Adhyaya 193
Ādi Parva, Adhyāya 193 — Hastināpura Mantra: Duryodhana’s Proposals to Divide the Pāṇḍavas
Upa-parva: Mantra-Pariṣad Nīti (Hastināpura Counsel on Counter-Strategy)
Dhṛtarāṣṭra opens by stating that he shares the same line of thought as his interlocutors yet does not wish to disclose his inner intention to Vidura, indicating a deliberate management of court transparency. He then invites Duryodhana and Karṇa (Rādheya) to articulate what course appears ‘attainable’ (prāpta) in the immediate political moment. Duryodhana outlines multiple policy options: employing skilled agents and persuasive brahmins to create divisions among Kuntī’s sons and Mādrī’s sons; attempting to influence King Drupada through wealth and inducements directed at his sons and ministers; encouraging the Pāṇḍavas to abandon Yudhiṣṭhira’s leadership or to prefer residence elsewhere by narrating defects of their current situation; using intermediaries adept at stratagems to set the brothers against one another; destabilizing Draupadī’s alignment with the brothers by targeted allurements; and prioritizing covert neutralization of Bhīma, described as the principal support of the Pāṇḍavas’ strength. The chapter argues that with Bhīma removed, morale and capacity for kingship decline, while Arjuna’s battlefield superiority is framed as contingent on Bhīma’s support. Duryodhana urges swift execution before trust solidifies with Drupada, and concludes by asking Karṇa to judge whether these measures are sound or unsound, thereby formalizing the counsel process and distributing responsibility across the advisory circle.
Chapter Arc: पुरोहित के वचनों और पाञ्चाल-आमंत्रण के संकेतों के बीच पाण्डवों का रथों पर आरूढ़ होकर द्रुपद-निवास की ओर प्रस्थान—एक अनजान परीक्षा का द्वार खुलता है। → युधिष्ठिर जिज्ञासा-वश अनेक द्रव्य, क्रीड़ा-सामग्री और आवश्यक वस्तुएँ जुटवाते हैं; कुन्ती और कृष्णा सहित सब एकत्र होकर राजकीय वैभव के साथ आगे बढ़ते हैं, पर भीतर-भीतर यह आशंका रहती है कि पाञ्चाल-राजसभा उन्हें किस दृष्टि से देखेगी—अतिथि या प्रत्याशी? → द्रुपद के भवन में पाण्डवों की सिंह-सी चाल, गूढ़ कंधे, भुजगेन्द्र-भोग-से दीर्घ बाहु और ऋषि-सा वेश देखकर राजा, मंत्री, पुत्र, सचिव और जनसमुदाय हर्ष से उमड़ पड़ते हैं—उनकी वीरता और कुलीनता का मौन प्रमाण सभा के सामने प्रकट हो जाता है। → द्रुपद-पुत्र तथा द्रुपद सहित समस्त राजपरिवार और अमात्यगण प्रसन्न होकर कुन्ती-सुतों का स्वागत-सत्कार करते हैं; पाण्डव पाञ्चाल-गृह में सम्मानित अतिथि के रूप में प्रतिष्ठित होते हैं। → यह सत्कार केवल अतिथि-धर्म है या द्रौपदी-स्वयंवर से पूर्व ‘परीक्षा’ का प्रथम चरण—अगला निर्णय अभी शेष है।
Shlokas
Verse 1
/ ऑपनआक्रात बछ। अ-काज जा त्रिनवर्त्याधिकशततमो< ध्याय: पाण्डवों और कुन्तीका द्रपदके घरमें जाकर सम्मानित होना और राजा द्रुपदद्वारा पाण्डवोंके शील-स्वभावकी परीक्षा दूत उवाच जन्यार्थमन्नं द्रुपदेन राज्ञा विवाहहेतोरुपसंस्कृतं च | तदाप्रुवध्वं कृतसर्वकार्या: कृष्णां च तत्रैव चिरं न कार्यम्
ທູດໄດ້ກ່າວວ່າ: «ພະຣາຊາດຣຸປະດະໄດ້ໃຫ້ຈັດຕຽມອາຫານຊັ້ນດີເພື່ອລ້ຽງຮັບແຂກ ແລະໄດ້ຈັດການທຸກຢ່າງໄວ້ແລ້ວໂດຍມີພິທີແຕ່ງງານເປັນເປົ້າໝາຍ. ດັ່ງນັ້ນ ເມື່ອພວກທ່ານເຮັດວຽກປະຈຳວັນທີ່ຈຳເປັນເສັດແລ້ວ ຈົ່ງມາຮັບປະທານ. ແລະຈົ່ງນຳເຈົ້າຍິງ ກຣິສນາ (Kṛṣṇā) ມາທີ່ນັ້ນດ້ວຍເພື່ອພິທີແຕ່ງງານ—ຢ່າໃຫ້ຊ້າ».
Verse 2
इमे रथा: काउचनपदझचित्रा: सदश्वयुक्ता वसुधाधिपार्हा: । एतान् समारुह समेत सर्वे पाञज्चालराजस्य निवेशनं तत्
«ລົດຮົບເຫຼົ່ານີ້ງາມແປກຕາ ເໝາະສົມແກ່ການປະທັບຂອງກະສັດ ແລະຜູກມ້າດີໄວ້ພ້ອມແລ້ວ. ພວກທ່ານທັງໝົດຈົ່ງຂຶ້ນນັ່ງພ້ອມກັນ ແລ້ວໄປຍັງພະຣາຊວັງຂອງກະສັດປັນຈາລ ຄື ດຣຸປະດະ».
Verse 3
वैशम्पायन उवाच ततः प्रयाता: कुरुपुड्रवास्ते पुरोहितं तं परियाप्य सर्वे | आस्थाय यानानि महान्ति तानि कुन्ती च कृष्णा च सहैकयाने
ໄວສັມປາຍະນະກ່າວວ່າ: ແລ້ວບັນດາປານດະວະ—ຜູ້ເປັນຍອດແຫ່ງວົງກຸຣຸ—ໄດ້ລາພຣະປຸໂຣຫິດດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ ແລະພາກັນຂຶ້ນນັ່ງຍານໃຫຍ່ເຫຼົ່ານັ້ນ ອອກເດີນທາງຕໍ່ໄປ. ໃນເວລານັ້ນ ຄຸນຕີ ແລະ ກຣິສນາ (ດຣາອຸປະດີ) ນັ່ງຮ່ວມກັນໃນຍານຄັນດຽວ.
Verse 4
श्रुत्वा तु वाक्यानि पुरोहितस्य यान्युक्तवान् भारत धर्मराज: । जिज्ञासयैवाथ कुरूत्तमानां द्रव्याण्यनेकान्युपसंजहार
ໄວສັມປາຍະນະກ່າວວ່າ: ເມື່ອພະຣາຊາດຣຸປະດະໄດ້ຍິນຈາກປາກພຣະປຸໂຣຫິດ ຖ້ອຍຄຳທີ່ທຳມະຣາຊາ ຢຸທິສຖິຣະ ເຄີຍກ່າວໄວ້ ພຣະອົງປາດຖະນາຈະທົດສອບສີນທຳ ແລະອຸປະນິສັຍຂອງຍອດວີຣະຊົນແຫ່ງກຸຣຸເຫຼົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງໃຫ້ຮວບຮວມຂອງມີຄ່າຫຼາຍປະເພດໄວ້.
Verse 5
फलानि माल्यानि च संस्कृतानि वर्माणि चर्माणि तथा55सनानि । गाश्चैव राजन्नथ चैव रज्जू- बीजानि चान्यानि कृषीनिमित्तम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະຣາຊາ, ທີ່ນັ້ນໄດ້ຮວບຮວມໄວ້ທັງໝົດ: ໝາກໄມ້, ພວງມາລາທີ່ຈັດແຕ່ງຢ່າງງາມ, ເສື້ອເກາະ ແລະ ໂລ່ຫນັງ, ພ້ອມທັງບ່ອນນັ່ງ. ອີກທັງມີງົວ, ເຊືອກ, ເມັດພັນຫຼາຍຊະນິດ ແລະ ສິ່ງຈໍາເປັນອື່ນໆສໍາລັບກະສິກໍາ».
Verse 6
अन्येषु शिल्पेषु च यान्यपि स्यु: सर्वाणि कृत्यान्यखिलेन तत्र । क्रीडानिमित्तान्यपि यानि तत्र सर्वाणि तत्रोपजहार राजा
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະຣາຊາ, ວຽກງານ ແລະ ສິ່ງຈໍາເປັນທີ່ເປັນຂອງຫັດຖະກໍາຫຼາຍຢ່າງ—ທັງໝົດໂດຍບໍ່ຂາດ—ໄດ້ຖືກຮວບຮວມໄວ້ທີ່ນັ້ນ. ແມ່ນແຕ່ສິ່ງຂອງທີ່ໃຊ້ເພື່ອການຫຼິ້ນແລະພັກຜ່ອນ ກໍຖືກພະຣາຊານໍາມາຮວບຮວມໄວ້ຄົບຖ້ວນ».
Verse 7
वर्माणि चर्माणि च भानुमन्ती खडगा महान्तो<श्वरथाश्न चित्रा: धनूंषि चाग्रयाणि शराश्न चित्रा: शक्त्यृष्टय:ः काउ्चनभूषणाश्व
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ທີ່ນັ້ນໄດ້ເກັບຮັກສາໄວ້ທັງເສື້ອເກາະ ແລະ ເຄື່ອງປ້ອງກັນຫນັງ, ໂລ່ທີ່ສ່ອງປະກາຍ ແລະ ດາບໃຫຍ່. ຍັງມີມ້າອັນງາມສະຫງ່າ ແລະ ລົດຮົບອັນວິຈິດ. ພ້ອມກັນນັ້ນມີຄັນທະນູຊັ້ນເລີດ, ລູກສອນລາຍສີ, ແລະ ຫອກກັບຫອກຍາວປະດັບຄໍາ—ເປັນຄັງອາວຸດສົງຄາມທີ່ຮວບຮວມໄວ້ຢ່າງຄົບຖ້ວນ ເພື່ອສົງຄາມ ແລະ ການສະແດງອໍານາດ.
Verse 8
प्रासा भुशुण्ड्यश्न परश्वधाश्न सांग्रामिकं चैव तथैव सर्वम् | शय्यासनान्युत्तमवस्तुवन्ति तथैव वासो विविध च तत्र
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ທີ່ນັ້ນມີຫອກ, ຄ້ອນບູຊຸນດີ, ແລະ ຂວານຮົບ—ແທ້ຈິງແລ້ວອາວຸດສົງຄາມທຸກຊະນິດ—ຖືກເກັບໄວ້. ພ້ອມກັນນັ້ນມີຕຽງ ແລະ ບ່ອນນັ່ງຊັ້ນດີ ທີ່ປູດ້ວຍວັດຖຸປະນີດ, ແລະ ເຄື່ອງນຸ່ງຫົ່ມຫຼາຍຫຼາຍຊະນິດອີກດ້ວຍ.
Verse 9
कुन्ती तु कृष्णां परिगृहा साध्वी- मन्त:पुरं द्रुपदस्याविवेश । स्त्रियश्ष॒ तां कौरवराजपत्नीं प्रत्यर्चयामासुरदीनसत्त्वा:
ຕໍ່ມາ ກຸນຕີຜູ້ມີຄຸນທຳ ໄດ້ນໍາ ກຣິສນາ (ດຣາວປະດີ) ເຂົ້າໄປຍັງອັນຕະປຸຣະຂອງພະຣາຊາດຣຸປະດະ. ທີ່ນັ້ນ ບັນດາສະຕຣີຜູ້ໃຈກວ້າງ ໄດ້ຕ້ອນຮັບ ແລະ ໃຫ້ກຽດນາງດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບອັນຄວນຄ່າ ໂດຍຍອມຮັບນາງເປັນພຣະມະເຫສີອັນຊອບທຳແຫ່ງວົງກຸຣຸ.
Verse 10
तान् सिंहविक्रान्तगतीन् निरीक्ष्य महर्षभाक्षानजिनोत्तरीयान् । गूढोत्तरांसान् भुजगेन्द्र भोग- प्रलम्बबाहून् पुरुषप्रवीरान्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ໂອ ພະຣາຊາ, ເມື່ອເຫັນບຸລຸດຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ເຫຼົ່ານັ້ນ—ຄື ພານດະວະ—ການກ້າວຍ່າງຂອງເຂົາເຈົ້າສະແດງພະລັງດັ່ງສິງ, ດວງຕາໃຫຍ່ດັ່ງຕາງົວຜູ້ກ້າ, ນຸ່ງຫົ່ມຜິວກວາງດຳເປັນເຄື່ອງຄຸມບ່າ, ກະດູກໄຫຼ່ຄໍຖືກປົກດ້ວຍເນື້ອແນ່ນ, ແລະແຂນຍາວໜາໃຫຍ່ດັ່ງຂົວງຂອງນາຄາຣາຊ—ພະຣາຊາດຣຸປະດະ ພ້ອມດ້ວຍພະຣາຊະບຸດ, ອຳມາດ, ຜູ້ປາດຖະນາດີ, ມິດສະຫາຍ, ແລະຜູ້ຮັບໃຊ້ທັງປວງ ລ້ວນຍິນດີຢ່າງຫຼາຍ.
Verse 11
राजा च राज्ञ: सचिवाश्न सर्वे पुत्राश्न॒ राज्ञ: सुहृदस्तथैव । प्रेष्याश्न सर्वे नेखिलेन राजन् हर्ष समापेतुरतीव तत्र
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ທີ່ນັ້ນ ພະຣາຊາ, ອຳມາດທັງປວງຂອງພະຣາຊາ, ພະຣາຊະບຸດ, ແລະຜູ້ປາດຖະນາດີທັງຫມົດ ພ້ອມດ້ວຍຜູ້ຮັບໃຊ້ທຸກຄົນໂດຍບໍ່ມີຂໍ້ຍົກເວັ້ນ ລ້ວນເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມຍິນດີຢ່າງໃຫຍ່. ເມື່ອເຫັນພານດະວະ—ຜູ້ມີທ່າທາງດັ່ງສິງ ແລະພະລັງປາກົດຊັດ—ວົງວານຂອງດຣຸປະດະທັງມວນກໍພາກັນຊື່ນຊົມ, ເພາະການມາຂອງເຂົາເຈົ້າເປັນນິມິດແຫ່ງພະລັງທີ່ຜູກພັນກັບເຈດຈຳນົງອັນຖືກທຳ ແລະຄວາມຫວັງໃນພັນທະມິດແຫ່ງທຳມະ.
Verse 12
ते तत्र वीरा: परमासनेषु सपादपीठेष्वविशड्कमाना: । यथानुपूर्व विविशुर्नराग्रया- स्तथा महार्हेषु न विस्मयन्त:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ທີ່ນັ້ນ ວີຣະບຸລຸດເຫຼົ່ານັ້ນ—ຜູ້ເປັນເລີດໃນຫມູ່ນັກຮົບ—ເຂົ້າໄປໂດຍບໍ່ລັງເລ ຫຼືຫວາດຫວັ່ນ, ແລ້ວນັ່ງລົງຕາມລຳດັບເທິງບັນລັງອັນປະເສີດ ມີຄ່າສູງ ພ້ອມທີ່ວາງຕີນ, ໂດຍບໍ່ສະແດງຄວາມປະຫລາດໃຈ ດັ່ງທີ່ສົມຄວນແກ່ຜູ້ສູງສົງແລະມີວິໄນ.
Verse 13
उच्चावचं पार्थिवभोजनीयं पात्रीषु जाम्बूनदराजतीषु । दासाश्ष दास्यश्व सुमृष्टवेषा: सम्भोजकाश्षाप्युपजहुरज्ञम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຜູ້ຮັບໃຊ້ຊາຍແລະຍິງ ຜູ້ນຸ່ງຫົ່ມສະອາດງາມ ພ້ອມທັງຜູ້ຈັດສົ່ງອາຫານ ໄດ້ນຳອາຫານຫຼາກຫຼາຍທັງທຳມະດາແລະອັນຄັດສັນ ທີ່ສົມຄວນແກ່ກະສັດ ມາວາງຕໍ່ໜ້າເຂົາເຈົ້າ ໃນພາຊະນະຄຳແລະເງິນ. ພາບນັ້ນສະທ້ອນການຕ້ອນຮັບແບບຣາຊະສຳນັກ ແລະການຮັກສາໜ້າທີ່ທາງສັງຄົມດ້ວຍຄວາມເປັນລະບຽບ ແລະຄວາມເອື້ອເຟື້ອ.
Verse 14
डबल >> -अिया दा "3७.ाइ इक: लक लिए ८ - 0७
ເມື່ອໄດ້ກິນອິ່ມຕາມໃຈປາດຖະນາແລ້ວ ບຸລຸດຜູ້ເລີດເຫຼົ່ານັ້ນກໍຍິນດີຢ່າງຫຼາຍ. ຈາກນັ້ນ ໂອ ພະຣາຊາ, ເຂົາເຈົ້າປະຖິ້ມຊັບສົມບັດ ແລະສິ່ງເພີດເພີນທີ່ກັກເກັບໄວ້ອື່ນໆທັງຫມົດ ແລ້ວມຸ່ງໄປຫາສະຖານທີ່ທີ່ເກັບຮັກສາເຄື່ອງມື ແລະເສບຽງສຳລັບສົງຄາມ.
Verse 15
तल््लक्षयित्वा ट्रुपदस्य पुत्रो राजा च सर्व: सह मन्त्रिमुख्यै: । समर्थयामासुरुपेत्य हृष्टा: कुन्तीसुतान् पार्थिव राजपुत्रान्
ເມື່ອເຫັນດັ່ງນັ້ນ ລູກຊາຍຂອງພຣະຣາຊາດຣຸປະດະ, ພຣະຣາຊາເອງ ແລະ ບັນດາມະນະຕີໃຫຍ່ທັງຫມົດ—ດ້ວຍຄວາມຍິນດີ—ໄດ້ເຂົ້າໄປຫາພວກເຂົາ ແລະ ຕັດສິນໃຈຢ່າງໝັ້ນຄົງວ່າ: ເຈົ້າຊາຍໜຸ່ມເຫຼົ່ານີ້ ຜູ້ເປັນລູກຫຼານກະສັດ ແທ້ຈິງແມ່ນລູກຂອງນາງກຸນຕີ. ດັ່ງນັ້ນ ການຮັບຮູ້ນີ້ບໍ່ໄດ້ອີງໃສ່ຂ່າວລື ແຕ່ອີງໃສ່ລັກສະນະທີ່ເຫັນໄດ້ ແລະ ການພິຈາລະນາອັນຮອບຄອບ.
Verse 193
इति श्रीमहाभारते आदिपर्वणि वैवाहिकपर्वणि युधिष्ठिरादिपरीक्षणे त्रिनवत्यधिकशततमो<ध्याय:
ດັ່ງນັ້ນ ໃນ «ສຣີມະຫາພາຣະຕະ» ພາຍໃນ «ອາດິປະຣະວະ» ໃນພາກວ່າດ້ວຍການອະພິເສກ (ໄວວາຫິກະປະຣະວະ) ບົດທີ່ວ່າດ້ວຍການທົດສອບຢຸທິສຖິຣະ ແລະ ພີ່ນ້ອງອື່ນໆ ກໍສິ້ນສຸດລົງຢູ່ນີ້ ເປັນບົດທີ 193.
Frequently Asked Questions
The dilemma concerns whether political security can justify concealment from an ethical counselor (Vidura) and the use of divisive, covert, or manipulative measures against kin. The chapter stages the conflict between rājānīti as expediency and dharma as restraint.
The passage illustrates that intent, method, and counsel structure outcomes: policies built on secrecy and fragmentation may yield short-term advantage but deepen systemic instability. It also shows how identifying a community’s ‘support pillar’ (here, Bhīma) becomes a strategic lens in political reasoning.
No explicit phalaśruti is stated. The meta-level significance is implicit: the chapter functions as a diagnostic record of counsel and intention, helping readers interpret later events as consequences of deliberated policy rather than accidental escalation.