Adhyaya 30
Indra–Mataṅga Saṃvāda: On the rarity and responsibilities of Brāhmaṇya (इन्द्र-मतङ्ग संवादः)
Upa-parva: Brāhmaṇya-prāpti and Indra–Mataṅga Saṃvāda (Episode on the attainability of brāhmaṇya)
Bhīṣma recounts that Mataṅga, overwhelmed by sorrow, undertakes severe austerity at Gayā for a hundred years, becoming emaciated and near collapse. As he falls, Indra (Vāsava/Śakra), characterized as a beneficent granter of boons, catches him and addresses him: Mataṅga’s brāhmaṇatva is said to be obstructed by ‘paripanthins’ (hindrances), and Indra asserts a normative maxim—honoring brāhmaṇas yields happiness, while failing to honor them yields suffering; further, the welfare (yogakṣema) of beings is ‘collected’ in the brāhmaṇa, and ancestors and deities are satisfied through them. Indra adds that brāhmaṇya is attained only after many births. Mataṅga replies that Indra’s words intensify his distress; he laments those who obtain brāhmaṇya yet do not uphold it, calling such neglect a grave moral failure, and he argues from his own restrained life (non-violence, non-attachment) that he should qualify. He requests a form of free movement and recognition without antagonizing brāhmaṇa–kṣatra relations and seeks enduring fame. Indra grants a boon: Mataṅga will be known as ‘Chandodeva’ and be revered by women. Indra departs; Mataṅga relinquishes life and attains an excellent station. Bhīṣma concludes by reiterating brāhmaṇya as a supreme yet difficult-to-attain status, aligning with Indra’s statement.
Chapter Arc: युधिष्ठिर, भीष्म से एक तीखा प्रश्न करते हैं—क्या क्षत्रिय, वैश्य या शूद्र तपस्या आदि से ब्राह्मणत्व प्राप्त कर सकता है? और यदि हाँ, तो उसका मार्ग क्या है? → भीष्म ‘मतंग’ की कथा उठाते हैं: तपस्वी मतंग इन्द्र से ब्राह्मणत्व की याचना करता है। कथा में एक गधी अपने पुत्र गधे के नाक के असह्य घाव को देखकर कहती है कि उस पर ब्राह्मण नहीं, चाण्डाल सवार है—और यह संकेत मतंग के भीतर छिपे कर्म-दोष/जन्म-द्वंद्व को उभार देता है। गधा पूछता है कि उसे चाण्डाल कैसे जाना गया और किस कर्म से ब्राह्मणत्व नष्ट हुआ—कथा का नैतिक रहस्य गहराता जाता है। → इन्द्र मतंग से स्पष्ट कहते हैं कि ‘ब्राह्मणत्व’ केवल तप से अर्जित होने वाली वस्तु नहीं; वह सर्वभूत-श्रेष्ठता, परम पवित्रता और संस्कार-धर्म का उच्चतम पद है—और चाण्डाल-योनि में जन्मे के लिए उसे ‘कथंचन’ प्राप्त करना असंभव बताया जाता है। साथ ही चेतावनी दी जाती है कि इस दुर्लभ पद की हठी प्रार्थना में अति करने पर शीघ्र विनाश भी हो सकता है। → कथा का निष्कर्ष युधिष्ठिर के प्रश्न को कठोर उत्तर देता है: केवल बाह्य तप या आकांक्षा से ‘विप्रत्व’ नहीं मिलता; कर्म, संस्कार, शुद्धि और लोक-मान्य पवित्रता की मर्यादा निर्णायक है। भीष्म इस प्रसंग से वर्ण-धर्म की सीमाएँ और ‘श्रेष्ठता’ की परिभाषा को रेखांकित करते हैं। → युधिष्ठिर के मन में अगला प्रश्न उभरता है—यदि तप पर्याप्त नहीं, तो ‘श्रेष्ठता’ और ‘पवित्रता’ का वास्तविक मानदंड क्या है: जन्म, कर्म, या आचरण?
Shlokas
Verse 1
/ (दाक्षिणात्य अधिक पाठका १ श्लोक मिलाकर कुल १०७ श्लोक हैं) अपना छा अर: 2 सप्तविशो<्ध्याय: ब्राह्मणत्वके लिये तपस्या करनेवाले मतड़की इन्द्रसे बातचीत युधिछिर उवाच प्रज्ञाश्रुताभ्यां वृत्तेन शीलेन च यथा भवान् | गुणैश्व विविधै: सर्वर्वयसा च समन्वित:
ຢຸທິສຖິຣະ ກ່າວວ່າ: “ໂອ ກະສັດໃນຫມູ່ມະນຸດ, ຜູ້ປະເສີດສຸດໃນຫມູ່ຜູ້ມີທຳ! ດັ່ງທີ່ທ່ານພ້ອມດ້ວຍປັນຍາແລະວິຊາ, ດ້ວຍຄວາມປະພຶດຕົງແລະອຸປະນິໄສດີ, ແລະພ້ອມດ້ວຍຄຸນງາມຄວາມດີທຸກປະການ, ທ່ານຍັງມີອາຍຸສູງສຸດອີກດ້ວຍ. ເນື່ອງຈາກທ່ານໂດດເດັ່ນດ້ວຍປັນຍາ, ຄວາມເຂົ້າໃຈລຶກຊຶ້ງ, ແລະຕະປະສະຍາ, ຂ້າພະເຈົ້າຈຶ່ງຂໍຖາມທ່ານເລື່ອງທຳ. ໃນໂລກນີ້ ນອກຈາກທ່ານ ບໍ່ມີຜູ້ໃດອື່ນທີ່ຈະຖາມໄດ້ທຸກປະເພດຄໍາຖາມ”
Verse 2
भवान् विशिष्टो बुद्ध्या च प्रज्ञया तपसा तथा । तस्माद् भवन्तं पृच्छामि धर्म धर्मभूतां वर । नान्यस्त्वदन्यो लोकेषु प्रष्टव्यो5स्ति नराधिप
ຢຸທິສຖິຣ ກ່າວວ່າ: «ທ່ານໂດດເດັ່ນດ້ວຍປັນຍາ ຄວາມຮູ້ແຈ້ງ ແລະຕະປະສະຍາ. ດັ່ງນັ້ນຂ້າພະເຈົ້າຈຶ່ງຂໍຖາມທ່ານເຖິງທຳມະ, ໂອ ຜູ້ປະເສີດທີ່ສຸດໃນບັນດາຜູ້ທຳຄວາມຊອບທຳ. ໃນທຸກໂລກບໍ່ມີໃຜອື່ນເທົ່າທ່ານ, ໂອ ພະຣາຊາ, ຜູ້ຄວນແກ່ການຖາມ»។
Verse 3
क्षत्रियो यदि वा वैश्य: शूद्रो वा राजसत्तम । ब्राह्म॒ण्यं प्राप्रुयाद् येन तन्मे व्याख्यातुमहसि
ຢຸທິສຖິຣ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະຣາຊາຜູ້ປະເສີດທີ່ສຸດ, ຖ້າກະສັດຕຣິຍະ ຫຼື ໄວສະຍະ ຫຼືແມ່ນແຕ່ ຊູດຣະ ປາດຖະນາຈະບັນລຸສະຖານະພຣາຫມະນະ, ດ້ວຍວິທີໃດຈຶ່ງຈະໄດ້ຮັບ? ຂໍທ່ານອະທິບາຍໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າ»។
Verse 4
तपसा वा सुमहता कर्मणा वा श्रुतेन वा । ब्राह्म॒ण्यमथ चेदिच्छेत् तन्मे ब्रूहि पितामह
ຢຸທິສຖິຣ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣະອາຈານຜູ້ເປັນປູ່ຍ່າ (ປິຕາມະຫະ), ຖ້າຜູ້ໃດປາດຖະນາຈະບັນລຸພຣາຫມະນະພາບອັນແທ້, ຂໍທ່ານບອກຂ້າພະເຈົ້າວ່າຈະໄດ້ມາໂດຍຫຍັງ—ໂດຍຕະປະສະຍາອັນຍິ່ງ, ໂດຍການກະທຳອັນສູງສົ່ງ, ຫຼືໂດຍການຮຽນຮູ້ແລະການສະຫວາດຢາຍພຣະເວດ?»
Verse 5
भीष्म उवाच ब्राह्म॒ण्यं तात दुष्प्राप्यं वर्ण: क्षत्रादिभिस्त्रिभि: । परं हि सर्वभूतानां स्थानमेतद् युधिछ्िर
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ລູກເອີຍ ຢຸທິສຖິຣ, ພຣາຫມະນະພາບນັ້ນຍາກຈະໄດ້ມາສຳລັບສາມວັນນະອື່ນ—ເຊັ່ນ ກະສັດຕຣິຍະ ແລະອື່ນໆ. ເພາະສະຖານະນີ້ແມ່ນທີ່ສູງສຸດສຳລັບສັດທັງປວງ.»
Verse 6
बद्दीस्तु संसरन् योनीर्जायमान: पुन: पुनः । पर्याये तात कम्मिंश्रिद् ब्राह्मणो नाम जायते,तात! बहुत-सी योनियोंमें बारंबार जन्म लेते-लेते कभी किसी समय संसारी जीव ब्राह्मणकी योनिमें जन्म लेता है
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ສັດຜູ້ຖືກຜູກມັດໄວ້ໃນສັງສານ ຍ່ອມພະເນຈອນຜ່ານຄັນທະຫຼາຍຢ່າງ ເກີດແລ້ວເກີດອີກ ຊ້ຳແລ້ວຊ້ຳອີກ. ແລ້ວໃນວັນໜຶ່ງຕາມວົງຈອນນັ້ນ—ລູກເອີຍ—ອາໄສກຳທີ່ສະສົມໄວ້ ມັນຈຶ່ງໄດ້ເກີດໃນສະຖານະທີ່ເອີ້ນວ່າ ‘ພຣາຫມະນະ’.»
Verse 7
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । मतड़स्य च संवादं गर्दभ्याश्व॒ युधिछिर,युधिष्ठिर! इस विषयमें जानकार मनुष्य मतड़् और गर्दभीके संवादरूप इस प्राचीन इतिहासका उदाहरण दिया करते हैं
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ໃນເລື່ອງນີ້ດ້ວຍ ໂອ ຢຸທິສຖິຣ ບັນດາຜູ້ຮູ້ທັນຍົກເອົາແບບຢ່າງເກົ່າແກ່ມາອ້າງ: ນິທານໂບຮານໃນຮູບແບບສົນທະນາລະຫວ່າງ ມະຕັງຄະ ແລະ ລາເພດຍິງ»។
Verse 8
द्विजाते: कस्यचित् तात तुल्यवर्ण: सुतस्त्वभूत् । मतज़्े नाम नाम्ना वै सर्वे: समुदितो गुणै:
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ລູກເອີຍ ໃນກາລກ່ອນ ມີບຸດຄົນໜຶ່ງເກີດແກ່ຊາຍຜູ້ເປັນທະວິຊະ (ຜູ້ເກີດສອງຄັ້ງ) ແລະຖືກນັບວ່າຢູ່ໃນວັນນະດຽວກັນກັບບິດາ. ຊື່ຂອງເຂົາແມ່ນ ມະຕັງຄະ ແລະເປັນຜູ້ພ້ອມດ້ວຍຄຸນຄວາມດີທຸກປະການ»។
Verse 9
स यज्ञकार: कौन्तेय पित्रोत्सृष्ट: परंतप । प्रायाद् गर्दभयुक्तेन रथेनाप्याशुगामिना
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ໂອ ລູກແຫ່ງກຸນຕີ ຜູ້ເຜົາຜານສັດຕູ—ມະຕັງຄະ ຜູ້ເປັນພຣາຫມະນ໌ປະກອບຍັດຍະ ເຄີຍອອກເດີນທາງຕາມຄໍາສັ່ງຂອງບິດາ ເພື່ອໄປເປັນຜູ້ປະກອບພິທີຍັດຍະໃຫ້ແກ່ຜູ້ອຸປະຖຳ. ເຂົານັ່ງໃນລົດທີ່ໄວ ຜູກດ້ວຍລາ ແລະມຸ່ງໄປສູ່ພິທີທີ່ຖືກມອບໝາຍ»។
Verse 10
स बाल गर्दभं राजन् वहन्तं मातुरन्तिके । निरविध्यत् प्रतोदेन नासिकायां पुन: पुन:
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣະຣາຊາ, ລານ້ອຍຕົວໜຶ່ງກໍາລັງແບກພາລະ ຢູ່ໃກ້ແມ່ຂອງມັນ. ຊາຍຄົນໜຶ່ງໄດ້ຈິ້ມມັນດ້ວຍໄມ້ກະຕຸ້ນ ຊໍ້າໆ ຈົນເຮັດໃຫ້ຮູດັງບາດເຈັບຄືນໆ»។
Verse 11
पुत्रका भला चाहनेवाली गधी उस गधेकी नाकमें दुस्सह घाव हुआ देख उसे समझाती हुई बोली--'बेटा! शोक न करो। तुम्हारे ऊपर ब्राह्मण नहीं, चाण्डाल सवार है
ແມ່ລາຜູ້ຫ່ວງໃຍລູກ ເຫັນບາດແຜອັນທົນບໍ່ໄດ້ຢູ່ທີ່ດັງຂອງລູກ ຈຶ່ງປອບໃຈແລະສອນວ່າ: «ລູກເອີຍ ຢ່າໂສກເສົ້າ. ຜູ້ທີ່ຂີ່ເຈົ້າຢູ່ ບໍ່ແມ່ນພຣາຫມະນ໌—ແຕ່ເປັນຈັນດາລາ»។
Verse 12
ब्राह्मणे दारुणं नास्ति मैत्रो ब्राह्मण उच्यते । आचार्य: सर्वभूतानां शास्ता कि प्रहरिष्यति
ໃນພຣາຫມັນ ບໍ່ມີຄວາມໂຫດຮ້າຍເຊັ່ນນັ້ນ; ພຣາຫມັນຖືກເອີ້ນວ່າຜູ້ມີໄມຕຣີຕໍ່ສັດທັງປວງ. ອາຈານຜູ້ເປັນຜູ້ສອນແລະຊີ້ນໍາສັດທັງຫມົດ ຈະໄປຟັນຕີຜູ້ໃດໄດ້ຢ່າງໃດ?
Verse 13
अयं तु पापप्रकृतिर्बाले न कुरुते दयाम् | स्वयोनिं मानयत्येष भावो भावं नियच्छति
ພີສະມະກ່າວວ່າ: “ຜູ້ນີ້ມີນິໄສບາບແຕ່ເກີດ; ດັ່ງນັ້ນຈຶ່ງບໍ່ມີເມດຕາຕໍ່ເດັກນ້ອຍ. ໂດຍການກະທໍາຊົ່ວນີ້ ລາວພຽງແຕ່ເພີ່ມຊື່ສຽງແຫ່ງກໍາເນີດອັນເປັນຈັນດາລຂອງຕົນ. ແທ້ຈິງ ນິໄສແຕ່ເກີດເປັນຜູ້ຄອບງໍາການເຄື່ອນໄຫວຂອງໃຈ”។
Verse 14
एतत् श्रुत्वा मतड़स्तु दारुणं रासभीवच: । अवतीर्य रथात् तूर्ण रासभीं प्रत्यभाषत,गधीका यह दारुण वचन सुनकर मतंग तुरंत रथसे उतर पड़ा और गधीसे इस प्रकार बोला--
ພີສະມະກ່າວວ່າ: “ເມື່ອມະຕັງຄະໄດ້ຍິນຄໍາກ່າວອັນໂຫດຮ້າຍຂອງແມ່ລາ ລາວກໍລົງຈາກລົດຮົບຢ່າງວ່ອງໄວ ແລະກ່າວຕອບແມ່ລາດັ່ງນີ້—”
