Adhyaya 25
अहिंसयित्वा ब्रह्महत्याविधानम् / Brahmahatyā incurred without physical violence
Upa-parva: Brahmahatyā-anuśāsana (Discourse on ‘Brahmin-slaying’ by non-violent means)
Yudhiṣṭhira asks Bhīṣma to explain, in principled terms, how brahmahatyā can occur ‘without harming’ (ahiṃsayitvā). Bhīṣma replies that he previously posed the same question to Vyāsa and now transmits Vyāsa’s definitive categories. The chapter enumerates non-violent acts that are treated as brahmahatyā because they effectively destroy a Brahmin’s survival, dignity, or the continuity of sacred knowledge: (1) inviting a poor Brahmin for alms and then refusing by saying ‘there is none’; (2) depriving an uninvolved/neutral learned Brahmin of his means of livelihood; (3) creating obstacles to water access for a thirsty cattle-community; (4) disparaging śruti or authoritative śāstra without understanding; (5) withholding a well-suited marriage for one’s accomplished daughter; (6) causing deep, penetrating grief to twice-born persons through falsehood and adharmic conduct; (7) seizing the entire property of a blind, lame, or incapacitated Brahmin; and (8) abandoning the sacred fire through negligence in āśrama, forest, village, or city. The discourse reframes ‘killing’ as structural harm: deprivation, obstruction, and corrosive speech that dismantle dharmic infrastructure.
Chapter Arc: शरशय्या पर पड़े पितामह के पास युधिष्ठिर का प्रश्न उठता है—प्राचीन ब्राह्मण किसे दान का श्रेष्ठ पात्र मानते हैं: दण्ड-कमण्डलु धारण करने वाला ब्रह्मचारी, या वह जो जीवन-रक्षा हेतु वर्णाश्रमोचित वृत्ति अपनाए? → भीष्म पात्रता को बाह्य चिह्नों से नहीं, आचरण-धर्म से जोड़ते हैं; युधिष्ठिर फिर शंका करते हैं—यदि दाता की श्रद्धा शुद्ध हो तो क्या हव्य-कव्य-दान में दोष रह जाता है? इस पर चर्चा ‘श्रद्धा बनाम पात्रता’ के सूक्ष्म द्वंद्व में प्रवेश करती है। → कश्यप-वचन और भीष्म-निर्णय से शिखर आता है—वेद, षडङ्ग, सांख्य, पुराण, कुल-गौरव—ये सब शील-रहित द्विज को गति नहीं देते; और धर्म-लक्षण के रूप में अहिंसा, सत्य, अक्रोध, आनृशंस्य, दम, आर्जव तथा ब्रह्मचर्य, मद्य-मांस-त्याग, शम आदि को निर्णायक बताया जाता है। → भीष्म निष्कर्ष देते हैं कि जिन ब्राह्मणों में ये गुण हों, उन्हें दिया दान महान फल देता है; ऐसे पात्र को गाय, घोड़ा, अन्न, धन आदि देने से दाता परलोक में शोक नहीं करता, और एक भी उत्तम द्विज कुल का उद्धार कर सकता है—अतः गुणोपेत ब्राह्मण को दूर से भी खोजकर सत्कारपूर्वक दान देना चाहिए।
Shlokas
Verse 1
युधिष्ठिरने पूछा--भरतश्रेष्ठ! प्राचीन ब्राह्मण किसको दानका श्रेष्ठ पात्र बताते हैं? दण्ड-कमण्डलु आदि चिह्न धारण करनेवाले ब्रह्मचारी ब्राह्मणको अथवा चिह्नरहित गृहस्थ ब्राह्मगको?
ຢຸທິສຖິຣ ກ່າວຖາມວ່າ: «ຂ້າແຕ່ທ່ານປູ່, ໃນເວລາປະກອບພິທີ ສຣາດທະ, ໃນການບູຊາແດ່ເທວະ, ແລະໃນພິທີສຳລັບບັນພະບຸລຸດ—ຂໍທ່ານຈົ່ງບອກຂ້າພະເຈົ້າຕາມທີ່ບັນດາຣິສີເທວະໄດ້ກຳນົດໄວ້. ບຣາຫມັນໂບຮານກ່າວວ່າ ໃຜແມ່ນຜູ້ຄວນຮັບທານແລະຄຳເຊີນທີ່ດີທີ່ສຸດ: ບຣາຫມັນພຣະຫມະຈາຣິນຜູ້ຖືເຄື່ອງໝາຍແຫ່ງວິໄນສະມະນະ ເຊັ່ນ ໄມ້ເທົ້າ ແລະ ກະມັນດະລຸ (ຄົວນ້ຳ), ຫຼື ບຣາຫມັນຄົນເຮືອນຜູ້ບໍ່ມີເຄື່ອງໝາຍພາຍນອກເຫຼົ່ານັ້ນ? ແລະຖ້າໄດ້ຍິນກິດຕິຄຸນຂອງບຣາຫມັນຜູ້ມີຄຸນທຳ ຜູ້ໄດ້ຮັບການນັບຖືຈາກຄົນດີ ແມ່ນແຕ່ຢູ່ໄກ ກໍຄວນເຊີນມາ ແລະບູຊາຕ້ອນຮັບດ້ວຍທຸກປະການ».
Verse 2
भीष्म उवाच स्ववृत्तिमभिपन्नाय लिज़्िने चेतराय च । देयमाहुर्महाराज उभावेतौ तपस्विनौ
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ຂ້າແຕ່ມະຫາຣາຊາ, ທ່ານທັງຫຼາຍກ່າວວ່າ ຄວນໃຫ້ທານແກ່ບຣາຫມັນທັງສອງປະເພດ—ຜູ້ທີ່ດຳລົງຊີວິດດ້ວຍວິຖີຫາກິນອັນຖືກຕ້ອງຕາມວັນນະ-ອາສຣະມະ ເພື່ອຮັກສາຊີວິດ—ຈະມີເຄື່ອງໝາຍພາຍນອກຂອງນັກບຳເນັດ ຫຼືບໍ່ມີກໍຕາມ. ເພາະທັງສອງຕັ້ງຢູ່ໃນໜ້າທີ່ອັນຄວນຂອງຕົນ ຈຶ່ງເປັນຜູ້ບຳເນັດ ແລະເປັນຜູ້ຄວນຮັບທານ».
Verse 3
युधिछिर उवाच श्रद्धया परया पूतो यः प्रयच्छेद् द्विजातये । हव्यं कव्यं तथा दानं को दोष: स्यात् पितामह
ຢຸທິສຖິຣ ກ່າວຖາມວ່າ: «ທ່ານປູ່, ຖ້າຜູ້ໃດຜູ້ໜຶ່ງ—ບໍລິສຸດດ້ວຍສັດທາອັນສູງສຸດແຕ່ຢ່າງດຽວ—ໄດ້ມອບຮວຍະ (ຂອງບູຊາເທວະ), ກະວຍະ (ຂອງບູຊາບັນພະບຸລຸດ), ແລະທານອື່ນໆ ແກ່ຜູ້ເກີດສອງຄັ້ງ (ບຣາຫມັນ), ຈະມີຄວາມຜິດໃດຕິດຕົວເຂົາອີກບໍ ເນື່ອງຈາກຂາດຄວາມບໍລິສຸດທາງພິທີອື່ນໆ?»
Verse 4
भीष्म उवाच श्रद्धापूतो नरस्तात दुर्दान्तोी5पि न संशय: । पूतो भवति सर्वत्र किमुत त्वं महाद्युते
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ລູກເອີຍ ແມ່ນແຕ່ຄົນທີ່ຄວບຄຸມຍາກ ກໍຍັງຖືກຊໍາລະໃຫ້ບໍລິສຸດໄດ້ດ້ວຍສັດທາ (śraddhā) ແຕ່ຢ່າງດຽວ—ບໍ່ມີຂໍ້ສົງໄສ. ຜູ້ທີ່ບໍລິສຸດດ້ວຍສັດທາ ຍ່ອມບໍລິສຸດໃນທຸກສະຖານ. ແລ້ວຈະຍິ່ງບໍ່ຕ້ອງສົງໄສຫຍັງ ຕໍ່ທ່ານ—ໂອ ຜູ້ມີລັດສະມີອັນໃຫຍ່—ຜູ້ມີຈິດໃຈສອດຄ່ອງກັບທຳມະ?»
Verse 5
युधिछिर उवाच न ब्राह्मणं परीक्षेत दैवेषु सततं नर: । कव्यप्रदाने तु बुधा: परीक्ष्यं ब्राह्मणं विदु:
ຢຸທິສຖິຣ ກ່າວຖາມ: «ທ່ານປິຕາມະຫາ, ບັນດານັກປັນຍາກ່າວວ່າ ໃນກິດການບູຊາເທວະ (daiva) ບໍ່ຄວນທົດສອບຫຼືກວດຄັດບຣາຫມັນ; ແຕ່ໃນພິທີ śrāddha ກັບກ່າວວ່າຄວນກວດຄັດ. ເປັນເພາະຫຍັງ?»
Verse 6
भीष्म उवाच न ब्राह्मण: साधयते हव्यं दैवात् प्रसिद्ध्यति । देवप्रसादादिज्यन्ते यजमानैर्न संशय:
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ລູກເອີຍ ຄວາມສໍາເລັດຂອງພິທີບູຊາເທວະ—ຍັນຍະ ແລະ ໂຮມ ເປັນຕົ້ນ—ບໍ່ໄດ້ຂຶ້ນກັບບຣາຫມັນ; ມັນສໍາເລັດດ້ວຍອໍານາດແຫ່ງໄດວະ (daiva). ເພາະພຣະກະລຸນາຂອງເທວະທັງຫຼາຍ ຜູ້ເປັນຍະຊະມານ (ຜູ້ຖວາຍຍັນຍະ) ຈຶ່ງປະກອບຍັນຍະໄດ້—ບໍ່ມີຂໍ້ສົງໄສ»
Verse 7
ब्राह्मणान् भरतश्रेष्ठ सततं ब्रह्म॒ुवादिन: । मार्कण्डेय: पुरा प्राह इति लोकेषु बुद्धिमान् ७ ।।
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນວົງພັນບາຣະຕະ, ຄວນເຊີນບຣາຫມັນຜູ້ເວົ້າທຳພຣະພຣະຫມັນ (brahma-vādin) ແລະເປັນຜູ້ຮູ້ເວດ ຢູ່ເສມອ. ນັກິສີຜູ້ມີປັນຍາ ມາຣະກັນເດຍະ ໄດ້ປະກາດໄວ້ດົນນານແລ້ວ ແລະເປັນທີ່ຍອມຮັບໃນໂລກ»
Verse 8
युधिछिर उवाच अपूर्वोजप्यथवा विद्वान् सम्बन्धी वा यथा भवेत् । तपस्वी यज्ञशीलो वा कथं पात्र भवेत् तु सः
ຢຸທິສຖິຣ ກ່າວຖາມ: «ບຸກຄົນອາດເປັນຄົນທີ່ບໍ່ເຄີຍຮູ້ຈັກກ່ອນ, ຫຼືເປັນຜູ້ຮູ້, ຫຼືເປັນຍາດພີ່ນ້ອງຕາມຄວາມເໝາະສົມ; ຫຼືເປັນຕະປະສະວີ (ຜູ້ຖືຕະປະ) ຫຼືເປັນຜູ້ຮັກຍັນຍະ. ດ້ວຍຄຸນສົມບັດໃດ ຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ຜູ້ນັ້ນເປັນຜູ້ຮັບທີ່ເໝາະສົມ (pātra) ຢ່າງແທ້ຈິງ ສໍາລັບ śrāddha ແລະການໃຫ້ທານ?»
Verse 9
भीष्म उवाच कुलीन: कर्मकृद् वैद्यस्तथैवाप्यानृशंस्यवान् | ह्वीमानृजु: सत्यवादी पात्र पूर्वे च ये त्रय:
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: ຜູ້ຄວນແກ່ການຮັບທານ ແມ່ນຜູ້ມີຊາດຕະກູນດີ ຂະຫຍັນໃນການກະທຳທີ່ຖືກທຳ ຮູ້ເວດ ແລະມີເມດຕາກະລຸນາ; ອີກທັງມີຄວາມຖ່ອມຕົນ ຊື່ສັດຕົງໄປຕົງມາ ແລະເວົ້າຄວາມຈິງ. ແລະບຸກຄົນສາມປະເພດທີ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ກ່ອນ—ພຣາຫມັນນັກຮູ້ທີ່ບໍ່ຮູ້ຈັກ, ພຣາຫມັນຜູ້ເປັນຍາດ, ແລະພຣາຫມັນຕະປະສີ—ກໍຖືກນັບວ່າເປັນຜູ້ຮັບທານອັນດີເລີດເຊັ່ນກັນ.
Verse 10
तत्रेमं शृणु मे पार्थ चतुर्णा तेजसां मतम् | पृथिव्या: काश्यपस्याग्नेर्मार्कण्डेयस्य चैव हि,कुन्तीनन्दन! इस विषयमें तुम मुझसे पृथ्वी, काश्यप, अग्नि और मार्कण्डेय--इन चार तेजस्वी व्यक्तियोंका मत सुनो
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: ບັດນີ້ ໂອ ປາຣຖະ ຈົ່ງຟັງຂ້າເຖີດ; ຂ້າຈະເລົ່າທັດສະນະທີ່ໄດ້ພິຈາລະນາດີຂອງຜູ້ມີອຳນາດອັນສະຫງ່າງາມສີ່ທ່ານ—ແຜ່ນດິນເອງ, ກາສະຍະປະ, ອັກນິ, ແລະລະສີ ມາຣກັນເດຍ. ຄຳພະຍານຂອງພວກເຂົາຈະເຮັດໃຫ້ເລື່ອງນີ້ແຈ້ງຊັດ ໂດຍອີງໃສ່ທຳມະ ແລະປະສົບການຈິງ.
Verse 11
पृथिव्युवाच यथा महाणेवि क्षिप्त: क्षिप्रं लेष्टविनश्यति । तथा दुश्नरितं सर्व त्रिवृत्यां च निमज्जति
ແຜ່ນດິນກ່າວວ່າ: «ເຫມືອນກ້ອນດິນທີ່ຖືກໂຍນລົງໃນມະຫາສະໝຸດ ຍ່ອມລະລາຍໄວແລະຫາຍໄປ; ສັນດານດຽວກັນ ຄວາມປະພຶດຜິດທັງປວງຍ່ອມຈົມລົງ ແລະຖືກກົດກັ້ນໃນຜູ້ທີ່ດຳລົງຊີວິດດ້ວຍວິຖີສາມປະການຂອງພຣາຫມັນ—ປະກອບຍັດຍະແທນຜູ້ອື່ນ, ສອນ, ແລະຮັບທານ.»
Verse 12
काश्यप उवाच सर्वे च वेदा: सह षड्भिरज्जैः सांख्यं पुराणं च कुले च जन्म । नैतानि सर्वाणि गतिर्भवन्ति शीलव्यपेतस्य नृप द्विजस्य
ກາສະຍະປະກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣະຣາຊາ, ແມ່ນແຕ່ພຣາຫມັນຜູ້ໜຶ່ງຈະມີວິຊາເວດທັງປວງພ້ອມອົງປະກອບຊ່ວຍທັງຫົກ, ຮູ້ສາງຂະຍະ ແລະປູຣານະ, ແລະເກີດໃນຕະກູນອັນດີເລີດ—ສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ທັງໝົດຮວມກັນກໍບໍ່ເປັນທາງໄປສູ່ຄວາມເກີນສູງ ສຳລັບຜູ້ທີ່ຂາດຄຸນຄວາມປະພຶດດີ.»
Verse 13
अग्निर॒ुवाच अधीयान: पण्डितं मन्यमानो यो विद्यया हन्ति यश: परेषाम् | प्रभ्रश्यतेडसौ चरते न सत्यं लोकास्तस्य हारान्तवन्तो भवन्ति
ອັກນິກ່າວວ່າ: «ຜູ້ໃດໄດ້ຮຽນຮູ້ແລ້ວ ແຕ່ຄິດວ່າຕົນເປັນນັກປັນຍາຍິ່ງໃຫຍ່ ເກີດຄວາມຫຍິ່ງຍໂສໃນວິຊາ ແລະໃຊ້ອຳນາດແຫ່ງວິຊານັ້ນເພື່ອທຳລາຍຊື່ສຽງຂອງຜູ້ອື່ນ—ຜູ້ນັ້ນຕົກຈາກທຳມະ ບໍ່ເດີນຕາມຄວາມຈິງ. ດັ່ງນັ້ນ ໂລກທີ່ເຂົາໄດ້ຮັບຈຶ່ງເປັນໂລກອັນບໍ່ຖາວອນ ແລະຈົບລົງດ້ວຍຄວາມສູນເສຍ.»
Verse 14
मार्कण्डेय उवाच अश्वमेधसहस्रं च सत्यं च तुलया धृतम् । नाभिजानामि यद्यस्य सत्यस्यार्धमवाप्तरुयात्
ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: «ຖ້ານໍາພິທີອັສວະເມດະພັນໜຶ່ງພັນ ວາງໄວ້ໃນຖາດຕາຊັ່ງຂ້າງໜຶ່ງ ແລະວາງ “ສັດຈະ” ໄວ້ອີກຂ້າງໜຶ່ງ ແມ່ນຈະຊັ່ງກໍຕາມ ຂ້າພະເຈົ້າກໍບໍ່ອາດກ່າວໄດ້ວ່າ ພິທີເຫຼົ່ານັ້ນຈະຄູ່ຄວນເທົ່າແມ່ນຄື່ງໜຶ່ງຂອງສັດຈະ. ຄຸນຄ່າແຫ່ງຄວາມຈິງໃຈນັ້ນຫາຂອບເຂດບໍ່ໄດ້».
Verse 15
भीष्म उवाच इत्युक्त्वा ते जग्मुराशु चत्वारोडमिततेजस: । पृथिवी काश्यपो<ग्निश्च प्रकृष्टायुश्व भार्गव:
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອໄດ້ກ່າວຄວາມເຫັນອັນຮອບຄອບຂອງຕົນແລ້ວ ຜູ້ມີລັດສະໝີອັນຫາຂອບເຂດບໍ່ໄດ້ທັງສີ່—ແຜ່ນດິນ, ກາສະຍະປະ, ອັກນິ, ແລະ ພາຣະກະວະຜູ້ມີອາຍຸຍືນ (ມາຣະກັນເດຍ)—ກໍໄດ້ຈາກໄປໃນທັນທີ».
Verse 16
युधिषछ्िर उवाच यदि ते ब्राह्मणा लोके व्रतिनो भुञ्जते हवि: । दत्तं ब्राह्गकामाय कथं तत् सुकृतं भवेत्
ຢຸທິສະຖິຣະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພິຕາມະຫາ! ຖ້າໃນໂລກນີ້ ພຣາຫມັນຜູ້ຖືວຣະຕະ (ພຣະຫມະຈັຣຍະ) ໄປຮັບປະທານອາຫານຮະວິສໃນພິທີສຣາດທະ ແລ້ວ ທານທີ່ໃຫ້ດ້ວຍຄວາມປາຖະໜາຈະໄດ້ກຸສົນອັນສູງສຸດ (ພຣາຫມະ) ຈະເປັນການກະທໍາອັນສໍາເລັດໄດ້ແນວໃດ?»
Verse 17
भीष्म उवाच आदिष्टिनो ये राजेन्द्र ब्राह्मणा वेदपारगा: । भुज्जते ब्रह्म॒कामाय व्रतलुप्ता भवन्ति ते
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣະຣາຊາ, ພຣາຫມັນທີ່ເອີ້ນວ່າ “ອາດິດສະຕິນ” ແມ່ນຜູ້ຊໍານານໃນເວດ ແລະຖືພຣະຫມະຈັຣຍະຕາມຄໍາສັ່ງຂອງອາຈານໃນໄລຍະກໍານົດ. ຖ້າພວກເຂົາໄປຮັບປະທານອາຫານສຣາດທະ ເພື່ອພຽງແຕ່ສະໜອງຄວາມປາຖະໜາຂອງຜູ້ຈັດພິທີທີ່ຢາກໃຫ້ທານແກ່ພຣາຫມັນ ວຣະຕະຂອງພວກເຂົາເອງຈະຖືກບົກພ່ອງ. ຄວາມຜິດຢູ່ທີ່ຜູ້ກິນຜູ້ລະເມີດວິໄນ ບໍ່ແມ່ນຢູ່ທີ່ເຈດຕະນາຂອງຜູ້ໃຫ້».
Verse 18
युधिछिर उवाच अनेकान्तं बहुद्वारं धर्ममाहुर्मनीषिण: । किंनिमित्तं भवेदत्र तन्मे ब्रूहि पितामह
ຢຸທິສະຖິຣະ ກ່າວວ່າ: «ພິຕາມະຫາ, ບັນດານັກປັນຍາກ່າວວ່າ ທັມມະເປັນສິ່ງຫຼາຍດ້ານ ແລະເຂົ້າເຖິງໄດ້ຫຼາຍທາງ. ໃນເລື່ອງນີ້ ສິ່ງໃດເປັນເຫດກໍານົດ? ຂໍໃຫ້ທ່ານບອກຂ້າພະເຈົ້າເຖີດ.»
Verse 19
भीष्म उवाच अहिंसा सत्यमक्रोध आनृशंस्यं दमस्तथा । आर्जवं चैव राजेन्द्र निश्चितं धर्मलक्षणम्,भीष्मजीने कहा--राजेन्द्र! अहिंसा, सत्य, अक्रोध, कोमलता, इन्द्रियसंयम और सरलता--ये धर्मके निश्चित लक्षण हैं
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະຣາຊາ! ເຄື່ອງໝາຍອັນແນ່ນອນຂອງທຳມະ ຄື: ອະຫິງສາ (ບໍ່ເຮັດຮ້າຍ), ຄວາມຈິງ, ບໍ່ໂກດ, ຄວາມເມດຕາອ່ອນໂຍນຕໍ່ສັດທັງປວງ, ການສຳລວມອິນຊີ, ແລະ ຄວາມຕົງຕໍ່. ຄຸນທຳເຫຼົ່ານີ້ເມື່ອຕັ້ງມັ່ນແລ້ວ ຈຶ່ງເຜີຍໃຫ້ເຫັນວ່າ ຄວາມປະພຶດຊອບແທ້ໆແມ່ນຢ່າງໃດ».
Verse 20
ये तु धर्म प्रशंसन्तश्नरन्ति पृथिवीमिमाम् | अनाचरन्तस्तद् धर्म संकरेडभिरता: प्रभो
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ທ່ານເຈົ້າ! ຜູ້ໃດທ່ອງໄປທົ່ວແຜ່ນດິນນີ້ ພ້ອມກັບການສັນລະເສີນທຳມະ ແຕ່ບໍ່ປະພຶດຕາມທຳມະນັ້ນເອງ—ຜູ້ນັ້ນແມ່ນຄົນຫຼອກລວງ ແລະຫມົກມຸ່ນໃນການກໍ່ໃຫ້ເກີດຄວາມສັບສົນ ແລະຄວາມເສື່ອມຊົ່ວໃນນາມຄວາມຊອບທຳ».
Verse 21
तेभ्यो हिरण्यं रत्नं वा गामश्चं वा ददाति यः । दश वर्षाणि विष्ठां स भुड्क्ते निरयमास्थित:,ऐसे लोगोंको जो सुवर्ण, रत्न, गौ अथवा अश्व आदि वस्तुओंका दान करता है वह नरकमें पड़कर दस वर्षोंतक विष्ठा खाता है
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ຜູ້ໃດໃຫ້ທອງຄຳ ຫຼື ແກ້ວມະນີ ຫຼື ງົວ ຫຼື ມ້າ ຫຼື ຂອງມີຄ່າອື່ນໆ ແກ່ຄົນຈຳພວກນັ້ນ—ຜູ້ນັ້ນຈະຕົກນະລົກ ແລະຖືກບັງຄັບໃຫ້ດຳລົງຊີວິດດ້ວຍຂອງໂສໂຄກ (ອຸຈາລະ) ນານສິບປີ. ຄຳສອນນີ້ເຕືອນວ່າ ທານບໍ່ແມ່ນພຽງການໃຫ້ ແຕ່ຕ້ອງມີປັນຍາເລືອກຜູ້ຮັບ ມິໃຫ້ຄວາມໃຈດີກາຍເປັນການຮ່ວມມືກັບຄວາມຜິດ».
Verse 22
मेदानां पुल्कसानां च तथैवान्तेवसायिनाम् । कृतं कर्माकृतं वापि रागमोहेन जल्पताम्
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ຜູ້ໃດຖືກຄວາມຫຼົງໃຫຍ່ແລະຄວາມຫຼົງມົວຄອບງຳ ແລ້ວອວດອ້າງຕໍ່ໜ້າສາທາລະນະເຖິງກຳມະດີ—ຈະເຮັດຈິງຫຼືບໍ່ເຮັດກໍຕາມ—ຄວນຖືກມອງວ່າບໍ່ດີໄປກວ່າພວກ ເມດາ, ພຸລິນດາ/ພຸລກະສາ, ແລະ ອັນຕະຍະຈະ (ພວກນອກວັນນະ) ເລີຍ. ຈຸດທາງຈິດທຳຄື ການໂຄສະນາຄຸນງາມຄວາມດີ ແລະການອ້າງອີງຄວາມດີຢ່າງບໍ່ຈິງ ທຳໃຫ້ກຽດສັກສີຕົກຕ່ຳ ບໍ່ວ່າກຳເນີດຫຼືຖານະຈະສູງຕ່ຳປານໃດ».
Verse 23
वैश्वदेवं च ये मूढा विप्राय ब्रह्मचारिणे । ददते नेह राजेन्द्र ते लोकान् भुज्जतेडशुभान्
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະຣາຊາ! ຜູ້ຄົນທີ່ຫຼົງໂງ່ໃນໂລກນີ້ ບໍ່ໃຫ້ອາຫານບູຊາໄວສະວະເທວະ (Vaiśvadeva)—ອາຫານທີ່ຄວນແບ່ງປັນ—ແກ່ພຣາຫມັນຜູ້ຖືພຣະຫມະຈັນ (brahmacārin) ຈະໄປສູ່ໂລກອັນອັບມົງຄຸນ. ຄຳສອນນີ້ຊີ້ວ່າ ການລະເລີຍການຕ້ອນຮັບປະຈຳວັນ ແລະການແບ່ງປັນອັນສັກສິດ—ໂດຍສະເພາະຕໍ່ຜູ້ແສວງຫາທີ່ມີວິໄນ—ນຳໄປສູ່ຜົນຮ້າຍຫຼັງຄວາມຕາຍ».
Verse 24
युधिछिर उवाच कि परं ब्रह्मचर्य च कि परं धर्मलक्षणम् | किं च श्रेष्ठतमं शौचं तन्मे ब्रूहि पितामह
ຢຸທິສຖິຣ ກ່າວວ່າ: «ທ່ານປູ່, ຂໍໃຫ້ບອກຂ້ອຍ—ພຣະຫມະຈັນຍາ (ການສຳລວມຕົນ) ທີ່ສູງສຸດແມ່ນຫຍັງ? ລັກສະນະອັນສູງສຸດທີ່ໃຫ້ຮູ້ຈັກທຳມະແມ່ນຫຍັງ? ແລະ ຄວາມບໍລິສຸດ (ເສົາຈະ) ທີ່ຍິ່ງໃຫຍ່ທີ່ສຸດແມ່ນຫຍັງ?»
Verse 25
भीष्म उवाच ब्रह्मचर्यात् परं तात मधुमांसस्य वर्जनम् | मयदियां स्थितो धर्म: शमश्वैवास्य लक्षणम्
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ລູກເອີຍ, ສູງກວ່າພຣະຫມະຈັນຍາອີກ ແມ່ນການລະເວັ້ນນ້ຳເຜິ້ງ/ຂອງມຶນເມົາ ແລະ ເນື້ອສັດ. ທຳມະທີ່ແທ້ ແມ່ນການຕັ້ງຢູ່ໃນຂອບເຂດແຫ່ງວິຖີວິດຕາມພຣະເວດ; ແລະ ລັກສະນະຂອງມັນ ແມ່ນການສຳລວມຕົນ—ການສະງົບ ແລະ ຄວບຄຸມຈິດໃຈກັບອິນທຣີ»
Verse 26
युधिछिर उवाच कस्मिन् काले चरेद् धर्म कस्मिन् काले<र्थमाचरेत् । कस्मिन् काले सुखी च स्यात् तन्मे ब्रूहि पितामह
ຢຸທິສຖິຣ ກ່າວວ່າ: «ທ່ານປູ່, ໃນເວລາໃດຄວນປະພຶດທຳມະ? ໃນເວລາໃດຄວນແສວງຫາອັດຖະ (ປະໂຫຍດໂລກີ ແລະ ປັດໃຈດຳລົງຊີວິດ)? ແລະ ໃນເວລາໃດຈຶ່ງຈະເປັນສຸກ? ຂໍໃຫ້ບອກຂ້ອຍ»
Verse 27
युधिष्ठिने पूछा-पितामह! मनुष्य किस समय धर्मका आचरण करे? कब अर्थोपार्जनमें लगे तथा किस समय सुखभोगमें प्रवृत्त हो? यह मुझे बताइये ।।
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ຂ້າແຕ່ພຣະຣາຊາ, ຄວນເລີ່ມກ່ອນດ້ວຍການແສວງຫາຊັບສິນໃນເວລາທີ່ເໝາະສົມ; ຕໍ່ຈາກນັ້ນຈຶ່ງປະພຶດທຳມະໂດຍບໍ່ຊັກຊ້າ; ແລ້ວຈຶ່ງຄ່ອຍເສບກາມ (ຄວາມສຸກສຳລານ). ແຕ່ຢ່າໃຫ້ຕົນຕົກໄປໃນຄວາມຍຶດຕິດ ແລະ ການຫຼົງໄຫຼໃນກາມ»
Verse 28
ब्राह्मणांश्वैव मन्येत गुरूंश्वाप्पभिपूजयेत् । सर्वभूतानुलोमश्न मृदुशील: प्रियंवद:
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ຈົ່ງນັບຖືພຣາຫມັນ ແລະ ໃຫ້ກຽດຄູອາຈານກັບຜູ້ເຖົ້າຜູ້ແກ່ຕາມຄວນ. ຈົ່ງຢູ່ຢ່າງກົງກຽມກັບສັດທັງປວງ, ມີນິໄສອ່ອນໂຍນ, ແລະ ເວົ້າຖ້ອຍຄຳທີ່ໄພເພາະ—ນີ້ແຫຼະແມ່ນວິໄນທາງຈິດໃຈທີ່ຖືກສັນລະເສີນວ່າເປັນຄວາມປະພຶດຊອບ»
Verse 29
अधिकारे यदनृतं यच्च राजसु पैशुनम् । गुरोश्वालीककरणं तुल्य॑ तद् ब्रह्म॒हत्यया
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ການເວົ້າຄຳບໍ່ຈິງໃນໜ້າທີ່ທາງການ (ໂດຍສະເພາະໃນການຕັດສິນ), ການນຳຄຳຊົ່ວໄປຟ້ອງຕໍ່ພະຣາຊາດ້ວຍໃຈຮ້າຍ, ແລະການຫລອກລວງຕໍ່ຄູອາຈານ—ທັງສາມນີ້ເປັນບາບທີ່ຖືກວ່າເທົ່າກັບ brahmahatyā (ການຂ້າພຣາຫມັນ).
Verse 30
प्रहरेन्न नरेन्द्रेषु न हन्याद् गां तथैव च । भ्रूणहत्यासमं चैव उभयं यो निषेवते
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ບໍ່ຄວນຕີຫຼືທຳຮ້າຍພະຣາຊາ, ແລະບໍ່ຄວນຂ້າງົວ. ຜູ້ໃດກໍຕາມທີ່ກະທຳຜິດຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງໃນສອງຢ່າງນີ້—ຄວາມຮຸນແຮງຕໍ່ກະສັດ ຫຼືການຂ້າງົວ—ຈະມີບາບເທົ່າກັບການຂ້າຕົວອ່ອນ.
Verse 31
नाग्निं परित्यजेज्जातु न च वेदान् परित्यजेत् । नच ब्राह्मणमाक्रोशेत् सम॑ तद् ब्रह्महत्यया
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ຢ່າລະທິ້ງໄຟສັກສິດ (ອັກນິ) ເດັດຂາດ, ຢ່າລະທິ້ງການສຶກສາແລະສວດວີດະ, ແລະຢ່າດ່າທໍ່ພຣາຫມັນ. ການລະເມີດທັງສາມນີ້ຖືກກ່າວວ່າເທົ່າກັບ brahmahatyā.
Verse 32
युधिछिर उवाच कीदृशा: साधवो वितप्रा: केभ्यो दत्त महाफलम् | कीदृशानां च भोक्तव्यं तन्मे ब्रूहि पितामह
ຢຸທິສຖິຣະກ່າວວ່າ: “ພຣະອະຍຸດາ! ພຣາຫມັນແບບໃດຈຶ່ງເປັນຄົນດີແທ້ ແລະຄວນນັບຖືວ່າຍອດຢ່າງ? ການໃຫ້ທານແກ່ໃຜຈຶ່ງໄດ້ຜົນບຸນອັນໃຫຍ່? ແລະຄວນເຊີນພຣາຫມັນແບບໃດມາຮັບປະທານອາຫານ? ຂໍຈົ່ງບອກຂ້າພະເຈົ້າ.”
Verse 33
भीष्म उवाच अक्रोधना धर्मपरा: सत्यनित्या दमे रता: | तादृशा: साधवो वित्रास्तेभ्यो दत्त महाफलम्
ພີສະມະກ່າວວ່າ: “ຂ້າແຕ່ພະຣາຊາ, ພຣາຫມັນຜູ້ບໍ່ໂກດ, ຍຶດໝັ້ນໃນທຳມະ, ຕັ້ງຢູ່ໃນຄວາມຈິງ, ແລະພາກພຽນໃນການສຳລວມອິນຊີ—ພຣາຫມັນແບບນັ້ນແຫຼະແມ່ນຄົນດີແທ້. ທານທີ່ໃຫ້ແກ່ພວກເຂົາຍ່ອມໄດ້ຜົນອັນໃຫຍ່ (ດັ່ງນັ້ນໃນພິທີ śrāddha ແລະອື່ນໆ ຄວນເຊີນພວກເຂົາມາຮັບປະທານ).”
Verse 34
अमानिन: सर्वसहा दृढार्था विजितेन्द्रिया: । सर्वभूतहिता मैत्रास्ते भ्यो दत्त महाफलम्
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ຜູ້ທີ່ບໍ່ມີຄວາມຖືຕົນ, ອົດທົນຕໍ່ຄວາມລໍາບາກທຸກຢ່າງ, ມີໃຈໝັ້ນຄົງ, ຊະນະອິນຊີ, ແລະມີເມດຕາມິດຕະພາບ ພ້ອມອຸທິດເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ສັດທັງປວງ—ການໃຫ້ແກ່ຄົນເຊັ່ນນັ້ນ ຍ່ອມໄດ້ຜົນອັນຍິ່ງໃຫຍ່.
Verse 35
जिनमें अभिमानका नाम नहीं है, जो सब कुछ सह लेते हैं, जिनका विचार दृढ़ है, जो जितेन्द्रिय, सम्पूर्ण प्राणियोंक हितकारी तथा सबके प्रति मैत्रीभाव रखनेवाले हैं, उनको दिया हुआ दान महान् फल देनेवाला है ।।
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ຂອງທານທີ່ຖວາຍແກ່ຜູ້ບໍ່ໂລບ, ໃຈບໍລິສຸດ, ຮູ້ທັນຄໍາສອນ, ມີຄວາມຖ່ອມຕົນ, ເວົ້າຄວາມຈິງ, ແລະຫມັ້ນຄົງໃນໜ້າທີ່ຕາມທຳມະ—ຍ່ອມໃຫ້ຜົນອັນຍິ່ງໃຫຍ່.
Verse 36
साड़ांश्व चतुरो वेदानधीते यो द्विजर्षभ: । षड्भ्य: प्रवृत्त: कर्मभ्यस्तं पात्रमृषयो विदु:
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ຜູ້ປະເສີດໃນພວກທະວິຊະ (twice-born) ຜູ້ສຶກສາວິດທັງສີ່ພ້ອມວິຊາປະກອບ, ແລະຂະຫຍັນໃນໜ້າທີ່ຫົກປະການຂອງພຣາຫມັນ—ຮຽນແລະສອນ, ປະກອບຍັດຍະແລະປະກອບໃຫ້ຜູ້ອື່ນ, ໃຫ້ທານແລະຮັບທານ—ບັນດາລຶສີຮູ້ຈັກວ່າເປັນພາຊະນະອັນຍອດສໍາລັບການໃຫ້.
Verse 37
ये त्वेवंगुणजातीयास्तेभ्यो दत्त महाफलम् | सहस्रगुणमाप्रोति गुणाहाय प्रदायक:
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ຂອງທານທີ່ໃຫ້ແກ່ຜູ້ມີຄຸນຄ່າເຊັ່ນນັ້ນ ຍ່ອມໃຫ້ຜົນອັນຍິ່ງໃຫຍ່. ແທ້ຈິງແລ້ວ ຜູ້ໃຫ້ຈະໄດ້ຜົນຄືນເຖິງພັນເທົ່າ ເນື່ອງຈາກການໃຫ້ຖືກເສີມດ້ວຍຄຸນຂອງຜູ້ຮັບ ແລະດ້ວຍປັນຍາໃນການເລືອກຂອງຜູ້ໃຫ້.
Verse 38
जो ब्राह्मण ऊपर बताये हुए गुणोंसे युक्त होते हैं, उन्हें दिया हुआ दान महान् फल देनेवाला है। गुणवान् एवं सुयोग्य पात्रको दान देनेवाला दाता सहसख्रगुना फल पाता है ।।
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ຂອງທານທີ່ຖວາຍແກ່ພຣາຫມັນຜູ້ມີຄຸນຄ່າດັ່ງທີ່ກ່າວມາ ຍ່ອມໃຫ້ຜົນອັນຍິ່ງໃຫຍ່; ຜູ້ໃຫ້ທີ່ເລືອກພາຊະນະທີ່ມີຄຸນແລະເໝາະສົມ ຈະໄດ້ຜົນຄືນເຖິງພັນເທົ່າ. ແມ່ນແຕ່ພຣາຫມັນຜູ້ປະເສີດພຽງຄົນດຽວ—ພ້ອມດ້ວຍປັນຍາ, ຄວາມຮູ້ຈາກຄໍາພີ, ຄວາມປະພຶດຊອບ ແລະນິໄສດີ—ຖ້າຮັບທານໃນນີ້ ກໍສາມາດຍົກພົງສາວົງຕະກູນທັງໝົດຂອງຜູ້ໃຫ້ໃຫ້ພົ້ນໄດ້.
Verse 39
गामश्चृ वित्तमन्नं वा तद्विधे प्रतिपादयेत् । द्रव्याणि चान्यानि तथा प्रेत्यभावे न शोचति
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ຄວນມອບງົວ, ມ້າ, ຊັບສິນ, ອາຫານ ແລະ ຂອງອື່ນໆ ໃຫ້ແກ່ຜູ້ຮັບທີ່ສົມຄວນ. ເມື່ອໃຫ້ທານຢ່າງຖືກທາງແບບນີ້ ຜູ້ໃຫ້ຈະບໍ່ເສຍໃຈຫຼັງຄວາມຕາຍ; ທານທີ່ມີເປົ້າໝາຍຖືກຕ້ອງເປັນເກາະຄຸ້ມຄອງຈາກຄວາມນຶກເສຍໃຈ ແລະ ຢືນຢັນການປະພຶດທາງທຳ.
Verse 40
तारयेत कुलं सर्वमेको5पीह द्विजोत्तम: । किमज़ पुनरेवैते तस्मात् पात्रं समाचरेत्
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ແມ່ນແຕ່ພຣາຫມັນຜູ້ຍອດຢ່າງໜຶ່ງຄົນໃນໂລກນີ້ ກໍສາມາດຊ່ວຍກູ້ທັງວົງຕະກູນໄດ້. ຖ້າມີພຣາຫມັນຍອດເຊັ່ນນັ້ນຫຼາຍຄົນ ຈະຍິ່ງປານໃດ! ດັ່ງນັ້ນ ຄວນສືບຫາແລະນັບຖືຜູ້ຮັບທີ່ສົມຄວນ. ເມື່ອຜູ້ນັ້ນພໍໃຈ ທັງເທວະ, ບັນພະບຸລຸດ (ປິຕຣະ) ແລະ ນັກບຳເນັດທັງຫຼາຍ ກໍຖືກນັບວ່າພໍໃຈດ້ວຍ.
Verse 41
निशम्य च गुणोपेतं ब्राह्म॒णं साधुसम्मतम् । दूरादानाय्य सत्कृत्य सर्वतश्नचापि पूजयेत्
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ເມື່ອໄດ້ຍິນກ່ຽວກັບພຣາຫມັນຜູ້ມີຄຸນທຳ ແລະ ໄດ້ຮັບການຍອມຮັບຈາກຄົນດີ ຄວນເຊີນມາແມ່ນແຕ່ຈາກໄກ, ຕ້ອນຮັບດ້ວຍກຽດສົມຄວນ ແລະ ບູຊານັບຖືໃນທຸກທາງ.
Frequently Asked Questions
How an agent can incur brahmahatyā without literal killing—resolved by redefining ‘slaying’ as actions that dismantle life-support systems (alms, livelihood, water, dignity, and knowledge transmission).
Non-violence is not merely abstention from physical harm; it includes safeguarding access to essentials, truthful dealing with dependents, and restraint in speech that targets scripture or vulnerable persons.
No explicit phalaśruti appears in this excerpt; the chapter functions as a definitional/legal-ethical taxonomy, emphasizing consequence through classification rather than promised merit.