्रुतवृत्तोपपन्नानां सदाक्षरविदां सताम्‌,जो विनीत भावसे विद्याध्ययन करते हैं, इन्द्रियोंको संयममें रखते हैं और मीठे वचन बोलते हैं, जो शास्त्रज्ञान और सदाचार दोनोंसे सम्पन्न हैं, अविनाशी परमात्माको जाननेवाले सत्पुरुष हैं, तात युधिष्ठिर! सभाओंमें बोलते समय हंससमूहोंकी भाँति जिनके मुखसे मेघके समान गम्भीर स्वरसे मनोहर मंगलमयी एवं अच्छे ढंगसे कही गयी बातें सुनायी देती हैं, उन ब्राह्मणोंको ही मैं चाहता हूँ। यदि राजा उन महात्माओंकी बातें सुननेकी इच्छा रखे तो वे उसे इहलोक और परलोकमें भी सुख पहुँचानेवाली होती हैं

ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ຂ້າພະເຈົ້ານັບຖືພຣາຫມັນທີ່ຖືກຝຶກຝົນດ້ວຍວິຊາ—ມີວິໄນ, ຄວບຄຸມອິນທຣີ, ເວົ້າຈາອ່ອນໂຍນ, ພ້ອມທັງຄວາມຮູ້ໃນຄຳພີ ແລະ ຈັນຍາດີ, ແລະຕັ້ງມັ່ນໃນການຮູ້ຈັກພຣະປຣະມາຕະມາອັນອະມະຕະ. ໂອ ຢຸທິສຖິຣ, ເມື່ອເຂົາເວົ້າໃນສະພາ ຄຳຂອງເຂົາດັ່ງຝູງຫົງ—ມີສຽງໜັກແນ່ນດັ່ງເມກຝົນ, ງາມ, ເປັນມົງຄຸນ ແລະ ຊັດເຈນ. ຖ້າກະສັດປາຖະໜາຟັງ, ຄຳແນະນຳຂອງມະຫາຕະມາເຫຼົ່ານັ້ນ ນຳຄວາມສຸກ ແລະ ຄວາມຈະເລີນທັງໃນໂລກນີ້ ແລະ ໂລກໜ້າ».

Verse 6

संसत्सु वदतां तात हंसानामिव संघश: । मड्ुल्यरूपा रुचिरा दिव्यजीमूतनि:स्वना:,जो विनीत भावसे विद्याध्ययन करते हैं, इन्द्रियोंको संयममें रखते हैं और मीठे वचन बोलते हैं, जो शास्त्रज्ञान और सदाचार दोनोंसे सम्पन्न हैं, अविनाशी परमात्माको जाननेवाले सत्पुरुष हैं, तात युधिष्ठिर! सभाओंमें बोलते समय हंससमूहोंकी भाँति जिनके मुखसे मेघके समान गम्भीर स्वरसे मनोहर मंगलमयी एवं अच्छे ढंगसे कही गयी बातें सुनायी देती हैं, उन ब्राह्मणोंको ही मैं चाहता हूँ। यदि राजा उन महात्माओंकी बातें सुननेकी इच्छा रखे तो वे उसे इहलोक और परलोकमें भी सुख पहुँचानेवाली होती हैं

ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ລູກເອີຍ ໂອ ຢຸທິສຖິຣ, ເມື່ອເຂົາເວົ້າໃນສະພາ ຄຳຂອງເຂົາດັ່ງສຽງຝູງຫົງ—ງາມ, ເປັນມົງຄຸນ, ນ່າຟັງ, ແລະກັງວານໜັກແນ່ນດັ່ງສຽງເມກຝົນອັນທິບ. ພຣາຫມັນເຊັ່ນນັ້ນ—ມີວິໄນ, ອຸທິດໃຈໃຫ້ການຮຽນ, ຄວບຄຸມອິນທຣີ, ເວົ້າຈາຫວານ, ແລະພ້ອມທັງຄວາມຮູ້ໃນຄຳພີແລະການປະພຶດດີ—ແມ່ນຜູ້ທີ່ຂ້າພະເຈົ້ານັບຖື. ຖ້າກະສັດປາຖະໜາຟັງມະຫາຕະມາເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳແນະນຳຂອງເຂົາຈະນຳຄວາມຈະເລີນແລະຄວາມສຸກທັງໂລກນີ້ແລະໂລກໜ້າ».

Verse 7

इस प्रकार श्रीमहाभारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें कर्मफलका उपाख्यानविषयक सातवाँ अध्याय पूरा हुआ,सम्यगुच्चरिता वाच: श्रूयन्ते हि युधिष्ठिर । शुश्रूषमाणे नृपतौ प्रेत्य चेह सुखावहा: जो विनीत भावसे विद्याध्ययन करते हैं, इन्द्रियोंको संयममें रखते हैं और मीठे वचन बोलते हैं, जो शास्त्रज्ञान और सदाचार दोनोंसे सम्पन्न हैं, अविनाशी परमात्माको जाननेवाले सत्पुरुष हैं, तात युधिष्ठिर! सभाओंमें बोलते समय हंससमूहोंकी भाँति जिनके मुखसे मेघके समान गम्भीर स्वरसे मनोहर मंगलमयी एवं अच्छे ढंगसे कही गयी बातें सुनायी देती हैं, उन ब्राह्मणोंको ही मैं चाहता हूँ। यदि राजा उन महात्माओंकी बातें सुननेकी इच्छा रखे तो वे उसे इहलोक और परलोकमें भी सुख पहुँचानेवाली होती हैं

ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ໂອ ຢຸທິສຖິຣ, ຄຳເວົ້າທີ່ກ່າວໄດ້ດີ ຍ່ອມຖືກຟັງ ແລະ ຖືກໃຫ້ຄ່າ. ເມື່ອກະສັດມີໃຈປາຖະໜາຟັງ, ຄຳທີ່ອອກສຽງຢ່າງຖືກຕ້ອງນັ້ນ ກາຍເປັນເຫດໃຫ້ເກີດຄວາມສຸກທັງໃນໂລກນີ້ ແລະ ຫຼັງຄວາມຕາຍ. ດັ່ງນັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້ານັບຖືພຣາຫມັນຜູ້ຮຽນດ້ວຍຄວາມຖ່ອມຕົນ, ຄວບຄຸມອິນທຣີ, ເວົ້າຈາຫວານ, ແລະພ້ອມທັງຄວາມຮູ້ໃນຄຳພີແລະຈັນຍາດີ—ຜູ້ຮູ້ຈັກພຣະປຣະມາຕະມາອັນອະມະຕະ—ຜູ້ທີ່ຄຳຂອງເຂົາໜັກແນ່ນດັ່ງເມກຟ້າຮ້ອງ ແລະເປັນມົງຄຸນ, ຊື່ນບານສະພາດັ່ງສຽງຫົງ».

Verse 8

ये चापि तेषां श्रोतार: सदा सदसि सम्मता: । विज्ञानगुणसम्पन्नास्ते भ्य श्ष॒ स्पृहयाम्यहम्‌,जो प्रतिदिन उन महात्माओंकी बातें सुनते हैं, वे श्रोता विज्ञानगुणसे सम्पन्न हो सभाओंमें सम्मानित होते हैं। मैं ऐसे श्रोताओंकी भी चाह रखता हूँ इति श्रीमहाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि अष्टमो5ध्याय:

ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ແລະບັນດາຜູ້ຟັງດ້ວຍ—ຜູ້ທີ່ຟັງຄຳຂອງມະຫາຕະມາເຫຼົ່ານັ້ນທຸກມື້—ຍ່ອມໄດ້ຮັບການນັບຖືໃນສະພາຂອງນັກຮູ້, ມີປັນຍາແຍກແຍະ ແລະ ຄຸນຄ່າອັນສູງ. ຕໍ່ຜູ້ຟັງເຊັ່ນນັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າກໍມີຄວາມຊົມເຊີຍ ແລະ ປາຖະໜາ».

Verse 9

सुसंस्कृतानि प्रयता: शुचीनि गुणवन्ति च | ददत्यन्नानि तृप्त्यर्थ ब्राह्मणेभ्यो युधिष्ठिर

ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ໂອ ຢຸທິສຖິຣ, ດ້ວຍຄວາມລະມັດລະວັງ ແລະ ການສຳລວມຕົນ, ເຂົາຖວາຍອາຫານທີ່ປຸງແຕ່ງດີ, ບໍລິສຸດ, ແລະມີຄຸນຄ່າ ແກ່ພຣາຫມັນ ເພື່ອໃຫ້ທ່ານເຫຼົ່ານັ້ນອິ່ມໃຈ».

Verse 10

शक्यं होवाहवे योद्धं न दातुमनसूयितम्‌

ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: ໃນສົງຄາມ ອາດຈະຫານັກຮົບໄດ້; ແຕ່ບໍ່ອາດຈະມອບ ຫຼື ຮັບປະກັນຜູ້ທີ່ປາດຈາກຄວາມອິດສາ ແລະ ບໍ່ມັກຈັບຜິດຄົນອື່ນໄດ້. ນິໄສແບບນັ້ນບໍ່ແມ່ນສິ່ງທີ່ໃຫ້ກັນໄດ້—ຕ້ອງຝຶກຝົນໃຫ້ເປັນຄຸນທຳ.

Verse 11

शूरा वीराश्न शतश: सन्ति लोके युधिष्छिर । येषां संख्यायमानानां दानशूरो विशिष्यते

ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: “ໂອ ຢຸທິສຖິຣະ, ໃນໂລກນີ້ມີວີລະບຸລຸດ ແລະ ຜູ້ກ້າຫານເປັນຮ້ອຍໆ. ແຕ່ເມື່ອນັບແລະທຽບທຽມກັນ, ຜູ້ທີ່ກ້າຫານໃນການໃຫ້ທານ—ຜູ້ສະແດງຄວາມກ້າຜ່ານຄວາມເອື້ອເຟື້ອ—ນັ້ນແຫຼະເປັນຜູ້ໂດດເດັ່ນທີ່ສຸດ.”

Verse 12

युधिष्ठिर! संग्राममें युद्ध करना सहज है। परंतु दोषदृष्टिसे रहित होकर दान देना सहज नहीं है। संसारमें सैकड़ों शूरवीर हैं; परंतु उनकी गणना करते समय जो उनमें दानशूर हो, वही सबसे श्रेष्ठ माना जाता है ।। धन्य: स्यां यद्य॒हं भूय: सौम्य ब्राह्मणको5पि वा | कुले जातो धर्मगतिस्तपोविद्यापरायण:,सौम्य! यदि मैं कुलीन, धर्मात्मा, तपस्वी और विद्वान्‌ अथवा कैसा भी ब्राह्मण होता तो अपनेको धन्य समझता

ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: “ຢຸທິສຖິຣະເອີຍ, ການຮົບໃນສົງຄາມນັ້ນງ່າຍ. ແຕ່ການໃຫ້ທານໂດຍໃຈທີ່ປາດຈາກການຈັບຜິດ ແລະ ຄວາມດູຖູກ ບໍ່ແມ່ນງ່າຍ. ໃນໂລກນີ້ມີວີລະບຸລຸດເປັນຮ້ອຍໆ; ແຕ່ເມື່ອນັບວີລະບຸລຸດເຫຼົ່ານັ້ນ, ຜູ້ທີ່ເປັນວີລະໃນການໃຫ້ທານເທົ່ານັ້ນຈຶ່ງຖືກຍົກຍ້ອງວ່າດີທີ່ສຸດ. ໂອ ຜູ້ອ່ອນໂຍນ, ຖ້າຂ້ອຍໄດ້ເກີດອີກຄັ້ງ ແມ່ນແຕ່ເກີດເປັນພຣາຫມັນ—ເກີດໃນຕະກູນສູງ, ດຳເນີນຕາມທາງແຫ່ງທຳ, ອຸທິດຕົນໃຫ້ຕະປະ ແລະ ວິຊາ—ຂ້ອຍຈະນັບຕົນເອງວ່າເປັນຜູ້ມີພອນແທ້.”

Verse 13

न मे त्वत्त: प्रियतरो लोके5स्मिन्‌ पाण्डुनन्दन । त्वत्तश्षापि प्रियतरा ब्राह्मणा भरतर्षभ,पाण्डुनन्दन! इस संसारमें मुझे तुमसे अधिक प्रिय कोई नहीं है; परंतु भरतश्रेष्ठ! ब्राह्मणोंको मैं तुमसे भी अधिक प्रिय मानता हूँ

ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: “ໂອ ລູກແຫ່ງປານດຸ, ໃນໂລກນີ້ບໍ່ມີໃຜທີ່ຂ້ອຍຮັກຍິ່ງກວ່າເຈົ້າ. ແຕ່ໂອ ຜູ້ເປັນດັ່ງງົວຜູ້ປະເສີດໃນວົງພັນບາຣະຕະ, ພຣາຫມັນທັງຫຼາຍນັ້ນ ຂ້ອຍຖືວ່າຮັກແລະເຄົາລົບຍິ່ງກວ່າເຈົ້າອີກ.”

Verse 14

यथा मम प्रियतमास्त्वत्तो विप्रा: कुरूत्तम | तेन सत्येन गच्छेयं लोकान्‌ यत्र स शान्तनुः,कुरुश्रेष्ठ! “ब्राह्मण मुझे तुम्हारी अपेक्षा भी बहुत अधिक प्रिय हैं--इस सत्यके प्रभावसे मैं उन्हीं पुण्यलोकोंमें जाऊँगा जहाँ मेरे पिता महाराज शान्तनु गये हैं

ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: “ໂອ ຜູ້ດີທີ່ສຸດໃນວົງກຸຣຸ, ພຣາຫມັນທັງຫຼາຍນັ້ນ ຂ້ອຍຮັກແລະເຄົາລົບຍິ່ງກວ່າເຈົ້າ. ໂດຍອຳນາດແຫ່ງສັດຈະນີ້, ໂອ ຜູ້ເປັນທີ່ສູງສຸດໃນກຸຣຸ, ຂໍໃຫ້ຂ້ອຍໄດ້ໄປຮອດໂລກອັນເປັນມົງຄຸນ ທີ່ພໍ່ຂອງຂ້ອຍ ພຣະຊານຕະນຸ ໄດ້ໄປແລ້ວ.”

Verse 15

न मे पिता प्रियतरो ब्राह्मणेभ्यस्तथाभवत्‌ । न मे पितु: पिता वापि ये चान्येडपि सुहृज्जना:,मेरे पिता भी मुझे ब्राह्मणोंकी अपेक्षा अधिक प्रिय नहीं रहे हैं। पितामह और अन्य सुहृदोंको भी मैंने कभी ब्राह्मणोंसे अधिक प्रिय नहीं समझा है

ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ສໍາລັບຂ້າ ບິດາຂອງຂ້າບໍ່ເຄີຍເປັນທີ່ຮັກຍິ່ງກວ່າພຣາຫມັນ; ທັງປູ່ຂອງຂ້າ (ບິດາຂອງບິດາ) ແລະຍາດມິດຜູ້ປາດຖະນາດີອື່ນໆ ກໍບໍ່ເຄີຍຖືກຂ້າຈັດໄວ້ເຫນືອພຣາຫມັນ. ຂ້າເຄີຍວາງຄວາມເຄົາລົບຕໍ່ພຣາຫມັນເຫນືອຄວາມຜູກພັນສ່ວນຕົວ ເພາະນີ້ແມ່ນທາງທີ່ຄໍ້າຈຸນທຳ»។

Verse 16

नहि मे वृजिनं किंचिद्‌ विद्यते ब्राह्मणेष्विह । अणु वा यदि वा स्थूलं विद्यते साधुकर्मसु,मेरे द्वारा ब्राह्मणोंके प्रति किन्हीं श्रेष्ठ कर्मोमें कभी छोटा-मोटा किंचिन्मात्र भी अपराध नहीं हुआ है

ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ໃນໂລກນີ້ ຂ້າບໍ່ມີຮ່ອງຮອຍແຫ່ງຄວາມຜິດຕໍ່ພຣາຫມັນເລີຍ. ໃນການປະພຶດທີ່ຊອບທໍາແລະສູງສົ່ງ ບໍ່ມີແມ່ນແຕ່ຄວາມຜິດນ້ອຍທີ່ສຸດ—ຈະນ້ອຍຫຼືໃຫຍ່—ທີ່ຈະພົບໃນຂ້າເມື່ອກ່ຽວກັບພວກເຂົາ»។

Verse 17

कर्मणा मनसा वापि वाचा वापि परंतप । यन्मे कृतं ब्राह्मुणेभ्यस्तेनाद्य न तपाम्यहम्‌,शत्रुओंको संताप देनेवाले नरेश! मैंने मन, वाणी और कर्मसे ब्राह्मणोंका जो थोड़ा- बहुत उपकार किया है, उसीके प्रभावसे आज इस अवस्थामें पड़ जानेपर भी मुझे पीड़ा नहीं होती है

ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ເຜົາຜານສັດຕູ! ບໍ່ວ່າດ້ວຍກາຍ ດ້ວຍໃຈ ຫຼືດ້ວຍວາຈາ ການຮັບໃຊ້ໃດໆທີ່ຂ້າໄດ້ກະທໍາແກ່ພຣາຫມັນ ໂດຍອໍານາດແຫ່ງບຸນນັ້ນ ແມ່ນແຕ່ບັດນີ້ ເຖິງຂ້າຈະຕົກຢູ່ໃນສະພາບນີ້ ຂ້າກໍບໍ່ຖືກໄຟແຫ່ງຄວາມທຸກເຜົາໃຈ»។

Verse 18

ब्रह्मण्य इति मामाहुस्तया वाचास्मि तोषित: । एतदेव पवित्रेभ्य: सर्वेभ्य: परमं स्मृतम्‌,लोग मुझे ब्राह्मणभक्त कहते हैं। उनके इस कथनसे मुझे बड़ा संतोष होता है। ब्राह्मणोंकी सेवा ही सम्पूर्ण पवित्र कर्मोंसे बढ़कर परम पवित्र कार्य है

ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ຜູ້ຄົນເອີ້ນຂ້າວ່າ ‘ຜູ້ອຸທິດຕົນແກ່ພຣາຫມັນ’; ດ້ວຍຄໍານັ້ນ ຂ້າປິຕິຢ່າງຍິ່ງ. ແທ້ຈິງ ນີ້ແຕ່ຢ່າງດຽວຖືກຈື່ຈໍາວ່າເປັນກິດຈະກໍາຊໍາລະທີ່ສູງສຸດໃນບັນດາການຊໍາລະທັງປວງ—ຄືການຮັບໃຊ້ພຣາຫມັນ»។

Verse 19

पश्यामि लोकानमलान्‌ शुचीन्‌ ब्राह्मणयायिन: । तेषु मे तात गन्तव्यमह्वाय च चिराय च,तात! ब्राह्मणकी सेवामें रहनेवाले पुरुषको जिन पवित्र और निर्मल लोकोंकी प्राप्ति होती है, उन्हें मैं यहींसे देखता हूँ। अब शीघ्र मुझे चिरकालके लिये उन्हीं लोकोंमें जाना है

ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ລູກເອີຍ! ຂ້າເຫັນຈາກທີ່ນີ້ ໂລກອັນບໍລິສຸດ ໄຮ້ມົນທິນ ທີ່ຜູ້ອາໄສຢູ່ໃນການຮັບໃຊ້ແລະວິຖີຂອງພຣາຫມັນໄດ້ບັນລຸ. ບັດນີ້ ຂ້າຈະຖືກເອີ້ນໃຫ້ໄປສູ່ດິນແດນນັ້ນເອງ—ໃນໄວໆນີ້ ແລະເປັນເວລາຍາວນານ»។

Verse 20

यथा भार्त्राश्रियो धर्म: स्त्रीणां लोके युधिष्ठिर । स देव: सा गतिर्नन्या क्षत्रियस्य तथा द्विजा:,युधिष्ठिर! जैसे स्त्रियोंके लिये पतिकी सेवा ही संसारमें सबसे बड़ा धर्म है, पति ही उनका देवता और वही उनकी परम गति है, उनके लिये दूसरी कोई गति नहीं है; उसी प्रकार क्षत्रियके लिये ब्राह्मणकी सेवा ही परम धर्म है। ब्राह्मण ही उनका देवता और परम गति है, दूसरा नहीं

ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຢຸທິສະຖິຣະ, ໃນໂລກນີ້ ທຳຂອງແມ່ຍິງເຂົ້າໃຈກັນວ່າຕັ້ງຢູ່ເທິງຜົວ—ຜົວຜູ້ດຽວເປັນເທວະດາຂອງນາງ ແລະເປັນທີ່ພຶ່ງສູງສຸດ ບໍ່ມີທີ່ໄປສຸດທ້າຍອື່ນ—ດັ່ງນັ້ນເຊັ່ນກັນ ສຳລັບກະສັດຊັ້ນກະສັດຮົບ (kṣatriya) ການຮັບໃຊ້ ແລະຄາລະວະຕໍ່ພຣາຫມະນະ ແມ່ນທຳອັນສູງສຸດ. ພຣາຫມະນະເປັນເທວະດາຂອງເຂົາ ແລະເປັນທີ່ພຶ່ງສູງສຸດ; ບໍ່ມີອື່ນ».

Verse 21

क्षत्रिय: शतवर्षी च दशवर्षी द्विजोत्तम: । पितापुत्रौ च विज्ञेयौ तयोरहिं ब्राह्मणो गुरु:,क्षत्रिय सौ वर्षका हो और श्रेष्ठ ब्राह्मण दस वर्षकी अवस्थाका हो तो भी उन दोनोंको परस्पर पुत्र और पिताके समान जानना चाहिये। उनमें ब्राह्मण पिता है और क्षत्रिय पुत्र

ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ແມ່ນແຕ່ກະສັດຊັ້ນກະສັດຮົບ (kṣatriya) ອາຍຸຮ້ອຍປີ ແລະພຣາຫມະນະຜູ້ດີເລີດອາຍຸພຽງສິບປີ ກໍຄວນເຂົ້າໃຈຄວາມສຳພັນຂອງເຂົາທັງສອງໃຫ້ຖືກຕ້ອງ ເປັນດັ່ງລູກກັບພໍ່. ໃນຄູ່ນັ້ນ ພຣາຫມະນະເປັນພໍ່ ແລະເປັນອຳນາດທາງທຳ (ຄູບາອາຈານ); ສ່ວນ kṣatriya ເປັນດັ່ງລູກ».

Verse 22

नारी तु पत्यभावे वै देवरं कुरुते पतिम्‌ । पृथिवी ब्राह्मणालाभे क्षत्रियं कुरुते पतिम्‌,जैसे नारी पतिके अभावमें देवरको पति बनाती है, उसी प्रकार पृथ्वी ब्राह्मणके न मिलनेपर ही क्षत्रियको अपना अधिपति बनाती है

ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອແມ່ຍິງຂາດຜົວ ນາງອາດຮັບນ້ອງຊາຍຂອງຜົວເປັນຜົວ; ໃນທຳນອງດຽວກັນ ເມື່ອແຜ່ນດິນບໍ່ໄດ້ພົບພຣາຫມະນະ ນາງຈຶ່ງຮັບ kṣatriya ເປັນເຈົ້ານາຍ. ຈຸດໝາຍຄື ອຳນາດອັນຊອບທຳມີລຳດັບ: ລຳດັບສູງທີ່ນຳທາງທຳຖືກເລືອກກ່ອນ, ແຕ່ເມື່ອຂາດໄປ ກໍຮັບຜູ້ປົກປ້ອງ-ຜູ້ປົກຄອງລຳດັບຮອງ ເພື່ອຄວາມສະຫງົບຮຽບຮ້ອຍຂອງສັງຄົມ».

Verse 23

(ब्राह्मणानुज्ञया ग्राह्मूं राज्यं च सपुरोहितै: । तद्रक्षणेन स्वर्गोडस्य तत्कोपान्नरको$क्षय: ।।) पुरोहितसहित राजाओंको ब्राह्मणकी आज्ञासे राज्य ग्रहण करना चाहिये। ब्राह्मणकी रक्षासे ही राजाको स्वर्ग मिलता है और उसको रुष्ट कर देनेसे वह अनन्तकालके लिये नरकमें गिर जाता है ।। पुत्रवच्च ततो रक्ष्या उपास्या गुरुवच्च ते । अग्निवच्चोपचर्य वै ब्राह्मणा: कुरुसत्तम,कुरुश्रेष्ठ! ब्राह्मणोंकी पुत्रके समान रक्षा, गुरुकी भाँति उपासना और अग्निकी भाँति उनकी सेवा-पूजा करनी चाहिये

ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ບັນດາກະສັດ ພ້ອມດ້ວຍປຸໂຣຫິດຂອງຕົນ ຄວນຮັບແລະຖືອຳນາດການປົກຄອງ ແຕ່ໂດຍການອະນຸຍາດຂອງພຣາຫມະນະເທົ່ານັ້ນ. ໂດຍການປົກປ້ອງພຣາຫມະນະ ຜູ້ປົກຄອງຈຶ່ງໄດ້ສະຫວັນ; ແຕ່ໂດຍການເຮັດໃຫ້ເຂົາໂກດ ກໍຕົກນະລົກຊົ່ວການອັນບໍ່ມີທີ່ສິ້ນສຸດ. ດັ່ງນັ້ນ ໂອ ຜູ້ດີເລີດໃນວົງກຸຣຸ, ພຣາຫມະນະຄວນຖືກປົກປ້ອງດັ່ງລູກຂອງຕົນ, ຄວນນົບນ້ອມດັ່ງຄູອາຈານ, ແລະຄວນຮັບໃຊ້ພ້ອມບູຊາດັ່ງການຖະນຸຖະນອມໄຟສັກສິດ».

Verse 24

ऋजून्‌ सतः सत्यशीलान्‌ सर्वभूतहिते रतान्‌ । आशीविषानिव क्रुद्धान्‌ द्विजान्‌ परिचरेत्‌ सदा

ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ຄວນຄອຍຮັບໃຊ້ ແລະປະຄອງດູແລຢູ່ເສມອ ບັນດາຜູ້ເກີດສອງຄັ້ງ (dvija) ຜູ້ຕົງທ່ຽງ ມີຄຸນທຳ ຍຶດສັດຈະ ແລະອຸທິດຕົນເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ສັດທັງປວງ—ແຕ່ເມື່ອໂກດ ພວກເຂົາດຸດດັ່ງງູພິດຮ້າຍ».

Verse 25

(दूरतो मातृवत्‌ पूज्या विप्रदारा: सुरक्षया ।) सरल, साधु, स्वभावत:ः सत्यवादी तथा समस्त प्राणियोंके हितमें तत्पर रहनेवाले ब्राह्मणोंकी सदा ही सेवा करनी चाहिये और क्रोधमें भरे हुए विषधर सर्पके समान समझकर उनसे भयभीत रहना चाहिये। ब्राह्मणोंकी जो स्त्रियाँ हों उनकी भी सुरक्षाका ध्यान रखते हुए माताके समान उनका दूरसे ही पूजन करना चाहिये ।। तेजसस्तपसश्चैव नित्यं बिभ्येद्‌ युधिष्ठिर । उभे चैते परित्याज्ये तेजश्रैव तपस्तथा,युधिष्ठिर! ब्राह्मणोंक तेज और तपसे सदा डरना चाहिये तथा उनके सामने अपने तप एवं तेजका अभिमान त्याग देना चाहिये

ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ໂອ ຢຸທິສຖິຣະ! ພັນລະຍາຂອງພຣາຫມັນຄວນໄດ້ຮັບການນັບຖືຈາກໄລຍະທີ່ເໝາະສົມ ເຫມືອນນັບຖືແມ່ ແລະຕ້ອງຄຸ້ມຄອງຄວາມປອດໄພໃຫ້ພວກນາງ. ຄວນຢືນຢັນດ້ວຍຄວາມເກງຂາມຕໍ່ຕະເຈດວິນຍານ ແລະອໍານາດຕະປະສະຂອງພຣາຫມັນເສມອ. ແລະເມື່ອຢູ່ຕໍ່ໜ້າພວກເຂົາ ຕ້ອງລະທິ້ງຄວາມຍິ່ງຍະໂສໃນຕະເຈດ ຫຼືຕະປະສະຂອງຕົນ. ການເຄົາລົບ ການສໍາລວມ ແລະຄວາມຖ່ອມຕົນຕໍ່ພະລັງອັນສັກສິດນີ້ ກໍແມ່ນທໍາມະ».

Verse 26

व्यवसायस्तयो: शीघ्रमुभयोरेव विद्यते । हन्युः क्रुद्धा महाराज ब्राह्मणा ये तपस्विन:,महाराज! ब्राह्मणके तप और क्षत्रियके तेजका फल शीघ्र ही प्रकट होता है तथापि जो तपस्वी ब्राह्मण हैं वे कुपित होनेपर तेजस्वी क्षत्रियको अपने तपके प्रभावसे मार सकते हैं

ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ໂອ ມະຫາຣາຊາ, ຜົນຂອງຄວາມພາກພຽນທັງສອງຝ່າຍຍ່ອມປາກົດໄວ. ແຕ່ຈົ່ງຮູ້ໄວ້: ເມື່ອພຣາຫມັນຜູ້ຖືຕະປະສະເກີດໂກດ, ພວກເຂົາສາມາດໃຊ້ອໍານາດແຫ່ງຕະປະສະ ທໍາລາຍໄດ້ແມ່ນແຕ່ກະສັດກະສັດຕຣິຍະຜູ້ກ້າແຂງ. ດັ່ງນັ້ນ ຜົນໄວຂອງຕະປະສະ ແລະຜົນໄວຂອງຕະເຈດຮາຊະອໍານາດ ຄ້າຍກັນ; ແຕ່ພະລັງວິນຍານຂອງການຝຶກຕະປະສະອັນມີວິໄນ ສາມາດຄອບງໍາຄວາມຮຸ່ງໂຮງແຫ່ງອາວຸດໄດ້ເມື່ອຖືກຍົກຍຸ.»

Verse 27

भूय: स्यादुभयं दत्तं ब्राह्मणाद्‌ यदकोपनात्‌ । कुर्यादुभयत: शेषं दत्तशेषं न शेषयेत्‌,क्रोधरहित--क्षमाशील ब्राह्मणको पाकर क्षत्रियकी ओरसे अधिक मात्रामें प्रयुक्त किये गये तप और तेज आगपर रूईके ढेरके समान तत्काल नष्ट हो जाते हैं। यदि दोनों ओरसे एक-दूसरेपर तेज और तपका प्रयोग हो तो उनका सर्वथा नाश नहीं होता; परंतु क्षमाशील ब्राह्मणके द्वारा खण्डित होनेसे बचा हुआ क्षत्रियका तेज किसी तेजस्वी ब्राह्मणपर प्रयुक्त हो तो वह उससे प्रतिहत होकर सर्वथा नष्ट हो जाता है, थोड़ा-सा भी शेष नहीं रह जाता

ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ອີກຄັ້ງໜຶ່ງ—ສິ່ງທີ່ຖືກປ່ອຍອອກຈາກພຣາຫມັນຜູ້ບໍ່ມີໂກດ ຍ່ອມມີຜົນທະວີຄູນ. ເມື່ອຕະເຈດແລະຕະປະສະຖືກນໍາໃຊ້ປະທະກັນຈາກທັງສອງຝ່າຍ ອາດຍັງເຫຼືອຮ່ອງຮອຍບາງສ່ວນ; ແຕ່ພະລັງທີ່ເຫຼືອຫຼັງຈາກຖືກຂັດຂວາງໂດຍພຣາຫມັນຜູ້ອົດທົນ ແລະສໍາລວມຕົນ—ຖ້ານໍາໄປຫັນໃສ່ພຣາຫມັນຜູ້ມີຕະເຈດແທ້—ມັນຈະສະທ້ອນກັບ ແລະດັບສູນໄປທັງໝົດ ບໍ່ເຫຼືອແມ່ນແຕ່ນ້ອຍ. ຄວາມໝາຍທາງທໍາມະຄື: kṣānti (ຄວາມອົດທົນ) ແລະ akrodha (ບໍ່ໂກດ) ໃນພຣາຫມັນ ຊ່ວຍລະງັບການຮຸກຮານ; ແຕ່ພະລັງທີ່ຂັບເຄື່ອນດ້ວຍໂກດ—ໂດຍສະເພາະເມື່ອຫັນໃສ່ຜູ້ຮຸ່ງໂຮງແທ້—ຈະທໍາລາຍຕົນເອງ.»

Verse 28

दण्डपाणियर्यथा गोषु पालो नित्यं हि रक्षयेत्‌ । ब्राह्मणान्‌ ब्रह्म च तथा क्षत्रिय: परिपालयेत्‌,जैसे चरवाहा हाथमें डंडा लेकर सदा गौओंकी रखवाली करता है, उसी प्रकार क्षत्रियको उचित है कि वह ब्राह्मणों और वेदोंकी सदा रक्षा करे

ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ເຫມືອນຄົນເລີ້ຍງງົວຖືໄມ້ຄ້ອນ ແລະຄຸ້ມຄອງຝູງງົວຢູ່ເສມອ, ກະສັດກະສັດຕຣິຍະກໍຄວນຄຸ້ມຄອງພຣາຫມັນ ແລະພຣະພຣະຫມະ—ຄືລະບຽບສັກສິດແຫ່ງເວດ—ຢູ່ເສມອ.»

Verse 29

पितेव पुत्रान्‌ रक्षेथा ब्राह्म॒णान्‌ धर्मचेतस: । गृहे चैषामवेक्षेथा: किंस्विदस्तीति जीवनम्‌,राजाको चाहिये कि वह धर्मात्मा ब्राह्मणोंकी उसी तरह रक्षा करे, जैसे पिता पुत्रोंकी करता है। वह सदा इस बातकी देख-भाल करता रहे कि उनके घरमें जीवन-निर्वाहके लिये क्या है और क्या नहीं है

ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ເຫມືອນພໍ່ຄຸ້ມຄອງລູກຊາຍ, ກະສັດກໍຄວນຄຸ້ມຄອງພຣາຫມັນຜູ້ມີໃຈຢູ່ໃນທໍາມະ. ແລະຄວນເຝົ້າເບິ່ງເຮືອນເຮືອນຂອງພວກເຂົາຢູ່ເສມອ ເພື່ອຮູ້ວ່າມີເຄື່ອງດໍາລົງຊີວິດພໍຫຼືບໍ່ ຫຼືມີສິ່ງໃດຂາດແຄນ.»

Verse 936

ये चापि सतत राजंस्तेभ्यश्व स्पृहयाम्यहम्‌ । राजा युधिष्ठिर! जो पवित्र होकर ब्राह्मणोंको उनकी तृप्तिके लिये शुद्ध और अच्छे ढंगसे तैयार किये हुए पवित्र तथा गुणकारक अन्न परोसते हैं, उनको भी मैं सदा चाहता हूँ

ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະຣາຊາ, ຂ້າພະເຈົ້າກໍປາຖະໜາຫາຜູ້ຄົນເຫຼົ່ານັ້ນຢູ່ເສມອ. ໂອ ພະຣາຊາ ຢຸທິສຖິຣ, ຜູ້ໃດທີ່ຕົນເອງບໍລິສຸດແລ້ວ ແລະຖວາຍອາຫານແກ່ພຣາຫມັນດ້ວຍອາຫານທີ່ສະອາດ ປຸງແຕ່ງດີຕາມທຳນຽມ ຜ່ານການຊຳລະໃຫ້ສັກສິດ ແລະເກື້ອກູນຄຸນທຳ ເພື່ອໃຫ້ທ່ານເຫຼົ່ານັ້ນພໍໃຈ—ຄົນເຊັ່ນນັ້ນກໍເປັນທີ່ຮັກຂອງຂ້າພະເຈົ້າຢູ່ເສມອ»