Adhyaya 58
Dāna-Śreṣṭhatā: Abhaya, Anugraha, and the Ethics of Honoring the Worthy (दानश्रेष्ठता: अभय-अनुग्रह-विप्रपूजा)
Upa-parva: Dāna-Dharma Anuśāsana (Charity and Merit Discourse)
Yudhiṣṭhira asks Bhīṣma to identify which form of giving is superior among commonly discussed external gifts, motivated by the principle that a gift ‘follows’ the giver. Bhīṣma answers by elevating abhaya (granting fearlessness/safety) to all beings and anugraha (aid in adversity) as exemplary gifts, alongside the practice of giving what is genuinely desired or valued, especially to a thirsty or needy petitioner. He states that the ‘best gift’ is that after which the giver experiences the settled conviction of having truly given; such a gift is said to accompany the donor. He lists purifying gifts—gold, cows, and land—and urges regular giving to sādhus, asserting that charity releases one from sin. He further instructs that one should honor petitioners according to capacity, assist even an adversary who comes seeking refuge, and remove hunger from the emaciated and ashamed. A key administrative ethic follows: invite and support restrained, self-controlled brāhmaṇas—especially those who do not solicit—through lodging and provisions, treating such support as a distributed sacrifice (vitata-yajña) superior to many ritual offerings. The chapter concludes with a strong emphasis on honoring brāhmaṇas as stabilizers of kṣatriya power and as an anchor of social legitimacy, framed as Bhīṣma’s sworn truth about the spiritual consequences of his own conduct toward them.
Chapter Arc: राजर्षि कुशिक, अपने गृह में ठहरे मुनिपुंगव च्यवन से विनयपूर्वक पूछते हैं—“भगवन्, यदि आप प्रसन्न हैं तो बताइए, मेरे घर में आपके निवास का कारण क्या है?” → च्यवन अपने विचित्र आचरणों का संकेत देते हैं—इक्कीस-इक्कीस दिनों तक एक करवट सोना, उठकर बिना कुछ कहे बाहर जाना, सहसा अन्तर्धान होना और फिर पुनः दर्शन देना—और कुशिक की सहनशीलता व धैर्य की परीक्षा लेते हैं। धीरे-धीरे स्पष्ट होता है कि यह केवल तपस्वी का स्वभाव नहीं, बल्कि एक उद्देश्यपूर्ण ‘परीक्षा’ है। → च्यवन सत्य उद्घाटित करते हैं: “मैं तुम्हारे कुल-नाश के हेतु आया था—कुशिकोच्छेद का संकल्प लेकर।” परंतु कुशिक की अविचल क्षमा, सेवा और क्रोध-रहित धैर्य ने उस संकल्प को पलट दिया; विनाश का हेतु वरदान में रूपान्तरित हो जाता है। → प्रसन्न होकर च्यवन कहते हैं—“राजर्षे, जो वर तुम्हारे मन में है, मांग लो; मैं तीर्थयात्रा को जाऊँगा।” कुशिक की निःशंक निष्ठा और अतिथि-धर्म के पालन से ऋषि संतुष्ट होते हैं और उसे कल्याणकारी फल का आश्वासन देते हैं। → वरदान का द्वार खुलता है—कुशिक क्या मांगेगा, और यह वर उसके वंश व राज्य-धर्म को किस दिशा में मोड़ेगा?
Shlokas
Verse 1
अफ्-४-णका+ पञ्चपञज्चाशत्तमो<् ध्याय: च्यवनका कुशिकके पूछनेपर उनके घरमें अपने निवासका कारण बताना और उन्हें वरदान देना च्यवन उवाच वरश्न गृह्मतां मत्तो यश्न ते संशयो हृदि । त॑ प्रब्रूहि नरश्रेष्ठ सर्व सम्पादयामि ते
ຈະວະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ເປັນເລີດໃນບັນດາມະນຸດ! ຈົ່ງເລືອກພອນຈາກຂ້ອຍ ແລະ ຈົ່ງເວົ້າຄວາມສົງໄສໃດໆທີ່ຢູ່ໃນໃຈເຈົ້າ. ຈົ່ງກ່າວອອກມາໃຫ້ຊັດ—ຂ້ອຍຈະເຮັດໃຫ້ເປົ້າໝາຍທັງປວງຂອງເຈົ້າສຳເລັດ»។
Verse 2
कुशिक उवाच यदि प्रीतोडसि भगवंस्ततो मे वद भार्गव | कारणं श्रोतुमिच्छामि मद्गृहे वासकारितम्
ກຸສິກະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ທ່ານຜູ້ຄວນແກ່ການນັບຖື, ໂອ ພາຣຄະວະ! ຖ້າທ່ານພໍໃຈໃນຂ້ອຍ ກໍຈົ່ງບອກຂ້ອຍເຖິງເຫດຜົນ: ເພາະຫຍັງທ່ານຈຶ່ງຈັດໃຫ້ພັກອາໄສໃນເຮືອນຂ້ອຍຫຼາຍມື້ປານນີ້? ຂ້ອຍປາຖະໜາຈະຟັງເຫດນັ້ນ»។
Verse 3
शयनं चैकपार्श्वेन दिवसानेकविंशतिम् । अकिंचिदुक्त्वा गमनं॑ बहिश्न मुनिपुंगव
ກຸສິກະ ກ່າວວ່າ: «ເປັນເວລາ 21 ມື້ ທ່ານນອນຕະແຄງຂ້າງດຽວ; ແລ້ວຕໍ່ມາ ໂດຍບໍ່ເວົ້າຫຍັງເລີຍ ມຸນີຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ນັ້ນກໍຈາກໄປ—ອອກໄປພາຍນອກ ດັ່ງຜູ້ອົດທົນ ແລະບໍ່ຍຶດຕິດ».
Verse 4
अन्तर्धानमकस्माच्च पुनरेव च दर्शनम् | पुनश्च शयनं विप्र दिवसानेकविंशतिम्
ກຸສິກະ ກ່າວວ່າ: «ແລ້ວຕໍ່ມາ ໂດຍບໍ່ມີລາງບອກ ກໍມີການຫາຍໄປ; ແລະອີກຄັ້ງກໍປາກົດຕົວຄືນ. ແລະອີກຄັ້ງ ໂອ ພຣາຫມັນ, ກໍນອນຢູ່ (ດັ່ງຄົນຫຼັບ) ເປັນເວລາ 21 ມື້.»
Verse 5
तैलाभ्यक्तस्य गमनं भोजनं च गृहे मम । समुपानीय विविध॑ यद् दग्ध॑ जातवेदसा
ກຸສິກະ ກ່າວວ່າ: «ໃນເຮືອນຂອງຂ້າ ຜູ້ທີ່ທານ້ຳມັນແລ້ວ ຄວນໄດ້ຮັບການພາໄປສົ່ງ ແລະຖືກລ້ຽງອາຫານ; ແລະຄວນນຳເຄື່ອງບູຊາຫຼາກຫຼາຍມາຖວາຍ—ອັນທີ່ປຸງສຸກໂດຍ ຈາຕະເວດະ (ໄຟສັກສິດ).»
Verse 6
निर्याणं च रथेनाशु सहसा यत् कृतं त्वया । धनानां च विसर्गस्य वनस्यापि च दर्शनम्
ກຸສິກະ ກ່າວວ່າ: «ການອອກເດີນທາງດ້ວຍລົດສົ່ງຢ່າງວ່ອງໄວ ທີ່ເຈົ້າເຮັດຢ່າງກະທັນຫັນ ບໍ່ຊັກຊ້າ; ການແຈກຈ່າຍຊັບສິນ; ແລະແມ່ນແຕ່ການໄປເບິ່ງປ່າ—ການກະທຳເຫຼົ່ານີ້ຂອງເຈົ້າ (ເມື່ອຮວມກັນ) ຄວນໃຫ້ພິຈາລະນາເຖິງຄວາມຕັ້ງໃຈ ແລະເປົ້າໝາຍທີ່ຢູ່ຂ້າງຫຼັງ.»
Verse 7
प्रासादानां बहूनां च काउचनानां महामुने । मणिदविद्रुपादानां पर्यड्काणां च दर्शनम्
ກຸສິກະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ມະຫາມຸນີ, ມີການເຫັນພະລາຊະວັງຄຳຫຼາຍຫຼາຍ; ແລະຍັງມີຕຽງນອນທີ່ຂາຕຽງປະດັບດ້ວຍແກ້ວມະນີ ແລະ ໄວດູຣະຍະ (ແກ້ວຕາແມວ).»
Verse 8
पुनश्चादर्शनं तस्य श्रोतुमिच्छामि कारणम् | अतीव ह्वात्र मुह्दामि चिन्तयानो भृगूद्गह
ກຸສິກະ ກ່າວວ່າ: «ຂ້າພະເຈົ້າປາດຖະນາຟັງອີກຄັ້ງເຖິງເຫດຜົນທີ່ທ່ານຫາຍໄປຈາກສາຍຕາ. ຢູ່ນີ້ ຂ້າພະເຈົ້າສັບສົນຢ່າງຫນັກ ເມື່ອຄິດໄຕ່ຕອງເຖິງມັນ, ໂອ ຜູ້ສືບສາຍພັນຂອງພຣະພຣຶກຸ!»
Verse 9
मुनिपुंगव! इक्कीस दिनोंतक एक करवटसे सोते रहना
ກຸສິກະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ມຸນີຜູ້ເລີດລ້ຳ! ທ່ານນອນຕະຫຼອດຊາວເອັດມື້ຢູ່ຂ້າງໜຶ່ງ; ແລ້ວພໍລຸກຂຶ້ນ ກໍອອກໄປຂ້າງນອກໂດຍບໍ່ເວົ້າຄຳໃດ ແລະຫາຍວັບໄປທັນທີ; ຕໍ່ມາກໍປາກົດໃຫ້ເຫັນອີກ. ອີກຄັ້ງ ທ່ານນອນຊາວເອັດມື້ຢູ່ອີກຂ້າງໜຶ່ງ; ພໍລຸກຂຶ້ນ ກໍໃຫ້ນວດນ້ຳມັນ ແລ້ວຈຶ່ງອອກເດີນທາງ. ຕໍ່ມາ ທ່ານກັບມາວັງຂອງຂ້າພະເຈົ້າ ຮວບຮວມອາຫານຫຼາຍຊະນິດ ແລ້ວຈຸດໄຟເຜົາມັນ. ຕໍ່ຈາກນັ້ນ ທ່ານຂຶ້ນລົດສົດທັນໃດ ອອກໄປທ່ຽວນອກເມືອງ ໂປຍທານຊັບສິນ ພາເບິ່ງປ່າອັນວິເສດ ແລະທີ່ນັ້ນກໍເນຣະມິດວັງຄຳຫຼາຍຫຼັງ; ທ່ານສະແດງຕຽງທີ່ຂາຝັງດ້ວຍແກ້ວມະນີແລະປະກາລັງ; ແລ້ວທ້າຍສຸດກໍເຮັດໃຫ້ທຸກສິ່ງຫາຍໄປອີກ. ມະຫາມຸນີ! ຂ້າພະເຈົ້າປາດຖະນາຟັງເຫດຜົນທີ່ແທ້ຈິງຂອງການກະທຳເຫຼົ່ານີ້. ໂອ ເພັດແຫ່ງສາຍພັນພຣະພຣຶກຸ! ເມື່ອຂ້າພະເຈົ້າຄິດໄຕ່ຕອງ ຄວາມມືດມົນກໍປົກຄຸມຂ້າພະເຈົ້າຢ່າງໜັກ. ແມ່ນແຕ່ຄິດພິຈາລະນາແລ້ວ ຂ້າພະເຈົ້າກໍບໍ່ອາດຫາຂໍ້ສະຫຼຸບໄດ້; ດັ່ງນັ້ນ ໂອ ຜູ້ມີທະປະອັນອຸດົມ, ຂ້າພະເຈົ້າປາດຖະນາຟັງຄວາມຈິງໃຫ້ຄົບຖ້ວນ.»
Verse 10
च्यवन उवाच शृणु सर्वमशेषेण यदिदं येन हेतुना । न हि शक््यमनाख्यातुमेवं पृष्टेन पार्थिव
ຈະຍະວະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະຣາຊາ! ຈົ່ງຟັງໃຫ້ຄົບຖ້ວນເຖິງເລື່ອງທັງໝົດ—ວ່າສິ່ງນີ້ແມ່ນຫຍັງ ແລະເຮັດໄປເພາະເຫດໃດ. ເມື່ອທ່ານຖາມຂ້າພະເຈົ້າແບບນີ້ ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ອາດປິດບັງຄຳອະທິບາຍໄດ້; ບໍ່ອາດປ່ອຍໃຫ້ເລື່ອງນີ້ບໍ່ໄດ້ກ່າວ.»
Verse 11
पितामहस्य वदत: पुरा देवसमागमे । श्रुतवानस्मि यद् राज॑ंस्तन्मे निगदत: शृणु,राजन! पूर्वकालकी बात है, एक दिन देवताओंकी सभामें ब्रह्माजी एक बात कह रहे थे जिसे मैंने सुना था, उसे बता रहा हूँ, सुनो
ຈະຍະວະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະຣາຊາ! ດົນນານມາແລ້ວ ໃນທີ່ປະຊຸມຂອງເທວະດາ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຍິນຄຳກ່າວຂອງພຣະປິຕາມະຫາ (ພຣະພຣະຫມາ). ບັດນີ້ ໂອ ພະຣາຊາ, ຈົ່ງຟັງເມື່ອຂ້າພະເຈົ້າຖ່າຍທອດຄຳສອນນັ້ນໃຫ້ທ່ານ.»
Verse 12
ब्रह्मक्षत्रविरोधेन भविता कुलसंकर: । पौत्रस्ते भविता राजंस्तेजोवीर्यसमन्वित:
ຈະຍະວະນະ ກ່າວວ່າ: «ເນື່ອງຈາກຄວາມບາດໝາງລະຫວ່າງພຣາຫມະນະ ແລະ ກະສັດຕຣິຍະ ຈະເກີດຄວາມປົນປົວ ແລະຄວາມສັບສົນໃນສາຍຕະກູນ. ແຕ່ໂອ ພະຣາຊາ—ໂອ ຈອມເຈົ້າແຫ່ງມະນຸດ—ຈະມີຫຼານຊາຍຄົນໜຶ່ງຂອງທ່ານ ຜູ້ພ້ອມດ້ວຍລັດສະຫມີ ແລະພະລັງວິລະກຳ.»
Verse 13
ततस्ते कुलनाशार्थमहं त्वां समुपागत: । चिकीर्षन् कुशिकोच्छेदं संदिधक्षु: कुलं तव
ຈາກນັ້ນ ດ້ວຍເຈດນາຈະທໍາລາຍວົງຕະກູນຂອງເຈົ້າ ຂ້າພະເຈົ້າຈຶ່ງມາຫາເຈົ້າ—ມຸ່ງຈະຖອນຮາກຖອນໂຄນສາຍຄູຊິກ (Kuśika) ແລະຕັ້ງໃຈຈະເຜົາວົງຕະກູນຂອງເຈົ້າໃຫ້ເປັນຂີ້ເຖົ່າ.
Verse 14
ततो5हमागम्य पुरे त्वामवोचं महीपते । नियम कंचिदारप्स्ये शुश्रूषा क्रियतामिति
ຕໍ່ມາ ໂອ້ ພະມະຫາກະສັດ, ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ມາຮອດນະຄອນຂອງເຈົ້າ ແລະກ່າວວ່າ: «ຂ້າພະເຈົ້າຈະເລີ່ມວຣະຕະ (ພິທີປະພຶດທາງທຳ) ຢ່າງໜຶ່ງ; ຂໍໃຫ້ເຈົ້າຮັບໃຊ້ຂ້າພະເຈົ້າ»។ (ແທ້ຈິງແລ້ວ ຂ້າພະເຈົ້າກໍາລັງຊອກຫາຂໍ້ຜິດໃນເຈົ້າ.) ແຕ່ເຖິງຈະພັກຢູ່ໃນເຮືອນຂອງເຈົ້າ ຈົນຮອດມື້ນີ້ ຂ້າພະເຈົ້າກໍບໍ່ພົບຂໍ້ຜິດໃດໆໃນເຈົ້າ. ໂອ້ ຣາຊະຣິສີ, ເພາະເຫດນີ້ເຈົ້າຈຶ່ງຍັງມີຊີວິດ; ບໍ່ຊັ້ນ ອໍານາດແລະຖານະຂອງເຈົ້າຄົງຖືກທໍາລາຍໄປແລ້ວ.
Verse 15
नच ते दुष्कृतं किंचिदहमासादयं गृहे । तेन जीवसि राजर्षे न भवेथास्त्वमन्यथा
ຊະຍາວະນະ ກ່າວວ່າ: «ໃນເຮືອນຂອງເຈົ້າ ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ພົບແມ່ນແຕ່ການກະທໍາຊົ່ວນ້ອຍໆຂອງເຈົ້າ. ເພາະເຫດນັ້ນ ໂອ້ ຣາຊະຣິສີ, ເຈົ້າຈຶ່ງຍັງມີຊີວິດ; ບໍ່ຊັ້ນ ໂອ້ ຜູ້ພິທັກແຜ່ນດິນ, ເຈົ້າຄົງບໍ່ອາດຢູ່ໄດ້ດັ່ງທີ່ເຈົ້າເປັນ—ຖານະຂອງເຈົ້າຈະຖືກທໍາລາຍ»។
Verse 16
एवं बुद्धिं समास्थाय दिवसानेकविंशतिम् । सुप्तो5स्मि यदि मां कश्चिद् बोधयेदिति पार्थिव,भूपते! यही विचार मनमें लेकर मैं इक्कीस दिनोंतक एक करवटसे सोता रहा कि कोई मुझे बीचमें आकर जगावे
ຊະຍາວະນະ ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອຕັ້ງໃຈຕາມຄວາມຄິດນີ້ແລ້ວ ໂອ້ ພະມະຫາກະສັດ, ຂ້າພະເຈົ້ານອນຢູ່ຂ້າງດຽວຕິດຕໍ່ກັນ 21 ມື້ ຄິດວ່າ ‘ຖ້າມີໃຜມາປຸກຂ້າພະເຈົ້າ’»។
Verse 17
यदा त्वया सभार्येण संसुप्तो न प्रबोधित: । अहं तदैव ते प्रीतोी मनसा राजसत्तम,नृपश्रेष्ठल जब पत्नीसहित तुमने मुझे सोते समय नहीं जगाया, तभी मैं तुम्हारे ऊपर मन-ही-मन बहुत प्रसन्न हुआ था
ຊະຍາວະນະ ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອຂ້າພະເຈົ້ານອນຫຼັບ ເຈົ້າກັບພຣະມະເຫສີຢູ່ດ້ວຍກັນ ແຕ່ກໍບໍ່ໄດ້ປຸກຂ້າພະເຈົ້າ. ໃນເວລານັ້ນແຫຼະ ໂອ້ ກະສັດຜູ້ປະເສີດທີ່ສຸດ, ຂ້າພະເຈົ້າກໍເກີດຄວາມປິຕິຍິນດີຕໍ່ເຈົ້າໃນໃຈ»។
Verse 18
उत्थाय चास्मि निष्क्रान्तो यदि मां त्वं महीपते । पृच्छे: क््व यास्यसीत्येवं शपेयं त्वामिति प्रभो
ຈະຍະວະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະມະຫາກະສັດ, ເມື່ອຂ້າພະເຈົ້າລຸກຂຶ້ນ ແລະກຳລັງຈະກ້າວອອກຈາກເຮືອນ, ຖ້າພະອົງຖາມຂ້າພະເຈົ້າແມ່ນແຕ່ຄັ້ງດຽວວ່າ ‘ໄປໃສ?’ ຂ້າພະເຈົ້າກໍຈະສາບແຊ່ງພະອົງດ້ວຍຄຳຖາມນັ້ນເທົ່ານັ້ນ, ໂອ ພະອົງ!»
