Adhyaya 44
Nagara KhandaTirtha MahatmyaAdhyaya 44

Adhyaya 44

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಸೂತನು ಹೇಳುವ ಧರ್ಮೋಪದೇಶಾತ್ಮಕ ಸಂವಾದ ಬರುತ್ತದೆ. ಮೆನಕಾ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರ ನಿಲುವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಾಗ, ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವ್ರತಧಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿಷಯಾಸಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಕಾಮಸಂಗದ ಅಪಾಯಕರ ಫಲಿತಾಂಶಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕಠೋರವಾಗಿ ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಪರಸ್ಪರ ಶಾಪದ ಪ್ರಸಂಗ ನಡೆಯುತ್ತದೆ—ಮೆನಕಾ ಅವರಿಗೆ ಅಕಾಲ ವೃದ್ಧಾಪ್ಯದ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಬರುವಂತೆ ಶಪಿಸಿದರೆ, ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರೂ ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಶಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆಮೇಲೆ ತೀರ್ಥದ ಮಹಾತ್ಮ್ಯ ಪ್ರಕಾಶವಾಗುತ್ತದೆ: ಆ ಕುಂಡದ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದ ತಕ್ಷಣ ಇಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವರೂಪವನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ; ನೀರಿನ ಶುದ್ಧಿಕಾರಕ ಹಾಗೂ ಪುನಃಸ್ಥಾಪಕ ಶಕ್ತಿ ಇದರಿಂದ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಅರಿತು ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರು ‘ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರೇಶ್ವರ’ ಎಂಬ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮತ್ತು ಲಿಂಗಪೂಜೆಯಿಂದ ಶಿವಧಾಮಪ್ರಾಪ್ತಿ, ದೇವಲೋಕಸಿದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಪಿತೃಗಳೊಂದಿಗೆ ಸುಖಾನುಭವ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಗ್ರಂಥವು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ತೀರ್ಥದ ಕೀರ್ತಿ ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಹರಡಿ, ಪಾಪನಾಶಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಘೋಷಿಸುತ್ತದೆ।

Shlokas

Verse 1

। मेनकोवाच । नूनं हि कामधर्मे त्वं न प्रवीणो महाद्युते । तेन मामीदृशैर्वाक्यैर्निवारयसि रागिणीम्

ಮೇನಕೆಯು ಹೇಳಿದಳು—ಹೇ ಮಹಾದ್ಯುತೇ, ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನೀನು ಕಾಮಧರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರवीಣನಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ರಾಗದಿಂದ ತುಂಬಿದ ನನ್ನನ್ನು ಇಂತಹ ವಚನಗಳಿಂದ ತಡೆಯುತ್ತೀ।

Verse 2

सूत उवाच । एवमुक्तस्ततो भूयो विश्वामित्रोऽब्रवीदिदम् । कोपेन महता युक्तो निःस्पृहस्तत्परिग्रहे

ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು—ಅವಳು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ ಬಳಿಕ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಮತ್ತೆ ಹೀಗೆಂದನು; ಅವನು ಮಹಾಕೋಪದಿಂದ ಯುಕ್ತನಾಗಿದ್ದು, ಅವಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ನಿರಾಸಕ್ತನಾಗಿದ್ದನು।

Verse 3

विश्वामित्र उवाच । त्वं जीव गच्छ वा मृत्युं नाहं कर्तास्मि ते वचः । व्रतनाशात्तु यत्पापमधिकं स्त्रीवधाद्भवेत्

ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಹೇಳಿದರು—ನೀನು ಜೀವದಿಂದ ಹೋಗು, ಇಲ್ಲವೆ ಮರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿಕೊ; ನಿನ್ನ ಮಾತನ್ನು ನಾನು ನೆರವೇರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ವ್ರತನಾಶದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಪಾಪವು ಸ್ತ್ರೀವಧಪಾಪಕ್ಕಿಂತಲೂ ಅಧಿಕವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

Verse 4

प्रायश्चित्तं बुधैरुक्तं व्रतिनां स्त्रीवधे कृते । न संगात्तु पुनस्तासां तस्मात्त्वं गन्तुमर्हसि

ಬುದ್ಧಿವಂತರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ—ವ್ರತಧಾರಿಗಳು ಸ್ತ್ರೀವಧ ಮಾಡಿದರೂ ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವಿದೆ; ಆದರೆ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಸಂಗಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ಹೊರಟುಹೋಗುವುದು ಯುಕ್ತ.

Verse 5

न केवलं व्रतोपेताः स्त्रीसंगात्पापमाप्नुयुः । व्रतबाह्या अपि नराः सक्ताः स्त्रीषु पतंत्यधः

ವ್ರತಧಾರಿಗಳಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಸ್ತ್ರೀಸಂಗದಿಂದ ಪಾಪವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ; ವ್ರತವಿಲ್ಲದ ಪುರುಷರೂ ಸ್ತ್ರೀಯರಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತರಾದರೆ ಅಧೋಗತಿಗೆ ಬೀಳುತ್ತಾರೆ.

