Adhyaya 100
Gārhasthya-dharma: Vāsudeva–Pṛthivī-saṃvāda (Householder Duties and Daily Offerings)
Upa-parva: Gṛhastha-dharma Anuśāsana (Householder Duties Discourse)
Chapter 100 opens with Yudhiṣṭhira requesting Bhīṣma to explain the totality of gārhasthya-dharma and the practical means by which a person attains ṛddhi (prosperity/flourishing) in this world. Bhīṣma introduces an earlier account: Vāsudeva, after praising the goddess Earth (Pṛthivī), asks what a householder must do to live happily and fulfill necessary obligations. Pṛthivī enumerates a structured daily program: honoring ṛṣis, pitṛs, devas, and humans through yajña, śrāddha (even with modest substances like water, milk, roots, or fruits), and hospitality. The chapter specifies vaiśvadeva and bali procedures, including directional and spatial allocations (e.g., offerings associated with Yama, Varuṇa, Soma, Śakra, Dhanvantari, Manu, Maruts, Viśvedevas, and nocturnal beings), followed by giving alms to a deserving twice-born (or offering into fire if none is available). It then orders sequence and etiquette: complete pitṛ-tarpaṇa and śrāddha, perform bali and vaiśvadeva, recite/consult brāhmaṇic instruction, and feed guests from the remainder, emphasizing the transient nature of the atithi. Proper honoring of teachers, father, friends, trusted persons, and long-staying dignitaries with madhuparka is prescribed. The unit closes with a results statement: one who performs these gṛhastha duties without envy gains worldly success and is honored in heaven; Bhīṣma affirms Vāsudeva practiced this and advises Yudhiṣṭhira to follow it for fame here and svarga thereafter.
Chapter Arc: युधिष्ठिर के गृहस्थ-धर्म और पंचयज्ञ/बलिवैश्वदेव के सूक्ष्म विधान पूछने पर भीष्म एक प्राचीन आख्यान का द्वार खोलते हैं—वासुदेव और पृथ्वीदेवी का संवाद। → कृष्ण पृथ्वीदेवी की स्तुति कर गृहस्थ के कर्तव्यों का मर्म पूछते हैं; पृथ्वीदेवी क्रमशः बताती हैं कि गृहस्थ को देव, ऋषि, पितृ और मनुष्यों के प्रति नित्य ऋण-शोधन करना है—श्राद्ध, अन्न-दान, जल-तर्पण, और सिद्धान्न से वैश्वदेव/बलि का विधिवत् आचरण। → विधान का निर्णायक क्रम उभरता है—पहले पितरों का संतर्पण, फिर बलि-विधान, तत्पश्चात् वैश्वदेव, और अंत में अतिथि/ब्राह्मण-आह्वान; साथ ही ‘यज्ञशिष्ट’ अन्न ही भोजन करने तथा राजा, ऋत्विज, स्नातक, गुरु, श्वशुर आदि का मधुपर्क से सत्कार करने की मर्यादा स्थापित होती है। → पृथ्वीदेवी गृहस्थ-धर्म के फल को स्पष्ट करती हैं—इस लोक में सुयश और परलोक में स्वर्ग; भीष्म इस उपदेश को युधिष्ठिर के प्रश्न का उत्तर मानकर समेटते हैं। → गृहस्थ-धर्म के भीतर दान और अतिथि-सत्कार के और सूक्ष्म भेद (पात्र-अपात्र, काल-देश, दान-क्रम) आगे के उपदेश के लिए संकेतित रहते हैं।
Shlokas
Verse 1
(दाक्षिणात्य अधिक पाठका १७५६ श्लोक मिलाकर कुल १९७३ *लोक हैं) शस्जआ तल (2) आअसमनन- सप्तनवतितमो< ध्याय: गृहस्थधर्म
ຢຸທິສຖິຣະກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ເປັນເລີດໃນພາຣະຕະ, ຂໍໃຫ້ສອນຂ້ອຍໃຫ້ຄົບຖ້ວນເຖິງທຳຂອງຊີວິດຄົວເຮືອນ (gārhasthya). ດ້ວຍການກະທຳໃດ ມະນຸດໃນໂລກນີ້ຈຶ່ງບັນລຸຄວາມຮຸ່ງເຮືອງ, ໂອ ພຣະຣາຊາ?»
Verse 2
भीष्म उवाच अत्र ते वर्तयिष्यामि पुरावृत्तं जनाधिप । वासुदेवस्य संवाद पृथिव्याश्वैव भारत
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: ໂອ ຈອມເຈົ້າແຫ່ງມະນຸດ, ໂອ ລູກຫຼານພາຣະຕະ! ຢູ່ນີ້ ຂ້າພະເຈົ້າຈະເລົ່າເລື່ອງບູຮານໜຶ່ງໃຫ້ທ່ານຟັງ—ຄື ບົດສົນທະນາລະຫວ່າງ ວາສຸເທວະ (ພຣະສີກຣິດສະນະ) ແລະ ແມ່ທຣະນີ.
Verse 3
संस्तुत्य पृथिवीं देवीं वासुदेव: प्रतापवान् । पप्रच्छ भरतश्रेष्ठ मां त्वं यत् पृच्छसे5द्य वै
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: ໂອ ຜູ້ປະເສີດທີ່ສຸດໃນພາຣະຕະ! ວາສຸເທວະຜູ້ມີອານຸພາບ—ຫຼັງຈາກສັນລະເສີນແມ່ທຣະນີ—ໄດ້ຖາມນາງດ້ວຍຄໍາຖາມດຽວກັນ ທີ່ມື້ນີ້ທ່ານຖາມຂ້າພະເຈົ້າ.
Verse 4
वायुदेव उवाच गार्हस्थ्यं धर्ममाश्रित्य मया वा मद्दविधेन वा | किमवश्यं धरे कार्य कि वा कृत्वा कृतं भवेत्
ວາຍຸເທວະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ແມ່ທຣະນີ, ຜູ້ໃດກໍຕາມ—ຈະເປັນຂ້າພະເຈົ້າ ຫຼື ຄົນອື່ນທີ່ຄ້າຍຂ້າພະເຈົ້າ—ເມື່ອອາໄສທຳຂອງຄົນຄອບຄົວ (ຄຣະຫັດສະຖະ) ແລ້ວ ໜ້າທີ່ໃດທີ່ຈຳເປັນຕ້ອງປະຕິບັດ? ແລະ ການເຮັດສິ່ງໃດຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ຊີວິດຄົນຄອບຄົວສຳເລັດສົມບູນ ດັ່ງວ່າໄດ້ເຮັດທຸກສິ່ງທີ່ຄວນເຮັດແລ້ວ?»
Verse 5
पृथिव्युवाच ऋषय: पितरो देवा मनुष्याश्नैव माधव । इज्याश्वैवार्चनीयाश्व॒ यथा चैव निबोध मे
ແມ່ທຣະນີ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ມາດະວະ, ບັນດາລຶສີ, ບັນດາບັນພະບຸລຸດ, ບັນດາເທວະ, ແລະ ແຂກມະນຸດດ້ວຍ—ທັງໝົດນີ້ຄວນໄດ້ຮັບການເຄົາລົບ. ຄວນບູຊາ ແລະ ສັກກາລະ. ບັດນີ້ ຈົ່ງຟັງຂ້າພະເຈົ້າ ເມື່ອຂ້າພະເຈົ້າອະທິບາຍວິທີທີ່ຖືກຕ້ອງ.»
Verse 6
सदा यज्ञेन देवाश्व सदा55तिथ्येन मानुषा: । छन््दतश्न यथा नित्यमर्हान् भुञज्जीत नित्यश:
ວາຍຸ ກ່າວວ່າ: «ຄວນນັບຖືເທວະທຸກມື້ດ້ວຍຍັດ (ພິທີບູຊາ), ແລະນັບຖືມະນຸດດ້ວຍການຕ້ອນຮັບແຂກ. ອີກທັງ ໂດຍການສວດທ່ອງ ແລະ ສຶກສາບົດສັນລະເສີນໃນເວດະເປັນປະຈຳ ຄວນເຄົາລົບຜູ້ຄວນເຄົາລົບ—ໂດຍສະເພາະບັນດາລຶສີຜູ້ເຖົ້າແກ່. ຫຼັງຈາກປະຕິບັດກິດປະຈຳວັນເຫຼົ່ານີ້ແລ້ວ ຈຶ່ງຄວນຮັບປະທານອາຫານໃນແຕ່ລະມື້.»
Verse 7
तेन ह्ूषिगणा: प्रीता भवन्ति मधुसूदन । नित्यमग्निं परिचरेदभुक्त्वा बलिकर्म च
ວາຍຸເທວະໄດ້ກ່າວວ່າ: «ໂດຍການປະພຶດນັ້ນ ໂອ ມະທຸສູດນະ, ຝູງລະສີ (ຣິຊີ) ທັງຫຼາຍຍ່ອມປິຕິຍິນດີ. ທຸກມື້ ກ່ອນຈະຮັບປະທານອາຫານ ຄວນບໍລິການໄຟສັກສິດ (ອັກນິໂຫຕຣ) ແລະປະກອບພິທີບາລິ/ໄວສະວະເທວະດາ ຕາມທຳນຽມ. ດ້ວຍນີ້ ເທວະດາທັງຫຼາຍຈະພໍໃຈ. ແລະເພື່ອໃຫ້ບັນພະບຸລຸດ (ປິຕຣະ) ພໍໃຈ ຄວນເຮັດສຣາດທະທຸກມື້ ໂດຍຖວາຍອາຫານ, ນ້ຳ, ນົມ ຫຼື ໝາກໄມ້ແລະຫົວຮາກ».
Verse 8
कुर्यात् तथैव देवा वै प्रीयन्ते मधुसूदन । कुर्यादहरह: श्राद्धमन्नाद्यंनोदकेन च
«ຈົ່ງປະພຶດດັ່ງນັ້ນເທິງ; ດ້ວຍວິທີນີ້ ເທວະດາທັງຫຼາຍຍ່ອມພໍໃຈແທ້ ໂອ ມະທຸສູດນະ. ຄວນເຮັດສຣາດທະທຸກມື້ ຖວາຍອາຫານແລະຂອງອື່ນໆ ພ້ອມທັງນ້ຳ».
Verse 9
सिद्धान्नाद् वैश्वदेवं वै कुर्यादगनौ यथाविधि,सिद्ध अन्न (तैयार हुई रसोई) मेंसे अन्न लेकर उसके द्वारा विधिपूर्वक बलिवैश्वदेव कर्म करना चाहिये
ວາຍຸໄດ້ກ່າວວ່າ: «ຈາກອາຫານທີ່ປຸງສຸກແລ້ວ ແລະພ້ອມຈະຮັບປະທານ ຄວນຕັກເອົາສ່ວນໜຶ່ງ ແລ້ວປະກອບການຖວາຍໄວສະວະເທວະ (Vaiśvadeva) ໃນໄຟສັກສິດ ຕາມພິທີທີ່ກຳນົດ»។ ຄຳສອນນີ້ຊີ້ວ່າ ຊີວິດເຮືອນທຸກມື້ຈະເປັນທາງທຳ ເມື່ອຜູ້ຄົນອຸທິດສ່ວນໜຶ່ງຂອງອາຫານແກ່ເທວະ ແລະແກ່ສັດທັງປວງ ກ່ອນຈະກິນເພື່ອຕົນເອງແຕ່ຜູ້ດຽວ.
Verse 10
अग्नीषोमं वैश्वदेवं धान्वन्तर्यमनन्तरम् । प्रजानां पतये चैव पृथग्घोमो विधीयते,पहले अग्नि और सोमको, फिर विश्वेदेवोंको, तदनन्तर धन्वन्तरिको, तत्पश्चात् प्रजापतिको पृथक्-पृथक् आहुति देनेका विधान है
ວາຍຸໄດ້ກ່າວວ່າ: «ໃນພິທີບູຊາ ມີການກຳນົດໃຫ້ຖວາຍອາຫຸຕິແຍກຕ່າງຫາກ—ກ່ອນອື່ນຖວາຍແກ່ອັກນິແລະໂສມະຮ່ວມກັນ, ຕໍ່ມາແກ່ວິສະເວເທວະ, ຕໍ່ຈາກນັ້ນແກ່ທັນວັນຕະຣິ, ແລະຕໍ່ມາແກ່ປຣະຊາປະຕິ ຜູ້ເປັນເຈົ້າແຫ່ງສັດທັງປວງ»។ ຂໍ້ນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນລະບຽບວິໄນໃນການນະມັດສະການ: ທຳມະຖືກຮັກສາໄວ້ໂດຍການຖວາຍແຕ່ລະຢ່າງໃຫ້ຊັດເຈນ ແລະເຄົາລົບ ບໍ່ໃຫ້ປົນກັນ ຫຼືລະເລີຍ.
Verse 11
तथैव चानुपूर्व्येण बलिकर्म प्रयोजयेत् । दक्षिणायां यमायेति प्रतीच्यां वरुणाय च
ວາຍຸໄດ້ກ່າວວ່າ: «ໃນທຳນອງດຽວກັນ ຄວນປະກອບພິທີບາລິຕາມລຳດັບ—ຖວາຍແກ່ຍະມະໃນທິດໃຕ້ ແລະຖວາຍແກ່ວະຣຸນະໃນທິດຕາເວັນຕົກ»។ ຄຳສັ່ງນີ້ວາງການກະທຳພິທີໄວ້ໃນຈັກກະວານແຫ່ງລະບຽບຄຸນທຳ: ການປະພຶດຕາມຂັ້ນຕອນຢ່າງມີວິໄນ ແລະການເຄົາລົບຕໍ່ຜູ້ພິທັກທິດ ຍ່ອມຄ້ຳຈຸນທຳມະໃນເຮືອນ ແລະຄວາມຜາສຸກຂອງສັງຄົມ.
Verse 12
सोमाय चाप्युदीच्यां वै वास्तुमध्ये प्रजापते: । धन्वन्तरे: प्रागुदीच्यां प्राच्यां शक्राय माधव
ວາຍຸກ່າວວ່າ: «ຈົ່ງຖວາຍບະລິແດ່ໂສມາໃນທິດເໜືອ; ແລະແດ່ປຣະຊາປະຕິໃນກາງສະຖານທີ່ຢູ່ອາໄສ. ແດ່ທັນວັນຕະຣິ ຈົ່ງຖວາຍໃນທິດອີສານ; ແລະແດ່ສັກຣະ (ອິນທຣະ) ໃນທິດຕາເວັນອອກ, ໂອ ມາທະວະ».
Verse 13
मनुष्येभ्य इति प्राहुर्बलिं द्वारि गृहस्य वै । मरुदभ्यो दैवतेभ्यश्व बलिमन्तर्गहे हरेत्
ວາຍຸກ່າວວ່າ: «ເຂົາກ່າວກັນວ່າ ບະລິທີ່ຕັ້ງໃຈໃຫ້ແກ່ມະນຸດ ຄວນວາງໄວ້ທີ່ປະຕູເຮືອນ. ແຕ່ບະລິທີ່ຕັ້ງໃຈໃຫ້ແກ່ມາຣຸດ ແລະເທວະອື່ນໆ ຄວນຖວາຍພາຍໃນເຮືອນ».
Verse 14
तथैव विश्वेदेवेभ्यो बलिमाकाशतो हरेत् । निशाचरेभ्यो भूतेभ्यो बलिं नक्तं तथा हरेत्,विश्वेदवोंके लिये आकाशमें बलि अर्पित करे। निशाचरों और भूतोंके लिये रातमें बलि दे
ວາຍຸກ່າວວ່າ: «ເຊັ່ນດຽວກັນ ຈົ່ງຖວາຍບະລິແດ່ວິສະເວເທວະ ໂດຍໂຍນຂຶ້ນໄປສູ່ຟ້າໂລ່ງ. ແລະສໍາລັບສັດທີ່ທ່ອງທ່ຽວຍາມຄ່ໍາ ແລະວິນຍານພູດຕ່າງໆ ຈົ່ງຖວາຍບະລິໃນຍາມຄ່ໍາ».
Verse 15
एवं कृत्वा बलिं सम्यग दद्याद् भिक्षां द्विजाय वै | अलाभे ब्राह्मणस्याग्नावग्रमुद्धृत्य निक्षिपेत्
ເມື່ອໄດ້ຈັດແລະຖວາຍບະລິຢ່າງຖືກຕ້ອງແລ້ວ ຈົ່ງໃຫ້ທານແກ່ດວິຊະ (ພຣາຫມັນ). ຖ້າບໍ່ມີພຣາຫມັນໃຫ້ຮັບ ຈົ່ງຢົກສ່ວນທີ່ດີທີ່ສຸດຂຶ້ນ ແລ້ວວາງລົງໃນໄຟສັກສິດ (ອັກນິ) ເພື່ອໃຫ້ການໃຫ້ທານບໍ່ຖືກລະທິ້ງ ແຕ່ສໍາເລັດຕາມທໍາມະໂດຍທາງແທນທີ່ຖືກຕ້ອງ.
Verse 16
इस प्रकार बलि समर्पण करके ब्राह्मणको विधिपूर्वक भिक्षा दे। यदि ब्राह्मण न मिले तो अन्नमेंसे थोड़ा-सा अग्रग्रास निकालकर उसका अग्निमें होम कर दे ।।
ເມື່ອຖວາຍບະລິແລ້ວ ຈົ່ງໃຫ້ທານແກ່ພຣາຫມັນຕາມພິທີ. ຖ້າບໍ່ພົບພຣາຫມັນ ຈົ່ງຫຍິບເອົາສ່ວນທໍາອິດນ້ອຍໆຈາກອາຫານ ແລ້ວເຮັດໂຮມ (homa) ໃນໄຟ. ແລະເມື່ອມະນຸດປາດຖະໜາຈະຖວາຍສຣາດທະ (śrāddha) ແດ່ປິຕຣະ (Pitṛs) ດ້ວຍ ຈົ່ງເຮັດພາຍຫຼັງ—ເມື່ອພິທີສຣາດທະຫຼັກໄດ້ສໍາເລັດແລ້ວ.
Verse 17
पितृन् संतर्पयित्वा तु बलिं कुर्याद् विधानतः । वैश्वदेवं ततः कुर्यात् पश्चाद् ब्राह्यगवाचनम्
ເມື່ອໄດ້ບຳລຸງແລະໃຫ້ບັນພະບຸລຸດ (Pitṛ) ພໍໃຈດ້ວຍເຄື່ອງບູຊາຕາມພິທີກ່ອນແລ້ວ, ຈຶ່ງຄວນຖວາຍບະລິ (bali) ປະຈຳວັນໃຫ້ຖືກຕ້ອງ. ຕໍ່ຈາກນັ້ນໃຫ້ປະກອບພິທີ ໄວສະວະເທວະ (Vaiśvadeva) ແລະສຸດທ້າຍຈຶ່ງເຂົ້າສູ່ການສວດອ່ານ ແລະການສອນວິຊາພຣະເວດຂອງພຣາຫມັນ—ເພື່ອຈັດລຳດັບພາລະກິດໃນເຮືອນຕາມທຳມະ.
Verse 18
जिस दिन पितरोंका श्राद्ध करनेकी इच्छा हो, उस दिन पहले श्राद्धकी क्रिया पूरी करे। उसके बाद पितरोंका तर्पण करके विधिपूर्वक बलिवैश्वदेव-कर्म करे। तदनन्तर ब्राह्मणोंको सत्कारपूर्वक भोजन करावे ।।
ວາຍຸກ່າວວ່າ: «ໃນວັນທີ່ປາດຖະໜາຈະປະກອບພິທີ ສຣາດທະ (śrāddha) ແກ່ບັນພະບຸລຸດ, ຈົ່ງໃຫ້ສຳເລັດພິທີສຣາດທະໃຫ້ຄົບຖ້ວນກ່ອນ. ຕໍ່ຈາກນັ້ນ ຖວາຍຕັຣປະນະ (tarpaṇa) ແກ່ Pitṛ ແລະປະກອບກຳມະບະລິ ແລະ ໄວສະວະເທວະ ຕາມພິທີ. ແລ້ວຈຶ່ງໃຫ້ພຣາຫມັນຮັບອາຫານດ້ວຍການນັບຖື. ຫຼັງຈາກນັ້ນ ດ້ວຍຄວາມໃສ່ໃຈເປັນພິເສດ ແລະອາຫານດີ ຈົ່ງໃຫ້ແຂກຮັບປະທານດ້ວຍ—ໂດຍມີການບູຊາດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບນຳໜ້າ, ໂອ ມະຫາຣາຊາ—ດັ່ງນີ້ແຫຼະຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ຜູ້ຄົນພໍໃຈ»។
Verse 19
महाराज! इसके बाद विशेष अन्तके द्वारा अतिथियोंको भी सम्मानपूर्वक भोजन करावे। ऐसा करनेसे गृहस्थ पुरुष सम्पूर्ण मनुष्योंको संतुष्ट करता है ।।
ໂອ ມະຫາຣາຊາ! ຫຼັງຈາກນັ້ນ ຈົ່ງໃສ່ໃຈເປັນພິເສດ ແລະໃຫ້ອາຫານແກ່ແຂກດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ. ເມື່ອເຮັດເຊັ່ນນີ້ ຜູ້ຄອງເຮືອນຍ່ອມເຮັດໃຫ້ມະນຸດທັງປວງພໍໃຈ. ໃນຄຳສົນທະນາເລື່ອງທຳມະຂອງຜູ້ຄອງເຮືອນ—ເປັນບົດສົນທະນາລະຫວ່າງ ພຣະສີກຣິສນະ ກັບ ແຜ່ນດິນ—ກ່າວວ່າ: ຜູ້ໃດບໍ່ຢູ່ໃນເຮືອນເຮົາເປັນນິດ ຜູ້ນັ້ນເອີ້ນວ່າ ‘ອະຕິຖິ’ (atithi). ດັ່ງນັ້ນ ຕໍ່ອາຈານ (ācārya), ພໍ່, ໝູ່ທີ່ໄວ້ໃຈໄດ້ທີ່ມາຮອດ, ແລະແຂກ ຈົ່ງກ່າວເສມອວ່າ: ‘ສິ່ງນັ້ນໆມີຢູ່ໃນເຮືອນຂ້ອຍ ຂໍທ່ານຮັບໄວ້.’ ແລ້ວຈຶ່ງປະພຶດຕາມຄຳສັ່ງຂອງພວກເຂົາ. ດ້ວຍການກະທຳເຊັ່ນນີ້ ທຳມະຈຶ່ງຖືກຮັກສາໄວ້.
Verse 20
इदमस्ति गृहे महमिति नित्यं निवेदयेत् । ते यद् वदेयुस्तत् कुर्यादिति धर्मों विधीयते
ວາຍຸເທວະກ່າວວ່າ: «ຄວນກ່າວຢ່າງຖ່ອມຕົນເປັນນິດວ່າ ‘ສິ່ງນີ້ມີຢູ່ໃນເຮືອນຂ້ອຍ.’ ສິ່ງໃດທີ່ຜູ້ເຖົ້າຜູ້ແກ່ ຫຼືແຂກເຫຼົ່ານັ້ນກ່າວໃຫ້ເຮັດ ກໍຈົ່ງເຮັດຕາມ—ນີ້ແມ່ນກົດແຫ່ງທຳມະ. ຕາມຫຼັກຈັນຍາ ຜູ້ໃດບໍ່ຢູ່ປະຈຳໃນເຮືອນເຮົາ ຖືກເອີ້ນວ່າ ‘ອະຕິຖິ’ (atithi). ດັ່ງນັ້ນ ຕໍ່ອາຈານ, ພໍ່, ໝູ່ທີ່ໄວ້ໃຈໄດ້, ແລະແຂກ ຈົ່ງນຳສິ່ງທີ່ມີໃນເຮືອນອອກຖວາຍ ແລະເຊີນໃຫ້ຮັບໄວ້; ແລ້ວຈຶ່ງປະພຶດຕາມທີ່ພວກເຂົາຊີ້ນຳ. ດ້ວຍການປະພຶດເຊັ່ນນີ້ ຈຶ່ງຮັກສາທຳມະໄວ້ຜ່ານການຕ້ອນຮັບ, ຄວາມເຄົາລົບ, ແລະການນອບນ້ອມຕໍ່ຄຳຊີ້ນຳທີ່ຖືກຕ້ອງ».
Verse 21
गृहस्थ: पुरुष: कृष्ण शिष्टाशी च सदा भवेत् | राजर्त्विजं स्नातकं च गुरु श्वशुरमेव च
ວາຍຸກ່າວວ່າ: «ໂອ ກຣິສນະ, ຊາຍຜູ້ດຳລົງຊີວິດເປັນຜູ້ຄອງເຮືອນ ຄວນກິນອາຫານດ້ວຍວິໄນ ແລະຄວາມຖືກຕ້ອງເປັນນິດ; ແລະຄວນສະແດງຄວາມນັບຖືຕໍ່ພຣະຣາຊາ, ພຣະປະໂຣຫິດຫຼວງ (ṛtvij), ຜູ້ສຳເລັດການສຶກສາ (snātaka), ອາຈານ, ແລະພໍ່ເຖົ້າ (ພໍ່ຂອງພັນລະຍາ)»។
Verse 22
श्वभ्यश्न श्वपचेभ्यश्व वयोभ्यश्वावपेद् भुवि । वैश्वदेवं हि नामैतत् सायंप्रातर्विधीयते
ວາຍຸກ່າວວ່າ: «ຄວນວາງອາຫານລົງເທິງດິນໃຫ້ແກ່ໝາ, ໃຫ້ແກ່ພວກຈັນດາລາຜູ້ກິນເນື້ອໝາ, ແລະໃຫ້ແກ່ນົກດ້ວຍ. ນີ້ແທ້ໆແມ່ນພິທີ “ໄວສະວະເທວະ” (Vaiśvadeva) ແລະຕ້ອງປະຕິບັດທັງຕອນແລງ ແລະຕອນເຊົ້າ».
Verse 23
कुत्तों, चाण्डालों और पक्षियोंके लिये भूमिपर अन्न रख देना चाहिये। यह वैश्वदेव नामक कर्म है। इसका सायंकाल और प्रात:काल अनुष्ठान किया जाता है ।।
ວາຍຸກ່າວວ່າ: «ຄວນວາງອາຫານລົງເທິງດິນໃຫ້ແກ່ໝາ, ພວກຈັນດາລາ, ແລະນົກ. ນີ້ແມ່ນກຳມະພິທີທີ່ເອີ້ນວ່າ “ໄວສະວະເທວະ” (Vaiśvadeva) ຕ້ອງເຮັດຕອນແລງ ແລະອີກຄັ້ງຕອນເຊົ້າ. ຜູ້ໃດປະຕິບັດທຳຂອງຄົນຄອບຄົວເຫຼົ່ານີ້ ໂດຍບໍ່ຈ້ອງຈັບຜິດ ແລະບໍ່ອິດສາ, ຜູ້ນັ້ນໃນຊີວິດນີ້ຈະໄດ້ຮັບພອນຈາກລະສີຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່; ແລະເມື່ອຕາຍໄປ ຈະໄດ້ຮັບການເຄົາລົບໃນໂລກແຫ່ງບຸນ».
Verse 24
भीष्म उवाच इति भूमेर्वच: श्रुत्वा वासुदेव: प्रतापवान् । तथा चकार सतत त्वमप्येवं सदाचर
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ໂອ ຢຸທິສະຖິຣະ! ເມື່ອໄດ້ຟັງຖ້ອຍຄຳຂອງເທວະນາງແຜ່ນດິນ ວາສຸເທວະຜູ້ກ້າຫານ (ພຣະສີກຣິສນະ) ກໍໄດ້ປະຕິບັດຕາມ ແລະຮັກສາທຳຂອງຄົນຄອບຄົວຢ່າງຖືກຕ້ອງຢູ່ເສມອ. ເຈົ້າກໍຄວນປະພຶດທຳເຫຼົ່ານີ້ໃຫ້ເປັນວິໄນປະຈຳຕົນຢູ່ເສມອ».
Verse 25
एतद् गृहस्थधर्म त्वं चेष्टमानो जनाधिप । इहलोके यश: प्राप्य प्रेत्य स्वर्गमवाप्स्पसि
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ເປັນເຈົ້າແຫ່ງມະນຸດ! ຖ້າເຈົ້າພາກພຽນປະຕິບັດທຳຂອງຄົນຄອບຄົວນີ້ ເຈົ້າຈະໄດ້ຊື່ສຽງອັນດີໃນໂລກນີ້; ແລະເມື່ອຕາຍໄປ ຈະໄດ້ບັນລຸສະຫວັນ».
Verse 83
पयोमूलफलैर्वापि पितृणां प्रीतिमाहरन् । मधुसूदन! स्वाध्यायसे ऋषियोंको बड़ी प्रसन्नता होती है। प्रतेदिन भोजनके पहले ही अनिनिहोत्र एवं बलिवैश्वदेव कर्म करे। इससे देवता संतुष्ट होते हैं। पितरोंकी प्रसन्नताके लिये प्रतिदिन अन्न
ວາຍຸກ່າວວ່າ: «ແມ່ນແຕ່ການຖວາຍນົມ, ຮາກໄມ້, ແລະໝາກໄມ້ ກໍສາມາດນຳຄວາມພໍໃຈມາໃຫ້ແກ່ບັນພະບຸລຸດ (Pitṛs) ໄດ້. ໂອ ມະທຸສູດະນະ! ພວກລະສີຍິ່ງພໍໃຈດ້ວຍການສະວາດະຍາຍະ—ການທ່ອງຈຳແລະສຶກສາຄຳພີສັກສິດທຸກມື້. ທຸກມື້ ກ່ອນກິນເຂົ້າ ຄວນປະກອບອັກນິໂຫຕຣະ (Agnihotra) ແລະການຖວາຍບະລິ–ໄວສະວະເທວະ (Bali–Vaiśvadeva); ດ້ວຍນີ້ ເທວະທັງຫຼາຍຈະພໍໃຈ. ແລະເພື່ອໃຫ້ບັນພະບຸລຸດພໍໃຈ ຄວນເຮັດສຣາດທະ (śrāddha) ທຸກມື້ ໂດຍອາຫານ, ນ້ຳ, ນົມ ຫຼືໂດຍໝາກໄມ້ແລະຮາກໄມ້».
Verse 96
इस प्रकार श्रीमह्याभारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें छत्रदान और उपानहदानकी प्रशंसानामक छानबेवाँ अध्याय पूरा हुआ
ດັ່ງນັ້ນ ບົດທີ 96 ໃນ ອະນຸສາສນະປະວະ (Anuśāsana Parva) ຂອງ «ສີຣີມະຫາພາຣະຕະ» ພາຍໃນພາກ «ທຳມະແຫ່ງການໃຫ້ທານ» (Dāna-dharma) ຊື່ວ່າ “ການສັນລະເສີນທານຮົ່ມ (ສະຫຼັບ) ແລະທານເກີບ” ໄດ້ສຳເລັດລົງແລ້ວ. ໃນນັຍທາງຈິດທຳ ຄຳປິດທ້າຍນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ແມ່ນແຕ່ທານທີ່ງ່າຍໆ ແລະໃຊ້ງານໄດ້ຈິງ—ທີ່ຊ່ວຍປົກປ້ອງ ແລະຄ້ຳຈຸນຜູ້ອື່ນໃນຊີວິດປະຈຳວັນ—ກໍຖືກຍົກຍ້ອງເປັນກຸສົນທຳອັນມີບຸນຄ່າ.
Verse 97
जनेश्वर! इस गृहस्थ-धर्मका पालन करते रहनेपर तुम इहलोकमें सुयश और परलोकमें स्वर्ग प्राप्त कर लोगे ।। इति श्रीमहाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि बलिदानविधिनाम सप्तनवतितमो<ध्याय:
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: “ໂອ ຈະເນສະວະຣະ—ຜູ້ເປັນເຈົ້າແຫ່ງມະນຸດ! ຖ້າເຈົ້າຍັງຄົງຮັກສາທຳມະຂອງຄົນຄອບຄົວ (gṛhastha-dharma) ນີ້ຕໍ່ໄປ ໃນໂລກນີ້ເຈົ້າຈະໄດ້ຊື່ສຽງອັນດີ ແລະໃນໂລກໜ້າຈະໄດ້ບັນລຸສະຫວັນ (svarga).” ດັ່ງນີ້ໃນ «ສີຣີມະຫາພາຣະຕະ» ພາກອະນຸສາສນະ ໃນພາກດານະທຳມະ ບົດທີ 97 ຊື່ “ວິທີບະລິທານ” ໄດ້ສຳເລັດລົງ.
Verse 216
अर्चयेन्मधुपर्केण परिसंवत्सरोषितान् | श्रीकृष्ण! गृहस्थ पुरुषको सदा यज्ञशिष्ट अन्नका ही भोजन करना चाहिये। राजा
ວາຍຸກ່າວວ່າ: “ໂອ ສີຣີກຣິດສະນະ! ຜູ້ໃດທີ່ຢູ່ຫ່າງໄປຄົບໜຶ່ງປີ ຄວນໄດ້ຮັບການຍົກຍ້ອງດ້ວຍການຖວາຍ ‘ມະທຸປາຣກະ’ (madhupārka). ຄົນຄອບຄົວຄວນກິນແຕ່ອາຫານທີ່ເຫຼືອຈາກຍັດ (yajña-śiṣṭa) ຢູ່ເທົ່ານັ້ນ ເພາະນັ້ນແມ່ນກົດທີ່ຖືກຕ້ອງແຫ່ງຊີວິດ. ດັ່ງນັ້ນ ຖ້າກະສັດ, ພຣາຫມະນະຜູ້ປະກອບພິທີ (ṛtvij), ສະນາຕະກະ (snātaka), ຄູອາຈານ (guru), ຫຼື ພໍ່ເຂີຍ ກັບມາບ້ານຫຼັງຈາກໜຶ່ງປີ ຄວນຕ້ອນຮັບ ແລະບູຊາດ້ວຍມະທຸປາຣກະ.”
Frequently Asked Questions
It addresses how a householder should organize daily obligations so that prosperity (ṛddhi) and social-religious duties are fulfilled—balancing ritual offerings, ancestor rites, and hospitality as an integrated ethical schedule.
Household life is presented as a disciplined service network: regularly honor devas through yajña, pitṛs through śrāddha, humans through ātithya, and broader beings through bali/vaiśvadeva—performed consistently and without envy.
Yes. The text states that one who practices these gārhasthya-dharmas attains superior prosperity in this world and, after death, is honored in heaven; Bhīṣma reiterates this as counsel to Yudhiṣṭhira.