Verse 19
अन्तर्हितः पुनश्नास्मि पुनरेव च ते गृहे । योगमास्थाय संसुप्तो दिवसानेकविंशतिम्
ຈະຍະວະນະ ກ່າວວ່າ: «ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຫາຍໄປຈາກສາຍຕາ ແລະກໍກັບມາຢູ່ອີກຄັ້ງ—ແມ່ນຢູ່ໃນເຮືອນຂອງພະອົງນັ້ນແຫຼະ. ເຂົ້າສູ່ສະມາທິໂຍກ ຂ້າພະເຈົ້ານອນຫຼັບລຶກຢູ່ຊາວເອັດມື້»។
Verse 20
फिर मैं अन्तर्धान हुआ और पुनः तुम्हारे घरमें आकर योगका आश्रय ले इक्कीस दिनोंतक सोया ।।
ຈະຍະວະນະ ກ່າວວ່າ: «ແລ້ວຂ້າພະເຈົ້າຫາຍໄປ ແລະກັບມາທີ່ເຮືອນຂອງພະອົງ ອາໄສໂຍກ ແລະນອນຢູ່ຊາວເອັດມື້. ໂອ ພະມະຫາກະສັດ, ຂ້າພະເຈົ້າຄິດວ່າ ເມື່ອທ່ານທັງສອງຫິວ ຈະກ່າວຕິຂ້າພະເຈົ້າ—ບໍ່ວ່າເພາະຄວາມຫິວ ຫຼືເພາະຄວາມເມື່ອຍລ້າ. ດ້ວຍເຈດຕະນານັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າຈຶ່ງປ່ອຍໃຫ້ທ່ານທັງສອງອົດອາຫານ ແລະເຮັດໃຫ້ທຸກທ້ອນ»។
Verse 21
न च ते<भूत् सुसूक्ष्मोडपि मन्युर्मनसि पार्थिव । सभार्यस्य नरश्रेष्ठ तेन ते प्रीतिमानहम्
ຈະຍະວະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະມະຫາກະສັດ, ແມ່ນແຕ່ຄວາມໂກດອັນລະອຽດທີ່ສຸດກໍບໍ່ເກີດຂຶ້ນໃນໃຈພະອົງ—ແມ່ນຢູ່ກັບພະມະເຫສີກໍຕາມ. ໂອ ບຸລຸດຜູ້ປະເສີດ, ເພາະຄວາມອົດກັ້ນນັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າຈຶ່ງພໍໃຈພະອົງຢ່າງຍິ່ງ»។
Verse 22
भोजनं च समानाय्य यत् तदा दीपितं मया । क्रुद्धयेथा यदि मात्सर्यादिति तन्मर्षितं च मे
ຈະຍະວະນະ ກ່າວວ່າ: «ແລະເມື່ອຂ້າພະເຈົ້າໃຫ້ນຳອາຫານມາ ແລ້ວຈຸດໄຟເຜົາມັນ ນັ້ນກໍຊ່ອນເຈດຕະນາດຽວກັນ: ໃຫ້ພະອົງໂກດຂ້າພະເຈົ້າເພາະຄວາມອິດສາ. ແຕ່ພະອົງກໍອົດທົນຕໍ່ພຶດຕິກຳນັ້ນຂອງຂ້າພະເຈົ້າໄດ້»។
Verse 23
ततो<हं रथमारुह्य त्वामवोचं नराधिप । सभार्यो मां वहस्वेति तच्च त्वं कृतवांस्तथा
ແລ້ວຂ້າພະເຈົ້າຂຶ້ນລົດສົງຄາມ ແລະເວົ້າກັບທ່ານ ໂອ ພະຣາຊາ: «ຂໍໃຫ້ທ່ານພາຂ້າພະເຈົ້າໄປ ພ້ອມກັບເມຍຂອງຂ້າພະເຈົ້າ» ແລະທ່ານກໍໄດ້ເຮັດຕາມນັ້ນຈິງໆ.
Verse 24
धनोत्सर्गेडपि च कृते न त्वां क्रोध: प्रधर्षयत्
ແມ່ນແຕ່ເມື່ອຂ້າພະເຈົ້າເລີ່ມຈະຍຶດເອົາຊັບສິນຂອງທ່ານ ຄວາມໂກດກໍບໍ່ອາດຄອບງຳທ່ານໄດ້. ຂໍ້ນີ້ເອງເຮັດໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າຍິນດີຕໍ່ທ່ານຢ່າງຫຼາຍ. ດັ່ງນັ້ນ ໂອ ພະຣາຊາ ຜູ້ເປັນເຈົ້າແຫ່ງມະນຸດ, ຂ້າພະເຈົ້າຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ທ່ານ—ພ້ອມກັບມະເຫສີ—ໄດ້ເຫັນສະຫວັນໃນປ່ານີ້ ເພື່ອໃຫ້ທ່ານພໍໃຈແຕ່ພຽງຢ່າງດຽວ. ຈົ່ງຮູ້ໃຫ້ແນ່ວ່າ ຈຸດປະສົງຂອງການກະທຳທັງປວງນີ້ ແມ່ນເພື່ອໃຫ້ທ່ານສະບາຍໃຈເທົ່ານັ້ນ.
Verse 25
ततः प्रीतेन ते राजन् पुनरेतत् कृतं तव । सभार्यस्य वन॑ भूयस्तद् विद्धि मनुजाधिप
ດັ່ງນັ້ນ ໂອ ພະຣາຊາ, ເພາະຂ້າພະເຈົ້າພໍໃຈໃນທ່ານ ຂ້າພະເຈົ້າຈຶ່ງໄດ້ເຮັດສິ່ງນີ້ໃຫ້ທ່ານອີກຄັ້ງ. ຈົ່ງຮູ້ເຖີດ ໂອ ເຈົ້າແຫ່ງມະນຸດ, ວ່າປ່ານີ້ໄດ້ຖືກຟື້ນຄືນໃຫ້ທ່ານ ແລະເມຍຂອງທ່ານ—ກັບຄືນສູ່ຄວາມເປັນຂອງທ່ານເພື່ອປະໂຫຍດແລະຄວາມສຸກສະບາຍ.
Verse 26
यत् ते वने5स्मिन् नृपते दृष्टं दिव्यं निदर्शनम्
ຈະວະນະໄດ້ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະຣາຊາ, ພາບອັນອັດສະຈັນ ແລະສະຫວ່າງໄສທີ່ທ່ານໄດ້ເຫັນໃນປ່ານີ້ ເປັນພຽງແຕ່ການຊົມເບິ່ງສະຫວັນຢ່າງຫຍໍ້ໆ. ໂອ ເຈົ້າແຫ່ງມະນຸດ, ຜູ້ເປັນຍອດແຫ່ງຜູ້ປົກຄອງ—ທ່ານພ້ອມມະເຫສີ ໄດ້ລອງຊິມຄວາມສຸກແຫ່ງສະຫວັນ ໃນຮ່າງກາຍນີ້ເອງ ແຕ່ເພີຍຊົ່ວຄາວ. ຈົ່ງຮູ້ໄວ້ເປັນໝາຍ: ຜົນແຫ່ງບຸນກຳອາດຖືກສຳຜັດໄດ້ ແຕ່ມັນລວດໄວ ຫາກບໍ່ຕັ້ງຢູ່ເທິງທຳ. »
Verse 27
स्वर्गोद्देशस्त्वया राजन् सशरीरेण पार्थिव । मुहूर्तमनु भूतो 5सौ सभार्येण नृपोत्तम
ໂອ ພະຣາຊາ, ຜູ້ເປັນເຈົ້າແຫ່ງແຜ່ນດິນ, ທ່ານໄດ້ສຳຜັດສະຫວັນນັ້ນດ້ວຍຮ່າງກາຍນີ້ເອງ—ພ້ອມກັບເມຍ—ແຕ່ພຽງຊົ່ວຂະນະ, ໂອ ກະສັດຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່.
Verse 28
निदर्शनार्थ तपसो धर्मस्य च नराधिप । तत्र या55सीत् स्पूृहा राजंस्तच्चापि विदितं मया
ໂອ ຈອມເຈົ້າແຫ່ງມະນຸດ! ຂ້າໄດ້ເຮັດທຸກຢ່າງນີ້ ເພື່ອສະແດງໃຫ້ເຈົ້າເຫັນພະລັງ ແລະ ມາດຕະຖານອັນແທ້ຈິງຂອງຕະປະ (ການບຳເນັດ) ແລະ ທຳມະ. ແລະ ໂອ ພະຣາຊາ! ຄວາມປາຖະໜາທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນໃຈເຈົ້າເມື່ອເຫັນເຫດການເຫຼົ່ານັ້ນ ຂ້າກໍຮູ້ແລ້ວເຊັ່ນກັນ ໂອ ຜູ້ປົກຄອງແຫ່ງມະນຸດ!
Verse 29
ब्राह्म॒ण्यं काड्क्षसे हि त्वं तपश्न पृथिवीपते । अवमन्य नरेन्द्रत्वं देवेन्द्रत्व॑ं च पार्थिव
ຈະຍະວະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຈອມເຈົ້າແຫ່ງແຜ່ນດິນ! ເຈົ້າປາຖະໜາສະຖານະແຫ່ງພຣາຫມັນ (brāhmaṇa) ແລະ ກໍຖືກດຶງດູດໄປຫາຕະປະ. ໂອ ພະຣາຊາ! ເຈົ້າຍອມວາງໄວ້ແມ່ນແຕ່ອຳນາດເຫນືອມະນຸດ ແລະ ຄວາມເປັນຈອມເທວະດາດັ່ງອິນທຣະ ເພື່ອສືບຫາພຣາຫມັນພາບ»។
Verse 30
एवमेतद् यथा<<वत्थ व्वं ब्राद्मण्यं तात दुर्लभम् | ब्राह्मणे सति चर्षित्वमृषित्वे च तपस्विता
ຈະຍະວະນະ ກ່າວວ່າ: «ເປັນດັ່ງທີ່ເຈົ້າເວົ້າແທ້ ລູກເອີຍ: ພຣາຫມັນພາບອັນແທ້ຈິງ ບັນລຸໄດ້ຍາກ. ແລະ ເຖິງແມ່ນເປັນພຣາຫມັນແລ້ວ ການເປັນຣິສິ (ṛṣi) ກໍຍິ່ງຫາຍາກກວ່າ. ແລະ ເຖິງແມ່ນເປັນຣິສິແລ້ວ ການເປັນຜູ້ບຳເນັດຕະປະຢ່າງແທ້ຈິງ ກໍຍິ່ງຫາຍາກກວ່ານັ້ນອີກ»។
Verse 31
भविष्यत्येष ते काम: कुशिकात् कौशिको द्विज: । तृतीयं पुरुष तुभ्यं ब्राह्मणत्वं गमिष्यति
ຈະຍະວະນະ ກ່າວວ່າ: «ຄວາມປາຖະໜານີ້ຂອງເຈົ້າ ຈະສຳເລັດແນ່ນອນ. ຈາກກຸສິກະ (Kuśika) ຈະເກີດຂຶ້ນວົງສາພຣາຫມັນທີ່ເອີ້ນວ່າ ກາວສິກະ (Kauśika). ແລະ ໃນຊົນລຸ້ນທີສາມຂອງເຈົ້າ ລູກຫຼານຂອງເຈົ້າຈະບັນລຸພຣາຫມັນພາບ»។
Verse 32
वंशस्ते पार्थिवश्रेष्ठ भूगूणामेव तेजसा । पौत्रस्ते भविता विप्रस्तपस्वी पावकद्युति:
ຈະຍະວະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະຣາຊາຜູ້ປະເສີດທີ່ສຸດ! ໂດຍເຕຊະ (ລັດສະໝີອຳນາດ) ຂອງວົງສາພຣຶກຸ (Bhṛgu) ນັ້ນແຫຼະ ວົງສາຂອງເຈົ້າຈະບັນລຸພຣາຫມັນພາບ. ຫຼານຊາຍຂອງເຈົ້າຈະເປັນພຣາຫມັນຜູ້ບຳເນັດຕະປະ ສະຫວ່າງໄສດັ່ງໄຟ»។
Verse 33
यः स देवमनुष्याणां भयमुत्पादयिष्यति । त्रयाणामेव लोकानां सत्यमेतद् ब्रवीमि ते
ຈະວະນະ ກ່າວວ່າ: «ຫຼານຊາຍຂອງເຈົ້ານັ້ນ ໂດຍພະລັງແຫ່ງຕະປະ (ການບໍາເພັນພະຕະ) ຈະເປັນເຫດໃຫ້ເທວະ ແລະ ມະນຸດຫວາດຫວັນ—ແທ້ຈິງແມ່ນຕໍ່ລົກທັງສາມ. ນີ້ແມ່ນຄວາມຈິງທີ່ຂ້າພະເຈົ້າກ່າວແກ່ເຈົ້າ»។
Verse 34
वरं गृहाण राजर्षे यत् ते मनसि वर्तते । तीर्थयात्रां गमिष्यामि पुरा कालो5भिवर्तते,राजर्षे! तुम्हारे मनमें जो इच्छा हो, उसे वरके रूपमें माँग लो। मैं तीर्थयात्राको जाऊँगा। अब देर हो रही है
ຈະວະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຣາຊະຣິສີ, ຈົ່ງເລືອກພອນ—ສິ່ງໃດກໍຕາມທີ່ຢູ່ໃນໃຈເຈົ້າ. ຂ້າພະເຈົ້າຈະອອກເດີນທາງໄປຈາລິກທີ່ຕີຣະຖະ (ທ່ານ້ຳສັກສິດ); ເວລາກໍກໍາລັງຮັດຮ້ອນແລ້ວ»។
Verse 35
कुशिक उवाच एष एव वरो मेडद्य यस्त्व॑ प्रीतो महामुने । भवत्वेतद् यथा5त्थ त्वं भवेत् पौत्रो ममानघ
ກຸສິກະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ມະຫາມຸນີ, ພອນທີ່ຂ້າພະເຈົ້າຂໍໃນມື້ນີ້ມີພຽງຢ່າງດຽວ—ຄືການທີ່ທ່ານພໍໃຈ. ໂອ ຜູ້ບໍ່ມີມົນທິນ, ຂໍໃຫ້ເປັນໄປຕາມທີ່ທ່ານກ່າວ: ໃຫ້ຫຼານຂອງຂ້າພະເຈົ້າເປັນພຣາຫມະນະ.»
Verse 36
ब्राह्माण्यं मे कुलस्यास्तु भगवन्नेष मे वर: । पुनश्चाख्यातुमिच्छामि भगवन् विस्तरेण वै,भगवन्! मेरा कुल ब्राह्मण हो जाय, यही मेरा अभीष्ट वर है। प्रभो! मैं इस विषयको पुनः विस्तारके साथ सुनना चाहता हूँ
ກຸສິກະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣະອົງຜູ້ນ່າເຄົາລົບ, ຂໍໃຫ້ຕະກູນຂອງຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຮັບຄຸນສົມບັດແລະຈັນຍາຂອງພຣາຫມະນະ—ນີ້ແມ່ນພອນທີ່ຂ້າພະເຈົ້າປາຖະໜາ. ແລະ ໂອ ພຣະອົງ, ຂ້າພະເຈົ້າປາຖະໜາຈະຟັງເລື່ອງນີ້ອີກຄັ້ງ ໂດຍອະທິບາຍໃຫ້ລະອຽດກວ່າເກົ່າ.»
Verse 37
कथमेष्यति विप्रत्वं कुलं मे भूगुनन्दन । कश्नचासौ भविता बन्धुर्मम कश्चापि सम्मतः
ກຸສິກະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ເປັນຄວາມຊື່ນຊົມແຫ່ງວົງສາພຶຣຄຸ, ຕະກູນຂອງຂ້າພະເຈົ້າຈະໄດ້ຮັບຄວາມເປັນພຣາຫມະນະແນວໃດ? ແລະ ໃນບັນດາຍາດພີ່ນ້ອງຂອງຂ້າພະເຈົ້າ, ຜູ້ໃດຈະເປັນຜູ້ສືບສາຍທີ່ນ່ານັບຖື ແລະເປັນຄົນທໍາອິດທີ່ກາຍເປັນພຣາຫມະນະ?»
