Adhyaya 37
पात्रलक्षण-परिक्षा (Pātra-Lakṣaṇa Parīkṣā) — Criteria for a Worthy Recipient
Upa-parva: Dāna-Dharma and Pātra-Parīkṣā (Recipient-Assessment) Discourse
Yudhiṣṭhira asks Bhīṣma to define what makes a person a proper recipient (pātra), including whether novelty (apūrva), long absence (ciroṣita), or distant arrival (dūrād-abhyāgata) confer worthiness. Bhīṣma responds by distinguishing superficial markers from ethical substance: certain practices may appear meritorious (including vows performed quietly), but coercing or burdening one’s dependents undermines the self. He affirms that newcomers, long-absent persons, and those arriving from afar can be considered worthy, yet the decisive criterion is the presence of stable virtues—non-anger, truthfulness, non-harm, self-control, straightforwardness, non-malice, humility, modesty, endurance, austerity, and tranquility—without contrary misconduct. He warns against anti-scriptural postures (disparaging Veda and śāstra), inconsistent behavior, and performative disputation: a self-styled learned critic who indulges in sterile logic, harsh speech, and antagonism toward brāhmaṇas is socially corrosive and should not be treated as a recipient of honor. The chapter concludes by recommending association with genuinely learned, tradition-grounded scholars (versed in śruti, smṛti, itihāsa, purāṇa, and related disciplines) and by outlining the householder’s sequential discharge of obligations—debts to gods, sages, ancestors, learned persons, and guests—through purified action, thereby preserving dharma.
Chapter Arc: शरशय्या पर लेटे भीष्म युधिष्ठिर से कहते हैं—राजधर्म की जड़ ब्राह्मण-सत्कार है; जो समाज ब्राह्मण को निरादर करता है, वह अपने ही पुण्य-स्तम्भ को काट देता है। → भीष्म ब्राह्मणों की अनिवार्य पूज्यता का विधान करते हैं: भोग, अलंकार, और अन्य इच्छित वस्तुओं से उन्हें संतुष्ट करो; उन्हें पिता के समान रक्ष्य मानो। फिर वे यज्ञ-तत्त्व जोड़ते हैं—ब्राह्मण को दिया हुआ हवि देवता ग्रहण करते हैं; ब्राह्मण-तृप्ति से पितर और देवता स्वतः तृप्त होते हैं। पृथ्वी स्वयं वाणी बनकर कहती है कि ब्राह्मण-सेवा से रज (पाप-धूल) नष्ट होती है और कीर्ति-बुद्धि-समृद्धि जन्म लेती है। → निर्णायक प्रतिज्ञा-सा निष्कर्ष उभरता है: 'तथैव देवता राजन्—नात्र कार्या विचारणा'—हे राजन्, इसमें संशय नहीं; ब्राह्मण संतुष्ट हों तो देवता-पितर सदा प्रसन्न। और जो ब्राह्मणों का अनुसरण करते हैं वे न पराभव को प्राप्त होते हैं, न प्रेत्य विनश्यन्ति—मरणोत्तर भी उनकी गति ऊँची होती है। → भीष्म कर्म-फल की सरल कुंजी देते हैं: मनुष्य जिस-जिस हविष्य से ब्राह्मणों को तृप्त करता है, उसी-उसी से देवता और पितर तृप्त होते हैं; अतः राजाओं और गृहस्थों के लिए ब्राह्मण-पूजा, दान, नमस्कार और संरक्षण—ये ही स्थिर कल्याण के साधन हैं। → युधिष्ठिर के मन में यह प्रश्न जागता है कि ब्राह्मण-पूजा का आचरण किन सीमाओं और किन पात्रताओं के साथ किया जाए—अगले उपदेश में उसी का विस्तार संकेतित है।
Shlokas
Verse 1
(दाक्षिणात्य अधिक पाठक $ “लोक मिलाकर २७३ श्लोक हैं) नफमशा+ (0) आज अन+- चतुस्त्रिंशो 5 ध्याय: श्रेष्ठ ब्राह्मणोंकी प्रशंसा भीष्म उवाच ब्राह्मणानेव सततं भृशं सम्परिपूजयेत् । एते हि सोमराजान ईश्वरा: सुखदुःखयो:
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຢຸທິສຖິຣະ, ຄວນເຄົາລົບບູຊາພຣາຫມັນຢ່າງສະເໝີ ແລະດ້ວຍໃຈຈິງ. ເພາະພວກເຂົາເປັນດັ່ງອໍານາດອະທິປະໄຕເຫນືອສຸກແລະທຸກ; ໂສມະ (ພຣະຈັນ) ຖືກກ່າວວ່າເປັນກະສັດຂອງພວກເຂົາ»។
Verse 2
एते भोगैरलड्कारैरन्यैश्वैव किमिच्छकै: । सदा पूज्या नमस्कारै रक्ष्याश्व॒ पितृवन्नूपै:
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ພວກເຂົາຈະຕ້ອງການຫຍັງອີກຈາກຄວາມເພີດເພີນ, ເຄື່ອງປະດັບ, ຫຼືຊັບສິນອື່ນໆທີ່ປາດຖະໜາ? ຄວນເຄົາລົບພວກເຂົາເສມອດ້ວຍການນົບນ້ອມ ແລະໃຫ້ກະສັດປົກປ້ອງດັ່ງປົກປ້ອງບິດາຂອງຕົນ»។
Verse 3
जायतां ब्रह्मवर्चस्वी राष्ट्रे वै ब्राह्मण: शुचि:
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ຂໍໃຫ້ໃນອານາຈັກນີ້ ເກີດມີພຣາຫມັນຜູ້ບໍລິສຸດ ຜູ້ສ່ອງສະຫວ່າງດ້ວຍສະຫງ່າລາສີແຫ່ງພຣະພຣະຫມະ (ຄວາມຮູ້ແລະວິໄນ)»។
Verse 4
ब्राह्मणं जातिसम्पन्नं धर्मज्ञ संशितव्रतम्
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ພຣາຫມັນຜູ້ມີຊາດກໍາເນີດດີ, ຮູ້ເທົ່າທັນທຳມະ, ແລະໝັ້ນຄົງໃນວັດຕະປະຕິບັດອັນເຂັ້ມງວດ—»។
Verse 5
ब्राह्मणेभ्यो हविर्दत्तं प्रतिगृह्लन्ति देवता:
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ເທວະດາທັງຫຼາຍຍອມຮັບຮະວິ (ເຄື່ອງບູຊາໃນພິທີຍັດ) ເມື່ອມັນຖືກຖວາຍແກ່ພຣາຫມັນ»។
Verse 6
आदित्यश्रन्द्रमा वायुरापो भूरम्बरं दिश:
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ພະອາທິດ, ພະຈັນ, ລົມ, ນ້ຳ, ແຜ່ນດິນ, ຟ້າ, ແລະ ທິດທັງຫມົດ—ອຳນາດແຫ່ງສາກົນເຫຼົ່ານີ້ ເປັນພະຍານ ແລະ ເປັນເສົາຄ້ຳຈຸນຂອງທຳມະ ຢູ່ເສມອ».
Verse 7
न तस्याश्रन्ति पितरो यस्य विप्रा न भुज्जते
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ບັນພະບຸລຸດ (ພິຕຣະ) ບໍ່ພໍໃຈຕໍ່ຊາຍຜູ້ນັ້ນ ທີ່ໃນເຮືອນຂອງລາວ ບໍ່ໄດ້ລ້ຽງດູອາຫານແກ່ພຣາຫມະນ.»
Verse 8
ब्राह्मणेषु तु तुष्टेषु प्रीयन्ते पितर: सदा
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອພຣາຫມະນພໍໃຈ ບັນພະບຸລຸດ (ພິຕຣະ) ກໍຍິນດີຢູ່ເສມອ.»
Verse 9
तथैव ते>पि प्रीयन्ते येषां भवति तद्धवि:
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ດັ່ງນັ້ນເຊັ່ນກັນ ຜູ້ທີ່ໄດ້ຮັບສ່ວນຈາກເຄື່ອງບູຊານັ້ນ ກໍພໍໃຈ.»
Verse 10
येन येनैव हविषा ब्राह्म॒णांस्तर्पयेन्नर:
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ບຸກຄົນໃດ ຈະຖວາຍຮະວິສ (ເຄື່ອງບູຊາ) ດ້ວຍສິ່ງໃດກໍຕາມ ຖ້າໂດຍເຄື່ອງບູຊານັ້ນເອງ ລາວເຮັດໃຫ້ພຣາຫມະນພໍໃຈ ລາວກໍປະພຶດຕາມທຳມະ.»
Verse 11
ब्राह्मणादेव तद् भूतं प्रभवन्ति यत: प्रजा:
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ຈາກພຣາຫມັນເກີດຂຶ້ນຫຼັກທຳນັ້ນ ທີ່ເຮັດໃຫ້ສັດທັງປວງກໍ່ກຳເນີດ; ແລະພິທີຍັດຍາກັບກິດສັກສິດອື່ນໆ ທີ່ຄ້ຳຈຸນສັງຄົມ ກໍສຳເລັດໂດຍພຣາຫມັນ. ພຣາຫມັນຮູ້ສັດຈະທີ່ຊີວິດເກີດຈາກນັ້ນ ແລະຫຼັງຄວາມຕາຍຈະໄປສູ່ນັ້ນ; ຮູ້ເສັ້ນທາງໄປສະຫວັນ ແລະນະລົກ; ແລະເຂົ້າໃຈອະດີດ ປັດຈຸບັນ ອະນາຄົດ. ດັ່ງນັ້ນ ພຣາຫມັນຈຶ່ງຖືກນັບວ່າເປັນຜູ້ສູງສຸດໃນມະນຸດ. ແຕ່ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນວົງພາຣະຕະ, ມີແຕ່ຜູ້ທີ່ຮູ້ທຳຂອງຕົນຢ່າງແທ້ຈິງ ແລະດຳລົງຊີວິດຕາມທຳນັ້ນ ເທົ່ານັ້ນຈຶ່ງເປັນພຣາຫມັນແທ້.
Verse 12
यतक्षायं प्रभवति प्रेत्य यत्र च गच्छति । वेदैष मार्ग स्वर्गस्य तथैव नरकस्य च
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ຫຼັກທຳນັ້ນທີ່ສັດເກີດຂຶ້ນຈາກມັນ ແລະທີ່ມັນໄປສູ່ມັນຫຼັງຄວາມຕາຍ—ພ້ອມທັງເສັ້ນທາງແຫ່ງເວດະທີ່ນຳໄປສະຫວັນ ແລະເສັ້ນທາງທີ່ນຳໄປນະລົກ—ທັງໝົດນີ້ພຶງຮູ້ໄດ້ດ້ວຍເວດະ. ໃນຄຳສອນນີ້ ພີສະມະເນັ້ນວ່າ ຄວາມດີເລີດທີ່ແທ້ຢູ່ທີ່ການຮູ້ທຳ ແລະດຳລົງຊີວິດຕາມທຳນັ້ນ; ເພາະຄວາມຮູ້ນີ້ນຳທາງຕັ້ງແຕ່ກຳເນີດ ການປະພຶດ ໄປຈົນເຖິງປາຍທາງສຸດທ້າຍ.
Verse 13
आगतानागते चोभे ब्राह्मणो द्विपदं वर: । ब्राह्मणो भरतश्रेष्ठ स्वरधर्म चैव वेद यः:
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ພຣາຫມັນເປັນຜູ້ສູງສຸດໃນບັນດາສັດສອງຕີນ ເພາະຮູ້ທັງສິ່ງທີ່ຜ່ານມາ ແລະສິ່ງທີ່ຍັງບໍ່ມາ. ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນວົງພາຣະຕະ, ຜູ້ໃດຮູ້ທຳຂອງຕົນ ແລະດຳລົງຊີວິດຕາມທຳນັ້ນ ຜູ້ນັ້ນແຫຼະເປັນພຣາຫມັນແທ້.
Verse 14
ये चैनमनुवर्तन्ते ते न यान्ति पराभवम् | नते प्रेत्य विनश्यन्ति गच्छन्ति न पराभवम्
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ຜູ້ໃດຕິດຕາມ ແລະຮັບໃຊ້ພຣາຫມັນ ຜູ້ນັ້ນບໍ່ຕົກສູ່ຄວາມພ່າຍແພ້. ແມ່ນແຕ່ຫຼັງຄວາມຕາຍ ກໍບໍ່ພິນາດ ຫຼືຕົກຕ່ຳ; ບໍ່ພົບຄວາມອັບອາຍ ແຕ່ດຳເນີນໄປໂດຍບໍ່ມີຄວາມຕົກຕ່ຳ—ເພາະບຸນກຸສົນທີ່ເກີດຈາກການເຄົາລົບທຳ ແລະຜູ້ພິທັກຮັກສາທຳ.
Verse 15
यद् ब्राह्मणमुखात् प्राप्तं प्रतिगृह्लन्ति वै वच: । भूतात्मानो महात्मानस्ते न यान्ति पराभवम्
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ບຸລຸດໃຈໃຫຍ່ທັງຫຼາຍ ຜູ້ທີ່ຈິດໃນສອດຄ່ອງກັບສັດທັງປວງ ຍອມຮັບຄຳແນະນຳທີ່ອອກຈາກປາກພຣາຫມັນເປັນຄຳທີ່ຄວນເຊື່ອຖື. ບຸລຸດເຊັ່ນນັ້ນບໍ່ຕົກສູ່ຄວາມພ່າຍແພ້ ຫຼືຄວາມພິນາດ—ເພາະເຂົາເລືອກການນຳທາງທີ່ຢືນຢູ່ເທິງທຳ ບໍ່ແມ່ນຕາມອາລົມຫຼືຄວາມຍິ່ງຍະໂສ.
Verse 16
ब्राह्मणके मुखसे जो वाणी निकलती है, उसे जो शिरोधार्य करते हैं, वे सम्पूर्ण भूतोंको आत्मभावसे देखनेवाले महात्मा कभी पराभवको नहीं प्राप्त होते हैं ।।
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ຜູ້ໃດຮັບເອົາຖ້ອຍຄໍາທີ່ອອກຈາກປາກຂອງພຣາຫມັນ ເຫມືອນຄໍາທີ່ຄວນຍົກຂຶ້ນໄວ້ເທິງສີສະ ຜູ້ນັ້ນຈະເປັນມະຫາອາດຕະມະນ ເຫັນສັດທັງປວງດ້ວຍທັດສະນະແຫ່ງອາດຕະ ແລະບໍ່ຕົກສູ່ຄວາມພ່າຍແພ້. ເພາະແມ່ນແຕ່ຕະເຈະແລະກໍາລັງອັນລຸກໂຊນຂອງກະສັດຕະຣິຍ—ທັງສະຫງ່າລາສີແລະພະລັງ—ກໍສະຫງົບ ແລະຖືກຂັບຄຸມໃນພຣາຫມັນ; ທີ່ນັ້ນໄຟແຫ່ງອໍານາດແລະແຮງກໍຖືກບັນເທົາລົງ.
