Adhyaya 77
गोमहात्म्य-प्रश्नोत्तरम् (Saudāsa–Vasiṣṭha on the Purifying Power of Cows)
Upa-parva: Dāna-Dharma Anuśāsana (Instruction on Gifts and Merit)
Bhīṣma recounts an earlier dialogue: King Saudāsa (Ikṣvāku lineage) approaches the sage Vasiṣṭha, described as an accomplished and widely revered purohita, and asks what is called the most purifying (pavitra) in the three worlds—something whose constant remembrance yields superior merit. Vasiṣṭha responds by articulating a doctrinal praise of cows: they are portrayed as foundational supports of beings, a source of auspiciousness, continuity (past and future), nourishment, and a stable locus where gifts do not perish. The chapter links cows to yajña-structures—havis, svāhā/vāṣaṭ formulas, and the fruit of sacrifice—asserting their ongoing ritual utility at morning and evening offerings. It then outlines a merit logic of cow-gifts: donations of one, ten, a hundred, or a thousand cows are declared comparable in fruit, while specific prestigious gifts (e.g., a kapilā cow with calf and suitable accoutrements, or a bull to a learned recipient) are associated with prosperity and favorable outcomes. The discourse also prescribes reverential practices—remembering and praising cows, offering salutations at dawn and dusk, avoiding contempt, and invoking cow-remembrance in fear or ominous dreams—culminating in a phalaśruti-like assurance that such remembrance confers protection in difficult circumstances.
Chapter Arc: दानधर्म के उपाख्यान में ब्रह्मा–इन्द्र संवाद खुलता है: दूसरों की गाय चुराकर दान/विक्रय करने, या गोहिंसा करने का दोष कितना भयावह है—और गोदान किस प्रकार कुलों का उद्धार करता है। → ब्रह्मा इन्द्र को बतलाते हैं कि भक्षार्थ, विक्रयार्थ या दानार्थ (ब्राह्मण के नाम पर) भी जो पराई गाय का अपहरण करता है, वह पुण्य का नहीं, पाप का भागी होता है; और जो उच्छृंखल होकर गोवध/गोमांस-भक्षण को अनुमोदित करता है, वह भी दोष में सहभागी बनता है। → गोदान का महात्म्य चरम पर पहुँचता है: गोदान के साथ सुवर्ण-दक्षिणा का विधान ‘परम’ कहा गया है; इससे दाता सात पीढ़ी पूर्वजों और सात पीढ़ी भावी संतानों का उद्धार करता है, और सुवर्ण कुल-शुद्धि का साधन बनता है। → भीष्म इस उपदेश को परंपरा-सिद्ध बताते हैं—ब्रह्मा से इन्द्र तक, और आगे राजवंशों/आचार्यों द्वारा श्रुत—और युधिष्ठिर को संकेत देते हैं कि यह पाठ ब्राह्मण-सभा में नित्य कहा जाए तो अक्षय लोक-फल प्राप्त होता है, विशेषतः यज्ञ, गोदान और देव-समागम के अवसरों पर।
Shlokas
Verse 1
ऑपन--#ह< बक। हक २ >> चतु:सप्ततितमो< ध्याय: दूसरोंकी गायको चुराकर देने या बेचनेसे दोष
ພຣະອິນທຣະກ່າວວ່າ: «ໂອ ປິຕາມະຫະ! ຖ້າຜູ້ໃດຮູ້ຢູ່ແລ້ວວ່າເປັນຂອງຄົນອື່ນ ແຕ່ຍັງລັກງົວໄປ ແລະເພາະຫວັງກຳໄລຈຶ່ງຂາຍມັນ—ຫຼັງຕາຍແລ້ວ ຜູ້ນັ້ນຈະໄປສູ່ທີ່ໃດ? ຂ້າພະເຈົ້າປາຖະໜາຮູ້ເລື່ອງນີ້».
Verse 2
पितामह उवाच भक्षार्थ विक्रयार्थ वा ये5पहारं हि कुर्वते । दानार्थ ब्राह्मणार्थाय तत्रेदं श्रूयतां फलम्
ປິຕາມະຫະກ່າວວ່າ: ຜູ້ໃດກໍຕາມທີ່ກະທຳການລັກ—ຈະເພື່ອອາຫານ, ເພື່ອຂາຍ, ຫຼືແມ່ນແຕ່ເພື່ອນຳຂອງທີ່ລັກໄປໃຫ້ທານແກ່ພຣາຫມັນ—ຈົ່ງຟັງບັດນີ້ ຜົນທີ່ຖືກປະກາດໄວ້ໃນເລື່ອງນີ້.
Verse 3
विक्रयार्थ हि यो हिंस्याद् भक्षयेद् वा निरंकुश: । घातयान हि पुरुष येडनुमन्येयुररथिन:
ຜູ້ໃດທີ່ຂ້າງົວໂດຍບໍ່ມີການຢັບຢັ້ງ ເພື່ອຂາຍເນື້ອ ຫຼືກິນເນື້ອງົວ ແລະຜູ້ໃດທີ່ເຫັນດີ ຫຼືໃຫ້ຄໍາແນະນໍາແກ່ຄົນຂ້າ ໃຫ້ຂ້າງົວເພາະປະໂຫຍດຕົນ—ທຸກຄົນນັ້ນລ້ວນເປັນຜູ້ຮ່ວມໃນບາບໃຫຍ່.
Verse 4
घातक: खादको वापि तथा यश्चानुमन्यते । यावन्ति तस्या रोमाणि तावद् वर्षाणि मज्जति
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: “ຈະເປັນຜູ້ຂ້າ, ຜູ້ກິນເນື້ອ, ຫຼືແມ່ນແຕ່ຜູ້ທີ່ເຫັນດີກັບການກະທໍານັ້ນ—ຜູ້ນັ້ນຈະຈົມຢູ່ໃນນະລົກເປັນຈໍານວນປີເທົ່າກັບຈໍານວນຂົນໃນຮ່າງກາຍຂອງງົວນັ້ນ.”
Verse 5
ये दोषा यादृशाश्ैव द्विजयज्ञोपघातके । विक्रये चापहारे च ते दोषा वै स्मृता: प्रभो
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: “ຂ້າແຕ່ພຣະອົງ, ຄວາມຜິດທັງຫຼາຍ—ທັງຊະນິດແລະຂະໜາດ—ທີ່ຜູ້ທໍາລາຍພິທີຍັດຍະ (yajña) ຂອງພຣາຫມັນຈະໄດ້ຮັບ, ກໍຖືກກ່າວວ່າເກີດຂຶ້ນເທົ່າກັນໃນການຂາຍ ແລະການລັກງົວຂອງຜູ້ອື່ນ.”
Verse 6
अप॒दहृृत्य तु यो गां वै ब्राह्मणाय प्रयच्छति । यावद् दानफलं तस्यास्तावन्निरयमृच्छति
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: “ຜູ້ໃດລັກງົວຂອງຄົນອື່ນ ແລ້ວນໍາງົວນັ້ນໄປຖວາຍແກ່ພຣາຫມັນ—ຜູ້ນັ້ນຈະຕ້ອງທົນທຸກໃນນະລົກເທົ່າກັບໄລຍະເວລາທີ່ຄໍາພີກ່າວໄວ້ວ່າເປັນຜົນບຸນຂອງການຖວາຍງົວນັ້ນ.”
Verse 7
सुवर्ण दक्षिणामाहुर्गोप्रदाने महाद्युते । सुवर्ण परमित्युक्त दक्षिणार्थमसंशयम्
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: “ໂອ ຜູ້ມີຣັດສະມີອັນຍິ່ງ, ໃນການຖວາຍງົວ ມີຂໍ້ກໍານົດໃຫ້ມອບດັກຊິນາ (dakṣiṇā) ເປັນຄ່າຕອບແທນໂດຍເປັນຄໍາ. ຄໍາຖືກກ່າວວ່າເປັນດັກຊິນາອັນສູງສຸດ—ບໍ່ມີຂໍ້ສົງໄສ.”
Verse 8
गोप्रदानात् तारयते सप्त पूर्वास्तथा परान् | सुवर्ण दक्षिणां कृत्वा तावदद्विगुणमुच्यते
ປິຕາມະຫາ ກ່າວວ່າ: «ດ້ວຍການຖວາຍງົວ ຄົນໜຶ່ງຖືກກ່າວວ່າ ຊ່ວຍໃຫ້ພົ້ນໄດ້ແກ່ບັນພະບຸລຸດ 7 ຊົນລຸ້ນ ແລະດັ່ງດຽວກັນແກ່ຜູ້ສືບຕໍ່ທີ່ຈະມາ. ຖ້າເພີ່ມດັກຊິນາ (dakṣiṇā) ເປັນຄ່າບູຊາດ້ວຍຄຳ ກຸສົນຖືກປະກາດວ່າ ເພີ່ມເປັນສອງເທົ່າ».
Verse 9
मनुष्य गोदान करनेसे अपनी सात पीढ़ी पहलेके पितरोंका और सात पीढ़ी आगे आनेवाली संतानोंका उद्धार करता है; किंतु यदि उसके साथ सोनेकी दक्षिणा भी दी जाय तो उस दानका फल दूना बताया गया है ।।
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ການຖວາຍຄຳ ຖືກປະກາດວ່າເປັນທານສູງສຸດ ແລະ ດັກຊິນາ (dakṣiṇā) ເປັນຄຳ ແມ່ນຄູ່ຄວນທີ່ດີທີ່ສຸດຂອງການໃຫ້ທານ. ໂອ ສັກຣະ (ອິນທຣາ)! ຄຳຖືກນັບວ່າເປັນຜູ້ຊຳລະ—ແທ້ຈິງໃນບັນດາສິ່ງທີ່ຊຳລະໄດ້ ຄຳຖືກຈື່ຈຳວ່າຊຳລະໄດ້ສູງສຸດ. ໃນທາງຈັນຍານີ້ ຄວາມໃຈກຸສົນບໍ່ແມ່ນແຕ່ການກະທຳທາງສັງຄົມ ແຕ່ເປັນວິໄນທາງວິນຍານທີ່ມີອຳນາດ; ແລະເມື່ອໃຫ້ພ້ອມດັກຊິນາທີ່ເໝາະສົມ ຜົນບຸນຍິ່ງທະວີຄູນ».
Verse 10
कुलानां पावन प्राहुर्जातरूपं शतक्रतो । एषा मे दक्षिणा प्रोक्ता समासेन महाद्युते
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ສະຕະກຣະຕຸ (ອິນທຣາ)! ພວກເຂົາປະກາດວ່າ ຄຳ (jātarūpa) ເປັນຜູ້ຊຳລະຂອງວົງຕະກູນ. ນີ້ແຫຼະ, ໂອ ຜູ້ມີອຳນາດຍິ່ງ, ແມ່ນດັກຊິນາ (dakṣiṇā) ທີ່ຂ້ອຍໄດ້ກ່າວໃຫ້ທ່ານຟັງໂດຍຫຍໍ້».
Verse 11
भीष्मजी कहते हैं--भरतश्रेष्ठ युधिष्ठिर! यह उपर्युक्त उपदेश ब्रह्माजीने इन्द्रको दिया। इन्द्रने राजा दशरथको तथा पिता दशरथने अपने पुत्र श्रीरामचन्द्रजीको दिया
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຢຸທິສຖິຣະ, ຜູ້ປະເສີດທີ່ສຸດໃນວົງພາຣະຕະ! ຄຳສອນທີ່ກ່າວໄວ້ຂ້າງເທິງນີ້ ເດີມທີ່ສຸດແມ່ນພຣະພຣະຫມາ ໄດ້ປະທານແກ່ອິນທຣາ. ອິນທຣາໄດ້ຖ່າຍທອດໃຫ້ພຣະຣາຊາ ທະສະຣະຖະ, ແລະ ທະສະຣະຖະ ໃນຖານະພໍ່ ໄດ້ສືບຕໍ່ໃຫ້ບຸດຂອງຕົນ ພຣະສີ ຣາມະຈັນທຣະ».
Verse 12
राघवो5पि प्रिय भ्रात्रे लकक्ष्मणाय यशस्विने । ऋषिभ्यो लक्ष्मणेनोक्तमरण्ये वसता प्रभो
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ແມ່ນແຕ່ ຣາຄະວະ (Rāghava) ເພື່ອເຫດແຫ່ງນ້ອງຊາຍອັນເປັນທີ່ຮັກ—ລັກຊະມະນະຜູ້ມີກຽດສັກ—ກໍໄດ້ຖ່າຍທອດໃຫ້ແກ່ບັນດາລືສີ ໃນຍາມທີ່ພຳນັກຢູ່ໃນປ່າ ສິ່ງທີ່ລັກຊະມະນະໄດ້ກ່າວໄວ້, ໂອ ພຣະອົງ».
Verse 13
भीष्म उवाच एतत् पितामहेनोक्तमिन्द्राय भरतर्षभ । इन्द्रो दशरथायाह रामायाह पिता तथा,प्रभो! श्रीरामचन्द्रजीने भी अपने प्रिय एवं यशस्वी भ्राता लक्ष्मणको इसका उपदेश दिया। फिर लक्ष्मणने भी वनवासके समय ऋषियोंको यह बात बतायी ।।
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ເປັນດັ່ງງົວຜູ້ປະເສີດໃນວົງພາຣະຕະ! ຄໍາສອນນີ້ ປິຕາມະຫະ (ພຣະພຣະຫມາ) ໄດ້ກ່າວແກ່ອິນທຣະ; ອິນທຣະໄດ້ຖ່າຍທອດໃຫ້ທະສະຣະຖະ; ແລະບິດານັ້ນກໍໄດ້ສອນແກ່ຣາມ. ພຣະຣາມະຈັນທຣະ ຜູ້ເປັນອົງພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າ ກໍໄດ້ສອນສິ່ງນີ້ແກ່ນ້ອງຊາຍຜູ້ເປັນທີ່ຮັກ ແລະມີກຽດສຽງ ຄື ລັກສະມະນະ; ແລະລັກສະມະນະ ໃນຍາມພະເນຈອນປ່າ ກໍໄດ້ບອກແກ່ພວກຣິສີ. ດັ່ງນັ້ນ ດ້ວຍສາຍສືບທອດບໍ່ຂາດ ວິໄນອັນຍາກຈະຮັກສານີ້ ໄດ້ຖືຮັກສາໂດຍຣິສີຜູ້ມີປະຕິຍານແນ່ນອນ ແລະໂດຍກະສັດຜູ້ທຳມະ».
Verse 14
उपाध्यायेन गदितं मम चेदं युधिष्ठिर । य इदं ब्राह्मणो नित्यं वदेद् ब्राह्मणसंसदि
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ຢຸທິສຖິຣະ, ຄໍາສອນນີ້ ອາຈານຂອງຂ້ອຍໄດ້ເລົ່າໃຫ້ຂ້ອຍຟັງ. ພຣາຫມະນະໃດທີ່ສະເໝີໆ ທ່ອງທວນມັນໃນສະພາພຣາຫມະນະ—ແລະຍົກຂຶ້ນກ່າວໃນພິທີຍັດ, ໃນຍາມຖວາຍງົວ, ແມ່ນກະທັ້ງເມື່ອຄົນສອງຄົນພົບກັນສົນທະນາ—ຜູ້ນັ້ນຈະໄດ້ຮັບໂລກອັນບໍ່ເສື່ອມສູນ ຢູ່ຮ່ວມກັບເທວະດາຕະຫຼອດໄປ. ນີ້ກໍແມ່ນສິ່ງທີ່ພຣະພຣະຫມາ ຜູ້ເປັນອົງພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າສູງສຸດ ໄດ້ປະກາດແກ່ອິນທຣະດ້ວຍພຣະອົງເອງ».
Verse 15
यज्ञेषु गोप्रदानेषु द्योरपि समागमे । तस्य लोका: किलाक्षय्या दैवतै: सह नित्यदा
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໃນພິທີຍັດ, ໃນຍາມຖວາຍງົວ, ແມ່ນກະທັ້ງເມື່ອຄົນສອງຄົນພົບກັນ—ຜູ້ໃດທີ່ທ່ອງທວນ ແລະສົນທະນາຄໍາສອນນີ້ເລື້ອຍໆ ຈະໄດ້ຮັບໂລກອັນບໍ່ເສື່ອມສູນ ຢູ່ຮ່ວມກັບເທວະດາຕະຫຼອດໄປ. ດັ່ງນີ້ແຫຼະ ພຣະພຣະຫມາ ຜູ້ເປັນອົງພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າສູງສຸດ ໄດ້ປະກາດໄວ້».
Verse 73
इस प्रकार श्रीमह्याभारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें ब्रह्माजी और इन्द्रका संवादविषयक तिहत्तरवाँ अध्याय पूरा हुआ
ດັ່ງນີ້ ຈຶ່ງສິ້ນສຸດບົດທີ 73 ໃນພາກ «ທານະ-ທັມມະ» ພາຍໃນ «ອະນຸສາສະນະປະວະ» ຂອງ «ສີຣີມະຫາພາຣະຕະ», ອັນນໍາເສີນບົດສົນທະນາລະຫວ່າງພຣະພຣະຫມາ ແລະ ອິນທຣະ. ຂໍ້ລົງທ້າຍນີ້ເປັນໝາຍສິ້ນສຸດຂອງຫົວຂໍ້ນີ້ ແລະຈັດວາງຄໍາສອນໃຫ້ເປັນສ່ວນໜຶ່ງໃນຄໍາຊີ້ນໍາດ້ານຈັນຍາຂອງມະຫາພາຣະຕະ ວ່າດ້ວຍໜ້າທີ່ ແລະອານຸສົງຂອງການໃຫ້ທານ.
Frequently Asked Questions
Saudāsa asks what is most ‘pavitra’ (purifying) across the three worlds—an object of constant remembrance that yields the highest merit for a mortal.
It emphasizes disciplined reverence and merit-making through go-dāna and regular respectful remembrance (kīrtana/namas) of cows, integrating these with the ritual economy of homa and ghṛta usage.
Yes. The discourse repeatedly links cow-gifts and cow-remembrance with protection and favorable outcomes, culminating in the claim that praising/reminding oneself of cows in adverse or fearful situations leads to release from fear.