Verse 6

संसारभ्रमणं नारी प्रथमेपि समागमे । वह्निप्रदक्षिणा व्याजन्यायेनैव प्रदर्शयेत्

ಮೊದಲ ಸಮಾಗಮದಲ್ಲೇ ಸ್ತ್ರೀ ಸಂಸಾರಭ್ರಮಣದ ಚಕ್ರವನ್ನು ಪ್ರವರ್ತಿಸಬಲ್ಲಳು; ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆಯ ನೆಪದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಯ ಸುತ್ತ ತಿರುಗಿಸುವಂತೆ.

Verse 7

तस्मात्स्त्रीभिः समं प्राज्ञः संभाषामपि वर्जयेत् । आस्तां तावत्समासंगं य इच्छेच्छ्रेय आत्मनः

ಆದ್ದರಿಂದ ಆತ್ಮಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನು ಬಯಸುವ ಪ್ರಾಜ್ಞನು ಸ್ತ್ರೀಯರೊಂದಿಗೆ ಮಾತುಕತೆಯನ್ನೂ ವಜ್ರಿಸಬೇಕು; ದೀರ್ಘ ಸಂಗವಂತೂ ಇನ್ನೂ ದೂರ.

Verse 8

अंगार सदृशा नारी घृतकुंभसमः पुमान् । अस्पर्शाद्दृढतामेति तत्संपर्काद्विलीयते

ಸ್ತ್ರೀ ಅಂಗಳಾರದಂತೆ, ಪುರುಷನು ಘೃತಕುಂಭದಂತೆ. ಸ್ಪರ್ಶಿಸದೆ ಇದ್ದರೆ ದೃಢನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಕರಗಿಹೋಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 9

स्त्रियो मूलमनर्थानां सर्वेषां प्राणिनां भुवि । तस्मात्त्याज्या सुदूरेण ताः स्वर्गस्य निरोधकाः

ಭುವಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಅನರ್ಥಗಳ ಮೂಲವೆಂದು ಸ್ತ್ರೀಯರನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರನ್ನು ಬಹುದೂರದಿಂದ ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು, ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಸ್ವರ್ಗಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ನಿರೋಧಕರಂತೆ ವರ್ಣಿತರು.

Verse 10

कुलीना वित्तवत्यश्च नाथवत्योऽपि योषितः । एकस्मिन्नंतरे रागं कुर्वंत्येताः सुचञ्चलाः

ಕುಲೀನ, ಧನವಂತ, ಪತಿರಕ್ಷಿತ ಸ್ತ್ರೀಯರೂ ಸಹ—ಅತಿಚಂಚಲರಾಗಿದ್ದು—ಒಂದು ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಬೇರೆಡೆ ರಾಗವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

Verse 12

न स्त्रीभ्यः किंचिदन्यद्धि पापाय विद्यते भुवि । यासां संगसमासाद्य संसारे भ्रमते जनः । नीचोऽपि कुरुते सेवां यस्तासां विजनेष्वथ । विरूपं वापि नीचं वा तं सेवन्ते हि ताः स्त्रियः

ಭುವಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀಯರ (ಸಂಗ) ಕಿಂತ ಪಾಪಕ್ಕೆ ಮತ್ತೊಂದು ಕಾರಣವಿಲ್ಲವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಅವರ ಸಂಗವನ್ನು ಪಡೆದು ಜನನು ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಅಲೆಯುತ್ತಾನೆ. ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಸೇವೆ ಮಾಡುವ ನೀಚನೊಂದಿಗೆ ಕೂಡ—ಅವನು ವಿರೂಪನಾಗಲಿ ನೀಚನಾಗಲಿ—ಸ್ತ್ರೀಯರು ಸಂಗಮಿಸುತ್ತಾರೆ.

Verse 13

अनर्थत्वान्मनुष्याणां भयात्परिजनस्य च । मर्यादायाममर्यादाः स्त्रियस्तिष्ठन्ति भर्तृषु

ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಉಂಟಾಗುವ ಅನರ್ಥದ ಕಾರಣದಿಂದಲೂ ಪರಿಜನರ ಭಯದಿಂದಲೂ, ಅಮರ್ಯಾದೆಯಾದ ಸ್ತ್ರೀಯರೂ ಪತಿಗಳಲ್ಲಿ ಮರ್ಯಾದೆಯೊಳಗೆ ನಿಂತಿರುತ್ತಾರೆ.

Verse 14

सूत उवाच । एवं संभर्त्सिता तेन मेनका कोपसंयुता । शशाप तं मुनिश्रेष्ठं स्फुरमाणोष्ठसंपुटा

ಸೂತನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನಿಂದ ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಗದರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮೇನಕಾ ಕೋಪದಿಂದ ತುಂಬಿ, ಕಂಪಿಸುವ ತುಟಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಆ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನಿಗೆ ಶಾಪವಿಟ್ಟಳು।

Verse 15

यस्मात्त्वया परित्यक्ता सकामाहं सुदुर्मते । त्यजता कामजं धर्मं तस्माच्छापं गृहाण मे

ಓ ದುರ್ಮತೇ! ನಾನು ಇನ್ನೂ ಕಾಮದಿಂದ ಯುಕ್ತಳಾಗಿದ್ದರೂ ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದೆ; ಕಾಮಜನ್ಯ ಧರ್ಮವನ್ನೂ ಬಿಟ್ಟೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ನನ್ನ ಶಾಪವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸು।

Verse 16

अद्यैव भव दुबुर्द्धे वलीपलितसंयुतः । जराजर्ज्जरितांगश्च तुच्छदृष्टिर्विरंगितः

ಓ ದುರ್ಬುದ್ಧಿಯೇ! ಇಂದೇ ನೀನು ಮಡಚುಗಳು ಮತ್ತು ಬಿಳಿ ಕೂದಲಿನಿಂದ ಯುಕ್ತನಾಗು; ವೃದ್ಧಾಪ್ಯದಿಂದ ಅಂಗಗಳು ಜರ್ಜರವಾಗಲಿ, ದೃಷ್ಟಿ ಕ್ಷೀಣವಾಗಲಿ, ವರ್ಣ ಮಂಗಲಿ।

Verse 17

सूत उवाच । उक्तमात्रे तु वचने तत्क्षणान्मुनिसत्तमः । बभूव तादृशः सद्यस्तया यादृक्प्रकीर्तितः

ಸೂತನು ಹೇಳಿದರು—ಆ ಮಾತು ಹೇಳಿದ ತಕ್ಷಣವೇ, ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಮುನಿಸತ್ತಮನು ಅವಳು ಹೇಳಿದಂತೆಯೇ ತಕ್ಷಣ ಹಾಗೆಯೇ ಆದನು।

Verse 18

ततः कोपपरीतात्मा सोऽपि तां शप्तुमुद्यतः । कमण्डलोर्जलं गृह्य संतापाद्रक्तलोचनः

ನಂತರ ಕೋಪದಿಂದ ಆವರಿತ ಮನಸ್ಸಿನವನಾದ ಅವನೂ ಅವಳಿಗೆ ಶಾಪವಿಡಲು ಉದ್ಯತನಾದನು; ಕಮಂಡಲುವಿನ ನೀರನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ಸಂತಾಪದಿಂದ ಅವನ ಕಣ್ಣುಗಳು ಕೆಂಪಾದವು।

Verse 19

निर्दोषोऽपि त्वया यस्माच्छप्तोऽहं गणिकाधमे । तस्माद्भव त्वमप्याशु जराजर्जरितांगिका

ಹೇ ಗಣಿಕಾಧಮೆ! ನಾನು ನಿರ್ದೋಷನಾಗಿದ್ದರೂ ನಿನ್ನ ಶಾಪದಿಂದ ಶಪ್ತನಾದೆನು; ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನೂ ಶೀಘ್ರವೇ ಜರೆಯಿಂದ ಜರ್ಜರಿತ ದೇಹವಳಾಗು.

Verse 20

सापि तद्वचनात्सद्यस्तादृग्रूपा व्यजायत । यादृशोऽसौ मुनिश्रेष्ठो वलीपलितगात्रभृत्

ಅವನ ವಚನಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಅವಳು ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಅಂಥದೇ ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆದಳು—ಮಡಚುಗಳು ಮತ್ತು ಬಿಳಿ ಕೂದಲನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಆ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನಂತೆಯೇ.

Verse 21

अथ तादृक्स्वरूपेण स्नाता तत्र जला शये । भूयोऽपि तादृशी जाता यादृशी संस्थिता पुरा

ನಂತರ ಆ ಬದಲಾಗಿದ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲೇ ಅವಳು ಅಲ್ಲಿ ಸರೋವರದ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿದಳು; ಮತ್ತೆ ಹಿಂದಿನಂತೆಯೇ ಆಗಿಬಿಟ್ಟಳು.

Verse 22

तद्दृष्ट्वा परमाश्चर्यमतीव त्वरयान्वितः । सोऽपि तत्राकरोत्स्नानं संजातश्च यथा पुरा

ಆ ಪರಮ ಆಶ್ಚರ್ಯವನ್ನು ಕಂಡು ಅವನೂ ಅತ್ಯಂತ ತ್ವರೆಯಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿದನು; ಅವನೂ ಹಿಂದಿನಂತೆಯೇ ಆಯಿತ್ತನು.

Verse 23

ततस्तौ तीर्थमाहात्म्याद्रूपौदार्यगुणान्वितौ । मिथ आमंत्र्य संहृष्टौ गतौ देशं यथेप्सितम्

ನಂತರ ಆ ತೀರ್ಥದ ಮಹಾತ್ಮ್ಯದಿಂದ ಅವರು ಇಬ್ಬರೂ ಸೌಂದರ್ಯ, ಔದಾರ್ಯ ಮತ್ತು ಸದ್ಗುಣಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತರಾದರು; ಪರಸ್ಪರ ವಿದಾಯ ಹೇಳಿ ಹರ್ಷದಿಂದ ಇಷ್ಟದೇಶಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದರು.

Verse 24

एवं तीर्थस्य माहात्म्यं विज्ञाय भगवानृषिः । लिंगं संस्थापयामास देवदेवस्य शूलिनः

ಹೀಗೆ ತೀರ್ಥದ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿದು ಭಗವಾನ್ ಋಷಿಯು ದೇವದೇವನಾದ ಶೂಲಿನ್ (ಶಿವ)ನ ಲಿಂಗವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದನು।

Verse 25

तपश्चकार सुमहत्तस्मिंस्तीर्थवरे तदा । कुशस्तम्बेन कृतवांस्तत्सरो विपुलं विभुः

ಆಗ ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅವನು ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ತಾದ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸಿದನು; ಆ ವಿಭುವು ಕುಶಸ್ತಂಭದಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ವಿಶಾಲ ಸರೋವರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು।

Verse 26

तत्र स्नात्वा नरो यस्तु पूजयेल्लिंगमुत्तमम् । विश्वामित्रेश्वरं ख्यातं स गच्छेच्छिवमंदिरम्

ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ ‘ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರೇಶ್ವರ’ ಎಂದು ಖ್ಯಾತವಾದ ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಲಿಂಗವನ್ನು ಪೂಜಿಸುವ ನರನು ಶಿವಧಾಮವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾನೆ।

Verse 27

अद्यापि दृश्यते तत्र गंगोदकसमं जलम् । सर्वपापहरं पुण्यं सर्वकामप्रदायकम्

ಇಂದಿಗೂ ಅಲ್ಲಿ ಗಂಗಾಜಲದ ಸಮಾನವಾದ ನೀರು ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ—ಅದು ಪುಣ್ಯಕರ, ಸರ್ವಪಾಪಹರ ಮತ್ತು ಸರ್ವಕಾಮಪ್ರದಾಯಕ.

Verse 28

यस्तत्र कुरुते स्नानं श्रद्धापूतेन चेतसा । स देवलोकमासाद्य पितृभिः सह मोदते

ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಶುದ್ಧವಾದ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವವನು ದೇವಲೋಕವನ್ನು ಸೇರಿ ಪಿತೃಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಹ ಆನಂದಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 29

ततःप्रभृति तत्तीर्थं ख्यातिं प्राप्तं महीतले । पाताले स्वर्गलोके च रूपौदार्यप्रदं नृणाम्

ಆ ಕಾಲದಿಂದ ಆ ತೀರ್ಥವು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿತು; ಪಾತಾಳದಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ವರ್ಗಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ, ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ರೂಪ ಹಾಗೂ ಔದಾರ್ಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

Verse 30

एतद्वः सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽस्मि द्विजोत्तमाः । विश्वामित्रेश माहात्म्यं सर्वपातकनाशनम्

ಹೇ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮರೇ, ನೀವು ಕೇಳಿದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನಾನು ವಿವರಿಸಿದೆನು—ಇದು ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರೇಶನ ಮಹಾತ್ಮ್ಯ, ಸರ್ವ ಪಾತಕಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವುದು.

Verse 44

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखंडे श्रीहाटकेवरक्षेत्रमाहात्म्ये विश्वामित्रकुण्डोत्पत्ति विश्वामित्रेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम चतुश्चत्वारिंशत्तमोऽध्यायः

ಇಂತೆ ಶ್ರೀಸ್ಕಾಂದ ಮಹಾಪುರಾಣದ ಏಕಾಶೀತಿಸಾಹಸ್ರ್ಯ ಸಂಹಿತೆಯ ಷಷ್ಠ ನಾಗರಖಂಡದಲ್ಲಿ, ಶ್ರೀಹಾಟಕೇವರಕ್ಷೇತ್ರಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದಲ್ಲಿ ‘ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರಕುಂಡೋತ್ಪತ್ತಿ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರೇಶ್ವರಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವರ್ಣನ’ ಎಂಬ ನಲವತ್ತನಾಲ್ಕನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತಿಯಾಯಿತು.