Adhyaya 263

Verse 1

ईश्वर उवाच । यदि चेत्तामसं कर्म त्यक्त्वा कर्मसु जायते । तदा ज्ञानमयो योगी जीवतां मोक्षदायकः

ಈಶ್ವರನು ಹೇಳಿದರು—ತಾಮಸಕರ್ಮವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಧರ್ಮಯುಕ್ತ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗುವವನು, ಜ್ಞಾನಮಯ ಯೋಗಿ; ಜೀವಂತವಾಗಿಯೇ ಮೋಕ್ಷದಾತನಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 2

यदा निर्ममता देहे यदा चित्तं सुनिर्मलम् । यदा हरौ भक्तियोगस्तदा बन्धो न कर्मणा

ದೇಹದ ಮೇಲೆ ಮಮಕಾರವಿಲ್ಲದಾಗ, ಚಿತ್ತವು ಅತ್ಯಂತ ನಿರ್ಮಲವಾದಾಗ, ಹರಿಯಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯೋಗವೇ ಯೋಗವಾಗಿದಾಗ—ಕರ್ಮವು ಬಂಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 3

कुर्वन्नेव हि कर्माणि मनः शांतं नृणां यदा । तदा योगमयी सिद्धिर्जायते नात्र संशयः

ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಲೇ ಮಾನವನ ಮನಸ್ಸು ಶಾಂತವಾದಾಗ, ಯೋಗಮಯ ಸಿದ್ಧಿ ಉದಯಿಸುತ್ತದೆ—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.

Verse 4

गुरुत्वं स्थानमसकृदनुभूय महामतिः । जीवन्विष्णुत्वमासाद्य कर्म संगात्प्रमुच्यते

ಗುರುತ್ವಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪುನಃಪುನಃ ಅನುಭವಿಸಿದ ಮಹಾಮತಿ, ಜೀವಂತವಾಗಿಯೇ ‘ವಿಷ್ಣುತ್ವ’ವನ್ನು ಪಡೆದು ಕರ್ಮಸಂಗದಿಂದ ವಿಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 5

कर्माणि नित्यजातानि नित्यनैमित्तिकानि च । इच्छया नैव सेव्यानि दुःखतापविवृद्धये

ನಿತ್ಯಕರ್ಮಗಳನ್ನೂ ನಿತ್ಯ-ನೈಮಿತ್ತಿಕ ವಿಧಿಗಳನ್ನೂ ಕೇವಲ ಸ್ವಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಆಚರಿಸಬಾರದು; ಹಾಗೆ ಮಾಡಿದರೆ ದುಃಖವೂ ಅಂತರ್ತಾಪವೂ ಹೆಚ್ಚುತ್ತವೆ.

Verse 6

कर्मणामीशितारं च विष्णुं विद्धि महेश्वरि । तस्मिन्संत्यज्य सर्वाणि संसारान्मुच्यतेऽखिलात्

ಹೇ ಮಹೇಶ್ವರಿ, ಸಮಸ್ತ ಕರ್ಮಗಳ ಅಧೀಶ್ವರನಾಗಿ ವಿಷ್ಣುವನ್ನೇ ತಿಳಿ. ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಅವನಲ್ಲೇ ಸಮರ್ಪಿಸಿದರೆ ಜೀವನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಂಸಾರಬಂಧನದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 7

एतदेव परं ज्ञानमेतदेव परं तपः । एतदेव परं श्रेयो यत्कृष्णे कर्मणोऽर्पणम्

ಇದೇ ಪರಮ ಜ್ಞಾನ, ಇದೇ ಪರಮ ತಪಸ್ಸು; ಇದೇ ಪರಮ ಶ್ರೇಯಸ್ಸು—ತನ್ನ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುವುದು.

Verse 8

अयं हि निर्मलो योगो निर्गुणः स उदाहृतः । तद्विष्णोः कर्म जनितं शुभत्व प्रतिपादनम्

ಈ ಯೋಗವು ನಿಜಕ್ಕೂ ನಿರ್ಮಲವೆಂದು, ನಿರ್ಗುಣವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ವಿಷ್ಣುಸಂಬಂಧಿತ ಕರ್ಮದಿಂದ ಜನಿಸಿ ಶುಭತ್ವವನ್ನು (ಪವಿತ್ರ ಮಂಗಳವನ್ನು) ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 9

तावद्भ्रमंति संसारे पितरः पिंडतत्पराः । यावत्कुले भक्तियुतः स्तो नैव प्रजायते

ಆ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯುಕ್ತ ಭಕ್ತನು ಜನಿಸದವರೆಗೆ, ಪಿಂಡಾರ್ಪಣದಲ್ಲೇ ತತ್ಪರರಾದ ಪಿತೃಗಳು ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಅಲೆದಾಡುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ.

Verse 10

तावद्द्विजानि गर्जंति तावद्गर्जति पातकम् । तावत्तीर्थान्यनेकानि यावद्भक्तिं न विंदति

ನಿಜವಾದ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವವರೆಗೆ ದ್ವಿಜರು ವಾದವಿವಾದದಲ್ಲಿ ಗರ್ಜಿಸುತ್ತಾರೆ; ಅಷ್ಟರವರೆಗೆ ಪಾಪವೂ ಗರ್ಜಿಸುತ್ತದೆ; ಅಷ್ಟರವರೆಗೆ ತೀರ್ಥಗಳು ‘ಅನೇಕ’ವೆಂದು ಕಾಣುತ್ತವೆ।

Verse 11

स एव ज्ञानवांल्लोके योगिनां प्रथमो हि सः । महाक्रतूनामाहर्ता हरिभक्तियुतो हि सः

ಹರಿಭಕ್ತಿಯುಳ್ಳವನೇ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ನಿಜವಾದ ಜ್ಞಾನಿ; ಅವನೇ ಯೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ; ಅವನೇ ಮಹಾಕ್ರತುಗಳ ನಿಜ ಸಾಧಕ—ಏಕೆಂದರೆ ಅವನು ಹರಿಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಯುಕ್ತನು।

Verse 12

निमिषं निर्नयन्मेषं योगः समभिजायते । वाणीजये योगिनस्तु गोमेधश्च प्रकीर्तितः

ಕಣ್ಣಿನ ಮಿಟುಕುವಿಕೆಯನ್ನೂ ನಿಯಂತ್ರಿಸಿದರೆ ಯೋಗವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಉದಯಿಸುತ್ತದೆ. ಯೋಗಿಗೆ ವಾಣಿಯ ಮೇಲೆ ಜಯವು ಗೋಮೇಧ ಯಜ್ಞಫಲಕ್ಕೆ ಸಮವೆಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ।

Verse 13

मनसो विजये नित्यमश्वमेधफलं लभेत् । कल्पनाविजयान्नित्यं यज्ञं सौत्रामणिं लभेत्

ಮನಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ನಿತ್ಯ ಜಯ ಸಾಧಿಸಿದರೆ ಅಶ್ವಮೇಧಫಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಕಲ್ಪನೆ-ನಿರ್ಮಾಣದ ಮೇಲೆ ನಿತ್ಯ ಜಯದಿಂದ ಸೌತ್ರಾಮಣಿ ಯಜ್ಞಪುಣ್ಯ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ।

Verse 14

देहस्योत्सर्जनान्नित्यं नरयज्ञः प्रकीर्तितः । पंचेंद्रियपशून्हत्वाऽनग्नौ शीर्षे च कुण्डले

ದೇಹಾಸಕ್ತಿಯನ್ನು ನಿತ್ಯ ತ್ಯಜಿಸುವುದೇ ‘ನರಯಜ್ಞ’ವೆಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಐದು ಇಂದ್ರಿಯ-ಪಶುಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ—ಬಾಹ್ಯ ಅಗ್ನಿಯಿಲ್ಲದೆ—ಯೋಗಿ ಶಿರೋಲಕ್ಷಣ ಹಾಗೂ ಕುಂಡಲಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ (ಅಂತರ್ಯಾಗದ ಚಿಹ್ನೆಗಳಾಗಿ)।

Verse 15

गुरूपदेशविधिना ब्रह्मभूतत्वमश्नुते । स योगी नियताहारोदण्डत्रितयधारकः

ಗುರುವಿನ ಉಪದೇಶವಿಧಾನದಿಂದ ಅವನು ಬ್ರಹ್ಮಭಾವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಅಂಥ ಯೋಗಿ ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ನಿಯಮಿತನಾಗಿ ದೇಹ‑ವಾಣಿ‑ಮನ ಎಂಬ ತ್ರಿದಂಡವನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 16

त्रिदंडी स तु विज्ञेयो ज्ञाते देवे निरंजने । मनोदण्डः कर्मदण्डो वाग्दंडो यस्य योगिनः

ನಿರಂಜನನಾದ, ನಿರ್ವಿಕಾರ ದೇವನನ್ನು ಅರಿತವನೇ ನಿಜವಾದ ತ್ರಿದಂಡಿ. ಆ ಯೋಗಿಗೆ ಮನೋದಂಡ, ಕರ್ಮದಂಡ, ವಾಗ್ದಂಡ ಎಂಬ ನಿಯಮಗಳು ಇವೆ.

Verse 17

स योगी ब्रह्मरूपेण जीवन्नेव समाप्यते । अज्ञानी बाध्यते नित्यं कर्मभिर्बंधनात्मकैः

ಆ ಯೋಗಿ ಜೀವಂತವಾಗಿಯೇ ಬ್ರಹ್ಮರೂಪದಲ್ಲಿ ಪರಿಪೂರ್ಣನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಆದರೆ ಅಜ್ಞಾನಿ ಸದಾ ಬಂಧನಸ್ವರೂಪವಾದ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಬಂಧಿತನಾಗಿ ಪೀಡಿತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.

Verse 18

कुर्वन्नेव हि कर्माणि ज्ञानी मुक्तिं प्रयाति हि । यदा हि गुरुभिः स्थानं ब्रह्मणः प्रतिपाद्यते

ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಲೇ ಜ್ಞಾನಿ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಮುಕ್ತಿಗೆ ಸೇರುತ್ತಾನೆ; ಗುರುಗಳಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮನ ಸ್ಥಾನ/ಸ್ಥಿತಿ ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಡುವಾಗ.

Verse 19

तदैष मुक्तिमाप्नोति देहस्तिष्ठति केवलम् । यावद्ब्रह्मफलावाप्त्यै प्रयाति पुरुषोत्तमः

ಆಗ ಅವನು ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ದೇಹ ಮಾತ್ರ ಉಳಿದು ನಿಂತಿರುತ್ತದೆ. ಬ್ರಹ್ಮದ ಪರಮ ಫಲಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ ಪುರುಷೋತ್ತಮನು ಅವನನ್ನು ಮುಂದಕ್ಕೆ ನಡೆಸುವವರೆಗೆ.

Verse 20

तावत्कर्ममयी वृत्तिर्ब्रह्म वृक्षांतराभवेत् । अवांतराणि पर्वाणि ज्ञेयानि मुनिभिः सदा

ವೃತ್ತಿ ಕರ್ಮಮಯವಾಗಿರುವವರೆಗೆ ಬ್ರಹ್ಮವು ಮರದ ಕೊಂಬೆಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಕೇವಲ ಅಂಶತಃ ಮಾತ್ರ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವಾಂತರ ಪರವಗಳು (ಮಧ್ಯ ಹಂತಗಳು) ಮುನಿಗಳಿಂದ ಸದಾ ತಿಳಿಯಲ್ಪಡಬೇಕು.

Verse 21

मोक्षमार्गो द्विजैश्चैव श्रुतिस्मृतिसमुच्चयात् । मोक्षोऽयं नगराकारश्चतुर्द्वार समाकुलः

ಶ್ರುತಿ-ಸ್ಮೃತಿಗಳ ಸಮುಚ್ಚಯದಿಂದ ದ್ವಿಜರು ಮೋಕ್ಷಮಾರ್ಗವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ; ಈ ಮೋಕ್ಷವು ನಾಲ್ಕು ದ್ವಾರಗಳಿರುವ ನಗರರೂಪದಂತಿದೆ.

Verse 22

द्वारपालास्तत्र नित्यं चत्वारस्तु शमादयः । त एव प्रथमं सेव्या मनुजैर्माक्षदायकाः

ಅಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯ ನಾಲ್ಕು ದ್ವಾರಪಾಲಕರು—ಶಮ ಮೊದಲಾದವರು; ಅವರು ಮೋಕ್ಷಫಲವನ್ನು ನೀಡುವವರಾದ್ದರಿಂದ ಮಾನವರು ಮೊದಲು ಅವರನ್ನೇ ಸೇವಿಸಬೇಕು.

Verse 23

शमश्च सद्विचारश्च संतोषः साधुसंगमः । एते वै हस्तगा यस्य तस्य सिद्धिर्न दूरतः

ಶಮ, ಸದ್ವಿಚಾರ, ಸಂತೋಷ, ಸಾಧುಸಂಗಮ—ಇವು ಯಾರ ಕೈಯಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಇದ್ದರೆ, ಅವನಿಗೆ ಸಿದ್ಧಿ ದೂರವಲ್ಲ.

Verse 24

योगसिद्धिर्विष्णुभक्त्या सद्धर्माचरणेन च । प्राप्यते मनुजैर्देवि ह्येतज्ज्ञानमलं विदुः

ದೇವಿ, ವಿಷ್ಣುಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸದ್ದರ್ಮಾಚರಣೆಯಿಂದ ಮಾನವರು ಯೋಗಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ; ಇದನ್ನೇ ಜ್ಞಾನಮಲದ ನಿರ್ಮಲತೆ ಎಂದು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ.

Verse 25

ज्ञानार्थं च भ्रमन्मर्त्यो विद्यास्थानेषु सर्वशः । सद्यो ज्ञानं सद्गुरुतो दीपार्चिरिव निर्मला

ಜ್ಞಾನಾರ್ಥವಾಗಿ ಮನುಷ್ಯನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಅಲೆದರೂ, ಸದ್ಗುರುವಿನಿಂದ ತಕ್ಷಣವೇ ನಿರ್ಮಲ ಜ್ಞಾನವು ದೀಪಶಿಖೆಯಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ।

Verse 26

मुहूर्तमात्रमपि यो लयं चिंत यति ध्रुवम् । तस्य पापसहस्राणि विलयं यांति तत्क्षणात्

ಯಾರು ಕೇವಲ ಒಂದು ಮುಹೂರ್ತಮಾತ್ರವೂ ಆ ಧ್ರುವ ಲಯವನ್ನು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರ ಸಾವಿರಾರು ಪಾಪಗಳು ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಲಯವಾಗುತ್ತವೆ।

Verse 27

रागद्वेषौ परित्यज्य क्रोधलोभविवर्जितः । सर्वत्र समदर्शी च विष्णुभक्तस्य दर्शनम्

ರಾಗದ್ವೇಷಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಕ್ರೋಧಲೋಭವಿಲ್ಲದೆ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸಮದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡುವುದು—ಇದೇ ವಿಷ್ಣುಭಕ್ತನ ಸತ್ಯ ದರ್ಶನದ ಲಕ್ಷಣ।

Verse 29

मायाधिपटलैर्हीनो मिथ्या वस्तुविरागवान् । कुसंसर्गविहीनश्च योगसिद्धेश्च लक्षणम्

ಮಾಯೆಯ ಆವರಣಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿ, ಮಿಥ್ಯ ವಸ್ತುಗಳ ಮೇಲೆ ವೈರಾಗ್ಯವಿಟ್ಟು, ಕುಸಂಗವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವುದು—ಇವೇ ಯೋಗಸಿದ್ಧಿಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು।

Verse 30

ममतावह्निसंयोगो नराणां तापदायकः । उत्पन्नः शमनं तस्य योगिनां शांतिचारणम्

‘ನನ್ನದು’ ಎಂಬ ಮಮತೆಯ ಅಗ್ನಿಯ ಸಂಗವು ಜನರಿಗೆ ತಾಪವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ; ಅದು ಉದಯಿಸಿದಾಗ ಯೋಗಿಗಳ ಶಾಂತಿಮಾರ್ಗಾಚರಣೆಯಿಂದ ಅದು ಶಮನವಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 31

इन्द्रियाणामथोद्धृत्य मनसैव निषेधयेत् । यथा लोहेन लोहं च घर्षितं तीक्ष्णतां व्रजेत्

ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಹಿಂಪಡೆದು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ಅವುಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಬೇಕು; ಹೇಗೆ ಕಬ್ಬಿಣ ಕಬ್ಬಿಣದೊಡನೆ ಘರ್ಷಿಸಿದರೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ತೀಕ್ಷ್ಣವಾಗುವುದೋ ಹಾಗೆ.

Verse 32

बुद्धिर्हि द्विविधा देहे देया ग्राह्या विशुद्धिदा । संसारविषया त्याज्या परब्रह्मणि सा शुभा

ದೇಹಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧಿ ಎರಡು ವಿಧ—ಒಂದು ತ್ಯಾಜ್ಯ, ಇನ್ನೊಂದು ಗ್ರಾಹ್ಯ; ಗ್ರಾಹ್ಯವಾದುದು ಶುದ್ಧಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಸಂಸಾರವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲಸಿದ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು; ಪರಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾದ ಬುದ್ಧಿ ಶುಭಕರ.

Verse 33

अहंकारो यथा देवि पापपुण्यप्रदायकः । ज्ञाते तत्त्वे शुभफले कृतः संधाय नान्यथा

ಹೇ ದೇವಿ, ಅಹಂಕಾರವು ಪಾಪಪುಣ್ಯಗಳನ್ನು ನೀಡುವವನಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿದು ಶುಭಫಲವನ್ನು ಅರಿತ ಬಳಿಕ ಅದನ್ನು ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ಸಂಧಿಸಿ (ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ) ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕು; ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ.

Verse 34

श्यामलं च उपस्थं च रूपातीतान्नराः शिवम् । हृदिस्थं सिरशिस्थं च द्वयं बद्धविमुक्तये

ರೂಪಾತೀತ ಶಿವನನ್ನು ಜನರು ಅನ್ವೇಷಿಸುತ್ತಾರೆ—ಅಂತರಸ್ಥ ಶ್ಯಾಮಲ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿಯೂ, ಉಪಸ್ಥಸ್ಥ ಶಕ್ತಿರೂಪವಾಗಿಯೂ. ಬಂಧನದಿಂದ ವಿಮುಕ್ತಿಗಾಗಿ ಅವರು ದ್ವಿವಿಧ ಸನ್ನಿಧಿಯನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾರೆ—ಹೃದಯಸ್ಥ ಶಿವ ಮತ್ತು ಶಿರಸ್ಥ ಶಿವ.

Verse 36

एतदक्षरमव्यकममृतं सकलं तव । रूपरूपविष्णुरूपरूपमूर्तिनिवेदितम्

ಇದು ನಿನ್ನ ಅಕ್ಷರ ತತ್ತ್ವ—ಅವ್ಯಕ್ತ, ಅಮೃತ ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣ. ಇದು ರೂಪ ರೂಪವಾಗಿ, ವಿಷ್ಣುರೂಪಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾಗೂ ದಿವ್ಯ ಪ್ರಕಟನೆಗಳ ಬಹುವಿಧ ಮೂರ್ತಿಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ.

Verse 37

यदा गुरुः प्रसन्नात्मा तस्य विश्वं प्रसीदति । गुरुश्च तोषितो येन संतुष्टाः पितृदेवताः

ಗುರುವಿನ ಹೃದಯ ಪ್ರಸನ್ನವಾದಾಗ, ಶಿಷ್ಯನಿಗೆ ಸಮಸ್ತ ಲೋಕವೂ ಪ್ರಸನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ. ಯಾರು ಗುರುವಿಗೆ ತೃಪ್ತಿ ತಂದರೋ, ಅವರ ಪಿತೃಗಳು ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳೂ ಸಂತುಷ್ಟರಾಗುತ್ತಾರೆ.

Verse 38

गुरूपदेशः प्रतिमा सद्विचारः समे मनः । क्रिया च ज्ञानसहिता मोक्षसिद्धेर्हि लक्षणम्

ಗುರುವಿನ ಉಪದೇಶ, ಪ್ರತಿಮಾ ಆರಾಧನೆ, ಸದ್ವಿಚಾರ, ಸಮ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರ ಮನಸ್ಸು, ಹಾಗೂ ಜ್ಞಾನಸಹಿತ ಕ್ರಿಯೆ—ಇವೇ ಮೋಕ್ಷಸಿದ್ಧಿಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು.

Verse 39

क्रियापतिर्विष्णुरेव स्वयमेव हि निष्क्रि यः । स च प्राणविरूपाय द्वादशाक्षरवीजकः

ಕ್ರಿಯೆಗಳ ಅಧಿಪತಿ ವಿಷ್ಣುವೇ; ಆದರೂ ಆತನು ಸ್ವಯಂ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯನು. ಪ್ರಾಣವಿಕಾಸಕ್ಕಾಗಿ ಆತನು ದ್ವಾದಶಾಕ್ಷರ ಬೀಜಮಂತ್ರರೂಪವಾಗಿ ವಿರಾಜಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 40

द्वादशाक्षरकं चक्रं सर्वपापनिबर्हणम् । दुष्टानां दमनं चैव परब्रह्मप्रदायकम्

ದ್ವಾದಶಾಕ್ಷರ ಚಕ್ರವು ಸರ್ವ ಪಾಪಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವುದು; ಅದು ದುಷ್ಟರನ್ನು ದಮನಮಾಡಿ ಪರಬ್ರಹ್ಮದ ವರವನ್ನು ನೀಡುವುದು.

Verse 41

एतदेव परं ब्रह्म द्वादशाक्षररूपधृक् । मया प्रकाशितं देवि स्कन्दे हि विमलं तव

ಇದೇ ಪರಬ್ರಹ್ಮ; ಅದು ದ್ವಾದಶಾಕ್ಷರರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದೆ. ಹೇ ದೇವಿ, ನಿನ್ನಿಗಾಗಿ ಸ್ಕಂದಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ನಾನು ನಿರ್ಮಲವಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದೇನೆ.

Verse 42

एतत्सारं योगिनां ध्यानरूपं भक्तिग्राह्यं श्रद्धया चिन्तयेच्च । चातुर्मास्ये जन्मकोट्यां च जातं पापं दग्ध्वा मुक्तिदः कैटभारिः

ಇದೇ ಸಾರ—ಯೋಗಿಗಳ ಧ್ಯಾನರೂಪ, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಗ್ರಾಹ್ಯ; ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಇದನ್ನು ಚಿಂತಿಸಬೇಕು. ಚಾತುರ್ಮಾಸ್ಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೈಟಭಾರಿ (ವಿಷ್ಣು) ಕೋಟಿ ಜನ್ಮಗಳ ಸಂಚಿತ ಪಾಪವನ್ನು ದಹಿಸಿ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 43

ब्रह्मोवाच । एतस्मिन्नगरे तत्र क्षीरसागरमध्यतः । उज्जहार विमानाग्रे तेजोभाराभिपीडितः

ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಆ ನಗರದಲ್ಲಿ, ಕ್ಷೀರಸಾಗರದ ಮಧ್ಯದಿಂದ, ತೇಜಸ್ಸಿನ ಭಾರದಿಂದ ಒತ್ತಡಗೊಂಡವನಾಗಿ, ಅವನು ವಿಮಾನದ ಅಗ್ರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಹೊರತೆಗೆದನು।

Verse 44

उरो बाहुकृतिं कुर्वन्सान्निध्यं समुपागतः । महामत्स्योऽज्ञातपूर्वः सन्निधानेऽनहंकृतिः

ಎದೆ ಮತ್ತು ಭುಜಗಳಿಂದ ಒಂದು ಸಂಕೇತಮುದ್ರೆ ಮಾಡಿ ಅವನು ಸಾನ್ನಿಧ್ಯಕ್ಕೆ ಬಂದನು. ಅಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ಎಂದೂ ಕಾಣದ ಮಹಾಮತ್ಸ್ಯ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ, ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ನಿಂತು, ಅಹಂಕಾರರಹಿತನಾಗಿದ್ದನು।

Verse 45

हुंकारगर्भे मत्स्यं च दृष्ट्वा तं स महेश्वरः । तेजसा स्तंभयामास वाक्यमेतदुवाच ह

‘ಹುಂ’ಕಾರದ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಆ ಮತ್ಸ್ಯವನ್ನು ನೋಡಿ ಮಹೇಶ್ವರನು ತನ್ನ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಅದನ್ನು ಸ್ಥಂಭಗೊಳಿಸಿ, ನಂತರ ಈ ವಚನವನ್ನು ಹೇಳಿದರು।

Verse 46

कस्त्वं मत्स्योदरस्थश्च देवो यक्षोऽथ मानुषः । कथं जीवसि देहांतर्गतो मम वद प्रभो

“ನೀನು ಯಾರು—ಮತ್ಸ್ಯದ ಉದರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವನು—ದೇವನಾ, ಯಕ್ಷನಾ, ಅಥವಾ ಮಾನವನಾ? ದೇಹದೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ನೀನು ಹೇಗೆ ಜೀವಿಸುತ್ತಿರುವೆ? ಪ್ರಭೋ, ನನಗೆ ಹೇಳು।”

Verse 47

मत्स्य उवाच । अहं मत्स्योदरे क्षिप्तः समुद्रे क्षीरसंभवे । मात्रा तु पितृवाक्येन नायं मम कुलान्वितः

ಮತ್ಸ್ಯನು ಹೇಳಿದನು—ಕ್ಷೀರಸಮುದ್ರಸಂಭವವಾದ ಆ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ನಾನು ಒಂದು ಮೀನಿನ ಹೊಟ್ಟೆಗೆ ಎಸೆಯಲ್ಪಟ್ಟೆ. ಆದರೆ ತಂದೆಯ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ನನ್ನ ತಾಯಿ ಹೇಳಿದಳು—ಇವನು ನನ್ನ ಕುಲದವನು ಅಲ್ಲ.

Verse 48

कुलक्षयभयात्तेन जातं स्वकुलनाशनम् । गंडांतयोगजनितो बालो न गृहकर्मकृत्

ಕುಲಕ್ಷಯದ ಭಯದಿಂದಲೇ ಅವನಿಂದ ತನ್ನದೇ ಕುಲವಿನಾಶ ಉಂಟಾಯಿತು. ಭಯಂಕರ ಗಂಡಾಂತ ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬಾಲಕ ಜನ್ಮಿಸಿದನು; ಅವನು ಗೃಹಧರ್ಮದ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿಲ್ಲ.

Verse 49

इति मात्रा दुःखितया निरस्तः शृणु वंशजः । झषेणापि गृहीतोऽस्मि कालो मेऽत्र महानभूत्

ಹೀಗೆ ದುಃಖಿತ ತಾಯಿ ನನ್ನನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕಿದಳು—ಓ ವಂಶಜನೇ, ಕೇಳು. ನಂತರ ಒಂದು ಮಹಾ ಝಷ ಮೀನು ಕೂಡ ನನ್ನನ್ನು ಹಿಡಿದಿತು; ಅಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಕಾಲ ಬಹಳ ದೀರ್ಘವಾಯಿತು.

Verse 50

तव वाक्यामृतैरेभिर्ज्ञानयोगो महानभूत् । तेन त्वं सकलो ज्ञातो मया मूर्तोऽथ मूर्त्तगः

ನಿನ್ನ ಅಮೃತಸಮಾನ ವಚನಗಳಿಂದ ಮಹಾ ಜ್ಞಾನಯೋಗ ಜಾಗೃತವಾಯಿತು. ಅದರಿಂದ ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿಳಿದೆ—ಸಾಕಾರ ಪ್ರಭುವಾಗಿ, ಸಾಕಾರರೂಪದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವವನಾಗಿ.

Verse 51

अनुज्ञां मम देवेश देहि निष्क्रमणाय च । यथाऽहं पितृपो ब्रह्मन्भवान्याश्चापि लक्ष्यते

ಹೇ ದೇವೇಶ! ನನ್ನ ನಿರ್ಗಮನಕ್ಕೆ ಅನುಜ್ಞೆ ನೀಡು; ಹೇ ಬ್ರಹ್ಮನ್, ನಾನು ಪಿತೃಋಣವನ್ನು ತೀರಿಸಿದವನೆಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡಲಿ, ಹಾಗೆಯೇ ಭವಾನಿಯಿಂದಲೂ ಅಂಗೀಕಾರವಾಗಲಿ.

Verse 52

हर उवाच विप्रोऽसि सुतरूपोऽसि पूज्योस्यासि बभाषतः । बहिर्निष्क्रम वेगेन स्तंभितोऽसि महाझषः

ಹರನು ಹೇಳಿದನು—ನೀನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು, ಸುಂದರರೂಪವಂತನು, ಪೂಜ್ಯನು. ನೀನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಆ ಮಹಾಮತ್ಸ್ಯ ಸ್ಥಂಭಿತವಾಯಿತು; ಬೇಗ ಹೊರಗೆ ಬಾ.

Verse 53

ततोऽसौ शिरसा जात उत्क्लेशान्मत्स्ययोजितः । ततो हि विकृतं वक्त्रं क्षणाद्बहिरुपागतः

ಆಮೇಲೆ ಅವನು ಮತ್ಸ್ಯದೊಳಗೆ ಬಂಧಿತನಾಗಿ, ತೀವ್ರ ಕಳವಳದಿಂದ ತಲೆಮುಂದಾಗಿ ಹೊರಬಂದನು. ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಮುಖವು ವಿಕೃತವಾಗಿ ಹೊರಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡನು.

Verse 56

यस्मान्मत्स्योदराज्जातो योगिनां प्रवरो ह्ययम् । तस्मात्तु मत्स्य नाथेति लोके ख्यातो भविष्यति

ಈ ಯೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನು ಮತ್ಸ್ಯದ ಉದರದಿಂದ ಜನಿಸಿದನು; ಆದ್ದರಿಂದ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ‘ಮತ್ಸ್ಯನಾಥ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಖ್ಯಾತನಾಗುವನು.

Verse 57

अच्छेद्यः स्यान्नरतनुर्ज्ञानयोगस्य पारगः । निर्मत्सरोऽपि निर्द्वंद्वो निराशो ब्रह्मसेवकः

ಅವನ ನರದೇಹ ಅಚ್ಛೇದ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಜ್ಞಾನಯೋಗದ ಪರತೀರವನ್ನು ತಲುಪುವನು. ಅವನು ಅಸೂಯಾರಹಿತ, ದ್ವಂದ್ವಾತೀತ, ಆಸೆಯಿಲ್ಲದ, ಬ್ರಹ್ಮಸೇವಕನಾಗುವನು.

Verse 58

जीवन्मुक्तश्च भविता भुवनानि चतुर्दश । इत्युक्तश्च महेशानं प्रणमंश्च पुनःपुनः । महेश्वरेण सहितो मंदराचलमाययौ

ಅವನು ಜೀವन्मುಕ್ತನಾಗಿ, ಚತುರ್ದಶ ಭುವನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗುವನು. ಇಂತೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಅವನು ಮಹೇಶಾನನಿಗೆ ಪುನಃಪುನಃ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದನು; ಮಹೇಶ್ವರನೊಂದಿಗೆ ಮಂದರಾಚಲಕ್ಕೆ ಹೋದನು.

Verse 59

ब्रह्मोवाच । कृत्वा प्रदक्षिणं देवीं स्कन्दमालिंग्य सोऽगमत्

ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ದೇವಿಯನ್ನು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿ, ಸ್ಕಂದನನ್ನು ಆಲಿಂಗಿಸಿ, ಅವನು ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಟನು।

Verse 60

ततः सा पार्वती हृष्टा प्राप्य ज्ञानमनुत्तमम् । एवं सा परमां सिद्धिं प्रणवस्यप्रभा जनम्

ನಂತರ ಹರ್ಷಿತಳಾದ ಪಾರ್ವತಿ ಅನುತ್ತಮ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆದಳು; ಈ ರೀತಿ ಪ್ರಣವ (ಓಂ)ದ ಪ್ರಭಾವ-ಪ್ರಭೆಯಿಂದ ಪರಮ ಸಿದ್ಧಿಗೆ ತಲುಪಿದಳು।

Verse 61

सा प्राप्य जगतां माता द्वादशाक्षरजांबुना । इमां मत्स्येन्द्रनाथस्य चोत्पत्तिं यः शृणोति च

ಜಗನ್ಮಾತೆ ದ್ವಾದಶಾಕ್ಷರಿ ಮಂತ್ರರೂಪ ಅಮೃತಬಲದಿಂದ ಆ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಳು; ಮತ್ಸ್ಯೇಂದ್ರನಾಥನ ಉತ್ಪತ್ತಿಯ ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ಯಾರು ಕೇಳುವರೋ…

Verse 62

चातुर्मास्ये विशेषेण सोऽश्वमेधफलं लभेत्

ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಚಾತುರ್ಮಾಸ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವನು ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಜ್ಞಫಲಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।

Verse 263

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाह्स्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शेषशाय्युपाख्याने ब्रह्मनारदसंवादे चातुर्मास्यमाहात्म्ये मत्स्येन्द्रनाथोत्पत्तिकथनं नाम त्रिषष्ट्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ಇಂತೆ ಶ್ರೀಸ್ಕಂದ ಮಹಾಪುರಾಣದ ಏಕಾಶೀತಿಸಾಹಸ್ರೀ ಸಂಹಿತೆಯ ಷಷ್ಠ ನಾಗರಖಂಡದಲ್ಲಿ, ಹಾಟಕೇಶ್ವರಕ್ಷೇತ್ರಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದ ಶೇಷಶಾಯೀ ಉಪಾಖ್ಯಾನ ಹಾಗೂ ಬ್ರಹ್ಮ–ನಾರದ ಸಂವಾದದ ಚಾತುರ್ಮಾಸ್ಯಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದಲ್ಲಿ “ಮತ್ಸ್ಯೇಂದ್ರನಾಥೋತ್ಪತ್ತಿ ಕಥನ” ಎಂಬ 263ನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತಿಯಾಯಿತು।

Verse 281

सर्वेषामपि जीवानां दया यस्य हृदि स्थिरा । शौचाचारसमायुक्तो योगी दुःखं न विंदति

ಯಾವ ಯೋಗಿಯ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಮೇಲಿನ ದಯೆ ದೃಢವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದೆಯೋ, ಶೌಚ ಮತ್ತು ಸದಾಚಾರದಿಂದ ಯುಕ್ತನಾದ ಅವನು ದುಃಖವನ್ನು ಹೊಂದುವುದಿಲ್ಲ।

Verse 854

रूपवान्प्रतिमायुक्तो मत्स्यगंधेन संयुतः । सोमकांतिसमस्तत्र ह्यभवद्दिव्यगंधभाक्

ಅವನು ಸುಂದರನಾಗಿ, ಸಮಚಿತ್ತ ಅಂಗಸೌಷ್ಠವದಿಂದ ಯುಕ್ತನಾದನು; ಆದರೂ ಮೀನುಗಂಧವು ಅವನೊಂದಿಗೆ ಇತ್ತು. ಅಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರಕಾಂತಿಯಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾ ಅವನು ದಿವ್ಯವಾದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸುಗಂಧವನ್ನು ಪಡೆದನು।

Verse 895

उमापि प्रणतं चामुं सुतं स्वोत्संगभाजनम् । चकार तस्य नामापि हरः परमहर्षितः

ಉಮೆಯೂ ವಂದಿಸಿದ ಆ ಪುತ್ರನನ್ನು ತನ್ನ ಮಡಿಲಿಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಳು. ಪರಮ ಹರ್ಷಿತನಾದ ಹರ (ಶಿವ) ಅವನಿಗೆ ನಾಮಕರಣವನ್ನೂ ಮಾಡಿದನು।