Adhyaya 103
नहुषोपाख्यानम्—दीपदान-धूप-बलीकर्म-प्रशंसा (Nahūṣa Episode and the Commendation of Lamp-Gifting and Household Offerings)
Upa-parva: Dīpa–Dhūpa–Bali-vidhi (Household Offerings and the Nahūṣa Episode)
Yudhiṣṭhira asks Bhīṣma to explain how Nahūṣa became fallen, why he was cast to earth, and how he lost Indra-status. Bhīṣma recounts that Nahūṣa initially flourished through comprehensive observance of divine and human rites: lamp-gifts, incense offerings, salutations, water-based acts, and bali portions offered within the household space—practices described as ‘sadācāra’ recognized in both deva- and human realms and as especially beneficial for householders. When fortune waned, Nahūṣa neglected these disciplines; his ritual sphere became disturbed, and he summoned Agastya as a conveyance. A hidden Bhṛgu enters Agastya’s matted locks; Nahūṣa, acting in anger, strikes Agastya’s head with his foot. Bhṛgu curses Nahūṣa to fall to earth as a serpent; later, through austerities and supplication, a mitigation is granted: a future king named Yudhiṣṭhira will release him from the curse. The chapter closes with a phala-oriented commendation of dīpa-dāna: householders should give lamps at evening; the giver is said to gain ‘divine sight’ after death, and worldly qualities such as attractiveness and wealth are linked to the duration of a lamp’s burning.
Chapter Arc: भीष्म युधिष्ठिर से कहते हैं कि अगस्त्य–भृगु के संवाद के बीच उस महात्मा के आश्रम में दिव्य और मानुष—दोनों प्रकार के यज्ञ-उपचार, बलिकर्म और दान-क्रियाएँ स्वतः प्रवर्तित होने लगीं; और इसी प्रसंग से दीपदान का महात्म्य प्रकट होता है। → कथा नहुष के अपराध की ओर मुड़ती है—राजा का अहंकार ऋषि-तेज से टकराता है। भृगु के तेजस्वी क्रोध और नहुष की अविनय-पराकाष्ठा से शाप का भय घनीभूत होता है; साथ ही गृहस्थ-धर्म में संध्या-समय दीपदान की अनिवार्यता का विधान उभरता है। → भृगु का शाप नहुष पर गिरता है—‘सर्प बनकर शीघ्र पृथ्वी पर जा’; पतन का क्षण ही अध्याय का शिखर है, जहाँ राज-वैभव क्षण में धूल हो जाता है और ऋषि-धर्म की अजेयता स्थापित होती है। → पतन के बाद भी नहुष स्मृतिमान रहता है और भृगु से शाप-शान्ति की याचना करता है; आगे पुण्यकर्मों—विशेषतः दीपदान—के प्रभाव से क्रमशः सिद्धि और पुनरुत्थान का मार्ग दिखाया जाता है, और इन्द्र (शतक्रतु) ब्रह्मा के अभिषेक से पूर्ववत् शोभा पाते हैं। → नहुष के लिए शापान्ति/उद्धार की शर्तें और दीपदानादि पुण्यकर्मों का फल आगे के उपदेश-क्रम में विस्तार से खुलने का संकेत छोड़ता है।
Shlokas
Verse 1
इस प्रकार श्रीमह्ाभारत अनुशासनपर्वके अंतर्गत दानधर्मपर्वमें अगस्त्य और भ्रगुका संवादनामक निन्यानबेवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ ९९ ॥। ऑपन--माजल छा अफ<-जआकऋा-ज शततमो< ध्याय: नहुषका पतन
ຢຸທິສຖິຣ ກ່າວວ່າ: “ເຂົາຕົກໃນຄວາມພິນາດໄດ້ແນວໃດ? ເຂົາຖືກໂຍນລົງສູ່ແຜ່ນດິນແນວໃດ? ແລະ ເຂົາເສຍສະຖານະແຫ່ງພຣະອິນທຣາໄດ້ແນວໃດ? ຂໍທ່ານເມດຕາອະທິບາຍໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າຟັງ”។
Verse 2
भीष्म उवाच एवं तयो: संवदतो: क्रियास्तस्य महात्मन: । सर्वा एव प्रवर्तन्ते या दिव्या याश्व मानुषी:
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: “ໂອ ພຣະຣາຊາ, ໃນຂະນະທີ່ິສີທັງສອງ ພຣຶກຸ ແລະ ອະກັສຕະຍະ ກຳລັງສົນທະນາກັນດັ່ງນີ້, ໃນເຮືອນຂອງນະຫຸສະ ຜູ້ມີຈິດໃຈຍິ່ງໃຫຍ່ ກິດຈະກຳທຸກຢ່າງກໍດຳເນີນໄປ—ທັງພິທີອັນເປັນທິບ ແລະ ທັງປະເພນີຂອງມະນຸດທົ່ວໄປ.”
Verse 3
तथैव दीपदानानि सर्वोपकरणानि वै | बलिकर्म च यच्चान्यदुत्सेका श्व पृथग्विधा:
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: “ທຳນອງດຽວກັນນັ້ນ ຄວນຖວາຍທານໂຄມໄຟ ແລະ ເຄື່ອງບູຊາທຸກຢ່າງທີ່ຈຳເປັນ; ແລະ ຄວນປະກອບພິທີບະລິ (ເຄື່ອງຖວາຍໃນການນະມັດສະການ) ພ້ອມທັງການປະພຶດບຳເນົາອັນເປັນສັດທາອື່ນໆ ທີ່ແຕກຕ່າງກັນ ໃຫ້ຄົບຕາມປະເພດຂອງມັນ.”
Verse 4
सर्वे तस्य समुत्पन्ना देवेन्द्रस्य महात्मन: । देवलोके नृलोके च सदाचारा बुधै: स्मृता:
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: “ທຸກສິ່ງທີ່ເກີດຂຶ້ນຈາກພຣະອິນທຣາ ຜູ້ມີຈິດໃຈຍິ່ງໃຫຍ່ນັ້ນ, ບັນດາຜູ້ຮູ້ທັນຈື່ຈຳໄວ້ວ່າເປັນແບບຢ່າງແຫ່ງຄວາມປະພຶດດີ—ທັງໃນໂລກເທວະ ແລະ ໃນໂລກມະນຸດ.”
Verse 5
दीपदान, समस्त उपकरणोंसहित अन्नदान, बलिकर्म एवं नाना प्रकारके स्नान- अभिषेक आदि पूर्ववत् चालू थे। देवलोक तथा मनुष्यलोकमें विद्वानोंने जो सदाचार बताये हैं, वे सब महामना देवराज नहुषके यहाँ होते रहते थे ।।
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ການຖວາຍປະທີບ, ການໃຫ້ທານອາຫານພ້ອມດ້ວຍເຄື່ອງປະກອບທັງປວງ, ພິທີບະລິ (ການຖວາຍບູຊາ) ແລະ ພິທີອາບນ້ຳ–ອະພິເສກຫຼາຍປະເພດ ລ້ວນດຳເນີນຢູ່ດັ່ງເກົ່າ. ຈັນຍາບັນອັນດີທີ່ນັກປັນຍາໄດ້ກຳນົດໄວ້ໃນໂລກເທວະ ແລະ ໂລກມະນຸດ—ທັງໝົດນັ້ນ ໄດ້ຖືປະຕິບັດຢ່າງສະເໝີໃນເຮືອນຂອງພະຣາຊານະຫຸສະຜູ້ໃຈກວ້າງ. ຖ້າທຳນຽມທີ່ຊອບທຳເຫຼົ່ານີ້ມີຢູ່ໃນເຮືອນໃດ, ໂອ ພະຣາຊາຜູ້ປະເສີດ, ຄົນຄອບຄົວຈະເຈີຣິນຮຸ່ງເຮືອງທຸກດ້ານ; ແລະ ດ້ວຍການຖວາຍທູບ, ຖວາຍປະທີບ, ແລະ ການນົບນ້ອມກາບໄຫວ້ເທວະທັງຫຼາຍ ຄວາມມັ່ງຄັ່ງແລະຄວາມສຳເລັດຂອງຄົນຄອບຄົວຈະເພີ່ມພູນ».
Verse 6
यथा सिद्धस्य चान्नस्य ग्रहायाग्रं प्रदीयते | बलयश्न गृहोद्देशे अतः प्रीयन्ति देवता:
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ເມື່ອອາຫານປຸງສຳເລັດດີແລ້ວ ຈະແບ່ງສ່ວນທຳອິດໃຫ້ແຂກກ່ອນ; ດັ່ງນັ້ນໃນເຮືອນ ກໍແບ່ງອາຫານເປັນບະລິຖວາຍແດ່ເທວະທັງຫຼາຍ. ດ້ວຍການຖວາຍກ່ອນນີ້ ເທວະຈຶ່ງພໍໃຈ».
Verse 7
यथा च गृहिणस्तोषो भवेद् वै बलिकर्मणि । तथा शतगुणा प्रीतिर्देवतानां प्रजायते,बलिकर्म करनेपर गृहस्थको जितना संतोष होता है, उससे सौगुनी प्रीति देवताओंको होती है
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ຄວາມພໍໃຈຂອງຄົນຄອບຄົວເມື່ອເຮັດບະລິກຳຕາມໜ້າທີ່ ມີເທົ່າໃດ, ຄວາມຍິນດີຂອງເທວະທັງຫຼາຍຈະເກີດຂຶ້ນຫຼາຍກວ່ານັ້ນເຖິງຮ້ອຍເທົ່າ».
Verse 8
एवं धूपप्रदानं च दीपदानं च साधव: । प्रयच्छन्ति नमस्कारैर्युक्तमात्मगुणावहम्,इस प्रकार श्रेष्ठ पुरुष अपने लिये लाभदायक समझकर देवताओंको नमस्कारसहित धूपदान और दीपदान करते हैं
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ດັ່ງນັ້ນ ຄົນດີທັງຫຼາຍ ເຫັນວ່າເປັນປະໂຫຍດແກ່ຕົນ ແລະນຳພາຄຸນງາມຄວາມດີ ຈຶ່ງຖວາຍທູບ ແລະຖວາຍປະທີບ ພ້ອມດ້ວຍການນົບນ້ອມກາບໄຫວ້ແດ່ເທວະທັງຫຼາຍ».
Verse 9
स््नानेनाद्धिश्न यत् कर्म क्रियते वै विपश्चिता । नमस्कारप्रयुक्तेन तेन प्रीयन्ति देवता:
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ພິທີໃດກໍຕາມທີ່ຜູ້ມີປັນຍາເຮັດຫຼັງຈາກອາບນ້ຳ ແລະປະກອບດ້ວຍການນົບນ້ອມກາບໄຫວ້ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ເທວະທັງຫຼາຍພໍໃຈ. ການຖວາຍນ້ຳ ແລະການປະພຶດອື່ນໆ ທີ່ເຮັດດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບແລະຕາມພິທີການ ນຳພາຄວາມກົມກຽວ ແລະມົງຄຸນມາສູ່ການບູຊາໃນເຮືອນ».
Verse 10
पितरश्न महाभागा ऋषयश्न तपोधना: । गृह्माश्व देवता: सर्वाः प्रीयन्ते विधिनार्चिता:
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ປິຕຣະຜູ້ມີພອນ (ວິນຍານບັນພະບຸລຸດ) ແລະ ຣິຊີຜູ້ສະສົມຕະປະອັນຫນາແນ່ ຍ່ອມພໍໃຈ; ແລະ ເທວະຕາໃນເຮືອນທັງປວງກໍຍິນດີ ເມື່ອໄດ້ຮັບການບູຊາຕາມພິທີອັນຖືກຕ້ອງ. ດັ່ງນັ້ນ ຜູ້ຮູ້ທັນ ຫຼັງຈາກອາບນ້ຳແລ້ວ ຈຶ່ງກ່າວນະມັດສະການດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ ແລະ ປະກອບກຳມະເຊັ່ນ ຕັຣປະນະ (ຖວາຍນ້ຳ) ແກ່ເທວະຕາແລະອື່ນໆ ເພື່ອໃຫ້ຜູ້ຮັບອັນສັກສິດເຫຼົ່ານັ້ນພໍໃຈ ແລະ ຄ້ຳຈຸນທຳມະໃນເຮືອນ.
Verse 11
इत्येतां बुद्धिमास्थाय नहुष: स नरेश्वरः । सुरेन्द्रत्वं महत् प्राप्प कृतवानेतददभूतम्,इसी विचारधाराका आश्रय लेकर राजा नहुषने महान देवेन्द्रपद पाकर यह अदभुत पुण्यकर्म सदा चालू रखा था
ພີສະມະກ່າວວ່າ: “ເມື່ອຍຶດເອົາປັນຍາແນວນີ້ເປັນຫຼັກ ກະສັດນະຫຸສະ—ຫຼັງຈາກໄດ້ຮັບສະຖານະອັນຍິ່ງໃຫຍ່ແຫ່ງອິນທຣະ—ໄດ້ປະກອບການປະພຶດອັນອັດສະຈັນ ແລະ ເປັນບຸນນີ້ ໃຫ້ດຳເນີນຢູ່ເປັນນິດ.”
Verse 12
कस्यचित् त्वथ कालस्य भाग्यक्षय उपस्थिते । सर्वमेतदवज्ञाय कृतवानिदमीदृशम्
ແຕ່ຕໍ່ມາ ເມື່ອເວລາຜ່ານໄປ ແລະ ຄາວທີ່ວາສະນາດີຂອງລາວຈະຫມົດສິ້ນມາຮອດ ລາວກໍເມີນເຉີຍທຸກຢ່າງນັ້ນ ແລະ ເລີ່ມກະທຳທາງແຫ່ງບາບເຊັ່ນນັ້ນ.
Verse 13
ततः स परिहीणो<भूत् सुरेन्द्रो बलदर्पत: । धूपदीपोदकविधधि न यथावच्चकार ह
ພີສະມະກ່າວວ່າ: “ຕໍ່ຈາກນັ້ນ ຈອມເທວະນັ້ນກໍຕົກຕ່ຳຈາກສະຖານະອັນຄວນຄ່າຂອງຕົນ ເນື່ອງຈາກເມົາມົນໃນຄວາມຫຍິ່ງຍະໂສແຫ່ງພະລັງ. ລາວບໍ່ໄດ້ປະກອບຕາມພິທີທີ່ກຳນົດ ການຖວາຍທູບ ຖວາຍໂຄມໄຟ ແລະ ຖວາຍນ້ຳ.” ຂໍ້ຄວາມນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ຄວາມຈອງຫອງກັດກິນວິໄນໃນພະລະກິດອັນສັກສິດ ແລະ ການລະເລີຍແມ່ນແຕ່ການຖວາຍປະຈຳວັນອັນງ່າຍໆ ກໍເປັນເຄື່ອງໝາຍແຫ່ງການຕົກຕ່ຳໃນທຳມະ.
Verse 14
ततो<स्य यज्ञविषयो रक्षोभ्रि: पर्यबध्यत । अथागस्त्यमृषिश्रेष्ठ वाहनायाजुहाव ह
ຕໍ່ຈາກນັ້ນ ສະຖານທີ່ປະກອບຍັດຍະຂອງລາວຖືກຣາກສະສະເຂົ້າມາຄອບຄອງ ແລະ ຂັດຂວາງ. ແລ້ວລາວຈຶ່ງເອີ້ນຣິຊີອະກັສຕະຍະຜູ້ເລີດ ໃຫ້ເປັນຜູ້ແບກຫາມ/ຜູ້ຂົນສົ່ງລາວ, ເປີດຉາການໜຶ່ງທີ່ຊີ້ວ່າ ການໃຊ້ອຳນາດຜິດທາງ ແລະ ຄວາມຈອງຫອງ ອາດເຮັດໃຫ້ພິທີອັນສັກສິດກາຍເປັນເວທີແຫ່ງການບັງຄັບ ບໍ່ແມ່ນທຳມະ.
Verse 15
द्रुतं सरस्वतीकूलात् स्मयन्निव महाबल: । ततो भृगुर्महातेजा मैत्रावरुणिमब्रवीत्
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: ຜູ້ມີພະລັງອັນຍິ່ງໃຫຍ່ນັ້ນ ດັ່ງກັບຍິ້ມຢູ່ ໄດ້ຮີບຮ້ອນອອກຈາກຝັ່ງແມ່ນ້ຳສະຣັສວະຕີ. ຕໍ່ມາ ິສີພຣຶກຸ ຜູ້ມີເທຊະອັນສະຫວ່າງໄສ ໄດ້ກ່າວຕໍ່ ໄມຕຣາວະຣຸນິ (ອະກັສຕະຍະ) ເພື່ອເປີດທາງໃຫ້ຄຳຕັກເຕືອນຕໍ່ໄປ—ເມື່ອພິທີຍັດຖືກລົບກວນ ແລະອຳນາດອັນປະສົບຮ້າຍເຂົ້າມາຮຸກຮານ ມັນກາຍເປັນຄຳເຕືອນທາງທຳມະ ໃຫ້ຮູ້ຈັກອົດກັ້ນ ປະພຶດຖືກຕ້ອງ ແລະປົກປ້ອງພິທີອັນສັກສິດ.
Verse 16
निमीलय स्वनयने जटां यावद् विशामि ते । स्थाणुभूतस्य तस्याथ जटां प्राविशदच्युत:
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: “ທ່ານິສີ, ຈົ່ງຫຼັບຕາໄວ້ຊົ່ວຄາວ ຈົນກວ່າຂ້າພະເຈົ້າຈະເຂົ້າໄປໃນຊົງຜົມມັດ (ຊະຕາ) ຂອງທ່ານ.” ເມື່ອິສີຫຼັບຕາແລ້ວ ຢືນນິ່ງດັ່ງເສົາ, ຜູ້ມີເທຊະອັນແຂງກ້າ ຜູ້ບໍ່ລະເມີດຂອບເຂດແຫ່ງຄວາມສົມຄວນ ກໍເຂົ້າໄປໃນຊະຕານັ້ນ—ດ້ວຍໃຈຈະໃຫ້ກະສັດຕົກຈາກສະຫວັນ. ໃນຂະນະນັ້ນເອງ ກະສັດນະຫຸສະ ຜູ້ດັ່ງອິນທຣະ ໄດ້ເຂົ້າມາຫາິສີ ເພື່ອໃຫ້ທ່ານເປັນພາຫະນະ (ຜູ້ແບກຫາມ) ຂອງຕົນ.
Verse 17
भगुः स सुमहातेजा: पातनाय नृपस्य च । ततः स देवराट प्राप्तस्तमृषिं वाहनाय वै
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: ພຣຶກຸ ຜູ້ມີເທຊະອັນຍິ່ງ ແລະໃຈກວ້າງ ມຸ່ງຈະໃຫ້ກະສັດຕົກຕ່ຳ ຈຶ່ງໄດ້ລົງມື. ໃນເວລານັ້ນເອງ ກະສັດນະຫຸສະ ຜູ້ດັ່ງເຈົ້າແຫ່ງເທວະ ໄດ້ມາຮອດຫາິສີນັ້ນ ເພື່ອໃຫ້ເປັນພາຫະນະ. ພຣຶກຸກ່າວວ່າ: “ທ່ານິສີ, ຈົ່ງຫຼັບຕາ; ຂ້າພະເຈົ້າຈະເຂົ້າໄປໃນຊະຕາຂອງທ່ານ.” ມະຫາິສີອະກັສຕະຍະ ຫຼັບຕາແລ້ວ ຢືນນິ່ງດັ່ງທ່ອນໄມ້. ພຣຶກຸ ຜູ້ມີເທຊະອັນແຂງກ້າ ບໍ່ລະເມີດຂອບເຂດແຫ່ງຄວາມສົມຄວນ ໄດ້ເຂົ້າໄປໃນຊະຕາຂອງອະກັສຕະຍະ ເພື່ອໃຫ້ກະສັດຕົກຈາກສະຫວັນ; ແລະໃນຂະນະນັ້ນ ນະຫຸສະກໍມາຮອດ ເພື່ອບັງຄັບໃຫ້ິສີເປັນພາຫະນະ—ເປັນນິມິດແຫ່ງຄວາມຈອງຫອງ ແລະການຕົກຕ່ຳຈາກທຳມະ.
Verse 18
ततोडगस्त्य: सुरपतिं वाक्यमाह विशाम्पते | योजयस्वेति मां क्षिप्रं कं च देशं वहामि ते
ຕໍ່ມາ ອະກັສຕະຍະ ໄດ້ກ່າວຕໍ່ເຈົ້າແຫ່ງເທວະວ່າ: “ໂອ ຜູ້ປົກຄອງປະຊາ, ຈົ່ງຜູກຂ້າພະເຈົ້າເຂົ້າກັບລົດໃຫ້ໄວ ແລະບອກມາວ່າ ຂ້າພະເຈົ້າຈະພາທ່ານໄປທີ່ໃດ. ໂອ ຈອມເທວະ, ບ່ອນໃດທີ່ທ່ານສັ່ງ ຂ້າພະເຈົ້າຈະນຳທ່ານໄປບ່ອນນັ້ນ.” ເມື່ອໄດ້ຍິນດັ່ງນັ້ນ ນະຫຸສະກໍຜູກິສີເຂົ້າກັບລົດ.
Verse 19
यत्र वक्ष्यसि तत्र त्वां नयिष्यामि सुराधिप । इत्युक्तो नहुषस्तेन योजयामास त॑ मुनिम्
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: “ໂອ ຈອມເທວະ, ບ່ອນໃດທີ່ທ່ານສັ່ງ ຂ້າພະເຈົ້າຈະພາທ່ານໄປບ່ອນນັ້ນ.” ເມື່ອໄດ້ຍິນດັ່ງນັ້ນ ນະຫຸສະກໍໃຫ້ຜູກິສີນັ້ນເຂົ້າກັບລົດ.
Verse 20
भगुस्तस्य जटान्तस्थो बभूव हृषितो भृशम् | न चापि दर्शनं तस्य चकार स भृगुस्तदा,यह देख उनकी जटाके भीतर बैठे हुए भृगु बहुत प्रसन्न हुए। उस समय भृगुने नहुषका साक्षात्कार नहीं किया
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: ພຣຶກຸ ຜູ້ນັ່ງຢູ່ພາຍໃນຜົມມັດ (ຊະຕາ) ຂອງຕົນ ມີຄວາມຍິນດີຢ່າງຫຼາຍ. ແຕ່ໃນເວລານັ້ນ ພຣຶກຸ ບໍ່ໄດ້ປາກົດຕົວຕໍ່ ນະຫຸສະ—ບໍ່ໄດ້ປະທານການເຂົ້າເຝົ້າໂດຍກົງແຕ່ຢ່າງໃດ.
Verse 21
वरदानप्रभावज्ञों नहुषस्य महात्मन: । न चुकोप तदागस्त्यो युक्तोडपि नहुषेण वै,अगस्त्यमुनि महामना नहुषको मिले हुए वरदानका प्रभाव जानते थे, इसलिये उसके द्वारा रथमें जोते जानेपर भी वे कुपित नहीं हुए
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: ອະກັດສະຕະ ມະຫາມຸນີ ຮູ້ເຖິງອຳນາດຂອງພອນທີ່ຖືກປະທານແກ່ ນະຫຸສະ ຜູ້ສູງສົງ. ດັ່ງນັ້ນ ແມ່ນແຕ່ເມື່ອ ນະຫຸສະ ນຳທ່ານໄປຜູກເປັນຜູ້ລາກລົດ ອະກັດສະຕະ ກໍບໍ່ໄດ້ໂກດ—ທ່ານຂົ່ມໃຈໄວ້ ເພາະຮູ້ທັນພະລັງຂອງພອນນັ້ນ ແລະລະບຽບແຫ່ງທຳມະ.
Verse 22
तं तु राजा प्रतोदेन चोदयामास भारत । न चुकोप स धर्मात्मा ततः पादेन देवराट्
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: ໂອ ຜູ້ສືບສາຍພະຣະຕະ, ກະສັດໄດ້ໃຊ້ໄມ້ຈິ້ມຂັບ (ປະໂຕດ) ກະຕຸ້ນທ່ານ. ແຕ່ຜູ້ມີທຳມະນັ້ນບໍ່ໄດ້ໂກດ; ແລ້ວຕໍ່ມາ ຈອມເທວະ (ເທວະຣາດ) ໄດ້ຕີດ້ວຍຕີນ.
Verse 23
तस्मिन् शिरस्यभिहते स जटान्तर्गतो भगुः
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອສີສະນັ້ນຖືກຕີ, ພະກຸ ຜູ້ຊ່ອນຢູ່ພາຍໃນຜົມມັດ (ຊະຕາ) ກໍປາກົດອອກມາຈາກໃນຜົມທີ່ພັນກັນ.
Verse 24
शशाप बलवत्क़ुद्धो नहुषं पापचेतसम् | यस्मात् पदा55हत: क्रोधाच्छिरसीमं महामुनिम्
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: ມະຫາມຸນີນັ້ນ ໂກດແຮງແລະມີອຳນາດ, ໄດ້ສາບແຊ່ງ ນະຫຸສະ ຜູ້ມີໃຈບາບ. ເພາະດ້ວຍຄວາມໂກດ ນະຫຸສະ ໄດ້ໃຊ້ຕີນຕີສີສະຂອງມະຫາມຸນີຜູ້ນ່າເຄົາລົບນັ້ນ.
Verse 25
तस्मादाशु महीं गच्छ सर्पों भूत्वा सुदुर्मते । उनके मस्तकपर चोट होते ही जटाके भीतर बैठे हुए महर्षि भूगु अत्यन्त कुपित हो उठे और उन्होंने पापात्मा नहुषको इस प्रकार शाप दिया--'ओ दुर्मते! तुमने इन महामुनिके मस्तकमें क्रोधपूर्वक लात मारी है, इसलिये तू शीघ्र ही सर्प होकर पृथ्वीपर चला जा” ।।
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ດັ່ງນັ້ນ ໂອ ຜູ້ມີໃຈຊົ່ວ! ຈົ່ງໄປສູ່ແຜ່ນດິນໂດຍໄວ ໂດຍກາຍເປັນງູ»। ເມື່ອຖືກກ່າວເຊັ່ນນັ້ນ ນະຫຸສະ—ຜູ້ຖືກສາບເນື່ອງຈາກຄວາມອວດອ້າງແລະການກະທຳຮຸນແຮງຕໍ່ມະຫາລະສີ—ກໍກາຍເປັນງູທັນທີ ແລະຕົກລົງ. ເຫດການນີ້ເປັນຄຳເຕືອນວ່າ ຄວາມຍິ່ງຍໂສ ແລະການບໍ່ເຄົາລົບຜູ້ຄວນເຄົາລົບທາງຈິດວິນຍານ ນຳໄປສູ່ຄວາມຕົກຕ່ຳຢ່າງວ່ອງໄວ.
Verse 26
भूगुं हि यदि सोडद्रक्ष्यन्नहुष: पृथिवीपते
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ໂອ ເຈົ້າແຫ່ງແຜ່ນດິນ, ຖ້ານະຫຸສະກະສັດ ໃນຂະນະທີ່ປົກປ້ອງປະຊາ ຈະອົດທົນໄດ້ແມ່ນແຕ່ຄວາມໂກດ (ຫຼື ຄຳສາບ) ຂອງພຣຶກຸ, ແລ້ວ…»। (ພີດສະມະຍົກພຣຶກຸ ແລະ ນະຫຸສະເປັນແບບຢ່າງ ເພື່ອຊີ້ວ່າ ໜ້າທີ່ຂອງຜູ້ປົກຄອງໃນການປົກປ້ອງ ອາດຕ້ອງການຄວາມອົດທົນຢ່າງໝັ້ນຄົງຕໍ່ຄວາມລຳບາກ ແລະແມ່ນແຕ່ຜົນຕາມມາຈາກການປະສົບກັບລະສີຜູ້ມີອຳນາດ ເມື່ອເຮັດເພື່ອທຳມະໃນການປົກຄອງ.)
Verse 27
स तु तैस्तै: प्रदानैश्व तपोभिर्नियमैस्तथा
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ແຕ່ເຂົານັ້ນ ໂດຍທານຫຼາຍປະເພດເຫຼົ່ານັ້ນ ແລະດ້ວຍຕະປະ ກັບວິໄນການປະພຶດຢ່າງເຂັ້ມງວດ ກໍເພີ່ມພູນບຸນກຸສົນ ແລະຄວາມສຳເລັດທາງຈິດວິນຍານ»។
Verse 28
पतितो5पि महाराज भूतले स्मृतिमानभूत् । प्रसादयामास भृगुं शापान्तो मे भवेदिति
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ແມ່ນແຕ່ເມື່ອຕົກລົງສູ່ພື້ນດິນແລ້ວ ໂອ ມະຫາລາຊາ, ເຂົາກໍບໍ່ເສຍສະຕິ. ເຂົາພະຍາຍາມປະນີປະນອມພຣຶກຸລະສີ ໂດຍຄິດວ່າ ‘ຂໍໃຫ້ຄຳສາບທີ່ຕົກແກ່ຂ້ອຍຈົບລົງ’»।
Verse 29
महाराज! नहुषने जो भिन्न-भिन्न प्रकारके दान किये थे, तप और नियमोंका अनुष्ठान किया था, उनके प्रभावसे वे पृथ्वीपर गिरकर भी पूर्वजन्मकी स्मृतिसे वंचित नहीं हुए। उन्होंने भूगुको प्रसन्न करते हुए कहा--'प्रभो! मुझको मिले हुए शापका अंत होना चाहिये” ।।
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: ໂອ ມະຫາລາຊາ, ເນື່ອງຈາກນະຫຸສະໄດ້ໃຫ້ທານຫຼາຍປະເພດ ແລະໄດ້ປະພຶດຕະປະກັບວິໄນຢ່າງເຂັ້ມງວດ, ແມ່ນແຕ່ເມື່ອຕົກລົງສູ່ແຜ່ນດິນ ເຂົາກໍບໍ່ຖືກຕັດຂາດຈາກຄວາມຈື່ຈຳແຫ່ງຊາດກ່ອນ. ເຂົາພະຍາຍາມເຮັດໃຫ້ພຣຶກຸລະສີພໍໃຈ ແລະກ່າວວ່າ: «ທ່ານເຈົ້າ, ຄຳສາບທີ່ຕົກແກ່ຂ້ອຍຄວນຈົບລົງ»। ຕໍ່ມາ ອະກັດສະຕະ ຜູ້ຖືກຄວາມເມດຕາຊຶມຊາບ ໄດ້ເຂົ້າໄປຫາພຣຶກຸ ເພື່ອຂໍໃຫ້ຍຸດຄຳສາບນັ້ນ; ແລະພຣຶກຸ ຜູ້ອ່ອນໂຍນລົງດ້ວຍກະລຸນາ ກໍກຳນົດວິທີທີ່ຄຳສາບນັ້ນຈະສິ້ນສຸດ. ຂໍ້ຄວາມນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ບຸນກຸສົນໃນອະດີດສາມາດຮັກສາຄວາມຮູ້ຕົວໃນຍາມທຸກຍາກ, ແລະຄວາມຖ່ອມຕົນພ້ອມການຊ່ວຍເຫຼືອຂອງຜູ້ເມດຕາ ອາດເປີດທາງໄປສູ່ການພົ້ນທຸກ.
Verse 30
भूगुरुवाच राजा युधिष्ठिरो नाम भविष्यति कुलोद्वह: । सत्वां मोक्षयिता शापादित्युक्त्वान्तरधीयत
ພຣຶກຸກ່າວວ່າ: «ຈະມີກະສັດນາມ ຢຸທິສຖິຣ ເກີດຂຶ້ນ ເປັນຜູ້ຍົກຊູວົງສາຂອງເຈົ້າ. ພຣະອົງຈະປົດເຈົ້າອອກຈາກຄຳສາບນີ້»। ເວົ້າແລ້ວ ພຣຶກຸກໍຫາຍລັບໄປຈາກສາຍຕາ।
Verse 31
अगस्त्योडपि महातेजा: कृत्वा कार्य शतक्रतो: । स्वमाश्रमपदं प्रायात् पूज्यमानो द्विजातिभि:,महातेजस्वी अगस्त्य भी शतक्रतु इन्द्रका कार्य सिद्ध करके द्विजातियोंसे पूजित होकर अपने आश्रमको चले गये
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ແມ່ນແຕ່ລະສີອະກັດສະຕະ ຜູ້ມີເດຊາອັນໃຫຍ່ ເມື່ອໄດ້ສຳເລັດກິດຂອງ ສະຕະກຣະຕຸ (ອິນທຣະ) ແລ້ວ ກໍກັບໄປຍັງອາສຣົມຂອງຕົນ ໂດຍໄດ້ຮັບການນົບນ້ອມບູຊາຈາກພວກທະວິຊະ (ຜູ້ເກີດສອງຄັ້ງ).
Verse 32
नहुषो<पि त्वया राजंस्तस्माच्छापात् समुद्धृतः । जगाम ब्रह्मभवनं पश्यतस्ते जनाधिप,राजन! तुमने भी नहुषका उस शापसे उद्धार कर दिया। नरेश्वर! वे तुम्हारे देखते-देखते ब्रह्मतोकको चले गये
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ໂອ ກະສັດເອີຍ, ເຈົ້າກໍໄດ້ຊ່ວຍນະຫຸສະໃຫ້ພົ້ນຈາກຄຳສາບນັ້ນ. ໂອ ຈອມເຈົ້າແຫ່ງມະນຸດ, ໃນຂະນະທີ່ເຈົ້າກຳລັງເບິ່ງຢູ່, ລາວໄດ້ເດີນທາງໄປສູ່ພຣະວິຫານຂອງພຣະພຣະຫມາ»។
Verse 33
तदा स पातयित्वा त॑ नहुषं भूतले भगुः । जगाम ब्रद्म॒भवनं ब्रह्मणे च न्यवेदयत्,भूगु उस समय नहुषको पृथ्वीपर गिराकर ब्रह्माजीके धाममें गये और उनसे उन्होंने यह सब समाचार निवेदन किया
ໃນເວລານັ້ນ ພຣຶກຸໄດ້ໂຍນນະຫຸສະໃຫ້ຕົກລົງສູ່ພື້ນດິນ ແລ້ວໄປຍັງພຣະວິຫານຂອງພຣະພຣະຫມາ ແລະໄດ້ທູນລາຍງານເລື່ອງທັງໝົດແກ່ພຣະພຣະຫມາ.
Verse 34
तत: शक्रं समानाय्य देवानाह पितामह: । वरदानान्मम सुरा नहुषो राज्यमाप्तवान्
ຕໍ່ມາ ພຣະປິຕາມະຫະ (ພຣະພຣະຫມາ) ໄດ້ເອີ້ນຊັກຣະ (ອິນທຣະ) ມາ ແລ້ວກ່າວແກ່ພວກເທວະວ່າ: «ໂດຍພອນທີ່ເຮົາໄດ້ປະທານ, ໂອ ເທວະທັງຫຼາຍ, ນະຫຸສະໄດ້ຮັບອຳນາດປົກຄອງ»។
Verse 35
स चागस्त्येन क्रुद्धेन भ्रंशितो भूतलं गत: । तब पितामह ब्रह्माने इन्द्र तथा अन्य देवताओंको बुलवाकर उनसे कहा--'देवगण! मेरे वरदानसे नहुषने राज्य प्राप्त किया था। परंतु कुपित हुए अगस्त्यने उन्हें स्वर्गसे नीचे गिरा दिया। अब वे पृथ्वीपर चले गये ।।
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ແລະເຂົານັ້ນ ຖືກລະດັບລົງໂດຍຄວາມໂກດຂອງລະສີອະກັດສະຕະ ແລ້ວຕົກລົງສູ່ແຜ່ນດິນ. ຍິ່ງກວ່ານັ້ນ ຖ້າບໍ່ມີກະສັດ ພວກເທວະດາກໍບໍ່ອາດຮັກສາລະບຽບຂອງຕົນໃຫ້ດໍາເນີນໄປໄດ້ໃນທຸກບ່ອນ».
Verse 36
एवं सम्भाषमाणं तु देवा: पार्थ पितामहम्
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ໂອ ປາຣຖະ! ເມື່ອປິຕາມະຫະ (ພຣະອົງຜູ້ເຖົ້າຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່) ກໍາລັງກ່າວຢູ່ດັ່ງນັ້ນ ພວກເທວະດາກໍພາກັນຟັງ ແລະເຂົ້າຮ່ວມຢ່າງເຄົາລົບ».
Verse 37
सो5भिषिक्तो भगवता देवराज्ये च वासव:
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ດັ່ງນັ້ນ ວາສະວະ (ອິນທຣະ) ຜູ້ໄດ້ຮັບພິທີອະພິເສກໂດຍພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າ ຈຶ່ງຖືກສະຖາປະນາໃຫ້ຄອງອໍານາດແຫ່ງເທວະດາ».
Verse 38
एवमेतत् पुरावृत्तं नहुषस्य व्यतिक्रमात्
ດັ່ງນັ້ນແທ້ ເຫດການໂບຮານນີ້ໄດ້ເກີດຂຶ້ນ ເນື່ອງຈາກການລ່ວງເກີນຂອງນະຫຸຊະ.
Verse 39
तस्माद् दीपा: प्रदातव्या: सायं वै गृहमेधिभि:
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ດັ່ງນັ້ນ ຜູ້ຄອບຄົວທັງຫຼາຍຄວນໃຫ້ໂຄມໄຟໃນຍາມແລງແທ້ໆ».
Verse 40
पूर्णचन्द्रप्रतिकाशा दीपदाश्व॒ भवन्त्युत
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ຜູ້ໃຫ້ທານໂຄມໄຟ ຈະສ່ອງສະຫວ່າງດັ່ງດວງຈັນເຕັມດວງ. ແທ້ຈິງ ຜູ້ປະກອບທານໂຄມໄຟ ຈະໄດ້ຮັບສະຫງ່າງາມດັ່ງຈັນ. ເທົ່າກັບຈໍານວນຂະນະທີ່ໂຄມໄຟຍັງລຸກໄຫມ້—ຈົນກະທັ່ງກະພິບຕາ—ເທົ່ານັ້ນປີ ຜູ້ໃຫ້ທານນັ້ນຈະມີຄວາມງາມແລະກໍາລັງ.
Verse 41
यावदक्षिनिमेषाणि ज्वलन्ते तावती: समा: । रूपवान् बलवांश्वापि नरो भवति दीपद:
ເທົ່າກັບຈໍານວນການກະພິບຕາທີ່ໂຄມໄຟຍັງລຸກໄຫມ້ຢູ່ ເທົ່ານັ້ນປີ ຜູ້ໃຫ້ທານໂຄມໄຟຈະເປັນຜູ້ມີຮູບງາມ ແລະມີກໍາລັງ.
Verse 100
इति श्रीमहाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि अगस्त्य भूगुसंवादो नाम शततमो<ध्याय:
ດັ່ງນີ້ແລ້ວ ໃນສີຣີມະຫາພາຣະຕະ ໃນອະນຸສາສະນະປະຣະວະ—ໃນພາກວ່າດ້ວຍທານະທຳ—ບົດທີ່ໜຶ່ງຮ້ອຍ ຊື່ «ການສົນທະນາຂອງອະກັດສະຕະ ແລະ ພຣຶກຸ» ກໍໄດ້ສິ້ນສຸດລົງ.
Verse 226
अगस्त्यस्य तदा क्रुद्धो वामेनाभ्यहनच्छिर: । भारत! राजा नहुषने चाबुक मारकर हाँकना आरम्भ किया तो भी उन धर्मात्मा मुनिको क्रोध नहीं आया। तब कुपित हुए देवराजने महात्मा अगस्त्यके सिरपर बायें पैरसे प्रहार किया
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ແລ້ວຕໍ່ມາ ດ້ວຍຄວາມໂກດ ລາວໄດ້ເຕະຫົວຂອງອະກັດສະຕະດ້ວຍຕີນຊ້າຍ. ໂອ ຜູ້ສືບສາຍພະຣະຕະ! ເມື່ອກະສັດນະຫຸສະເລີ່ມຂັບໄລ່ບັນດາລະສີຜູ້ຊອບທຳ ໂດຍຟາດດ້ວຍແສ້ ບັນດາມຸນີຜູ້ບໍລິສຸດນັ້ນກໍບໍ່ເກີດຄວາມໂກດ. ແຕ່ຈອມເທວະຜູ້ເປັນເຈົ້າແຫ່ງເທວະ ເມື່ອຖືກຍຸຍົງດ້ວຍຄວາມຫຍິ່ງຍະໂສ ກໍໄດ້ຟາດຕີນຊ້າຍລົງເທິງຫົວຂອງມະຫາຈິດ ອະກັດສະຕະ.
Verse 253
अदृष्टेनाथ भुगुणा भूतले भरतर्षभ । भरतश्रेष्ठ! भूगु नहुषको दिखायी नहीं दे रहे थे। उनके इस प्रकार शाप देनेपर नहुष सर्प होकर पृथ्वीपर गिरने लगे
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ໂອ ຜູ້ກ້າແຫ່ງວົງພະຣະຕະ! ເມື່ອລະສີພຣຶກຸບໍ່ປາກົດໃຫ້ເຫັນຢູ່ເທິງພື້ນດິນອີກ ດັ່ງນັ້ນຂໍໃຫ້ອະພິເສກສະກຣະ (ອິນທຣະ) ໃຫ້ຄືນຂຶ້ນຄອງອໍານາດເທວະອີກຄັ້ງ. ເພາະບໍ່ມີກະສັດ ຊີວິດທີ່ເປັນລະບຽບບໍ່ອາດດໍາລົງໄດ້ທຸກແຫ່ງ; ດັ່ງນັ້ນຈົ່ງຟື້ນຟູອິນທຣະເກົ່າ ໃຫ້ກັບຄືນສູ່ຕໍາແໜ່ງເຈົ້າແຫ່ງເທວະ.
Verse 263
न च शक्तो5भविष्यद् वै पातने तस्य तेजसा । पृथ्वीनाथ! यदि नहुष भूगुको देख लेते तो उनके तेजसे प्रतिहत होकर वे उन्हें स्वर्गसे नीचे गिरानेमें समर्थ न होते
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະເຈົ້າແຫ່ງແຜ່ນດິນ! ຖ້ານະຫຸສະບໍ່ໄດ້ເຫັນ ຣິສີ ພຣຶກຄຸ ແລ້ວ ເຂົາຈະບໍ່ສາມາດ—ເພາະຄວາມພະຍາຍາມຖືກຕ້ານດ້ວຍເຕຊະ (tejas) ອັນສະຫງ່າຂອງພຣຶກຄຸ—ທຳໃຫ້ຜູ້ນັ້ນຕົກຈາກສະຫວັນໄດ້. ຄວາມໝາຍຄື ເຕຊະແຫ່ງຕະປະສະຍາທີ່ແທ້ ຢັບຢັ້ງຄວາມຈອງຫອງ ແລະກຳລັງອັນບໍ່ຊອບທຳ ແລະປົກປ້ອງທັມມະ ໂດຍເຮັດໃຫ້ອຳນາດອັນບໍ່ຍຸດຕິທຳເປັນໄຮ້ຜົນ».
Verse 363
एवमस्त्विति संद्ृष्टा: प्रत्यूचुस्तं नराधिप । कुन्तीनंदन! नरेश्वर! पितामह ब्रह्माका यह कथन सुनकर सब देवता हर्षसे खिल उठे और बोले--'भगवन्! ऐसा ही हो”
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ຈົ່ງເປັນໄປຕາມນັ້ນ»। ເຂົາເຈົ້າເບິ່ງດ້ວຍຄວາມເຫັນດີ ແລ້ວຕອບກັບພຣະອົງ, ໂອ ກະສັດ—ໂອ ບຸດແຫ່ງກຸນຕີ, ໂອ ຈອມມະນຸດ. ເມື່ອໄດ້ຍິນຖ້ອຍຄຳຂອງປິຕາມະຫາ ແລະ ພຣະພຣົມມາ, ທວງເທວະທັງປວງບານບື້ນດ້ວຍຄວາມຍິນດີ ແລະປະກາດວ່າ: «ໂອ ຜູ້ມີພຣະຄຸນ! ຂໍໃຫ້ເປັນໄປຕາມນັ້ນແທ້».
Verse 373
ब्रह्मणा राजशार्दूल यथापूर्व व्यरोचत । राजसिंह! भगवान् ब्रह्माके द्वारा देवरराजके पदपर अभिषिक्त हो शतक्रतु इन्द्र फिर पूर्ववत् शोभा पाने लगे
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ໂອ ເສືອແຫ່ງກະສັດທັງຫຼາຍ! ເຂົາກໍສ່ອງສະຫວ່າງຄືເກົ່າອີກຄັ້ງ. ໂອ ສິງແຫ່ງກະສັດທັງຫຼາຍ! ເມື່ອພຣະພຣົມມາຜູ້ມີພຣະຄຸນ ໄດ້ອະພິເສກເຂົາໃຫ້ດຳລົງຕຳແໜ່ງຈອມເທວະ, ອິນທຣະ—ຜູ້ປະກອບຍັດຍາຮ້ອຍຄັ້ງ—ກໍໄດ້ຄືນສູ່ສະຫງ່າລາສີເກົ່າຂອງຕົນ.»
Verse 383
सच तैरेव संसिद्धों नहुष: कर्मभि: पुनः । इस प्रकार पूर्वकालमें नहुषके अपराधसे ऐसी घटना घटी कि वे नहुष बार-बार दीपदान आदि पुण्यकर्मोंसे सिद्धिको प्राप्त हुए थे
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ດັ່ງນັ້ນ ໂດຍກຸສົນກຳເຫຼົ່ານັ້ນເອງ ນະຫຸສະຈຶ່ງໄດ້ບັນລຸຄວາມສຳເລັດທາງຈິດວິນຍານອີກຄັ້ງ. ໃນການນັ້ນ ໃນການກ່ອນເກົ່າ ເນື່ອງຈາກຄວາມຜິດຂອງນະຫຸສະ ເຫດການເຊັ່ນນັ້ນຈຶ່ງເກີດຂຶ້ນ; ແຕ່ດ້ວຍການກະທຳບຸນຊ້ຳໆ—ເຊັ່ນ ການຖວາຍໂຄມໄຟ—ເຂົາກໍໄດ້ຄືນສູ່ການບັນລຸອັນມົງຄຸນຄືນມາຄັ້ງແລ້ວຄັ້ງເລົ່າ.»
Verse 396
दिव्यं चक्षुरवाप्नोति प्रेत्य दीपस्प दायक: । इसलिये गृहस्थोंको सायंकालमें अवश्य दीपदान करने चाहिये। दीपदान करनेवाला पुरुष परलोकमें दिव्य नेत्र प्राप्त करता है
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ຜູ້ຖວາຍໂຄມໄຟ ຈະໄດ້ຮັບດວງຕາທິບ (divya cakṣu) ຫຼັງຈາກຕາຍ. ດັ່ງນັ້ນ ຄົນຄອບຄົວຄວນຖວາຍໂຄມໄຟໃນຍາມແລງໃຫ້ແນ່ນອນ. ຜູ້ຖວາຍໂຄມໄຟ ຈະໄດ້ຮັບການເຫັນອັນເທວະໃນໂລກຫຼັງ.»
Frequently Asked Questions
The narrative frames his failure as a compound breach: neglect of established ritual disciplines (dhūpa/dīpa/bali/namaskāra) alongside an abuse of authority toward a sage (striking Agastya), producing a moral and cosmic backlash.
Everyday, rule-bound household observances—performed with respect—are presented as stabilizing forces for prosperity and legitimacy; conversely, arrogance and discontinuity in practice undermine both ritual order and personal standing.
Yes. The chapter explicitly commends evening lamp-giving (dīpa-dāna), stating post-mortem attainment of ‘divine sight’ and associating the lamp’s burning duration with extended merit, alongside worldly benefits such as beauty and wealth.