Adhyaya 230
Nagara KhandaTirtha MahatmyaAdhyaya 230

Adhyaya 230

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಅಂಧಕವಧದ ನಂತರದ ಕಥೆ ಮುಂದುವರಿದು, ಅಂಧಕನ ಪುತ್ರ ವೃಕನು ಉಳಿದ ಅಸುರರೂಪವಾಗಿ ಪರಿಚಯವಾಗುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಮೊದಲು ಸಮುದ್ರದೊಳಗಿನ ಅತ್ಯಂತ ರಕ್ಷಿತ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಅಡಗಿದ್ದು, ನಂತರ ಜಂಬೂದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ಬಂದು, ಹಿಂದೆ ಅಂಧಕನು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದ ಹಾಟಕೇಶ್ವರ-ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಸಿದ್ಧಿಪ್ರದ ಸ್ಥಳವೆಂದು ನಿಶ್ಚಯಿಸುತ್ತಾನೆ. ಗುಪ್ತವಾಗಿ ವೃಕನು ಕ್ರಮೇಣ ಘೋರ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ—ಮೊದಲು ಜಲಾಹಾರದಿಂದ, ನಂತರ ವಾಯುಹಾರದಿಂದ—ಕಠಿಣ ದೇಹನಿಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಏಕಾಗ್ರತೆಯಿಂದ ಕಮಲಸಂಭವ ಪಿತಾಮಹ ಬ್ರಹ್ಮನ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಸ್ಥಿರನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ದೀರ್ಘ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಪ್ರಸನ್ನನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾಗಿ, ಅತಿಕಠೋರ ತಪಸ್ಸನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕೆಂದು ಉಪದೇಶಿಸಿ ವರ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ವೃಕನು ಜರಾ ಮತ್ತು ಮರಣದಿಂದ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಬೇಡುತ್ತಾನೆ; ಬ್ರಹ್ಮನು ಅದನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸಿ ಅಂತರ್ಧಾನಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ವರಬಲದಿಂದ ವೃಕನು ರೈವತಕ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಯೋಚನೆ ಮಾಡಿ ಇಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ. ವೃಕನ ಅವಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಅರಿತ ಇಂದ್ರನು ಅಮರಾವತಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ದೇವರೊಂದಿಗೆ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕದಲ್ಲಿ ಶರಣಾಗುತ್ತಾನೆ. ವೃಕನು ದೇವಲೋಕಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಇಂದ್ರಾಸನವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿ, ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯರಿಂದ ಅಭಿಷೇಕ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಆದಿತ್ಯ-ವಸು-ರುದ್ರ-ಮರುತಗಳ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ದೈತ್ಯರನ್ನು ನೇಮಿಸಿ, ಯಜ್ಞಭಾಗಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನೂ ಶುಕ್ರನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ಅಧ್ಯಾಯವು ವರದಾನದ ಶಕ್ತಿ-ಅಪಾಯ, ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಬಂದ ಅಧಿಕಾರದ ನೈತಿಕ ದ್ವಂದ್ವ, ಹಾಗೂ ಲೋಕಶಾಸನದ ಭಂಗುರತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

Shlokas

Verse 1

सूत उवाच । एवं गणत्वमापन्ने ह्यन्धके दानवोत्तमे । तस्य पुत्रो वृकोनाम निरुत्साहो द्विषज्जये

ಸೂತನು ಹೇಳಿದರು—ಈ ರೀತಿ ದಾನವೋತ್ತಮನಾದ ಅಂಧಕನು ಗಣತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದ ನಂತರ, ಅವನ ಪುತ್ರ ‘ವೃಕ’ ಎಂಬವನು ಶತ್ರುಜಯದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನಿರುತ್ಸಾಹನಾದನು.

Verse 2

भयेन महता युक्तो हतशेषैश्च दानवैः । प्रविवेश समुद्रांतं सुदुर्गं ब्राह्मणोत्तमाः

ಮಹಾಭಯದಿಂದ ಯುಕ್ತನಾಗಿ, ಹತರಾದವರಲ್ಲಿ ಉಳಿದ ದಾನವರೊಂದಿಗೆ, ಓ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋತ್ತಮರೇ, ಅವನು ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಆವರಿತ ಅತಿದುರ್ಗಮ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು.

Verse 3

ततः शक्रः प्रहृष्टात्मा प्रणम्य वृषभध्वजम् । तस्यादेशं समासाद्य प्रविवेशामरावतीम्

ಆಗ ಹರ್ಷಿತಹೃದಯನಾದ ಶಕ್ರ (ಇಂದ್ರ) ವೃಷಭಧ್ವಜನಾದ ಮಹೇಶ್ವರನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದನು. ಅವರ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ಅಮರಾವತಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು.

Verse 4

चकार च सुखी राज्यं त्रैलोक्येऽपि द्विजोत्तमाः । यज्ञभागान्पुनर्लेभे यथार्थं च धरातले

ಓ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮರೇ! ಅವನು ತ್ರಿಲೋಕ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಸುಖವಾಗಿ ರಾಜ್ಯವಾಡಿದನು; ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಯಜ್ಞಭಾಗಗಳನ್ನು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ಪುನಃ ಪಡೆದನು.

Verse 5

एतस्मिन्नेव काले तु ह्यंधकस्य सुतो वृकः । निष्क्रम्य सागरात्तूर्णं जंबुद्वीपं समागतः

ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಂಧಕನ ಪುತ್ರ ವೃಕನು ಸಮುದ್ರದಿಂದ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಹೊರಬಂದು ಜಂಬೂದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ಬಂದನು.

Verse 6

हाटकेश्वरजं क्षेत्रं मत्वा पुण्यं सुसिद्धिदम् । पित्रा यत्र तपस्तप्तमंधकेन दुरात्मना

ಹಾಟಕೇಶ್ವರ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಪುಣ್ಯವೂ ಶ್ರೇಷ್ಠಸಿದ್ಧಿದಾಯಕವೂ ಎಂದು ತಿಳಿದು, ಅವನು ಅಲ್ಲಿ ಹೋದನು; ಅಲ್ಲಿ ಅವನ ದುರುದ್ದೇಶಿ ತಂದೆ ಅಂಧಕನು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದ್ದನು.

Verse 7

सगुप्तस्तु तपस्तेपेऽयथा वेत्ति न कश्चन । ध्यायमानः सुरश्रेष्ठं भक्त्या कमलसंभवम्

ಅವನು ಯಾರಿಗೂ ತಿಳಿಯದಂತೆ ಗುಪ್ತವಾಗಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದನು. ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ದೇವಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಕಮಲಸಂಭವ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.

Verse 8

यावद्वर्षसहस्रांतं जलाहारो द्वितीयकम् । तपस्तेपे स दैत्येन्द्रो ध्यायमानः पितामहम्

ಪೂರ್ಣ ಒಂದು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ನೀರನ್ನೇ ಏಕೈಕ ಆಹಾರವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಆ ದೈತ್ಯೇಂದ್ರನು ಪಿತಾಮಹ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತ ಮಹತ್ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸಿದನು।

Verse 9

वायुभक्षस्ततो जातस्तावत्कालं द्विजोत्तमाः । अंगुष्ठाग्रेण भूपृष्ठं स्पर्शमानो जितेन्द्रियः

ನಂತರ, ಓ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮರೇ, ಅಷ್ಟೇ ಕಾಲ ಅವನು ವಾಯುವನ್ನೇ ಆಹಾರವಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡನು; ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿ, ಅಂಗುಷ್ಠದ ಅಗ್ರದಿಂದ ಭೂಮಿಪೃಷ್ಟವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸ್ಪರ್ಶಿಸುತ್ತಿದ್ದನು।

Verse 10

एवं च पञ्चमे प्राप्ते सहस्रे द्विजसत्तमाः । ब्रह्मा तस्य गतस्तुष्टिं दृष्ट्वा तस्य तपो महत्

ಹೀಗೆ, ಓ ದ್ವಿಜಸತ್ತಮರೇ, ಐದನೇ ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳು ಪೂರ್ಣವಾದಾಗ, ಅವನ ಮಹತ್ತಪಸ್ಸನ್ನು ನೋಡಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ಅವನ ಮೇಲೆ ಸಂತುಷ್ಟನಾದನು।

Verse 11

ततोऽब्रवीत्तमागत्य तां गर्तां ब्राह्मणोत्तमाः । भोभो वृक निवर्तस्व तपसोऽस्मात्सुदारुणात्

ಆಮೇಲೆ, ಓ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋತ್ತಮರೇ, ಬ್ರಹ್ಮನು ಆ ಗುಂಡಿಯ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು ಹೇಳಿದನು— “ಹೇ ವೃಕ, ಈ ಅತಿದಾರುಣ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ನಿವೃತ್ತನಾಗು।”

Verse 12

वरं वरय भद्रं ते यो नित्यं मन सि स्थितः

ವರವನ್ನು ಬೇಡು; ನಿನಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ— ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯವೂ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವ ವರವನ್ನೇ ಆಯ್ಕೆಮಾಡು।

Verse 13

वृक उवाच । यदि तुष्टोऽसि मे देव यदि देयो वरो मम । जरामरणहीनं मां तत्कुरुष्व पितामह

ವೃಕನು ಹೇಳಿದನು—ಹೇ ದೇವಾ! ನೀನು ನನ್ನ ಮೇಲೆ ತೃಪ್ತನಾಗಿದ್ದರೆ, ನನಗೆ ವರ ನೀಡಬೇಕಾದರೆ, ಹೇ ಪಿತಾಮಹ! ನನ್ನನ್ನು ಜರಾ ಮತ್ತು ಮರಣರಹಿತನಾಗಿಸು।

Verse 14

श्रीब्रह्मोवाच । मम प्रसादतो वत्स जरामरणवर्जितः । भविष्यसि न सन्देहः सत्यमेतन्मयोदितम्

ಶ್ರೀಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ವತ್ಸಾ! ನನ್ನ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ನೀನು ಜರಾ-ಮರಣವರ್ಜಿತನಾಗುವೆ; ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ನಾನು ಹೇಳಿದ್ದು ಸತ್ಯವೇ।

Verse 15

एवमुक्त्वा ततो ब्रह्मा तत्रैवांतरधी यत । वृकोऽपि कृतकृत्यस्त्वागतश्च स्वगृहं पितुः

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಅಂತರ್ಧಾನನಾದನು. ವೃಕನೂ ಕೃತಕೃತ್ಯನಾಗಿ ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಗೃಹಕ್ಕೆ ಮರಳಿದನು.

Verse 16

गिरिं रैवतकं नाम सर्वर्तुकुसुमोज्ज्वलम् । तत्र गत्वा निजामात्यैः समं मन्त्र्य च सत्व रम् । इन्द्रोपरि ततश्चक्रे यानं युद्धपरीप्सया

ಅವನು ರೈವತಕವೆಂಬ ಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಹೋದನು; ಅದು ಎಲ್ಲ ಋತುಗಳ ಪುಷ್ಪಗಳಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಅಮಾತ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಮಂತ್ರಿಸಿ, ಯುದ್ಧಾಭಿಲಾಷೆಯಿಂದ ಇಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಯಾನಮಾಡಿದನು.

Verse 17

इंद्रोऽपि च परिज्ञाय दानवं तं महाबलम् । जरामृत्युपरित्यक्तं प्रभावात्परमेष्ठिनः

ಇಂದ್ರನೂ ಆ ಮಹಾಬಲ ದಾನವನನ್ನು ತಿಳಿದು, ಪರಮೇಷ್ಠಿ (ಬ್ರಹ್ಮ)ನ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಅವನು ಜರಾ ಮತ್ತು ಮರಣವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದವನೆಂದು ಗ್ರಹಿಸಿದನು.

Verse 18

परित्यज्य भयाच्चैव पुरीं चैवामरावतीम् । ब्रह्मलोकं गतस्तूर्णं देवैः सर्वैः समन्वितः

ಭಯದಿಂದ ಅವನು ಅಮರಾವತೀ ಪುರಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೂಡಿಕೊಂಡು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋದನು।

Verse 19

एतस्मिन्नंतरे प्राप्तो वृकश्च त्रिदशालये । ससैन्यपरिवारेण प्रहृष्टेन समन्वितः

ಅದೇ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ವೃಕನು ತ್ರಿದಶಾಲಯಕ್ಕೆ ಬಂದನು; ಸೇನೆ ಹಾಗೂ ಪರಿವಾರದಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದವನಾಗಿ, ಹರ್ಷೋಲ್ಲಾಸದಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದನು।

Verse 20

ततश्चैंद्रपदे तस्मिन्स्वयमेव व्यवस्थितः । शुक्रात्प्राप्याभिषेकं च पुष्पस्नानसमुद्भवम्

ನಂತರ ಅವನು ಸ್ವಯಂ ಆ ಇಂದ್ರಪದದ ಸಿಂಹಾಸನದಲ್ಲಿ ಆಸೀನನಾದನು; ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯರಿಂದ ಪುಷ್ಪಸ್ನಾನದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಅಭಿಷೇಕ, ಅಂದರೆ ರಾಜ್ಯಾಭಿಷೇಕ, ಪಡೆದನು।

Verse 21

सोऽभिषिक्तस्तु शुक्रेण देवराज्यपदे वृकः । स्थापयामास दैतेयान्देवतानां पदेषु च

ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯರಿಂದ ಅಭಿಷಿಕ್ತನಾದ ವೃಕನು ದೇವರಾಜ್ಯಪದದಲ್ಲಿ ಆಸೀನನಾದನು; ಮತ್ತು ದೈತ್ಯರನ್ನು ದೇವತೆಗಳ ಪದಗಳಲ್ಲಿಯೇ ನೇಮಿಸಿದನು।

Verse 22

आदित्यानां वसूनां च रुद्राणां मरुतामपि । यज्ञभागकृते विप्राः शुक्रशासनमाश्रिताः

ಆದಿತ್ಯರು, ವಸುಗಳು, ರುದ್ರರು, ಮರುತರು ಇವರ ಯಜ್ಞಭಾಗವನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಲು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯನ ಶಾಸನಕ್ಕೆ ಆಶ್ರಿತರಾದರು।

Verse 230

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये जलशाय्युपाख्याने वृकेन्द्रराज्यलंभनवर्णनंनाम त्रिंशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ಇಂತೆ ಶ್ರೀಸ್ಕಂದ ಮಹಾಪುರಾಣದ ಏಕಾಶೀತಿಸಾಹಸ್ರೀ ಸಂಹಿತೆಯ ಷಷ್ಠ ನಾಗರಖಂಡದಲ್ಲಿ, ಹಾಟಕೇಶ್ವರಕ್ಷೇತ್ರದ ತೀರ್ಥಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದ ಅಂತರಗತ ಜಲಶಾಯೀ ಉಪಾಖ್ಯಾನದಲ್ಲಿ “ವೃಕನ ಇಂದ್ರರಾಜ್ಯಲಾಭ ವರ್ಣನೆ” ಎಂಬ ಎರಡು ನೂರು ಮೂವತ್ತನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು।