Adhyaya 43: The Caitra Dvādaśī Observance and the Ritual Procedure for Worship of Vāmana

Verse 1

दुर्वासा उवाच । एवमेव मुने मासि चैत्रे संकल्प्य द्वादशीम् । उपोष्याराधयेत् पश्चात् देवदेवं जनार्दनम् ॥ ४३.१ ॥

ದುರ್ವಾಸರು ಹೇಳಿದರು—ಓ ಮುನೇ! ಇದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಚೈತ್ರಮಾಸದಲ್ಲಿ ದ್ವಾದಶಿಯ ಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡಿ ಉಪವಾಸವಿಟ್ಟು, ನಂತರ ದೇವದೇವನಾದ ಜನಾರ್ದನನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಬೇಕು.

Verse 2

वामनायेति पादौ तु विष्णवे कटिमर्चयेत् । वासुदेवेत्य जठरमुरः सम्पूर्णकाय च ॥ ४३.२ ॥

‘ವಾಮನಾಯ’ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಪಾದಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು; ‘ವಿಷ್ಣವೇ’ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಕಟಿಯನ್ನು ಅರ್ಚಿಸಬೇಕು; ‘ವಾಸುದೇವ’ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಜಠರ, ಉರಃಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣ ದೇಹವನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು.

Verse 3

कण्ठं विश्वकृते पूज्य शिरो वै व्योमरूपिणे । बाहू विश्वजिते पूज्य स्वनाम्ना शङ्खचक्रकौ ॥ ४३.३ ॥

ಕಂಠವನ್ನು ‘ವಿಶ್ವಕೃತ್’ ರೂಪವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕು; ಶಿರಸ್ಸನ್ನು ‘ವ್ಯೋಮರೂಪಿಣ್’ ರೂಪವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಬಾಹುಗಳನ್ನು ‘ವಿಶ್ವಜಿತ್’ ರೂಪವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕು; ಶಂಖ-ಚಕ್ರಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪೂಜಿಸಬೇಕು.

Verse 4

अनेन विधिनाभ्यर्च्य देवदेवं सनातनम् । प्राग्वदेवोत्तरं कुम्भं सयुग्मं पुरतो न्यसेत् ॥ ४३.४ ॥

ಈ ವಿಧಿಯಿಂದ ಸನಾತನ ದೇವದೇವನನ್ನು ಅರ್ಚಿಸಿ, ಹಿಂದಿನಂತೆ ಪೂರ್ವದ ಉತ್ತರಭಾಗದ ಕಡೆ ಮುಖವಾಗುವಂತೆ, ಜೋಡಿಯೊಡನೆ ಕುಂಭವನ್ನು ಮುಂದೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು.

Verse 5

प्रागुक्तपात्रे संस्थाप्य वामनं काञ्चनं बुधः । यथाशक्त्या कृतं ह्रस्वं सितयज्ञोपवीतिनम् ॥ ४३.५ ॥

ಹಿಂದೆ ಹೇಳಿದ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಚನ ವಾಮನಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಜ್ಞಾನಿ ಸಾಧಕನು ತನ್ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಅವನನ್ನು ಹ್ರಸ್ವರೂಪವಾಗಿ, ಶ್ವೇತ ಯಜ್ಞೋಪವೀತಧಾರಿಯಾಗಿ ರೂಪಿಸಬೇಕು।

Verse 6

कुण्डिकां स्थापयेत् पार्श्वे छत्रिकां पादुके तथा । अक्षामालां च संस्थाप्य वृषिकां च विशेषतः ॥ ४३.६ ॥

ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಕುಂಡಿಕೆಯನ್ನು (ಜಲಪಾತ್ರ) ಇಡಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ಚಿಕ್ಕ ಛತ್ರಿಕೆ ಮತ್ತು ಪಾದುಕೆಯನ್ನೂ ಇಡಬೇಕು; ಅಕ್ಷಮಾಲೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವೃಷಿಕೆಯನ್ನು ಕೂಡ ಇಡಬೇಕು।

Verse 7

एतैरुपस्कारैर्युक्तं प्रभाते स द्विजातये । दापयेत् प्रीयतां विष्णुर्ह्रस्वरूपीति उदीरयेत् ॥ ४३.७ ॥

ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಈ ಉಪಸ್ಕಾರಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದುದನ್ನು ದ್ವಿಜಾತಿಗೆ (ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ) ದಾನ ಮಾಡಿಸಬೇಕು; ಮತ್ತು “ಹ್ರಸ್ವರೂಪಿ ವಿಷ್ಣು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಲಿ” ಎಂದು ಉಚ್ಚರಿಸಬೇಕು।

Verse 8

मासनाम्ना तु संयुक्तं प्रादुर्भावविधानकम् । प्रीयतामिति सर्वत्र विधिरेष प्रकीर्तितः ॥ ४३.८ ॥

ಮಾಸನಾಮದೊಂದಿಗೆ ಸಂಯುಕ್ತವಾದ ಈ ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವವಿಧಾನವು ಎಲ್ಲೆಡೆ “ಪ್ರೀಯತಾಂ” (ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಲಿ) ಎಂಬ ವಾಕ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಕಟಿತವಾಗಿದೆ; ಇದೇ ವಿಧಿ ಎಂದು ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾಗಿದೆ।

Verse 9

श्रूयते च पुरा राजा हर्यश्वः पृथिवीपतिः । अपुत्रः स तपस्तेपे पुत्रमिच्छंस्तपोधनम् ॥ ४३.९ ॥

ಪುರಾತನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭೂಪತಿ ರಾಜ ಹర్యಶ್ವನಿದ್ದನೆಂದು ಕೇಳಿಬರುತ್ತದೆ. ಅವನು ಅಪುತ್ರನಾಗಿದ್ದನು; ಆದ್ದರಿಂದ ತಪೋಧನನಾದ (ತಪಸ್ಸೇ ಧನವಾದ) ಪುತ್ರನನ್ನು ಬಯಸಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದನು।

Verse 10

तस्यैव कुर्वतो व्युष्टिं पुत्रार्थे मुनिसत्तम । अजगाम हरिः पूर्वं द्विजरूपं समाश्रितः ॥ ४३.१० ॥

ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಪುತ್ರಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ ಅವನು ಆ ವ್ರತವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ, ಹರಿ ಮೊದಲೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಅಲ್ಲಿ ಬಂದನು।

Verse 11

उवाच तपसा राजन् किं ते व्यवसितं प्रभो । पुत्रार्थमिति प्रोवाच तं विप्रः प्रत्युवाच ह ॥ ४३.११ ॥

ಅವನು ಹೇಳಿದನು—“ರಾಜನೇ, ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ನಿನ್ನ ಸಂಕಲ್ಪವೇನು, ಪ್ರಭು?” ಅವನು ಉತ್ತರಿಸಿದನು—“ಪುತ್ರಾರ್ಥ.”

Verse 12

इदमेव विधानं तु कुरु राजन्नुवाच ह । एवमुक्त्वा तु राजानं क्षणादन्तर्हितः प्रभुः ॥ ४३.१२ ॥

ಅವನು ಹೇಳಿದನು—“ರಾಜನೇ, ಇದೇ ವಿಧಾನದಂತೆ ಮಾಡು.” ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಪ್ರಭು ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ರಾಜನ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅಂತರಧಾನನಾದನು।

Verse 13

राजाऽपि तं चकाराशु मन्त्रवन्तं द्विजातये । दरिद्राय तथा प्रादात् ज्योतिर्गार्गाय धीमते ॥ ४३.१३ ॥

ರಾಜನೂ ಕೂಡ ತಕ್ಷಣವೇ ಮಂತ್ರಸಂಪನ್ನನಾದ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನು ದ್ವಿಜರಿಗಾಗಿ ಪುರೋಹಿತನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದನು; ಹಾಗೆಯೇ ದರಿದ್ರನಾದ ಜ್ಞಾನಿಯಾದ ಜ್ಯೋತಿರ್ಗಾರ್ಗನಿಗೂ ದಾನಸಹಾಯ ನೀಡಿದನು।

Verse 14

यथादितेरपुत्रायाः स्वयं पुत्रत्वमागतः । भगवंस्तेन सत्येन ममाप्यस्तु सुतो वरः ॥ ४३.१४ ॥

“ಭಗವನ್! ಪುತ್ರರಹಿತಳಾದ ಅದಿತಿಗೆ ಸ್ವಯಂ ಪುತ್ರತ್ವ ಉಂಟಾದಂತೆ, ಆ ಸತ್ಯಬಲದಿಂದ ನನಗೂ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪುತ್ರನು ಲಭಿಸಲಿ.”

Verse 15

अनेन विधिना दत्ते तस्य पुत्रोऽभवन्मुने । कुवलाश्व इति ख्यातश्चक्रवर्ती महाबलः ॥ ४३.१५ ॥

ಓ ಮುನಿಯೇ, ಈ ವಿಧಿಯಂತೆ ದಾನ ನೀಡಿದಾಗ ಅವನಿಗೆ ಪುತ್ರನು ಜನಿಸಿದನು. ಅವನು ‘ಕುವಲಾಶ್ವ’ ಎಂದು ಖ್ಯಾತನಾಗಿ, ಮಹಾಬಲಿಷ್ಠ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಆಯನು.

Verse 16

अपुत्रो लभते पुत्रमधनो लभते धनम् । भ्रष्टराज्यो लभेद् राज्यं मृतो विष्णुपुरं व्रजेत् ॥ ४३.१६ ॥

ಪುತ್ರರಹಿತನು ಪುತ್ರನನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ದರಿದ್ರನು ಧನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ರಾಜ್ಯಭ್ರಷ್ಟನು ಮತ್ತೆ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುವನು; ಮೃತನು ವಿಷ್ಣುಪುರವನ್ನು ಸೇರುವನು.

Verse 17

कीर्त्तित्वा सुचिरं तत्र इह मर्त्यमुपागतः । चक्रवर्ती भवेद्धीमान् ययातिरिव नाहुषः ॥ ४३.१७ ॥

ಅಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಕೀರ್ತನೆ/ಸ್ಮರಣೆ ಮಾಡಿ, ನಂತರ ಇಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬಂದವನು, ನಾಹುಷನ ಪುತ್ರ ಯಯಾತಿಯಂತೆ ಜ್ಞಾನವಂತನಾಗಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಆಗುವನು.