Adhyaya 71
गोप्रदान-माहात्म्ये गोलोक-प्रश्नः (Gopradāna-Māhātmya: Inquiry into Goloka)
Upa-parva: Dāna-dharma (Gopradāna / Goloka-adhyāya cycle)
Chapter 71.0 continues the Anuśāsana-parva’s dāna discourse by refining the doctrinal and cosmological claims surrounding go-pradāna. Yudhiṣṭhira references earlier accounts—Naciketā’s context, the cautionary episode of King Nṛga’s suffering arising from a single inadvertent fault, and Kṛṣṇa as the instrumental cause of Nṛga’s release—to establish that he has grasped the basic narrative. His remaining uncertainty concerns the ‘gavāṃ loka’ (the world associated with cows) and the destination attained by donors. Bhīṣma responds by citing an ancient itihāsa: Śakra (Indra), observing the radiance of Goloka-dwellers surpassing that of Svarga’s residents, asks Padmayoni (Brahmā) to explain the nature of these realms, the fruits and highest excellence (parama-guṇa) gained there, the means by which persons reach that state free from affliction, the duration and measure of donation-fruit, and how small gifts may become “many” through qualification. He further inquires about comparative merit (many cows vs. few), whether one can be considered a ‘go-prada’ without literal gifting, how an alpa-dātṛ can equal a bahu-dātṛ, and what dakṣiṇā is especially distinguished in go-pradāna. The chapter is thus a structured interrogative preface that sets the analytic agenda for subsequent explication: merit calculus, intentionality, procedural correctness, and cosmological telos.
Chapter Arc: भीष्म युधिष्ठिर को दानधर्म के सूक्ष्म फल बताने के लिए एक प्राचीन आख्यान छेड़ते हैं—मध्यदेश में गंगा-यमुना के बीच बसे ब्राह्मण-ग्राम से उठता है एक प्रश्न: जीवन का शेष काल कैसे सार्थक हो? → अध्ययन से ऊबा एक ब्राह्मण धर्मराज (यम) के पास पहुँचकर अपने बचे हुए समय का ‘निश्चित’ उपाय पूछता है; पर यम उत्तर देते हैं कि वे काल-विधान नहीं जानते—वे केवल धर्माचरण को पहचानते हैं। ब्राह्मण की जिज्ञासा अब ‘समय’ से हटकर ‘कर्म’ के निश्चित फल पर टिक जाती है। → यम धर्म का सार दान में, विशेषतः जलदान में स्थिर करते हैं—पोखरी, तालाब, कुएँ खुदवाना; प्यासों के लिए प्रपा बनवाना; नित्य जल देना—यह दुर्लभ और उत्तम पुण्य है, अन्नदान के साथ भी ‘पानीय’ को विशेष मानते हैं। → दान के विविध रूप (तिल, जल, दीप, रत्न आदि) के माहात्म्य को धर्म-नीति के रूप में स्थापित कर कथा ब्राह्मण को ‘काल-चिंता’ से मुक्त कर ‘धर्म-चिंतन’ में स्थिर करती है—जो धर्म करता है, वही जाना जाता है। → अंत में संकेत मिलता है कि यम के निषेध के बावजूद कोई बलपूर्वक उसी ब्राह्मण को उठा लाता है—यम उठकर उस लाए हुए को देखते हैं; आगे क्या दंड/उपदेश होगा, यह अगले प्रसंग की देहरी पर छोड़ दिया जाता है।
Shlokas
Verse 1
न्ीप्ज््ल््िसस ' बे । नत२स्प्स्स्न्िपनासज्स अष्टषष्टितमो< ध्याय: तिल
ຢຸທິສຖິຣ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣະອາວຸໂສ (ປິຕາມະຫະ)! ການບໍລິຈາກເມັດງາມີສະພາບແທ້ ແລະ ຜົນຢ່າງໃດ? ແລະການບໍລິຈາກໂຄມໄຟດ້ວຍ. ຂໍພຣະອາວຸໂສ ກ່າວຊ້ຳອີກເທື່ອ ໃຫ້ລະອຽດກວ່າເກົ່າ ກ່ຽວກັບມະຫິມາຂອງການບໍລິຈາກອາຫານ ແລະ ເຄື່ອງນຸ່ງຫົ່ມ».
Verse 2
भीष्म उवाच अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । ब्राह्मणस्य च संवादं यमस्य च युधिष्ठिर,भीष्मजीने कहा--युधिष्ठिर! इस विषयमें ब्राह्मण और यमके संवादरूप प्राचीन इतिहासका उदाहरण दिया जाता है
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຢຸທິສຖິຣ, ໃນເລື່ອງນີ້ກໍມີການຍົກຕົວຢ່າງຈາກປະຫວັດເກົ່າແກ່. ນັ້ນແມ່ນເລື່ອງບູຮານໃນຮູບແບບສົນທະນາລະຫວ່າງພຣາຫມັນ ແລະ ພຣະຍະມະ».
Verse 3
मध्यदेशे महान ग्रामो ब्राह्म॒णानां बभूव ह | गंगायमुनयोर्मध्ये यामुनस्य गिरेरध:
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: ໃນແດນມັດຍະເທດ ເຄີຍມີບ້ານໃຫຍ່ຂອງພຣາຫມັນ. ມັນຢູ່ລະຫວ່າງແມ່ນ້ຳຄັງຄາ ແລະ ຢະມຸນາ, ຢູ່ຕີນເນີນພູຢາມຸນາ. ຂໍ້ຄວາມນີ້ເປີດສາກດ້ວຍການແນະນຳບ້ານພຣາຫມັນອັນມີຊື່ສຽງ—ເປັນສະຖານທີ່ແຫ່ງການຮຽນຮູ້ ແລະ ວິໄນ—ເພື່ອປູພື້ນໃຫ້ແກ່ເລື່ອງສອນທຳທີ່ອາໄສອຳນາດແຫ່ງພູມສັກສິດ ແລະ ຈັນຍາຂອງຜູ້ຮູ້.
Verse 4
पर्णशालेति विख्यातो रमणीयो नराधिप । विद्वांसस्तत्र भूयिष्ठा ब्राह्म॒णाश्चावसंस्तथा
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣະຣາຊາ, ມີຖິ່ນຖານອັນຮື່ນຮົມ ທີ່ຜູ້ຄົນຮູ້ຈັກກັນດ້ວຍນາມ ‘ປັນນະສາລາ’. ທີ່ນັ້ນມີພຣາຫມັນຜູ້ຮູ້ອາໄສຢູ່ຫຼາຍຫຼາຍ—ໃນແດນກາງອັນສັກສິດລະຫວ່າງຄັງຄາ ແລະ ຢະມຸນາ, ໃນພື້ນທີ່ຕ່ຳໃກ້ເຂດພູຢາມຸນາ. ສາກນີ້ວາງບັນຍາກາດແຫ່ງທຳ: ຊຸມຊົນທີ່ຢືນຢູ່ເທິງການຮຽນຮູ້ ແລະ ຈັນຍາພຣາຫມັນ, ຈາກທີ່ນັ້ນບົດສອນແລະເລື່ອງຕົວຢ່າງຈະເປີດເຜີຍຕໍ່ໄປ.»
Verse 5
अथ प्राह यम: कंचित् पुरुषं कृष्णवाससम् । रक्ताक्षमूर्थ्वरीमाणं काकजंघाक्षिनासिकम्
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: ແລ້ວພຣະຍະມະໄດ້ກ່າວກັບຊາຍຄົນໜຶ່ງ ຜູ້ນຸ່ງຜ້າດຳ; ຕາແດງ; ຂົນຕັ້ງຊັນ; ແລະ ນ່ອງຂາ, ຕາ, ດັ່ງຈົກ ຄ້າຍນົກກາ. ໃນສາກນີ້ ພຣະອົງແຫ່ງຄວາມຍຸດຕິທຳ ໄດ້ອອກຄຳສັ່ງແກ່ຜູ້ຮັບໃຊ້ອັນນ່າຢ້ານຂອງພຣະອົງ, ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ການບໍລິຫານກົດແຫ່ງທຳ (ດະຣະມະ) ດຳເນີນຜ່ານຕົວແທນທີ່ໄດ້ແຕ່ງຕັ້ງ ແລະ ຜົນແຫ່ງກຳຖືກບັງຄັບໃຊ້ດ້ວຍອຳນາດອັນເທົ່າທຽມບໍ່ເລືອກໜ້າ.
Verse 6
गच्छ त्वं ब्राह्मणग्रामं ततो गत्वा तमानय । अगस्त्यं गोत्रतश्नापि नामतश्नापि शर्मिणम्
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ເຈົ້າຈົ່ງໄປຫາຊຸມຊົນຂອງພຣາຫມັນ. ໄປແລ້ວ ຈົ່ງນຳທ່ານນັ້ນມາທີ່ນີ້—ອະກັດສະຕະ ຜູ້ເປັນມງຄົນ—ໂດຍຈຳແນກທັງຕາມໂຄດ (gotra) ແລະຕາມນາມຂອງທ່ານ».
Verse 7
मा चान्यमानयेथास्त्वं सगोत्रं तस्य पार्श्चत:
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ຢ່ານຳຄົນອື່ນມາແທນທ່ານນັ້ນ. ໃນບ້ານດຽວກັນນັ້ນ ມີພຣາຫມັນອີກຄົນໜຶ່ງ ຢູ່ໂຄດດຽວກັນ ແລະອາໄສຢູ່ໃກ້ໆ. ໃນຄຸນທຳ, ການຮຽນວິທະຍາເວດ, ແລະກຽດຕະກູນ ລາວເທົ່າທຽມກັບ ສະຣະມີກະ; ໃນຈຳນວນລູກຫຼານ ແລະການຮັກສາຈັນຍາດີ ກໍເທົ່າທຽມກັບຜູ້ຮອບຮູ້ນັ້ນ. ຢ່ານຳລາວມາທີ່ນີ້».
Verse 8
स हि तादृग्गुणस्तेन तुल्यो5ध्ययनजन्मना । अपत्येषु तथा वृत्ते समस्तेनैव धीमता
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ເພາະລາວມີຄຸນລັກສະນະດຽວກັນກັບຄົນນັ້ນ—ເທົ່າທຽມກັນໃນການຮຽນເວດ ແລະໃນຊາດກຳເນີດ. ທັງໃນເລື່ອງລູກຫຼານ ແລະໃນຈັນຍາທີ່ຕັ້ງມັ່ນ ລາວກໍເທົ່າທຽມກັບຜູ້ຮອບຮູ້ນັ້ນໂດຍຄົບຖ້ວນ».
Verse 9
तमानय यथोद्विष्टं पूजा कार्या हि तस्य वै । स गत्वा प्रतिकूलं तच्चकार यमशासनम्
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ຈົ່ງນຳພຣາຫມັນຜູ້ນັ້ນມາຕາມທີ່ຂ້າໄດ້ຊີ້ແຈງໄວ້; ເພາະຂ້າຈະຖວາຍການນັບຖື ແລະບູຊາອັນຄວນແກ່ທ່ານ.» ແຕ່ທູດຂອງຍະມະນັ້ນ ໄດ້ໄປທີ່ນັ້ນ ແລະເຮັດການກົງກັນຂ້າມກັບຄຳສັ່ງຂອງຍະມະ, ດຳເນີນທາງທີ່ຕ້ານທານ.
Verse 10
तमाक्रम्यानयामास प्रतिषिद्धों यमेन यः । तस्मै यम: समुत्थाय पूजां कृत्वा च वीर्यवान्
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ຜູ້ໃດທີ່ແມ່ນຖືກຍະມະຫ້າມແລ້ວ ແຕ່ຍັງຝືນເອົາຊະນະແລະນຳທ່ານມາ—ຕໍ່ໜ້າຍະມະຜູ້ມີອຳນາດນັ້ນ ລາວລຸກຂຶ້ນດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ ແລະໄດ້ຖວາຍການບູຊາອັນຄວນແກ່ທ່ານ».
Verse 11
एवमुक्ते तु वचने धर्मराजेन स द्विज:
ເມື່ອທັມມະຣາຊາໄດ້ກ່າວຄໍານັ້ນແລ້ວ ພຣາຫມັນນັ້ນກໍຕອບວ່າ: «ໂອ ພຣະອົງຜູ້ບໍ່ເຄີຍເບື້ອນອອກຈາກທັມ! ເວລາທີ່ຍັງເຫຼືອໃນຊີວິດຂ້າພະເຈົ້າ ຂ້າພະເຈົ້າຈະຢູ່ທີ່ນີ້»។
Verse 12
उवाच धर्मराजानं निर्विण्णो5ध्ययनेन वै | यो मे कालो भवेच्छेषस्तं वसेयमिहाच्युत
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: ພຣາຫມັນນັ້ນເມື່ອເຫນື່ອຍລ້າຈາກການຮຽນຮູ້ບໍ່ຂາດ ຈຶ່ງກ່າວຕໍ່ທັມມະຣາຊາວ່າ: «ໂອ ອະຈຸຕະ—ຜູ້ບໍ່ເຄີຍເບື້ອນອອກຈາກທັມ—ເວລາທີ່ຍັງເຫຼືອໃນຊີວິດນີ້ ຂ້າພະເຈົ້າຈະພັກອາໄສຢູ່ທີ່ນີ້»។
Verse 13
यम उवाच नाहं कालस्य विद्िितं प्राप्रोमीह कथंचन । यो हि धर्म चरति वै तं॑ तु जानामि केवलम्
ຍະມະກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣາຫມັນ, ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ອາດເຂົ້າໃຈໄດ້ເລີຍເຖິງກົດການຂອງເວລາ. ຂ້າພະເຈົ້າຮູ້ຈັກແຕ່ຜູ້ທີ່ປະພຶດທັມຢ່າງແທ້ຈິງເທົ່ານັ້ນ»។
Verse 14
गच्छ विप्र त्वमद्यैव आलयं स्वं महाद्युते । ब्रृूहि सर्व यथा स्वैरं करवाणि किमच्युत
ຍະມະກ່າວວ່າ: «ໄປເຖີດ ພຣາຫມັນ, ມື້ນີ້ເລີຍໄປຫາເຮືອນຂອງເຈົ້າ, ໂອ ຜູ້ມີຣັດສະຫມີອັນຍິ່ງໃຫຍ່. ຈົ່ງເວົ້າຢ່າງເສຣີ ແລະບອກທຸກຢ່າງຕາມໃຈ—ຂ້າພະເຈົ້າຄວນເຮັດຫຍັງໃຫ້ເຈົ້າ, ໂອ ຜູ້ບໍ່ເຄີຍເບື້ອນອອກຈາກທັມ?»
Verse 15
ब्राह्मण उवाच यत् तत्र कृत्वा सुमहत् पुण्यं स्यात् तद् ब्रवीहि मे । सर्वस्य हि प्रमाणं त्वं त्रैलोक्यस्यापि सत्तम
ພຣາຫມັນກ່າວວ່າ: «ຂໍຈົ່ງບອກຂ້າພະເຈົ້າເຖິງການກະທໍາໃດ ທີ່ເມື່ອເຮັດຢູ່ທີ່ນັ້ນແລ້ວ ຈະໄດ້ບຸນອັນຍິ່ງໃຫຍ່. ເພາະທ່ານແມ່ນມາດຕະຖານແຫ່ງທັມສໍາລັບທຸກສິ່ງ—ແມ່ນກະທັ້ງສໍາລັບສາມໂລກ—ໂອ ຜູ້ປະເສີດທີ່ສຸດໃນຫມູ່ຜູ້ດີ»។
Verse 16
यम उवाच शृणु तत्त्वेन विप्ररषे प्रदानविधिमुत्तमम् । तिला: परमकं दान पुण्यं चैवेह शाश्वतम्
ຍະມະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣະພຣາຫມະຣິສີ (brahmarṣi) ຈົ່ງຟັງດ້ວຍຄວາມຈິງ ກົດແຫ່ງການໃຫ້ທານອັນສູງສຸດ. ການໃຫ້ເມັດງາ (sesame) ແມ່ນທານທີ່ປະເສີດທີ່ສຸດໃນທານທັງປວງ; ໃນໂລກນີ້ ມັນຖືກນັບວ່າເປັນບຸນອັນຍືນຍົງ ບໍ່ເສື່ອມຄາຍ»។
Verse 17
तिलाक्ष सम्प्रदातव्या यथाशक्ति द्विजर्षभ । नित्यदानात् सर्वकामांस्तिला निर्वर्तयन्त्युत
ຍະມະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນພວກດວິຈະ (dvijarṣabha) ຈົ່ງໃຫ້ທານເມັດງາຕາມກໍາລັງຂອງເຈົ້າ ໂດຍບໍ່ຄວນຂາດ. ເມື່ອປະພຶດການໃຫ້ທານເປັນປະຈໍາທຸກມື້ ງາຖືກກ່າວວ່າຈະຊ່ວຍໃຫ້ຄວາມປາດຖະໜາແລະເປົ້າໝາຍຂອງຜູ້ໃຫ້ທານສໍາເລັດ»។
Verse 18
तिलान् श्राद्धे प्रशंसन्ति दानमेतद्ध्यनुत्तमम् । तान् प्रयच्छस्व विप्रेभ्यो विधिदृष्देन कर्मणा
ຍະມະ ກ່າວວ່າ: «ໃນພິທີ ສຣາດທະ (śrāddha) ເມັດງາຖືກສັນລະເສີນເປັນພິເສດ; ທານນີ້ແທ້ຈິງແມ່ນຫາສິ່ງໃດເທົ່າທຽມບໍ່ໄດ້. ດັ່ງນັ້ນ ຈົ່ງໃຫ້ເມັດງາແກ່ພຣາຫມະນະທັງຫຼາຍ ໂດຍປະພຶດຕາມຂັ້ນຕອນທີ່ຄໍາພີກໍານົດ»។
Verse 19
वैशाख्यां पौर्णमास्यां तु तिलान् दद्याद् द्विजातिषु | तिला भक्षयितव्याशक्ष सदा त्वालम्भनं च तै:,वैशाखकी पूर्णिमाको ब्राह्मणोंके लिये तिलदान दे, तिल खाये और सदा तिलोंका ही उबटन लगाये
ຍະມະ ກ່າວວ່າ: «ໃນວັນເຕັມດວງ (pūrṇimā) ແຫ່ງເດືອນ ໄວສາຄະ (Vaiśākha) ຄວນໃຫ້ທານເມັດງາແກ່ພວກດວິຈະ (twice-born) ໂດຍພິເສດແກ່ພຣາຫມະນະ. ຄວນກິນງາດ້ວຍ ແລະຄວນທາຕົວເປັນປະຈໍາດ້ວຍຂີ້ທາ/ນ້ໍາມັນທີ່ເຮັດຈາກງາ»។
Verse 20
कार्य सततमिच्छटद्धि: श्रेय: सर्वात्मना गृहे । तथा55प: सर्वदा देया: पेयाश्वैव न संशय:
ຍະມະ ກ່າວວ່າ: «ຜູ້ໃດທີ່ປາດຖະໜາຄວາມດີອັນແທ້ຈິງຢູ່ເສມອ ຄວນປະພຶດໃນເຮືອນຂອງຕົນ ດ້ວຍໃຈທັງໝົດ ທັງການໃຫ້ທານແລະການໃຊ້ງາໃຫ້ຖືກຄວນ (ເປັນວິນັຍບຸນໃນເຮືອນ). ເຊັ່ນດຽວກັນ ນ້ໍາຄວນໃຫ້ທານເປັນນິດ ແລະຄວນດື່ມເປັນນິດ—ໃນຂໍ້ນີ້ບໍ່ມີຄວາມສົງໄສ»។
Verse 21
पुष्करिण्यस्तडागानि कूपांश्चैवात्र खानयेत् । एतत् सुदुर्लभतरमिहलोके द्विजोत्तम,द्विजश्रेष्ठ! मनुष्यको यहाँ पोखरी, तालाब और कुएँ खुदवाने चाहिये। यह इस संसारमें अत्यन्त दुर्लभ--पुण्य कार्य है
ຍະມະກ່າວວ່າ: «ໃນໂລກນີ້ ໂອ ຜູ້ເກີດສອງຄັ້ງຜູ້ສູງສຸດ, ຄວນໃຫ້ຂຸດສະລະນ້ຳ, ອ່າງ/ບໍ່ກັກນ້ຳ, ແລະບໍ່ນ້ຳ. ການນີ້ເປັນບຸນກຸສົນທີ່ຫາຍາກຢ່າງຍິ່ງ ແລະໄດ້ມາຍາກ—ເປັນກິດທຳທາງທຳອັນຍອດ ເພາະມັນຫຼ້ຽງຊີວິດສັດທັງຫຼາຍດ້ວຍນ້ຳ».
Verse 22
आपो नित्य प्रदेयास्ते पुण्यं होतदनुत्तमम् । प्रपाश्न॒ कार्या दानार्थ नित्यं ते द्विजसत्तम । भुक्तेडप्यन्न॑ प्रदेयं तु पानीयं वै विशेषत:
ຍະມະກ່າວວ່າ: «ນ້ຳຄວນໃຫ້ທານເປັນປະຈຳທຸກມື້; ນີ້ແມ່ນບຸນອັນສູງສຸດຫາທຽບບໍ່ໄດ້. ເພື່ອການໃຫ້ທານ, ໂອ ຜູ້ເກີດສອງຄັ້ງຜູ້ສູງສຸດ, ຄວນຈັດຕັ້ງ “ປະປາ” ຄືສະຖານີນ້ຳດື່ມສາທາລະນະໃຫ້ເປັນປະຈຳ. ແມ່ນແຕ່ຜູ້ທີ່ກິນແລ້ວ ກໍຄວນໃຫ້ອາຫານ; ແຕ່ເຫນືອສິ່ງອື່ນໃດ ການໃຫ້ນ້ຳດື່ມແມ່ນຈຳເປັນສຳລັບທຸກຄົນ».
Verse 23
भीष्म उवाच इत्युक्ते स तदा तेन यमदूतेन वै गृहान् । नीतश्न॒ कारयामास सर्व तद् यमशासनम्
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ເມື່ອຍະມະທູດໄດ້ກ່າວດັ່ງນັ້ນແລ້ວ ຊາຍພຣາຫມັນນັ້ນກໍຕຽມຈະໄປ. ຍະມະທູດນຳເຂົາກັບໄປຮອດເຮືອນ ແລະເຂົາໄດ້ປະພຶດ ແລະໃຫ້ປະພຶດກິດບຸນທັງປວງ ຕາມພຣະບັນຊາຂອງຍະມະ».
Verse 24
नीत्वा तं यमदूतो<पि गृहीत्वा शर्मिणं तदा । ययौ स धर्मराजाय न्यवेदयत चापि तम्,तत्पश्चात् यमदूत शर्मीको पकड़कर वहाँ ले गया और धर्मराजको इसकी सूचना दी
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ແລ້ວຍະມະທູດກໍຈັບຕົວ ສາຣມີ ນຳໄປ ແລະໄປຫາ ທຳມະຣາຊາ (ຍະມະ) ພ້ອມທັງທູນລາຍງານເລື່ອງນັ້ນ».
Verse 25
त॑ं धर्मराजो धर्मज्ञं पूजयित्वा प्रतापवान् | कृत्वा च संविदं तेन विससर्ज यथागतम्,प्रतापी धर्मराजने उस धर्मज्ञ ब्राह्यणकी पूजा करके उससे बातचीत की और फिर वह जैसे आया था, उसी प्रकार उसे विदा कर दिया
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ທຳມະຣາຊາຜູ້ມີອານຸພາບ ໄດ້ບູຊາແລະໃຫ້ກຽດແກ່ຜູ້ຮູ້ທຳມະນັ້ນ; ແລ້ວສົນທະນາກັບເຂົາ ແລະເມື່ອໄດ້ຂໍ້ຕົກລົງກັນແລ້ວ ກໍປ່ອຍເຂົາກັບໄປ—ດັ່ງທີ່ເຂົາເຄີຍມາ».
Verse 26
तस्यापि च यम: सर्वमुपदेशं चकार ह । प्रेत्यैत्य च ततः सर्व चकारोक्तं यमेन तत्,उसके लिये भी यमराजने सारा उपदेश किया। परलोकमें जाकर जब वह लौटा, तब उसने भी यमराजके बताये अनुसार सब कार्य किया
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: ແມ່ນແຕ່ຕໍ່ເຂົານັ້ນ ພະຍົມະຣາຊກໍໄດ້ສອນຄໍາແນະນໍາທັງໝົດ. ເມື່ອເຂົາໄປສູ່ໂລກຫຼັງຄວາມຕາຍ ແລ້ວກັບຄືນມາ ກໍໄດ້ປະຕິບັດທຸກຢ່າງຕາມທີ່ພະຍົມະຣາຊກໍານົດ—ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ຄໍາຊີ້ນໍາອັນແທ້ ເມື່ອໄດ້ຮັບແລ້ວ ຕ້ອງແປງເປັນການກະທໍາອັນມີວິໄນ.
Verse 27
तथा प्रशंसते दीपान् यम: पितृहितेप्सया । तस्माद् दीपप्रदो नित्यं संतारयति वै पितृन्
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: ພະຍົມະຣາຊ ດ້ວຍຄວາມປາຖະໜາໃຫ້ບັນພະບຸລຸດໄດ້ຮັບສຸກສະຫວັດ ກໍຍົກຍ້ອງການຖວາຍປະທີບ. ດັ່ງນັ້ນ ຜູ້ໃດຖວາຍປະທີບເປັນນິດ ຍ່ອມຊ່ວຍໃຫ້ບັນພະບຸລຸດຂ້າມພົ້ນໄດ້ຢ່າງແທ້ຈິງ—ນໍາພາປະໂຫຍດ ແລະການຍົກຍ້ອງດ້ວຍກຸສົນນີ້.
Verse 28
दातव्या: सततं दीपास्तस्माद् भरतसत्तम | देवतानां पितृणां च चक्षुष्यं चात्मनां विभो,इसलिये भरतश्रेष्ठ) देवता और पितरोंके उद्देश्य्से सदा दीपदान करते रहना चाहिये। प्रभो! इससे अपने नेत्रोंका तेज बढ़ता है
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: ດັ່ງນັ້ນ ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນວົງສາບາຣະຕະ, ຄວນຖວາຍປະທີບຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ. ຖວາຍເພື່ອພຣະເທວະດາ ແລະບັນພະບຸລຸດ, ການໃຫ້ນີ້ກ່າວກັນວ່າເປັນປະໂຫຍດຕໍ່ດວງຕາ ແລະເພີ່ມພູນຄວາມສະຫວ່າງໃນຕົນ, ໂອ ທ່ານເຈົ້າ.
Verse 29
रत्नदानं च सुमहत् पुण्यमुक्तं जनाधिप । यस्तान् विक्रीय यजते ब्राह्मणो हाभयंकरम्
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: ໂອ ພຣະຣາຊາ, ການໃຫ້ແກ້ວມະນີຖືກກ່າວວ່າເປັນບຸນອັນໃຫຍ່ຫຼວງ. ແລະຖ້າພຣາຫມັນຜູ້ໜຶ່ງ ຂາຍແກ້ວມະນີທີ່ໄດ້ຮັບເປັນທານ ແລ້ວນໍາເງິນນັ້ນໄປປະກອບຍັດຍະ, ການຮັບທານນັ້ນກໍບໍ່ເປັນເຫດໃຫ້ຫວາດກົວສໍາລັບເຂົາ.
Verse 30
यद् वै ददाति वित्रेभ्यो ब्राह्मण: प्रतिगृह वै । उभयो: स्यात् तदक्षय्यं दातुरादातुरेव च
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອພຣາຫມັນຮັບທານຈາກຜູ້ໃຫ້ ແລ້ວນໍາທຣັບນັ້ນເອງໄປແບ່ງປັນໃຫ້ພຣາຫມັນອື່ນ, ບຸນຂອງການກະທໍານັ້ນຍ່ອມເປັນບຸນບໍ່ຮູ້ຈົບສໍາລັບທັງສອງຝ່າຍ—ທັງຜູ້ໃຫ້ແຕ່ເດີມ ແລະຜູ້ຮັບທີ່ແຈກຈ່າຍຕໍ່. ຄໍາສອນນີ້ຊີ້ວ່າ ທານທີ່ມຸ່ງໃຊ້ໃນທາງທໍາ ເມື່ອຮັບໂດຍບໍ່ໂລບ ແລະສົ່ງຕໍ່ດ້ວຍຈິດແຫ່ງທໍາ ຍ່ອມໃຫ້ຜົນຍືນຍາວ.
Verse 31
यो ददाति स्थित: स्थित्यां तादृशाय प्रतिग्रहम् उभयोरक्षयं धर्म त॑ मनु: प्राह धर्मवित्
ຜູ້ໃດທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃນຂອບເຂດແຫ່ງທຳ ແລະນຳຂອງທີ່ຕົນໄດ້ຮັບເປັນທານ ໄປຖວາຍຕໍ່ພຣາຫມັນຜູ້ມີສະຖານະຄ້າຍກັນ—ທຳອັນບໍ່ເສື່ອມສິ້ນ (ອັກຂະຍະທຳ) ຈະເກີດແກ່ທັງສອງ. ນີ້ແມ່ນຖ້ອຍຄຳຂອງມະນຸ ຜູ້ຮູ້ທຳ.
Verse 32
वाससां सम्प्रदानेन स्वदारनिरतो नर: । सुवस्त्रश्न सुवेषश्च भवतीत्यनुशुश्रुम
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: ດ້ວຍການຖວາຍຜ້າເປັນທານ ຊາຍຜູ້ຍຶດໝັ້ນຢູ່ໃນຄວາມສັດຊື່ຕໍ່ພັນລະຍາຂອງຕົນ ຖືກກ່າວວ່າຈະໄດ້ຮັບຜ້າດີ ແລະເຄື່ອງນຸ່ງຫົ່ມອັນງາມສົດ. ດັ່ງນີ້ແຫຼະທີ່ພວກເຮົາໄດ້ຍິນສືບກັນມາ.
Verse 33
गाव: सुवर्ण च तथा तिलाश्रैवानुवर्णिता: । बहुश: पुरुषव्याप्र वेदप्रामाण्यदर्शनात्,पुरुषसिंह! मैंने गौ, सुवर्ण और तिलके दानका माहात्म्य अनेकों बार वेद-शास्त्रके प्रमाण दिखाकर वर्णन किया है
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: ໂອ ຜູ້ເປັນເສືອໃນຫມູ່ຊາຍ! ຂ້າໄດ້ອະທິບາຍຫຼາຍເທື່ອ—ໂດຍອ້າງອີງອຳນາດແຫ່ງພຣະເວດ—ເຖິງຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່ຂອງການໃຫ້ທານໂຄ, ຄຳ, ແລະເມັດງາ.
Verse 34
विवाहांश्वैव कुर्वीत पुत्रानुत्पादयेत च । पुत्रलाभो हि कौरव्य सर्वलाभाद् विशिष्यते,कुरुनन्दन! मनुष्य विवाह करे और पुत्र उत्पन्न करे। पुत्रका लाभ सब लाभोंसे बढ़कर है
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ຄົນຄວນເຂົ້າສູ່ການແຕ່ງງານ ແລະຄວນໃຫ້ກຳເນີດບຸດ. ໂອ ຜູ້ສືບສາຍກຸຣຸ, ການໄດ້ບຸດນັ້ນເຫນືອກວ່າການໄດ້ທຸກຢ່າງ»។
Verse 63
शमे निविष्टं विद्वांसमध्यापकमनावृतम् । “तुम ब्राह्मणोंके उस ग्राममें चले जाओ और जाकर अगस्त्यगोत्री शर्मी नामक शमपरायण विद्वान् अध्यापक ब्राह्मणको, जो आवरणरहित है, यहाँ ले आओ
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ຈົ່ງໄປຍັງບ້ານຂອງພຣາຫມັນນັ້ນ. ຢູ່ທີ່ນັ້ນ ຈົ່ງນຳອາຈານພຣາຫມັນຜູ້ຮູ້ທັນ ຊື່ ສາຣະມີ (Śarmī) ຜູ້ສືບສາຍອະກັດສະຕະ (Agastya)—ຜູ້ຕັ້ງມັ່ນໃນການຂ່ມໃຈ (śama) ແລະດຳລົງຊີວິດໂດຍບໍ່ປິດບັງ—ມາທີ່ນີ້»។
Verse 67
इस प्रकार श्रीमह्याभारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें जलदानका माहात्म्यविषयक सरसठवाँ अध्याय पूरा हुआ
ດັ່ງນັ້ນ ບົດທີ 67 ວ່າດ້ວຍມະຫິມາແຫ່ງການບໍລິຈາກນ້ຳ ໃນພາກ «ທຳມະແຫ່ງທານ» ອັນຢູ່ໃນ «ອະນຸສາສນະປະວະ» ຂອງ «ມະຫາພາຣະຕະ» ອັນສັກສິດ ກໍໄດ້ສິ້ນສຸດລົງ. ຄຳລົງທ້າຍຍ້ຳວ່າ ແມ່ນແຕ່ທານງ່າຍໆ ທີ່ຫຼ້ຽງຊີວິດເຊັ່ນນ້ຳ ກໍຖືກຍົກຍ້ອງເປັນກິດຈະກຳແຫ່ງທຳມະ ແລະ ຄວາມເມດຕາກະລຸນາອັນມີພະລັງ.
Verse 68
इति श्रीमहाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि यमब्राह्मणसंवादे अष्टषष्टितमो< ध्याय:,इस प्रकार श्रीमह्ाभारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें यम और ब्राह्मणका संवादविषयक अड़सठवाँ अध्याय पूरा हुआ
ດັ່ງນັ້ນ ໃນ «ສີຣີ ມະຫາພາຣະຕະ» ພາກ «ອະນຸສາສນະປະວະ» ໃນສ່ວນ «ທຳມະແຫ່ງທານ» ບົດທີ 68 ອັນເປັນບົດສົນທະນາລະຫວ່າງ ຍະມະ ແລະ ພຣາຫມະນະ ກໍໄດ້ສິ້ນສຸດລົງ. ຄຳລົງທ້າຍນີ້ເປັນໝາຍວ່າ ບົດສອນທາງຈິດທຳໄດ້ຈົບສົມບູນ ໂດຍຈັດວາງການສົນທະນາກ່ອນໜ້າເປັນຄຳສອນເລື່ອງທານ ແລະ ຄວາມປະພຶດຊອບຕາມທຳມະ.
Verse 103
प्रोवाच नीयतामेष सो5नन््य आनीयतामिति । वह आक्रमण करके उसी ब्राह्णको उठा लाया
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໃຫ້ນຳຄົນນີ້ໄປ; ໃຫ້ນຳອີກຄົນໜຶ່ງມາແທນ»। ຕາມຄຳສັ່ງນັ້ນ ທູດໄດ້ບຸກເຂົ້າໄປດ້ວຍກຳລັງ ແລະຈັບນຳພາພຣາຫມະນະຄົນເດີມມາ—ຜູ້ທີ່ຍະມະຣາຊາເຄີຍຫ້າມບໍ່ໃຫ້ນຳໄປ. ແລ້ວຍະມະຣາຊາຜູ້ມີອຳນາດໄດ້ລຸກຂຶ້ນ ບູຊາເຄົາລົບພຣາຫມະນະຜູ້ຖືກນຳມາ ແລະກ່າວກັບທູດວ່າ: «ເຈົ້ານຳຄົນນີ້ໄປ ແລະນຳອີກຄົນໜຶ່ງມາທີ່ນີ້»। ເຫດການນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນນ້ຳໜັກແຫ່ງຄວາມສັກສິດຂອງພຣາຫມະນະ ແລະຄວາມໝາຍວ່າ ແມ່ນແຕ່ຈອມເຈົ້າແຫ່ງຄວາມຕາຍກໍຍັງຖືທຳມະ ໂດຍແກ້ໄຂການຈັບຕົວທີ່ບໍ່ຖືກ ແລະຟື້ນຟູລະບຽບອັນຄວນເປັນ.
Frequently Asked Questions
Yudhiṣṭhira seeks a precise account of the ‘gavāṃ loka’—where cow-donors are said to go—and the underlying rationale that connects go-pradāna with a specific cosmological destination and quality of posthumous experience.
The chapter models dharma inquiry as analytic: it distinguishes quantity from qualification (few vs. many gifts), highlights the role of intention and procedure (including dakṣiṇā), and treats merit as intelligible through structured questioning rather than mere assertion.
No explicit phalaśruti appears within the provided verses; instead, the chapter functions as a thematic prologue that enumerates the parameters—fruit, duration, equivalences, and qualifications—through which the later exposition on go-pradāna’s results will be articulated.