Verse 54
इस प्रकार श्रीमह्याभारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें च्यवन और कुशिकका संवादविषयक चौवनवाँ अध्याय पूरा हुआ
ດັ່ງນັ້ນ ບົດທີ 54 ໃນພາກ «ທານະທັມມະ» ອັນຢູ່ໃນ ອະນຸສາສະນະປະວະ ຂອງ «ສຣີມະຫາພາຣະຕະ» ວ່າດ້ວຍການສົນທະນາລະຫວ່າງ ຈະຍະວະນະ ແລະ ກຸສິກະ ໄດ້ສິ້ນສຸດລົງແລ້ວ. ຄໍາລົງທ້າຍນີ້ ຊີ້ໃຫ້ເຫັນການສໍາເລັດຂອງບົດສອນວ່າດ້ວຍຈັນຍາບັນແຫ່ງການໃຫ້ທານ ແລະການປະພຶດຕາມທັມມະ ທີ່ຖືກວາງໄວ້ໃນກອບຂອງການສົນທະນານັ້ນ.
Verse 55
इति श्रीमहा भारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि च्यवनकुशिकसंवादो नाम पञ्चपज्चाशत्तमो<ध्याय:
ດັ່ງນັ້ນ ໃນ «ສຣີມະຫາພາຣະຕະ» ພາຍໃນ ອະນຸສາສະນະປະວະ—ໂດຍສະເພາະໃນພາກ «ທານະທັມມະ»—ບົດທີ 55 ຊື່ວ່າ «ການສົນທະນາຂອງ ຈະຍະວະນະ ແລະ ກຸສິກະ» ໄດ້ສິ້ນສຸດລົງ. ຄໍາລົງທ້າຍນີ້ ວາງກອບຄໍາສອນໃຫ້ເປັນການໄຕ່ຖາມທາງສິນທຳ ວ່າດ້ວຍທານ (ຄວາມເອື້ອເຟື້ອ) ແລະພື້ນຖານຈັນຍາບັນອັນຖືກຕ້ອງຂອງມັນ.
Verse 236
अविशड्को नरपते प्रीतो5हं चापि तेन ह । नरेन्द्र! इसके बाद मैं रथपर आरूढ़ होकर बोला
ຈະຍະວະນະ ກ່າວວ່າ: “ໂອ ພະຣາຊາ, ເຈົ້າໄດ້ກະທໍາໂດຍບໍ່ລັງເລ, ແລະຂ້າພະເຈົ້າກໍພໍໃຈດ້ວຍເຫດນັ້ນ. ຕໍ່ມາ ຂ້າພະເຈົ້າຂຶ້ນນັ່ງເທິງລົດສົງຄາມ ແລ້ວກ່າວວ່າ ‘ຈົ່ງມາພ້ອມກັບມະເຫສີ ແລະລາກລົດຂອງຂ້າພະເຈົ້າ.’ ໂອ ຈອມເຈົ້າແຫ່ງມະນຸດ, ເຈົ້າກໍໄດ້ສໍາເລັດກິດນີ້ອີກ ໂດຍບໍ່ສົງໄສ ແລະບໍ່ຫວາດຫວັນ. ເພາະເຫດນີ້ດ້ວຍ ຂ້າພະເຈົ້າຈຶ່ງພໍໃຈເຈົ້າຢ່າງຍິ່ງ.”
Verse 256
प्रीत्यर्थ तव चैतन्मे स्वर्गसंदर्शनं कृतम् । फिर जब मैं तुम्हारा धन लुटाने लगा
ຈະຍະວະນະ ກ່າວວ່າ: “ການເຫັນສະຫວັນນີ້ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ສະແດງໃຫ້ເຈົ້າເຫັນ ເພື່ອໃຫ້ເຈົ້າພໍໃຈແຕ່ພຽງຢ່າງດຽວ. ແມ່ນແຕ່ເມື່ອຂ້າພະເຈົ້າເລີ່ມຍຶດເອົາຊັບສິນຂອງເຈົ້າ ເຈົ້າກໍບໍ່ຕົກຢູ່ໃນອໍານາດແຫ່ງຄວາມໂກດ. ເຫັນທຸກຢ່າງນີ້ ຂ້າພະເຈົ້າຈຶ່ງຍິນດີຕໍ່ເຈົ້າຢ່າງຍິ່ງ. ດັ່ງນັ້ນ ໂອ ພະຣາຊາ, ຈອມເຈົ້າແຫ່ງມະນຸດ, ຂ້າພະເຈົ້າຈຶ່ງໃຫ້ເຈົ້າ—ພ້ອມມະເຫສີ—ໄດ້ເຫັນສະຫວັນໃນປ່ານີ້ ໂດຍມີເປົ້າໝາຍດຽວ ຄືເພື່ອໃຫ້ເຈົ້າພໍໃຈ. ຈົ່ງຮູ້ໃຫ້ແນ່ວ່າ ຈຸດປະສົງຂອງການກະທໍາທັງປວງນີ້ ແມ່ນເພື່ອໃຫ້ເຈົ້າຊື່ນບານແຕ່ພຽງຢ່າງດຽວ.”
Frequently Asked Questions
He seeks a principled hierarchy of gifts—among socially recognized forms of dāna—asking which is truly ‘superior’ and why certain gifts are said to remain connected to, or ‘follow,’ the donor in moral consequence.
Bhīṣma prioritizes life-protective giving: granting safety (abhaya) and providing relief in adversity, giving valued goods with sincere intent, and supporting disciplined recipients—especially those who do not ask—so that charity becomes a sustained ethical practice akin to sacrifice.
Yes in doctrinal form: it asserts that certain purifying gifts (gold, cows, land) can lift demerit, that dāna frees a person from sin, and that gifts ‘accompany’ the giver—linking intention, recipient, and act to enduring moral and spiritual outcomes.