Adhyaya 36
Śakra–Śambara Saṃvāda: Brāhmaṇa-sevā, Anasūyā, and Vāg-bala (शक्रशम्बरसंवादः)
Upa-parva: Dāna-Dharma and Brāhmaṇa-Māhātmya (Exemplum: Śakra–Śambara Saṃvāda)
Bhīṣma presents an ancient exemplum to Yudhiṣṭhira: Śakra (Indra), assuming an unrecognized ascetic form, approaches Śambara and asks by what conduct he excels among his own kind. Śambara answers that he does not envy Brāhmaṇas or Brahmā, honors those who teach śāstra, does not disparage what he hears, avoids offense, performs respectful worship, asks questions appropriately, and takes the feet of the wise—thereby causing teachers to speak freely and continually guide him. He describes constant vigilance (wakefulness among the sleeping; attentiveness among the careless) and depicts teachers “pouring” instruction into him like bees depositing honey. He accepts their speech with intelligence, maintaining steady inner composure. Śambara then claims this learning-based ascendancy resembles the moon presiding over stars, and calls śāstra heard from Brāhmaṇa mouths an ‘amṛta’ and an unsurpassed ‘eye.’ The narrative widens: observing a prior deva–asura conflict, Śambara’s father inquires of Soma about the Brāhmaṇas’ success; Soma attributes it to tapas and vāg-bala, contrasts it with royal arm-strength, and warns against pride, domestic complacency for a Brāhmaṇa, and other degradations. Hearing this, Śambara’s father—and later Śakra—honor Brāhmaṇas; Śakra attains Mahendratva, framing reverence and disciplined learning as causally efficacious within the moral logic of the text.
Chapter Arc: युधिष्ठिर पितामह भीष्म से पूछते हैं—राजा के समस्त कर्तव्यों में सबसे भारी कर्तव्य कौन-सा है, और अभिषिक्त नृपति को किस कर्म में प्रवृत्त होना चाहिए। → भीष्म राजधर्म का केंद्र ब्राह्मण-सेवा और ब्राह्मण-प्रतिष्ठा में रखते हैं: वेदज्ञ, श्रोत्रिय, वृद्ध ब्राह्मणों का नित्य पूजन; उनकी शक्ति का वर्णन—उनका क्रोध दावानल-सा, उनकी गति सर्वदिशा-व्यापी; और यह भी कि निन्दा-प्रशंसा में निपुण द्विज शत्रुओं पर भी प्रभाव डालते हैं। साथ ही चेतावनी आती है कि ब्राह्मण-दर्शन/संग से वंचित होने पर क्षत्रिय जातियाँ पतन को प्राप्त होती हैं। → भीष्म का निर्णायक उपदेश—राजा का ‘सबसे प्रधान’ कर्तव्य ब्राह्मणों का अनुष्ठान/सत्कार है; और ब्राह्मणों को जीतना/वश में करना असंभव-सा है: जैसे वायु को मुट्ठी में पकड़ना, चन्द्र को हाथ से छूना, पृथ्वी को उठा लेना—वैसे ही ब्राह्मणों को ‘दुर्जय’ कहा गया। → आचरण-सूत्र स्पष्ट किया जाता है—ब्राह्मणों की निन्दा किसी भी प्रकार न सुनी जाए; जहाँ निन्दा हो वहाँ मौन होकर उठ जाना/स्थान त्याग देना उचित है। राजा को ब्राह्मण-मान, दान, आदर और संरक्षण के द्वारा राज्य-कल्याण साधना चाहिए।
Shlokas
Verse 1
अपने-आप बछ। आर: त्रयस्त्रिंशो5 ध्याय: ब्राह्मणके महत्त्वका वर्णन युधिछिर उवाच कि राज्ञ: सर्वकृत्यानां गरीय: स्यात् पितामह । कुर्वन् कि कर्म नृपतिरुभी लोकौ समश्लुते
ຢຸທິສຖິຣະ ກ່າວວ່າ: “ພຣະອາຈານປູ່, ໃນໜ້າທີ່ທັງປວງຂອງກະສັດ ໜ້າທີ່ໃດໜັກແໜ້ນ ແລະສູງສຸດ? ດ້ວຍການປະພຶດກຳປະເພດໃດ ຜູ້ປົກຄອງຈຶ່ງຈະໄດ້ຄວາມຜາສຸກທັງໃນໂລກນີ້ ແລະໂລກໜ້າ?”