Verse 15
ब्रूहि रासभि कल्याणि माता मे येन दूषिता । कथं मां वेत्सि चण्डालं क्षिप्रं रासभि शंस मे,“कल्याणमयी गर्दभी! बता, मेरी माता किससे कलंकित हुई है? तू मुझे चाण्डाल कैसे समझती है? शीघ्र मुझसे सारी बात बता
ພີສະມະກ່າວວ່າ: “ໂອ ແມ່ລາຜູ້ເປັນມົງຄຸນ, ຈົ່ງບອກຂ້ອຍ. ແມ່ຂອງຂ້ອຍຖືກເຮັດໃຫ້ດ່າງພ້ອຍໂດຍໃຜ? ເຈົ້າຈຶ່ງຮູ້ວ່າຂ້ອຍເປັນຈັນດາລໄດ້ແນວໃດ? ຈົ່ງບອກຂ້ອຍໃຫ້ໄວ, ໂອ ແມ່ລາ—ຈົ່ງແຈ້ງເລື່ອງທັງໝົດ”។
Verse 16
कथं मां वेत्सि चण्डालं ब्राह्माण्यं येन नश्यते । तत्त्वेनैतन्महाप्राज्ञे ब्रूहि सर्वमशेषत:
“ເຈົ້າຮູ້ໄດ້ແນວໃດວ່າຂ້ອຍເປັນຈັນດາລ—ຜູ້ທີ່ຄວາມປະພຶດທໍາລາຍສະຖານະຂອງພຣາຫມັນ? ໂອ ນັກປັນຍາຍິ່ງໃຫຍ່, ຈົ່ງບອກຄວາມຈິງໃຫ້ຂ້ອຍຮູ້ທັງໝົດ ຢ່າໃຫ້ມີສິ່ງໃດປິດບັງ”។
Verse 17
गधी! तुझे कैसे मालूम हुआ कि मैं चाण्डाल हूँ? किस कर्मसे मेरा ब्राह्मणत्व नष्ट हुआ है? तू बड़ी समझदार है; अतः ये सारी बातें मुझे ठीक-ठीक बता” ।।
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ກາດີ! ເຈົ້າຮູ້ໄດ້ແນວໃດວ່າ ຂ້າເປັນຈັນດາລ? ດ້ວຍກຳໃດ ຄວາມເປັນພຣາຫມະນຂອງຂ້າຈຶ່ງຖືກທຳລາຍ? ເຈົ້າເປັນຜູ້ຮູ້ເຫັນ—ດັ່ງນັ້ນ ຈົ່ງບອກຂ້າໃຫ້ຊັດເຈນຕາມຄວາມເປັນຈິງ»។ ລາເພດ ຕອບວ່າ: «ມະຕັງກະ, ເຈົ້າເກີດຈາກຍິງພຣາຫມະນຜູ້ໜຶ່ງ ຜູ້ມຶນເມົາດ້ວຍຕັນຫາແຫ່ງວັຍໜຸ່ມ ແລະຕັ້ງຄັນກັບຊ່າງຕັດຜົມຊູດຣະ. ດັ່ງນັ້ນ ເຈົ້າເປັນຈັນດາລ ແລະດ້ວຍການລ່ວງລະເມີດຂອງແມ່ເຈົ້ານັ້ນ ຄວາມເປັນພຣາຫມະນຂອງເຈົ້າຈຶ່ງພັງທະລາຍ»។
Verse 18
एवमुक्तो मतड़स्तु प्रतिप्रायाद् गृहं प्रति । तमागतमभिप्रेक्ष्य पिता वाक्यमथाब्रवीत्,गदहीके ऐसा कहनेपर मतंग फिर अपने घरको लौट गया। उसे लौटकर आया देख पिताने इस प्रकार कहा--
ເມື່ອຖືກກ່າວດັ່ງນັ້ນ ມະຕັງກະກໍອອກເດີນທາງກັບໄປຫາເຮືອນອີກຄັ້ງ. ເມື່ອພໍ່ເຫັນເຂົາກັບມາ ຈຶ່ງເວົ້າຖ້ອຍຄຳນີ້—ເປັນການສືບຕໍ່ຄຳສອນທີ່ຊີ້ນຳຄຸນທຳຂອງເຫດການນີ້.
Verse 19
मया त्वं यज्ञसंसिद्धौ नियुक्तो गुरुकर्मणि । कस्मात् प्रतिनिवृत्तोडसि कच्चिन्न कुशलं तव,बेटा! मैंने तो तुम्हें यज्ञ करानेके भारी कार्यपर लगा रखा था, फिर तुम लौट कैसे आये? तुम कुशलसे तो हो न?
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ລູກເອີຍ, ຂ້າໄດ້ແຕ່ງຕັ້ງເຈົ້າໃຫ້ຮັບໜ້າທີ່ອັນໜັກໜ່ວງ ເພື່ອໃຫ້ພິທີບູຊາຍັດສຳເລັດ. ເປັນຫຍັງເຈົ້າຈຶ່ງຫັນກັບຄືນ? ທຸກຢ່າງດີຢູ່ບໍ, ລູກຂອງຂ້າ?»
Verse 20
मतंग उवाच अन्त्ययोनिरयोनिर्वा कथं स कुशली भवेत् । कुशल तु कुतस्तस्य यस्येयं जननी पित:
ມະຕັງກະ ກ່າວວ່າ: «ພໍ່ເອີຍ, ຜູ້ທີ່ເກີດໃນກຳເນີດອັນຖືກດູໝິ່ນວ່າເປັນ ‘ທ້າຍສຸດ’—ຫຼືຕ່ຳກວ່ານັ້ນອີກ—ຈະເປັນຜູ້ຢູ່ດີມີສຸກໄດ້ແນວໃດ? ຄວາມສຸກສະບາຍຈະມາຈາກໃສ ສຳລັບຜູ້ທີ່ມີຊາດກຳເນີດ—ມີພໍ່ແມ່—ເຊັ່ນນີ້?»
Verse 21
ब्राह्मण्यां वृषलाज्जातं पितर्वेदयतीव माम् | अमानुषी गर्दभीयं तस्मात् तप्स्ये तपो महत्
ມະຕັງກະ ກ່າວວ່າ: «ພໍ່ເອີຍ, ລາເພດນີ້—ຜູ້ເກີດຈາກຄັນທີ່ບໍ່ແມ່ນມະນຸດ—ຍັງຄົງປະກາດຢູ່ເລື້ອຍໆວ່າ ຂ້າເກີດຈາກຄັນຂອງຍິງພຣາຫມະນ. ດັ່ງນັ້ນ ບັດນີ້ຂ້າຈະປະຕິບັດຕະປະສະຍາອັນຍິ່ງໃຫຍ່»។
Verse 22
एवमुक्त्वा स पितरं प्रतस्थे कृतनिश्चय: । ततो गत्वा महारण्यमतपत् सुमहतु तपः,पितासे ऐसा कहकर मतंग तपस्याके लिये दृढ़ निश्चय करके घरसे निकल पड़ा और एक महान् वनमें जाकर वहाँ बड़ी भारी तपस्या करने लगा
ເມື່ອເວົ້າດັ່ງນັ້ນກັບບິດາແລ້ວ ລາວກໍອອກເດີນທາງດ້ວຍຈິດໃຈອັນໝັ້ນຄົງ. ຕໍ່ມາ ລາວໄປຮອດປ່າໃຫຍ່ອັນມະຫາສານ ແລະເລີ່ມປະຕິບັດຕະປະ (ຕະປັດສະຍາ) ຢ່າງຫນັກໜ່ວງຍິ່ງ—ເລືອກການສະຫຼະຢ່າງມີວິໄນເພື່ອບັນລຸເປົ້າໝາຍ ແລະຮັກສາສິ່ງທີ່ລາວເຫັນວ່າຖືກຕ້ອງ.
Verse 23
ततः स तापयामास विबुधांस्तपसान्वित: । मतड़: सुखसम्प्रेप्सु: स्थानं सुचरितादपि
ຕໍ່ມາ ມະຕັງຄະ ຜູ້ປະກອບດ້ວຍຕະປະອັນແຮງກ້າ ໄດ້ເຮັດໃຫ້ເທວະທັງຫຼາຍຮູ້ສຶກຮ້ອນຮົ່ມ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຕະປະຂອງຕົນ. ລາວປາຖະໜາຈະບັນລຸສະຖານະແຫ່ງຄວາມສຸກອັນປະເສີດ ເຖິງຂັ້ນເກີນກວ່າສິ່ງທີ່ໄດ້ມາຈາກການປະພຶດດີ (ສຸຈະຣິຕະ) ແຕ່ຢ່າງດຽວ.
Verse 24
तपस्यामें संलग्न हो मतंगने देवताओंको संतप्त कर दिया। वह भलीभाँति तपस्या करके सुखसे ही ब्राह्मणत्वरूपी अभीष्ट स्थानको प्राप्त करना चाहता था ।।
ເມື່ອມະຕັງຄະຈົ່ງໃຈຢູ່ໃນຕະປະ ລາວກໍເຮັດໃຫ້ເທວະທັງຫຼາຍຮ້ອນຮົ່ມດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການບຳເນັດ. ດ້ວຍການປະຕິບັດຕະປະຢ່າງດີ ລາວປາຖະໜາຈະໄດ້ຮັບສະຖານະທີ່ປາຖະໜາ ຄື ພຣາຫມະນະພາບ (brahminhood) ດ້ວຍຄວາມສະຫງົບ. ເມື່ອເຫັນລາວໝັ້ນຄົງໃນການບຳເນັດນັ້ນ ອິນທຣະ ຜູ້ເປັນເຈົ້າແຫ່ງເທວະ ຜູ້ຂີ່ມ້າທິບ ກໍກ່າວວ່າ: “ມະຕັງຄະ! ເຈົ້າເປັນຫຍັງຈຶ່ງລະທິ້ງຄວາມສຸກຂອງມະນຸດ ແລ້ວມາບຳເນັດຕະປະ?”
Verse 25
वरं ददामि ते हन्त वृणीष्व त्वं यदिच्छसि । यच्चाप्यवाप्यं हृदि ते सर्व तद् ब्रूहि माचिरम्
“ຂ້າຈະໃຫ້ພອນແກ່ເຈົ້າ; ຈົ່ງເລືອກສິ່ງທີ່ເຈົ້າປາຖະໜາ. ສິ່ງໃດກໍຕາມທີ່ສາມາດໄດ້ມາ ແລະເຈົ້າປາຖະໜາໃນໃຈ ຈົ່ງບອກມາໃຫ້ໝົດ ຢ່າຊັກຊ້າ”
Verse 26
इस प्रकार श्रीमह्ााभारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें गंगाजीके माहात्म्यका वर्णनविषयक छब्बीसवाँ अध्याय पूरा हुआ
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ມະຕັງຄະ ກ່າວວ່າ—“ຂ້າປາຖະໜາສະຖານະແຫ່ງພຣາຫມະນະ (brāhmaṇa) ຈຶ່ງເລີ່ມຕະປະນີ້. ຂ້າຈະອອກຈາກບ່ອນນີ້ກໍຕໍ່ເມື່ອໄດ້ບັນລຸມັນຢູ່ນີ້ແລ້ວເທົ່ານັ້ນ; ນີ້ແຫຼະແມ່ນພອນທີ່ຂ້າເລືອກ.”
Verse 27
भीष्म उवाच एतत् श्र॒ुत्वा तु वचनं तमुवाच पुरंदर: । मतड़ दुर्लभमिदं विप्रत्वं प्रार्थ्थते त्वया
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອໄດ້ຍິນຖ້ອຍຄໍານັ້ນ ພຸຣັນດະຣະ (ອິນທຣະ) ກໍຕອບເຂົາວ່າ: «ໂອ ມາຕັງຄະ! ຄວາມເປັນພຣາຫມະນທີ່ເຈົ້າຂໍນັ້ນ ເປັນສິ່ງຫາຍາກສໍາລັບເຈົ້າ»។
Verse 28
ब्राह्माण्यं प्रार्थयानस्त्वमप्राप्यमकृतात्मभि: । विनशिष्यसि दुर्बुद्धे तदुपारम माचिरम्
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ເຈົ້າກໍາລັງຂໍສະຖານະແລະຈັນຍາຂອງພຣາຫມະນແທ້; ແຕ່ສໍາລັບຜູ້ທີ່ຈິດໃນຍັງບໍ່ຖືກຂັດເກົາ ແລະບໍ່ບໍລິສຸດ ນັ້ນບໍ່ອາດບັນລຸໄດ້. ໂອ ຜູ້ຫຼົງຜິດ, ເຈົ້າຈະພິນາດໄປພ້ອມກັບການອ້ອນວອນຂໍ ‘ຄວາມເປັນພຣາຫມະນ’ ແຕ່ກໍບໍ່ໄດ້ມັນ. ດັ່ງນັ້ນ ຈົ່ງລະທິ້ງຄວາມດື້ດຶນນີ້ໂດຍໄວ»។
Verse 29
श्रेष्ठतां सर्वभूतेषु तपो<र्थ नातिवर्तते । तदग्रयं प्रार्थयानस्त्वमचिराद् विनशिष्यसि
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໃນບັນດາສັດທັງປວງ ຄວາມເປັນຜູ້ເລີດລໍ້າແທ້ ນັ້ນແມ່ນສະຖານະສູງສຸດ (ຄວາມເປັນພຣາຫມະນ) ທີ່ເຈົ້າປາຖະໜາ. ແຕ່ການບໍາເພັນຕະປະສະຍາຢ່າງດຽວ ບໍ່ອາດກ້າວຂ້າມໄປຄວ້າເອົາເປົ້າໝາຍນັ້ນໄດ້. ດັ່ງນັ້ນ ເມື່ອເຈົ້າຫວັງຕໍ່ຕໍາແໜ່ງອັນສູງສຸດ ເຈົ້າຈະພິນາດໃນໄວໆນີ້»។
Verse 30
देवतासुरमर्त्येषु यत् पवित्र परं स्मृतम् चण्डालयोनौ जातेन न तत् प्राप्यं कथंचन
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໃນບັນດາເທວະ, ອະສຸຣະ, ແລະມະນຸດ ສິ່ງທີ່ຖືກຈໍາໄວ້ວ່າເປັນຄວາມບໍລິສຸດອັນສູງສຸດ—ຄວາມເປັນພຣາຫມະນ—ນັ້ນ ຜູ້ທີ່ເກີດໃນຍົນີຈັນດາລາ ບໍ່ອາດບັນລຸໄດ້ໂດຍວິທີໃດໆ»។
Verse 131
तत्र तीव्र व्रणं दृष्ट॒वा गर्दभी पुत्रगृद्धिनी । उवाच मा शुच: पुत्र चाण्डालस्त्वधितिष्ठति
ໃນທີ່ນັ້ນ ເມື່ອເຫັນບາດແຜຮ້າຍແຮງ ແມ່ລາ—ຜູ້ຫ່ວງຫາລູກນ້ອຍ—ກໍເວົ້າວ່າ: «ລູກເອີຍ ຢ່າໂສກເສົ້າ; ມີຈັນດາລາຄົນໜຶ່ງກໍາລັງເຝົ້າດູແລເຈົ້າ (ຢືນຢູ່ຂ້າງເຈົ້າ)»।
Frequently Asked Questions
The tension is between aspiration to a revered social-religious status and the claim that such status is constrained by cumulative conditions (births, hindrances), while still being morally defined by conduct and the obligation to uphold discipline once obtained.
The instruction is that honoring disciplined, knowledge-bearing persons is treated as a welfare-producing practice for society, and that revered status is inseparable from responsibility; neglecting the duties of such status is framed as a serious ethical failure.
Rather than a formal phalaśruti, the chapter closes with Bhīṣma’s summarizing assertion that brāhmaṇya is a ‘supreme station’ yet difficult to attain, reinforcing the discourse’s evaluative conclusion and its intended normative weight.