Verse 17
अपने तेज और बलसे तपते हुए क्षत्रियोंके तेज और बल ब्राह्मणोंके सामने आनेपर ही शान्त होते हैं ।।
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ກະສັດຕະຣິຍທີ່ລຸກໂຊນດ້ວຍຕະເຈະແລະກໍາລັງຂອງຕົນ ຕະເຈະແລະກໍາລັງນັ້ນຈະສະຫງົບລົງທັນທີເມື່ອໄດ້ພົບໜ້າພຣາຫມັນ. ເພາະໃນການກ່ອນ ພຣາຫມັນສາຍພຣິກຸ (Bhārgava) ໄດ້ປະຫັດປະຫານຕາລະຈັງຄະ; ລູກຫຼານຂອງອັງຄິຣະສ (Angiras) ໄດ້ຊະນະກະສັດນີປະ; ແລະ ພາຣະດວາຈະ (Bharadvāja) ໄດ້ປະລາບຮາຍຫະຍະ ແລະບຸດຂອງອິລາ (Ila).
Verse 18
चित्रायुधांश्षाप्पजयन्नेते कृष्णाजिनध्वजा: । प्रक्षिप्पाथ च कुम्भान् वै पारगामिनमारभेत्
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ແມ່ນແຕ່ນັກຮົບເຫຼົ່ານັ້ນຈະມີອາວຸດວິຈິດຫຼາຍປະເພດກໍຕາມ ພຣາຫມັນເຫຼົ່ານີ້—ຜູ້ມີຜິວກວາງດໍາ (ກຣິສນາຈິນ) ເປັນເຄື່ອງໝາຍ—ກໍຊະນະເຂົາໄດ້. ດັ່ງນັ້ນ ກະສັດຕະຣິຍຄວນເລີ່ມພິທີກຳເພື່ອໂລກໜ້າ ໂດຍຖວາຍທານຄຸມພະ (kumbha) ທີ່ເຕັມນ້ໍາແກ່ພຣາຫມັນ.
Verse 19
यत् किंचित् कथ्यते लोके श्रूयते पठ्यतेडपि वा । सर्व तद् ब्राह्मणेष्वेव गूढो ग्निरिव दारुषु,संसारमें जो कुछ कहा-सुना या पढ़ा जाता है वह सब काठमें छिपी हुई आगकी तरह ब्राह्मणोंमें ही स्थित है
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ສິ່ງໃດກໍຕາມທີ່ຖືກເວົ້າໃນໂລກ ທີ່ຖືກຟັງ ຫຼືແມ່ນແຕ່ຖືກອ່ານ ທັງໝົດນັ້ນມີຖານທີ່ສຸດທ້າຍຢູ່ໃນພຣາຫມັນ ເຫມືອນໄຟທີ່ຊ່ອນຢູ່ໃນໄມ້.
Verse 20
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । संवाद वासुदेवस्य पृथ्व्याश्व भरतर्षभ,भरतश्रेष्ठ] इस विषयमें जानकार लोग भगवान् श्रीकृष्ण और पृथ्वीके संवादरूप इस प्राचीन इतिहासका उदाहरण दिया करते हैं
ໃນເລື່ອງນີ້ດ້ວຍ, ໂອ ຜູ້ເປັນເລີດໃນວົງພະຣະຕະ, ນັກຮູ້ທັງຫຼາຍຍົກອ້າງຕົວຢ່າງໂບຮານ: ປະຫວັດເກົ່າແກ່ໃນຮູບແບບການສົນທະນາລະຫວ່າງ ວາສຸເທວະ (ພຣະສຣີກຣິສນະ) ແລະ ພຣະທຣະນີ (ແຜ່ນດິນ).
Verse 21
वायुदेव उवाच मातरं सर्वभूतानां पृच्छे त्वां संशयं शुभे । केनस्वित् कर्मणा पाप॑ व्यपोहति नरो गृही
ພະວາຍຸເທວະກ່າວວ່າ: «ໂອ ນາງຜູ້ເປັນມົງຄຸນ! ເຈົ້າເປັນແມ່ຂອງສັດທັງປວງ ດັ່ງນັ້ນຂ້າພະເຈົ້າຂໍຖາມຄວາມສົງໄສໜຶ່ງ. ຄົນຄອບຄົວຈະລົບລ້າງບາບຂອງຕົນໄດ້ໂດຍປະຕິບັດກຳໃດ?»
Verse 22
पृथिव्युवाच ब्राह्मणानेव सेवेत पवित्र होतदुत्तमम् । ब्राह्मणान् सेवमानस्य रज: सर्व प्रणश्यति । अतो भूतिरत: कीर्तिरितो बुद्धि: प्रजायते
ແຜ່ນດິນກ່າວວ່າ: «ຂ້າແຕ່ພຣະອົງ! ໃນເລື່ອງນີ້ ຄວນຮັບໃຊ້ບຣາຫມັນເທົ່ານັ້ນ; ນີ້ແມ່ນທາງທີ່ບໍລິສຸດ ແລະສູງສຸດ. ຜູ້ທີ່ຮັບໃຊ້ບຣາຫມັນ ຄຸນຣາຊັສ (ຄວາມກະວົນກະວາຍແຫ່ງຕັນຫາ) ທັງປວງຈະສູນໄປ. ຈາກນັ້ນເກີດຄວາມຮັ່ງມີ; ຈາກນັ້ນເກີດຊື່ສຽງ; ແລະຈາກນັ້ນເກີດປັນຍາອັນດີເລີດ»
Verse 23
महारथश्न राजन्य एष्टव्य: शत्रुतापन: । इति मां नारद: प्राह सततं सर्वभूतये
ພະວາຍຸເທວະກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣະຣາຊາ! ຄວນອະທິຖານໃຫ້ເກີດມີກະສັດຕຣິຍະຜູ້ເປັນມະຫາຣະຖີ—ນັກຮົບລົດສົງຄາມຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ ຜູ້ເຜົາຜານສັດຕູ. ນາຣະດະໄດ້ກ່າວກັບຂ້າພະເຈົ້າເລື້ອຍໆ ເພື່ອປະໂຫຍດ ແລະຄວາມຮັ່ງມີຂອງສັດທັງປວງ»
Verse 24
ब्राह्मणं जातिसम्पन्नं धर्मज्ञं संशितं शुचिम् । अपरेषां परेषां च परेभ्यश्रैव येडपरे
ພະວາຍຸກ່າວວ່າ: «ຄວນປາຖະໜາໃຫ້ເກີດ (ແລະມີ) ບຣາຫມັນຜູ້ມີຊາດກຳເນີດດີ ຮູ້ທັນທຳ ມີວິໄນແນ່ນອນ ແລະບໍລິສຸດ. ໃນບັນດາຜູ້ຕ່ຳແລະຜູ້ສູງ—ແມ່ນແຕ່ໃນບັນດາຜູ້ສູງກວ່ານັ້ນອີກ—ບຣາຫມັນຖືກນັບວ່າສູງກວ່າ. ຜູ້ໃດທີ່ບຣາຫມັນເຊັ່ນນັ້ນສັນລະເສີນ ຜູ້ນັ້ນຈະເຈີຣິນ; ແຕ່ຜູ້ໃດທີ່ກ່າວຮ້າຍບຣາຫມັນ ຈະພົບຄວາມພ່າຍແພ້ໃນໄມ່ຊ້າ»
Verse 25
ब्राह्मणा यं प्रशंसन्ति स मनुष्य: प्रवर्धते । अथ यो ब्राह्मणान् क्रुष्ट: पराभवति सो5चिरात्
ພະວາຍຸກ່າວວ່າ: «ຜູ້ໃດທີ່ບຣາຫມັນສັນລະເສີນ ຜູ້ນັ້ນຈະເຈີຣິນ. ແຕ່ຜູ້ໃດທີ່ດ່າທໍ້ ແລະກ່າວຮ້າຍບຣາຫມັນ ຈະພົບຄວາມພ່າຍແພ້ໃນໄມ່ຊ້າ»
Verse 26
ततो राष्ट्रस्य शान्तिर्हि भूतानामिव वासवात् । राजाओंको चाहिये कि वे उत्तम भोग
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ຈາກນີ້ແຫຼະ ຄວາມສະຫງົບສຸກເກີດຂຶ້ນໃນອານາຈັກ—ດັ່ງສັດທັງປວງໄດ້ຄວາມຜາສຸກໂດຍວາສະວະ (ອິນທຣາ) ເມື່ອພຣະອົງປະທານຝົນ. ດັ່ງນັ້ນ ກະສັດຄວນບູຊາພຣາຫມັນຢ່າງສະເໝີ ດ້ວຍການນົບນ້ອມ: ຖວາຍສິ່ງເສບສຸກອັນດີ, ເຄື່ອງປະດັບ, ແລະຂອງຂວັນອື່ນໆທີ່ຖືກຂໍຢ່າງສຸພາບແລະນໍາມາຖວາຍຢ່າງຖືກຕ້ອງ; ພ້ອມທັງອຸປະຖໍາລ້ຽງດູພວກເຂົາເຫມືອນບິດາ. ມີແຕ່ໂດຍພຣາຫມັນເທົ່ານັ້ນ ສັນຕິພາບຈຶ່ງຈະຢູ່ຍືນໃນແຜ່ນດິນ. ເຫມືອນກ້ອນດິນເຜົາດິບທີ່ໂຍນລົງໃນມະຫາສະມຸດ ລະລາຍໄວ, ດັ່ງນັ້ນເມື່ອໄດ້ຄົບຫາພຣາຫມັນ ການປະພຶດຊົ່ວທັງປວງກໍຖືກທໍາລາຍ ແລະນໍາໄປສູ່ຄວາມພິນາດຂອງມັນເອງ»។
Verse 27
पश्य चन्द्रे कृतं लक्ष्म समुद्रो लवणोदकः: । तथा भगसहस््रेण महेन्द्र: परिचिल्वित:
ວາຍຸ ກ່າວວ່າ: «ເບິ່ງເຖີດ—ດ້ວຍອໍານາດຂອງພຣາຫມັນ ມີຕໍາໜິຖືກວາງໄວ້ເທິງດວງຈັນ; ນ້ໍາທະເລຖືກເຮັດໃຫ້ເຄັມ; ແລະມະເຫນທຣາ (ອິນທຣາ) ຖືກໝາຍດ້ວຍເຄື່ອງໝາຍ ‘ພະຄະ’ ໜຶ່ງພັນ. ຕໍ່ມາ ໂດຍອິດທິພົນດຽວກັນນັ້ນ ເຄື່ອງໝາຍເຫຼົ່ານັ້ນກໍກາຍເປັນ ‘ຕາ’, ແລະດັ່ງນັ້ນ ອິນທຣາ—ຊະຕະກຣະຕຸ—ຈຶ່ງໂດງດັງນາມ ‘ສະຫັດສະຣາກສະ’ (ພັນຕາ)»។
Verse 28
तेषामेव प्रभावेण सहस्ननयनो हासौ । शतक्रतु: समभवत् पश्य माधव यादृशम्
«ໂດຍອໍານາດລ້ວນໆຂອງພຣາຫມັນເຫຼົ່ານັ້ນ ອິນທຣານີ້ຈຶ່ງກາຍເປັນ ‘ພັນຕາ’. ເບິ່ງເຖີດ ໂອ້ ມາດະວະ—ພະລັງອັນຍິ່ງໃຫຍ່ຂອງພວກເຂົາສາມາດກະທໍາໄດ້ເຖິງປານນີ້: ຈາກເຄື່ອງໝາຍທີ່ເກີດຂຶ້ນເທິງພຣະວະກາຍຂອງພຣະອົງໂດຍອິດທິພົນນັ້ນ ພຣະອົງຈຶ່ງໄດ້ນາມ ‘ສະຫັດສະຣາກສະ’ (ພັນຕາ) ແລະ ‘ຊະຕະກຣະຕຸ’ (ຜູ້ປະກອບຍັດຮ້ອຍຄັ້ງ).»
Verse 29
इच्छन् कीर्ति च भूतिं च लोकांश्व मधुसूदन । ब्राह्मणानुमते तिछेत् पुरुष: शुचिरात्मवान्
ວາຍຸ ກ່າວວ່າ: «ໂອ້ ມະທຸສູດະນະ, ຜູ້ໃດປາຖະໜາຊື່ສຽງ, ຄວາມຮຸ່ງເຮືອງ, ແລະໂລກອັນປະເສີດ ຄວນເປັນຄົນບໍລິສຸດ ຄວບຄຸມຕົນເອງໄດ້ ແລະຢູ່ໃຕ້ການນໍາພາແລະການອະນຸມັດຂອງພຣາຫມັນ.»
Verse 30
भीष्म उवाच इत्येतद् वचन श्रुत्वा मेदिन्या मधुसूदन: । साधु साध्विति कौरव्य मेदिनीं प्रत्यपूजयत्
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ້ ກົວຣະວະ, ເມື່ອພຣະມະທຸສູດະນະໄດ້ຍິນຖ້ອຍຄໍາຂອງພູມີເທວີ ພຣະອົງກ່າວວ່າ ‘ດີແທ້! ດີແທ້!’ ແລະໄດ້ສັນລະເສີນພູມີເທວີຢ່າງຫຼາຍ.»
Verse 31
एतां श्रुत्वोपमां पार्थ प्रयतो ब्राह्मणर्षभान् । सतत पूजयेथास्त्वं तत: श्रेयोडभिपत्स्यसे
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ໂອ ປາຣຖະ! ເມື່ອເຈົ້າໄດ້ຟັງຄໍາສອນອັນເປັນອຸປະມານີ້ແລ້ວ ເຈົ້າຄວນດ້ວຍໃຈບໍລິສຸດ ແລະຄວາມພາກພຽນ ບູຊາເຄົາລົບພຣາຫມັນຜູ້ປະເສີດຢ່າງສະເໝີ. ເຮັດເຊັ່ນນັ້ນ ໂອ ບຸດແຫ່ງກຸນຕີ! ເຈົ້າຈະໄດ້ບັນລຸສິ່ງອັນເປັນມົງຄຸນ ແລະເປັນປະໂຫຍດແທ້»។
Verse 33
इस प्रकार श्रीमह्याभारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें ब्राह्मणकी प्रशंसा नामक तैतीसवाँ अध्याय पूरा हुआ
ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງສິ້ນສຸດບົດທີ 33 ຊື່ «ການສັນລະເສີນພຣາຫມັນ» ຢູ່ໃນພາກດານະ-ທັມມະ ພາຍໃນອະນຸສາສະນະປະຣະວະ ຂອງມະຫາພາຣະຕະອັນສັກສິດ. ຄໍາລົງທ້າຍນີ້ເປັນໝາຍວ່າ ຄໍາສອນທີ່ຍົກຍ້ອງອຸດົມຄະຕິແຫ່ງການເຄົາລົບພຣາຫມັນ—ຜູ້ຖືຄອງຄວາມຮູ້ ຄວາມສໍາລວມ ແລະທັມມະ—ໂດຍສະເພາະໃນບົດບາດຂອງການໃຫ້ທານ ໄດ້ສໍາເລັດລົງແລ້ວ.
Verse 34
इति श्रीमहाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि पृथ्वीवासुदेवसंवादे चतुस्त्रिंशो 5ध्याय:
ດັ່ງນັ້ນ ໃນສີຣີມະຫາພາຣະຕະ ພາຍໃນອະນຸສາສະນະປະຣະວະ—ໂດຍສະເພາະໃນພາກດານະ-ທັມມະ—ບົດທີ 34 ອັນນໍາສະເໜີເປັນບົດສົນທະນາລະຫວ່າງ ພຣິຖະວີ (ແຜ່ນດິນ) ແລະ ວາສຸເທວະ ກໍໄດ້ສິ້ນສຸດລົງ. ຄໍາລົງທ້າຍນີ້ໝາຍເຖິງການປິດບົດບາດຂອງການສອນ ທີ່ວາງຫຼັກຈັນຍາຂອງການໃຫ້ທານໄວ້ໃນການສົນທະນາອັນສັກສິດ.
Verse 36
महारथश्न राजन्य एष्टव्य: शत्रुतापन: । सबको यह इच्छा करनी चाहिये कि राष्ट्रमें ब्रह्मतेजसे सम्पन्न पवित्र ब्राह्मण उत्पन्न हो और शत्रुओंको संताप देनेवाले महारथी क्षत्रियकी उत्पत्ति हो
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣະຣາຊາ! ຄວນພາກພຽນໃຫ້ເກີດມະຫາຣະຖີ—ກະສັດຕຣິຍະນັກຮົບຜູ້ສາມາດເຜົາຜານສັດຕູ. ແທ້ຈິງ ທຸກຄົນຄວນປາຖະໜາດັ່ງນີ້: ໃນອານາຈັກໃຫ້ເກີດພຣາຫມັນຜູ້ບໍລິສຸດ ມີຣັດສະມີແຫ່ງພຣະຄໍາຮູ້ອັນສັກສິດ; ແລະໃຫ້ເກີດກະສັດຕຣິຍະຜູ້ເກັ່ງກ້າ ເປັນນັກຮົບຊໍານານ ຜູ້ສາມາດນໍາຄວາມທຸກທໍລະມານໃຫ້ແກ່ກໍາລັງສັດຕູ»។
Verse 46
वासयेत गृहे राजन् न तस्मात् परमस्ति वै । राजन! विशुद्ध जातिसे युक्त तथा तीक्ष्ण व्रतका पालन करनेवाले धर्मज्ञ ब्राह्मणको अपने घरमें ठहराना चाहिये। इससे बढ़कर दूसरा कोई पुण्यकर्म नहीं है
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣະຣາຊາ! ຄວນໃຫ້ທີ່ພັກໃນເຮືອນຂອງຕົນ; ແທ້ຈິງ ບໍ່ມີບຸນໃດສູງກວ່ານີ້»។ ໃນນັຍທາງທັມມະ ຄໍານີ້ຍົກຍ້ອງ “ອະຕິຖິເສວາ” (atithi-sevā)—ການຕ້ອນຮັບ ແລະອຸປະຖຳພ໌ແຂກຜູ້ຄວນເຄົາລົບ (ໂດຍສະເພາະພຣາຫມັນຜູ້ຮູ້ ແລະມີວິໄນ) ເປັນກິດທັມມະອັນສູງສຸດ.
Verse 53
पितर: सर्वभूतानां नैतेभ्यो विद्यते परम् ब्राह्मणोंको जो हविष्य अर्पित किया जाता है उसे देवता ग्रहण करते हैं; क्योंकि ब्राह्मण समस्त प्राणियोंके पिता हैं। इनसे बढ़कर दूसरा कोई प्राणी नहीं है
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ພຣາຫມັນເປັນບິດາຂອງສັດມີຊີວິດທັງປວງ; ບໍ່ມີຜູ້ໃດສູງກວ່າພວກເຂົາ. ຮະວິ (ເຄື່ອງບູຊາ) ທີ່ຖວາຍແດ່ພຣາຫມັນ ເທວະດາຍ່ອມຮັບເອົາ; ເພາະພຣາຫມັນດຳລົງເປັນບິດາສາກົນຂອງສັດທັງຫມົດ. ເຫນືອກວ່າພວກເຂົາ ບໍ່ພົບຜູ້ສູງສຸດອື່ນ».
Verse 66
सर्वे ब्राह्मणमाविश्य सदान्नमुप भुठ्जते । सूर्य, चन्द्रमा, वायु, जल, पृथ्वी, आकाश और दिशा--इन सबके अधिष्ठाता देवता सदा ब्राह्मणके शरीरमें प्रवेश करके अन्न भोजन करते हैं
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ອຳນາດເທວະດາທັງຫມົດ—ຜູ້ອະທິປະໄຕເຫນືອດວງອາທິດ, ດວງຈັນ, ລົມ, ນ້ຳ, ແຜ່ນດິນ, ອາກາດ ແລະ ທິດທັງປວງ—ຍ່ອມເຂົ້າໄປສູ່ກາຍຂອງພຣາຫມັນຢູ່ເປັນນິດ ແລະ ຮັບປະທານອາຫານ. ດັ່ງນັ້ນ ການເຄົາລົບ ແລະ ອຸປະຖຳພຣາຫມັນດ້ວຍທານອັນຖືກທຳນອງ ແລະ ການຕ້ອນຮັບແຂກ ບໍ່ແມ່ນແຕ່ມາລະຍາດສັງຄົມ ແຕ່ເປັນກິດທຳທາງທຳມະທີ່ເຖິງລະບຽບໂລກທັງປວງ; ເພາະເທວະດາຖືກເຂົ້າໃຈວ່າສະຖິດຢູ່ໃນພຣາຫມັນເປັນອາສນະມີຊີວິດຂອງພວກເຂົາ».
Verse 76
देवाक्षाप्यस्य नाश्नन्ति पापस्य ब्राह्मुणद्विष: । ब्राह्मण जिसका अन्न नहीं खाते उसके अन्नको पितर भी नहीं स्वीकार करते। उस ब्राह्मणद्रोही पापात्माका अन्न देवता भी नहीं ग्रहण करते हैं
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ແມ່ນແຕ່ເທວະດາກໍບໍ່ຮັບເອົາເຄື່ອງບູຊາແກ້ບາບ (ປຣາຍະສະຈິຕ) ຂອງຄົນບາບຜູ້ເກີດຄວາມຊັງຕໍ່ພຣາຫມັນ. ຜູ້ໃດທີ່ພຣາຫມັນບໍ່ກິນອາຫານຂອງເຂົາ ອາຫານນັ້ນແມ່ນແຕ່ພິຕຣ (ບັນພະບຸລຸດ) ກໍບໍ່ຮັບ. ອາຫານແລະເຄື່ອງຖວາຍຂອງຜູ້ປະທຸດພຣາຫມັນນັ້ນ ເທວະດາກໍບໍ່ຮັບເຊັ່ນກັນ».
Verse 86
तथैव देवता राजन् नात्र कार्या विचारणा | राजन! यदि ब्राह्मण संतुष्ट हो जायँ तो पितर तथा देवता भी सदा प्रसन्न रहते हैं। इसमें कोई अन्यथा विचार नहीं करना चाहिये
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ດັ່ງນັ້ນແຫຼະ ໂອ ພຣະຣາຊາ—ບໍ່ຈຳເປັນຕ້ອງສົງໄສ ຫຼື ພິຈາລະນາອື່ນໃດ. ຖ້າພຣາຫມັນພໍໃຈ ພິຕຣ (ບັນພະບຸລຸດ) ແລະ ເທວະດາກໍພໍໃຈຢູ່ເປັນນິດ. ໃນຂໍ້ນີ້ ຢ່າໄດ້ຄິດຜິດແຕກຕ່າງ».
Verse 96
नच प्रेत्य विनश्यन्ति गच्छन्ति च परां गतिम् इसी प्रकार वे यजमान भी प्रसन्न होते हैं जिनकी दी हुई हवि ब्राह्मणोंके उपयोगमें आती है। वे मरनेके बाद नष्ट नहीं होते हैं, उत्तम गतिको प्राप्त हो जाते हैं
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໃນທຳນອງດຽວກັນ ຜູ້ປະກອບຍັດ (ຍະຊະມານ) ຜູ້ທີ່ຮະວິທີ່ຕົນຖວາຍໄດ້ເຂົ້າໄປໃນການໃຊ້ສອຍຂອງພຣາຫມັນ ຍ່ອມພໍໃຈໃນໃຈ. ຫຼັງຄວາມຕາຍ ພວກເຂົາບໍ່ສູນສິ້ນ ແຕ່ໄດ້ຮັບຄະຕິອັນສູງສຸດ».
Verse 106
तेन तेनैव प्रीयन्ते पितरो देवतास्तथा । मनुष्य जिस-जिस हविष्यसे ब्राह्मणोंको तृप्त करता है, उसी-उसीसे देवता और पितर भी तृप्त होते हैं
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: ດ້ວຍເຄື່ອງບູຊານັ້ນເອງ ທີ່ມະນຸດເຮັດໃຫ້ພຣາຫມັນພໍໃຈ ເທວະດາ ແລະ ວິນຍານບັນພະບຸລຸດກໍພໍໃຈດ້ວຍເຊັ່ນກັນ.
Frequently Asked Questions
Whether worthiness can be inferred from circumstantial factors (newness, long absence, distant arrival) versus verified moral qualities; the chapter resolves this by prioritizing stable virtues and non-harmful conduct over merely external markers.
Continuously examine character: a worthy recipient is marked by truthfulness, non-violence, self-control, humility, endurance, and tranquility, while inconsistent conduct, cruelty toward dependents, and anti-scriptural posturing negate eligibility for honor.
Not as an explicit phalaśruti formula; instead it provides a normative payoff: right association with genuinely learned persons and the purified, sequential discharge of household obligations ensures one does not fall away from dharma and sustains long-term social and spiritual stability.