Verse 2
भीष्म उवाच एतदू राज्ञ: कृत्यतममभिषिक्तस्य भारत । ब्राह्मणानामनुष्ठानमत्यन्तं सुखमिच्छता
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: “ໂອ ພາຣະຕະ, ສໍາລັບກະສັດຜູ້ໄດ້ຮັບພິທີອະພິເສກຢ່າງຖືກຕ້ອງ ນີ້ແທ້ແລ້ວແມ່ນໜ້າທີ່ຈໍາເປັນທີ່ສຸດ—ການປະພຶດຕາມພັນທະທີ່ພຶງມີຕໍ່ພຣາຫມະນ໌ຢ່າງສັດຊື່ ສໍາລັບຜູ້ປາຖະໜາສະຫວັດດີສູງສຸດ ແລະຄວາມຜາສຸກອັນຍືນຍາວ.”
Verse 3
श्रोत्रियान् ब्राह्मणान् वृद्धान् नित्यमेवाभिपूजयेत्
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: ກະສັດພຶງເຄົາລົບບູຊາພຣາຫມະນ໌ຜູ້ຮຽນຮູ້—ຜູ້ມັ່ນຄົງໃນການສຶກສາເວດ—ແລະຜູ້ເຖົ້າແກ່ເປັນນິດ. ທ່ານຄວນເຂົ້າໄປຫາພຣາຫມະນ໌ຜູ້ຮູ້ຫຼາຍທີ່ອາໄສຢູ່ໃນເມືອງ ແລະບ້ານນອກ, ເວົ້າດ້ວຍຖ້ອຍຄໍາອ່ອນໂຍນ, ມອບອາຫານແລະສິ່ງອໍານວຍຄວາມສະດວກອັນດີ, ແລະກົ້ມສີສະດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ ເພື່ອສະແດງກຽດຕິທີ່ຄວນມີ. ແນວຄິດທາງຈິດທຳຄື: ການປົກຄອງອັນຊອບທຳຖືກຄ້ຳຈຸນໂດຍຄວາມຖ່ອມຕົນ, ຄວາມເອື້ອເຟື້ອ, ແລະການເຄົາລົບຕໍ່ຄວາມຮູ້ແລະວັຍວຸຒິ.
Verse 4
पौरजानपदांक्षापि ब्राह्मणांश्न बहुशुतान् । सान्त्वेन भोगदानेन नमस्कारैस्तथार्चयेत्
ພະຣາຊາຄວນເຄົາລົບນັບຖືພຣາຫມັນຜູ້ຮູ້ເວດ ແລະຜູ້ເຖົ້າແກ່ຢູ່ເສມອ. ພຣາຫມັນຜູ້ໄດ້ຟັງຮຽນຫຼາຍ ທີ່ອາໄສຢູ່ໃນເມືອງ ແລະຊົນນະບົດ ຄວນຖືກບູຊາດ້ວຍຄໍາອ່ອນຫວານ ດ້ວຍການມອບພອນພິເສດ ແລະດ້ວຍການນົບນ້ອມຄໍານັບຖື.
Verse 5
एतत् कृत्यतमं राज्ञो नित्यमेवोपलक्षयेत् । यथा5त्मानं यथा पुत्रांस्तथैतान् प्रतिपालयेत्
ນີ້ແມ່ນກິດທີ່ສໍາຄັນທີ່ສຸດຂອງພະຣາຊາ ຄວນພິຈາລະນາໄວ້ເສມອ. ດັ່ງທີ່ພະອົງປົກປ້ອງຕົນເອງ ແລະລູກຊາຍຂອງພະອົງຢ່າງໃດ ກໍຄວນປົກປ້ອງພຣາຫມັນເຫຼົ່ານີ້ຢ່າງນັ້ນ.
Verse 6
ये चाप्येषां पूज्यतमास्तान् दृढ़ प्रतिपूजयेत् । तेषु शान्तेषु तद् राष्ट्र सर्वमेव विराजते
ແລະໃນພວກເຂົາ ຜູ້ໃດທີ່ຄວນເຄົາລົບສູງສຸດ ກໍຄວນບູຊາຢ່າງໝັ້ນຄົງ ແລະໃຫ້ກຽດເປັນພິເສດ. ເມື່ອຜູ້ຄວນເຄົາລົບເຫຼົ່ານັ້ນສະຫງົບ ແລະພໍໃຈ ອານາຈັກນັ້ນທັງໝົດກໍສ່ອງສະຫວ່າງດ້ວຍຄວາມຮຸ່ງເຮືອງ.
Verse 7
जो इन ब्राह्मणोंके भी पूजनीय हों उन पुरुषोंका भी सुस्थिर चित्तसे पूजन करे; क्योंकि उनके शान्त रहनेपर ही सारा राष्ट्र शान्त एवं सुखी रह सकता है ।।
ຜູ້ໃດທີ່ແມ່ນແຕ່ພຣາຫມັນເຫຼົ່ານີ້ຍັງນັບຖືບູຊາ ພະຣາຊາກໍຄວນບູຊາຜູ້ນັ້ນດ້ວຍໃຈທີ່ໝັ້ນຄົງ; ເພາະເມື່ອພວກເຂົາສະຫງົບ ອານາຈັກທັງໝົດຈຶ່ງສະຫງົບ ແລະຢູ່ດີມີສຸກ. ພວກເຂົາຄວນຖືກບູຊາ ຄວນຖືກນົບນ້ອມ ຄວນຖືກໃຫ້ກຽດ ດັ່ງບິດາ. ການດໍາລົງຊີວິດຂອງຜູ້ຄົນພຶ່ງພາພວກເຂົາ ເຫມືອນສັດທັງຫຼາຍພຶ່ງພາວາສະວະ (ອິນທຣາ) ຜູ້ໃຫ້ຝົນ.
Verse 8
अभिचारैरुपायैश्न दहेयुरपि चेतसा | निःशेषं कुपिता: कुर्युरुग्रा: सत्यपराक्रमा:
ເມື່ອພຣາຫມັນຜູ້ກ້າຫານດ້ວຍສັດຈະ ໂກດແຄ້ນແລະປາກົດຮູບອັນດຸຮ້າຍ ໃນເວລານັ້ນ ດ້ວຍອະພິຈານ (ຄາຖາອາຖັນ) ຫຼືອຸບາຍອື່ນໆ ແຕ່ພຽງຕັ້ງໃຈຄິດກໍສາມາດເຜົາຝ່າຍຕໍ່ຕ້ານໃຫ້ໝົດສິ້ນ ແລະທໍາລາຍໃຫ້ພິນາດທັງປວງ.
Verse 9
नान्तमेषां प्रपश्यामि न दिशश्वाप्यपावृता: । कुपिता: समुदीक्षन्ते दावेष्वग्निशिखा इव
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ເຫັນຈຸດສິ້ນສຸດຂອງພວກເຂົາ ແລະບໍ່ເຫັນທິດໃດທີ່ບໍ່ຖືກກີດຂວາງ. ເມື່ອໂກດກ້າ ພວກເຂົາຈ້ອງມອງຮອບດ້ານ ດັ່ງລິ້ນໄຟທີ່ພຸ່ງຂຶ້ນໃນໄຟປ່າ»។
Verse 10
मुझे इनका अन्त दिखायी नहीं देता। इनके लिये किसी भी दिशाका द्वार बंद नहीं है। ये जिस समय क्रोधमें भर जाते हैं उस समय दावानलकी लपटोंके समान हो जाते हैं और वैसी ही दाहक दृष्टिसे देखने लगते हैं ।।
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ເຫັນຂອບເຂດຂອງຄົນເຫຼົ່ານີ້. ບໍ່ມີປະຕູໃນທິດໃດທີ່ປິດຕໍ່ພວກເຂົາ. ເມື່ອເຂົາເຈົ້າເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມໂກດ ເຂົາເຈົ້າກໍເປັນດັ່ງລິ້ນໄຟໃນໄຟປ່າ ແລະຈ້ອງມອງດ້ວຍສາຍຕາທີ່ເຜົາໄໝ້. ແມ່ນແຕ່ຜູ້ກ້າຫານກໍຍັງຢ້ານພວກເຂົາ ເພາະຄຸນຄ່າພາຍໃນຂອງພວກເຂົາຍິ່ງໃຫຍ່ຫຼາຍ. ໃນບັນດາພຣາຫມັນເຫຼົ່ານີ້ ບາງຄົນປິດບັງພະລັງດັ່ງບໍ່ນ້ຳທີ່ຖືກຫຍ້າປົກ ແຕ່ບາງຄົນສ່ອງສະຫວ່າງແຈ້ງ ບໍລິສຸດ ດັ່ງຟ້າໃສ»។
Verse 11
प्रसह्मकारिण: केचित् कार्पासमृदवो परे । (मान्यास्तेषां साधवो ये न निन्द्याश्षाप्पसाधव: ।) सन्ति चैषामतिशठास्तथैवान्ये तपस्विन:
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໃນພວກເຂົາ ບາງຄົນກະທຳດ້ວຍກຳລັງແລະຄວາມແຂງກ້າ, ບາງຄົນອ່ອນນຸ່ມດັ່ງຝ້າຍ. ຜູ້ທີ່ດີແທ້ໃນພວກເຂົາຄວນໄດ້ຮັບການນັບຖື; ແຕ່ແມ່ນແຕ່ຜູ້ທີ່ບໍ່ດີ ກໍບໍ່ຄວນຖືກດ່າທໍ. ແທ້ຈິງແລ້ວ ໃນພຣາຫມັນເຫຼົ່ານີ້ ມີບາງຄົນຫຼອກລວງຢ່າງຫນັກ ແລະອີກບາງຄົນເປັນຕະປະສະວີຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່»។
Verse 12
कृषिगोरक्ष्यमप्येके भैक्ष्यमन्ये5प्यनुछ्िता: । चौराश्नान्येडनृताश्चान्ये तथान्ये नटनर्तका:
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ບາງຄົນ (ແມ່ນແຕ່ໃນພວກທີ່ຄວນດຳລົງຊີວິດດ້ວຍວິໄນສູງ) ດຳລົງຊີວິດດ້ວຍການເຮັດນາແລະລ້ຽງງົວ; ບາງຄົນຢູ່ດ້ວຍການຂໍທານ. ບາງຄົນໄປທາງລັກຂໂມຍ, ບາງຄົນເວົ້າຕົວະ, ແລະບາງຄົນຫາກິນເປັນນັກສະແດງແລະນັກຟ້ອນ. ນີ້ແມ່ນຫຼັກຖານແຫ່ງການຕົກຕ່ຳແລະຄວາມສັບສົນຂອງອາຊີບທີ່ຄວນເປັນ—ຜູ້ຄົນລະທິ້ງຫນ້າທີ່ທີ່ກຳນົດໄວ້ ແລະເລືອກວິທີຢູ່ລອດທີ່ນ່າສົງໄສ»។
Verse 13
सर्वकर्मसहा श्षान्ये पार्थिवेष्वितरेषु च । विविधाकारययुक्ताश्न ब्राह्मणा भरतर्षभ
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ເປັນດັ່ງງົວຜູ້ປະເສີດໃນວົງສາບາຣະຕະ, ພຣາຫມັນສາມາດຮັບເຮັດວຽກທຸກຢ່າງ—ຈະໃນການຮັບໃຊ້ກະສັດ ຫຼືໃນຫມູ່ຊົນອື່ນໆກໍຕາມ. ດ້ວຍບົດບາດແລະຮູບແບບອັນຫຼາກຫຼາຍ ພວກເຂົາປັບຕົວໄດ້ຫຼາຍວິທີ»។
Verse 14
नानाकर्मसु रक्तानां बहुकरमोपजीविनाम् । धर्मज्ञानां सतां तेषां नित्यमेवानुकीर्तयेत्
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: ຄວນກ່າວສັນລະເສີນຢູ່ເສມອ ຕໍ່ບຣາຫມັນຜູ້ດີ ຜູ້ຮູ້ທຳ ຜູ້ປະກອບກິດຫນ້າທີ່ຫຼາຍປະເພດ ແລະດຳລົງຊີວິດດ້ວຍວຽກງານຫຼາຍຢ່າງ. ຄວາມໝັ້ນຄົງໃນທຳອັນຖືກຕ້ອງ ແມ່ນຄວນໄດ້ຮັບການສັນລະເສີນບໍ່ຂາດສາຍ.
Verse 15
पितृणां देवतानां च मनुष्योरगरक्षसाम् । पुराप्येते महाभागा ब्राह्मणा वै जनाधिप,नरेश्वर! प्राचीनकालसे ही ये महाभाग ब्राह्मण-लोग देवता, पितर, मनुष्य, नाग और राक्षसोंके पूजनीय हैं
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: ໂອ ຈອມກະສັດ ຜູ້ເປັນເຈົ້າແຫ່ງມະນຸດ! ຕັ້ງແຕ່ການເກົ່າແກ່ມາ ບຣາຫມັນຜູ້ມີສິຣິອັນຍິ່ງເຫຼົ່ານີ້ ເປັນຜູ້ຄວນແກ່ການນະມັດສະການ ສຳລັບພິຕຣະ (ບັນພະບຸລຸດ) ແລະເທວະດາ ທັງຍັງສຳລັບມະນຸດ, ນາກ, ແລະຣາກສະສະ ດ້ວຍ.
Verse 16
नैते देवैर्न पितृभिर्न गन्धर्वर्न राक्षसै: । नासुरैर्न पिशाचैश्न शक्या जेतुं द्विजातय:,ये द्विज न तो देवताओं, न पितरों, न गन्धर्वों, न राक्षसों, न असुरों और न पिशाचोंद्वारा ही जीते जा सकते हैं
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: ບຸລຸດຜູ້ເກີດສອງຄັ້ງ (ທະວິຊະ) ເຫຼົ່ານີ້ ບໍ່ອາດຖືກພິຊິດໄດ້—ບໍ່ໂດຍເທວະດາ, ບໍ່ໂດຍພິຕຣະ, ບໍ່ໂດຍຄັນທັຣວະ, ບໍ່ໂດຍຣາກສະສະ, ບໍ່ໂດຍອະສຸຣະ, ແມ່ນແຕ່ພິສາຈະກໍບໍ່ອາດ.
Verse 17
अदैवं दैवतं कुर्युर्दैवतं चाप्पदैवतम् । यमिच्छेयु: स राजा स्याद् ये नेष्ट: स पराभवेत्
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: ພວກເຂົາສາມາດເຮັດໃຫ້ສິ່ງທີ່ບໍ່ແມ່ນເທວະດາ ກາຍເປັນເທວະດາໄດ້, ແລະຍັງສາມາດຖອນເທວະພາບອອກຈາກຜູ້ທີ່ເປັນເທວະດາແທ້ໄດ້. ຜູ້ໃດທີ່ພວກເຂົາປາດຖະໜາໃຫ້ເປັນກະສັດ ຜູ້ນັ້ນກໍເປັນກະສັດ; ຜູ້ໃດທີ່ພວກເຂົາບໍ່ປາດຖະໜາຮັບເປັນກະສັດ ຜູ້ນັ້ນຍ່ອມປະສົບຄວາມພ່າຍແພ້.
Verse 18
परिवादं च ये कुर्युब्रह्मिणानामचेतस: । सत्यं ब्रवीमि ते राजन् विनश्येयुर्न संशय:
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: ໂອ ກະສັດ! ຂ້າພະເຈົ້າກ່າວຄວາມຈິງແກ່ທ່ານ: ຜູ້ໃດທີ່ໂງ່ເຂົາ ແລະເຮັດການນິນທາ ຫຼືກ່າວຮ້າຍຕໍ່ບຣາຫມັນ ຜູ້ນັ້ນຈະພິນາດ—ບໍ່ມີຂໍ້ສົງໄສ.
Verse 19
निन्दाप्रशंसाकुशला: कीर्त्यकीर्तिपरायणा: । परिकुप्यन्ति ते राजन् सतत द्विषतां द्विजा:
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະຣາຊາ! ບັນດາພຣາຫມັນຜູ້ຊໍານານໃນການຕໍານິແລະສັນລະເສີນ ແລະຜູ້ມຸ່ງໝັ້ນຈະເພີ່ມພູນຊື່ສຽງຫຼືຄວາມອັບອາຍຂອງຜູ້ຄົນ ຍ່ອມຖືກກະຕຸ້ນ—ໂກດຢູ່ເສມອ—ຕໍ່ຜູ້ທີ່ຖືຄວາມພະຍາບາດຕໍ່ພວກເຂົາຢູ່ຕະຫຼອດ»។
Verse 20
ब्राह्मणा यं प्रशंसन्ति पुरुष: स प्रवर्धते । ब्राह्मणैर्य: पराकृष्ट: पराभूयात् क्षणाद्धि सः
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ຜູ້ໃດທີ່ພຣາຫມັນສັນລະເສີນ ຜູ້ນັ້ນຍ່ອມເຕີບໃຫຍ່ແລະຮຸ່ງເຮືອງ. ແຕ່ຜູ້ໃດທີ່ພຣາຫມັນຕໍານິ ແລະດຶງລົງດ້ວຍຄໍາພິພາກສາ ຜູ້ນັ້ນຈະພົບຄວາມພ່າຍແພ້—ແທ້ຈິງ ໃນພຽງຊົ່ວພິບຕາ»។
Verse 21
शका यवनकाम्बोजास्तास्ता: क्षत्रियजातय: । वृषलत्वं परिगता ब्राह्मणानामदर्शनात्
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ຊາກະ, ຢະວະນະ, ກາມໂບຊະ ແລະຊົນເຜົ່າອື່ນໆ ເຄີຍເປັນສາຍພັນກະສັດຕຣິຍະແຕ່ເດີມ. ແຕ່ເມື່ອຂາດການຊີ້ນໍາ ແລະການຄ້ຳຈຸນຂອງພຣາຫມັນ ພວກເຂົາກໍຕົກລົງສູ່ສະພາບ ‘ວຶສະລະ’ (vṛṣala) ຖືກນັບວ່າເສື່ອມຕໍ່າ ຢູ່ນອກລະບຽບອັນຖືກຕ້ອງຕາມທຳ»។
Verse 22
द्राविडाश्व॒ कलिड्नाश्च पुलिन्दाश्षाप्युशीनरा: । कोलिसर्पा माहिषकास्तास्ता: क्षत्रियजातय:
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ດຣາວິດະ, ກະລິງກະ, ພຸລິນດະ ແລະອຸຊີນະຣະ; ກໍລິສັຣປະ ແລະມາຫິສະກະ—ຊຸມຊົນເຫຼົ່ານີ້ແລະອື່ນໆ ເຄີຍເປັນສາຍພັນກະສັດຕຣິຍະແຕ່ເດີມ. ແຕ່ເມື່ອຂາດພຣະເມດຕາແລະການຄ້ຳຈຸນຂອງພຣາຫມັນ ພວກເຂົາກໍຖືກນັບເປັນຊູດຣະ (śūdra). ດັ່ງນັ້ນ ໂອ ພະຣາຊາ ຜູ້ປະເສີດໃນບັນດາວີຣະຊົນຜູ້ມີໄຊ, ຄວາມສະຫວັດດີຢູ່ໃນການຍອມອ່ອນຕໍ່ພຣາຫມັນ; ບໍ່ຄວນຫາທາງເອົາຊະນະພວກເຂົາ»។
Verse 23
वृषलत्वं परिगता ब्राह्मणानामदर्शनात् । श्रेयान् पराजयस्तेभ्यो न जयो जयतां वर
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ເພາະຂາດການເຫັນແລະການຊີ້ນໍາຂອງພຣາຫມັນ ພວກເຂົາຈຶ່ງຕົກລົງສູ່ສະພາບ ວຶສະລະ (vṛṣala). ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນບັນດາຜູ້ມີໄຊ, ການຍອມພ່າຍແກ່ພຣາຫມັນດີກວ່າ; ໄຊຊະນະເໜືອພວກເຂົາບໍ່ແມ່ນໄຊຊະນະອັນດີແທ້»។
Verse 24
यस्तु सर्वमिदं हन्याद् ब्राह्मणं च न तत्समम् | ब्रह्मवध्या महान् दोष इत्याहु: परमर्षय:
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ແມ່ນແຕ່ຜູ້ໃດຈະທຳລາຍໂລກນີ້ທັງໝົດ ບາບນັ້ນກໍບໍ່ເທົ່າກັບບາບຂອງການຂ້າພຣາຫມັນ. ບັນດາລະສີຜູ້ສູງສຸດກ່າວວ່າ «ພຣະຫມະຫັດຕະຍາ» (ການຂ້າພຣາຫມັນ) ແມ່ນໂທດຜິດອັນໜັກຫນ່ວງຍິ່ງ.
Verse 25
परिवादो द्विजातीनां न श्रोतव्य: कथंचन । आसीताधोमुखलस्तूष्णीं समुत्थाय व्रजेच्च वा
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ການນິນທາຜູ້ເກີດສອງຄັ້ງ (ທະວິຊະ) ບໍ່ຄວນຟັງເລີຍ ບໍ່ວ່າດ້ວຍວິທີໃດ. ຖ້າມີການດູຖູກເກີດຂຶ້ນ ຄວນນັ່ງງຽບໆ ກົດໜ້າລົງ ຫຼືລຸກຂຶ້ນແລ້ວຈາກທີ່ນັ້ນໄປ.
Verse 26
कर्तव्यं पार्थिवेन्द्रेण तथैव भरतर्षभ । भीष्मजीने कहा--भारत! राजसिंहासनपर अभिषिक्त होकर राज्यशासन करनेवाले राजाका सबसे प्रधान कर्तव्य यही है कि वह ब्राह्मणोंकी सेवा-पूजा करे। भरतश्रेष्ठ! अक्षय सुखकी इच्छा रखनेवाले नरेशको ऐसा ही करना चाहिये
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນວົງພະຣະຕະ, ນີ້ແມ່ນໜ້າທີ່ສູງສຸດຂອງກະສັດຜູ້ໄດ້ຮັບພິທີອະພິເສກ ແລະນັ່ງເທິງບັນລັງ: ຄືການເຄົາລົບ ຮັບໃຊ້ ແລະບູຊາພຣາຫມັນ. ຜູ້ປົກຄອງທີ່ປາດຖະໜາຄວາມສຸກອັນຍືນຍາວ ຄວນປະພຶດດັ່ງນີ້. ເພາະໃນໂລກນີ້ ບໍ່ເຄີຍມີ ແລະກໍຈະບໍ່ມີອີກ ຜູ້ໃດທີ່ກ້າດຳລົງຊີວິດຢ່າງສຸກສະບາຍ ໂດຍຕໍ່ຕ້ານພຣາຫມັນ.
Verse 27
दुर्ग्राह्मो मुष्टिना वायुर्दु:स्पर्श: पाणिना शशी । दुर्धरा पृथिवी राजन दुर्जया ब्राह्मणा भुवि
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ໂອ ພະຣາຊາ, ດັ່ງກັບການຈັບລົມໄວ້ໃນກຳປັ້ນ, ການແຕະດວງຈັນດ້ວຍມື, ຫຼືການຍົກແຜ່ນດິນຂຶ້ນ—ເປັນວຽກທີ່ຫຍຸ້ງຍາກຢ່າງຍິ່ງ—ສະນັ້ນເທົ່ານັ້ນ ການເອົາຊະນະພຣາຫມັນໃນໂລກນີ້ກໍຫຍຸ້ງຍາກຈົນຍາກຈະຊະນະ.
Verse 33
इति श्रीमहाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि ब्राह्मणप्रशंसा नाम त्रयस्त्रिंशो 5ध्याय:
ດັ່ງນີ້ ໃນມະຫາພາຣະຕະອັນສັກສິດ ໃນອະນຸສາສະນະປະຣະວະ ພາກດານະທັມມະ, ບົດທີ 33 ຊື່ວ່າ «ການສັນລະເສີນພຣາຫມັນ» ກໍສິ້ນສຸດລົງແລ້ວ.
Frequently Asked Questions
Whether status and power should override reverence for knowledge: the episode tests if one can honor and learn from Brāhmaṇas/teachers without envy or defensiveness, even when approached under uncertain identity.
Sustained humility and disciplined receptivity—listening without disparagement, asking fitting questions, avoiding offense, and maintaining vigilance—are presented as the practical mechanism by which instruction is transmitted and character is formed.
Yes: the narrative closes with consequential validation—Śakra, after hearing Śambara’s account, honors the Brāhmaṇas and attains Mahendratva—encoding a causal claim that reverence for śāstra-bearers and ethical learning yields tangible elevation within the text’s moral economy.