
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಲೋಮಾಶ ಋಷಿ ದಕ್ಷ-ಯಜ್ಞದ ಪ್ರಸಂಗದ ಮೂಲಕ ಯಜ್ಞಾಧಿಕಾರದ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ವಿಮರ್ಶೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಸತಿ (ದಾಕ್ಷಾಯಣಿ) ತಂದೆ ದಕ್ಷನ ಮಹಾಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಬಂದು ಶಂಭು (ಶಿವ)ನಿಗೆ ಭಾಗವೂ ಗೌರವವೂ ಇಲ್ಲದಿರುವುದನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಪ್ರಧಾನ ದೈವತತ್ತ್ವವನ್ನು ಅವಮಾನಿಸುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞದ್ರವ್ಯ, ಮಂತ್ರ, ಹವಿಸ್ಸುಗಳು ಅಶುದ್ಧವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ, ದೇವರು-ಋಷಿಗಳನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಶಿವನ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಕತೆ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಪ್ರಕಟಗಳನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ, ಈಶ್ವರಾರಾಧನೆ ಇಲ್ಲದೆ ಯಜ್ಞವು ಅಪೂರ್ಣವೆಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾಳೆ. ದಕ್ಷನು ಕೋಪದಿಂದ ಶಿವನನ್ನು ಅಮಂಗಳಕರ, ವೈದಿಕ ಮಿತಿಗೆ ಹೊರಗಿನವನು ಎಂದು ನಿಂದಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮಹಾದೇವನ ನಿಂದೆಯನ್ನು ಸಹಿಸಲಾರದೆ ಸತಿ ಧರ್ಮಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾಳೆ—ನಿಂದಕನೂ, ಅದನ್ನು ಮೌನವಾಗಿ ಕೇಳಿ ಒಪ್ಪುವ ಶ್ರೋತೆಯೂ ಇಬ್ಬರೂ ಭಾರೀ ಫಲವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಅವಳು ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಆತ್ಮದಹನ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ; ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಭೀತಿ, ಗೊಂದಲ, ಭಾಗವಹಿಸಿದವರಲ್ಲಿ ಹಿಂಸೆ-ಆತ್ಮಹಾನಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ನಾರದನು ಈ ವಾರ್ತೆ ರುದ್ರನಿಗೆ ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ; ಶಿವಕ್ರೋಧದಿಂದ ವೀರಭದ್ರ ಮತ್ತು ಕಾಲಿಕಾ ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿ ಭಯಂಕರ ಗಣಗಳೊಂದಿಗೆ, ಅಶುಭ ಸೂಚನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಯಜ್ಞಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಧಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ದಕ್ಷನು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಶರಣು ಬೇಡುತ್ತಾನೆ; ವಿಷ್ಣು ಉಪಾಸನೆಯ ಆಡಳಿತನಿಯಮವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ—ಅಯೋಗ್ಯನಿಗೆ ಪೂಜೆ, ಯೋಗ್ಯನಿಗೆ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯವಾದರೆ ಕ್ಷಾಮ, ಮರಣ, ಭಯ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಈಶ್ವರಾವಮಾನದಿಂದ ಕರ್ಮ ನಿಷ್ಫಲವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ—ಕೇವಲಕರ್ಮ (ಈಶ್ವರರಹಿತ ಕರ್ಮ) ರಕ್ಷೆಯನ್ನೂ ಫಲವನ್ನೂ ಕೊಡದು; ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ದೈವಾಧಿಪತ್ಯದ ಅಂಗೀಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮವೇ ಫಲಪ್ರದ.
Verse 1
लोमश उवाच । दाक्षायणी गता तत्र यत्र यज्ञो महानभूत् । तत्पितुः सदनं गत्वा ना नाश्चर्यसमन्वितम्
ಲೋಮಶನು ಹೇಳಿದನು—ದಾಕ್ಷಾಯಣಿ ಮಹಾಯಜ್ಞ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹೋದಳು; ಮತ್ತು ತಂದೆಯ ಸದನಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಅದನ್ನು ನಾನಾ ಆಶ್ಚರ್ಯಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುವುದಾಗಿ ಕಂಡಳು।
Verse 2
द्वारि स्थिता तदा देवा अवतीर्य निजासनात् । नंदिनो हि महाभागा देवलोकं निरीक्ष्य च
ಆಗ ದೇವತೆಗಳು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಆಸನಗಳಿಂದ ಇಳಿದು ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ನಿಂತರು; ಮಹಾಭಾಗ್ಯನಾದ ನಂದಿ ದೇವಲೋಕವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ನೋಡಿದನು।
Verse 3
मातरं पितरं दृष्ट्वा सुहृत्संबंधि वांधवान् । अभिवाद्यैव पिरतं मातरं च मुदान्विता
ತಾಯಿ ತಂದೆ ಹಾಗೂ ಸ್ನೇಹಿತರು, ಸಂಬಂಧಿಗಳು, ಬಂಧುಗಳನ್ನು ನೋಡಿ, ಸತಿ ಹರ್ಷದಿಂದ ತಂದೆ ತಾಯಿಗೆ ವಂದನೆ ಮಾಡಿ ಅಭಿವಾದನೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದಳು।
Verse 4
बभाषे वचनं देवी प्रस्तापसदृशं तदा । अनाहूतस्त्वया कस्माच्छंभुः परमशोभनः
ಆಗ ದೇವಿಯು ಸಂದರ್ಭೋಚಿತವಾದ ವಚನವನ್ನು ನುಡಿದಳು— “ಪರಮಶೋಭನನಾದ ಶಂಭುವನ್ನು ನೀನು ಏಕೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಲಿಲ್ಲ?”
Verse 5
येन पूतमिदं सर्वं समग्रं सचराचरम् । यज्ञो यज्ञविदां श्रेष्ठो यज्ञांगो यज्ञदक्षिणः
ಯಾರಿಂದ ಈ ಸಮಗ್ರ ಚರಾಚರ ಜಗತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪವಿತ್ರವಾಗುತ್ತದೋ, ಅವನೇ ಯಜ್ಞ; ಯಜ್ಞವಿದರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನು, ಯಜ್ಞಾಂಗವೂ ಯಜ್ಞದಕ್ಷಿಣೆಯೂ ಅವನೇ.
Verse 6
द्रव्यं मंत्रादिकं सर्वं हव्यं कव्यं च यन्मयम् । विना तेन कृतं सर्वमपवित्रं भविष्यति
ದ್ರವ್ಯ, ಮಂತ್ರಾದಿ ಎಲ್ಲವೂ; ದೇವರಿಗೆ ಹವ್ಯ, ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಕವ್ಯ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಅವನ ಸ್ವರೂಪವೇ. ಅವನಿಲ್ಲದೆ ಮಾಡಿದ ಎಲ್ಲವೂ ಅಪವಿತ್ರವಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 7
शंभुना हि विना तात कथं यज्ञः प्रवर्तते । एते कथं समायाता ब्रह्मणा सहिताः पितः
ಪ್ರಿಯನೇ, ಶಂಭುವಿಲ್ಲದೆ ಯಜ್ಞ ಹೇಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ? ಮತ್ತು ಪಿತಾ, ಇವರು ಬ್ರಹ್ಮನೊಂದಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಬಂದರು?
Verse 8
हे भृगो त्वं न जानासि हे कश्यप महामते । अत्रे विशिष्ठ एकस्त्वं शक्र किं कृतमद्यते
ಓ ಭೃಗು, ನಿನಗೆ ತಿಳಿಯದೆಯೇ? ಓ ಮಹಾಮತೀ ಕಶ್ಯಪ! ಓ ಅತ್ರಿ! ಓ ವಸಿಷ್ಠ! ಇಲ್ಲಿ ನೀ ಒಬ್ಬನೇ ವಿಶಿಷ್ಟ/ಅಗ್ರನು. ಓ ಶಕ್ರ, ಇಂದು ಏನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ?
Verse 9
हे विष्णो त्वं महादेवं जानासि परमेश्वरम् । ब्रह्मन्किं त्वं न जानासि महादेवस्य विक्रमम्
ಹೇ ವಿಷ್ಣೋ! ನೀನು ಪರಮೇಶ್ವರನಾದ ಮಹಾದೇವನನ್ನು ತಿಳಿದಿರುವೆ. ಹೇ ಬ್ರಹ್ಮನ್! ಮಹಾದೇವನ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ನೀನು ತಿಳಿಯದೆ ಇರುವೆಯೇ?
Verse 10
पुरा पंचमुखो भूत्वा गर्वितोसि सदाशिवम् । कृतश्चतुर्मुखस्तेन विस्मृतोऽसि तदद्भुतम्
ಹಿಂದೆ ನೀನು ಪಂಚಮುಖನಾಗಿ ಸದಾಶಿವನಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಗರ್ವಪಟ್ಟೆ. ಅವನೇ ನಿನ್ನನ್ನು ಚತುರ್ಮುಖನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದನು—ಆ ಅದ್ಭುತವನ್ನು ಮರೆತೆಯೇ?
Verse 11
भिक्षाटनं कृतं येन पुरा दारुवने विभुः । शप्तोयं भिक्षुको रुद्रो भवद्भिः सखिभिस्तदा
ಯಾವ ವಿಭುವು ಹಿಂದೆ ದಾರುವನದಲ್ಲಿ ಭಿಕ್ಷಾಟನ ಮಾಡಿದನೋ, ಆ ಭಿಕ್ಷುಕರೂಪ ರುದ್ರನನ್ನು ಆಗ ನೀವೂ ನಿನ್ನ ಸಖರೂ ಶಪಿಸಿದ್ದಿರಿ.
Verse 12
शप्तेनापि च रुद्रेण भवद्भिर्विस्मृतं कथम् । यस्यावयवमात्रेण पूरितं सचराचरम्
ನೀವು ಶಪಿಸಿದ ರುದ್ರನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿಯೂ ಈ ಸತ್ಯವನ್ನು ಹೇಗೆ ಮರೆತಿರಿ? ಅವನ ಅಂಶಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಚರಾಚರ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತು ವ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿ ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ.
Verse 13
लिंगभूतं जगत्सर्वं जातं तत्क्षणमेव हि । लयानाल्लिंगमित्याहुः सर्वे देवाः सवासवाः
ಕ್ಷಣಮಾತ್ರದಲ್ಲೇ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತು ಲಿಂಗಸ್ವರೂಪವಾಯಿತು. ಲಯವನ್ನು ತಿಳಿಸುವ ಚಿಹ್ನೆಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಇಂದ್ರನೊಡನೆ ಎಲ್ಲ ದೇವರೂ ಅದನ್ನು ‘ಲಿಂಗ’ವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
Verse 14
सर्वे देवाश्च संभूता यतो देवस्य शूलिनः । सोऽसौ वेदांतगो देवस्त्वया ज्ञातुं न पार्यते
ಶೂಲಧಾರಿಯಾದ ಆ ದೇವನಿಂದಲೇ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು ಉದ್ಭವಿಸಿದವು; ವೇದಾಂತದ ತಾತ್ಪರ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾದ ಆ ಪರಮದೇವನನ್ನು ನೀನು ಗರ್ವಮಾತ್ರದಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿಳಿಯಲಾರೆ।
Verse 15
तस्या वचनमाकर्ण्य दक्षः क्रुद्धोऽब्रवीद्वचः । किं त्वया बहुनोक्तेन कार्यं नास्तीह सांप्रतम्
ಅವಳ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ದಕ್ಷನು ಕೋಪದಿಂದ ಹೇಳಿದನು— “ನೀನು ಇಷ್ಟು ದೀರ್ಘವಾಗಿ ಹೇಳುವುದರಿಂದ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ? ಈಗ ಇಲ್ಲಿ ಅದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಕೆಲಸವಿಲ್ಲ।”
Verse 16
गच्छ वा तिष्ठवा भद्रे कस्मात्त्वं हि समागता । अमंगलो हि भर्ता ते अशिवोसौ सुमध्यमे
“ಹೋಗು ಅಥವಾ ಇರು, ಓ ಭದ್ರೇ—ನೀನು ಇಲ್ಲಿ ಏಕೆ ಬಂದೆ? ನಿನ್ನ ಪತಿ ಅಮಂಗಳನು; ಅವನು ‘ಅಶಿವ’, ಓ ಸುಮಧ್ಯಮೇ।”
Verse 17
अकुलीनो वेदबाह्यो भूतप्रेतपिशाचराट् । तस्मान्नाकारितो भद्रे यज्ञार्थं चारुभाषिणि
“ಅವನು ಅಕುಲೀನ, ವೇದಮಾರ್ಗದ ಹೊರಗಿನವನು, ಭೂತ-ಪ್ರೇತ-ಪಿಶಾಚಗಳ ಅಧಿಪತಿ; ಆದ್ದರಿಂದ, ಓ ಭದ್ರೇ, ಮಧುರಭಾಷಿಣೀ, ಯಜ್ಞಾರ್ಥ ಅವನನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಲಿಲ್ಲ।”
Verse 18
मया दत्तासि सुश्रोणि पापिना मंदबुद्धिना । रुद्रायाविदितार्थाय उद्धताय दुरात्मने
“ಓ ಸುಶ್ರೋಣೀ, ನಾನು—ಪಾಪಿ ಮತ್ತು ಮಂದಬುದ್ಧಿ—ನಿನ್ನನ್ನು ರುದ್ರನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟೆ; ಅವನು ಮರ್ಯಾದೆ ಅರಿಯದವನು, ಉದ್ದತನು, ದುರಾತ್ಮನು।”
Verse 19
तस्मात्कायं परित्यज्य स्वस्था भव शुचिस्मिते । दक्षेणोक्ता तदा पुत्री सा सती लोकपूजिता
ಆದ್ದರಿಂದ, ಹೇ ಶুচಿಸ್ಮಿತೆ! ಈ ದೇಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಶಾಂತವಾಗಿ ಸ್ಥಿರಚಿತ್ತಳಾಗಿರು. ಹೀಗೆ ದಕ್ಷನು ತನ್ನ ಪುತ್ರಿ—ಲೋಕಪೂಜಿತ ಸತಿಗೆ—ಹೇಳಿದನು.
Verse 20
निंदायुक्तं स्वपितरं विलोक्य रुषिता भृशम् । चिंतयंती तदा देवी कथं यास्यामि मंदिरे
ತನ್ನ ತಂದೆಯನ್ನು ನಿಂದೆಯಿಂದ ತುಂಬಿದವನಾಗಿ ಕಂಡು ದೇವಿ ಅತ್ಯಂತ ಕೋಪಗೊಂಡಳು. ನಂತರ ಅವಳು ಚಿಂತಿಸಿದಳು—“ನಾನು ಮನೆಗೆ (ಶಿವನ ಬಳಿಗೆ) ಹೇಗೆ ಹೋಗಲಿ?”
Verse 21
शंकरं द्रष्टुकामांह किं वक्ष्ये तेन पृच्छिता । यो निंदति महादेवं निंद्यमानं श्रृणोति यः । तावुभौ नरके यातो यावच्चन्द्रदिवाकरौ
“ಶಂಕರನನ್ನು ನೋಡಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ; ಆದರೆ ಅವರು ಕೇಳಿದರೆ ನಾನು ಏನು ಹೇಳಲಿ? ಮಹಾದೇವನನ್ನು ನಿಂದಿಸುವವನು ಮತ್ತು ನಿಂದೆಯನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾ ಇರುವವನು—ಇಬ್ಬರೂ ಚಂದ್ರ-ಸೂರ್ಯ ಇರುವವರೆಗೂ ನರಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ.”
Verse 22
तस्मात्तयक्ष्याम्यहं देहं प्रवेक्ष्यामि हुताशनम्
“ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಈ ದೇಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುತ್ತೇನೆ; ಯಜ್ಞಾಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತೇನೆ.”
Verse 23
एवं मीमांसमाना सा शिवरुद्रेतिभाषिणी । अपमानाभिभूता सा प्रविवेश हुताशनम्
ಹೀಗೆ ವಿಚಾರಿಸುತ್ತಾ, “ಶಿವ! ರುದ್ರ!” ಎಂದು ಉಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾ, ಅಪಮಾನದಿಂದ ಆವರಿತಳಾದ ಅವಳು ಯಜ್ಞಾಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಳು.
Verse 24
हाहाकारेण महता व्याप्तमासीद्दिगंतरम् । सर्वे ते मंचमारूढाः शस्त्रैर्व्याप्ता निरंतराः
ಮಹಾನ್ ಹಾಹಾಕಾರದಿಂದ ದಿಕ್ಕುಗಳೆಲ್ಲವೂ ತುಂಬಿಹೋದವು. ಮಂಚಗಳ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿದ್ದ ಅವರೆಲ್ಲರೂ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಆವೃತರಾಗಿದ್ದರು.
Verse 25
शस्त्रैः स्वैर्जध्नुरात्मानं स्वानि देहानि चिच्छिदुः । केचित्करतले गृह्य शिरांसि स्वानि चोत्सुकाः
ಅವರು ತಮ್ಮ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ತಮ್ಮನ್ನೇ ಹೊಡೆದುಕೊಂಡು, ತಮ್ಮ ದೇಹಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿಕೊಂಡರು. ಕೆಲವರು ಉತ್ಸುಕರಾಗಿ ತಮ್ಮ ತಲೆಗಳನ್ನು ಅಂಗೈಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡರು.
Verse 26
नीराजयंतस्त्वरिता भस्मीभूताश्च जज्ञिरे । एवमूचुस्तदा सर्वे जगर्ज्जुरतिभीषणम्
ಅವರು ತ್ವರೆಯಾಗಿ ನೀರಾಜನ ಮಾಡುತ್ತಾ ಭಸ್ಮೀಭೂತರಾದರು. ಆಗ ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಹಾಗೆ ನುಡಿದರು ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಭಯಂಕರವಾಗಿ ಗರ್ಜಿಸಿದರು.
Verse 27
शस्त्रप्राहारैः स्वांगानि चिच्छिदुश्चातिभीषणाः । ते तथा विलयं प्राप्ता दाक्षायण्या समं तदा
ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳ ಪ್ರಹಾರಗಳಿಂದ ಅವರು ತಮ್ಮ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿಕೊಂಡರು, ಅದು ನೋಡಲು ಅತಿ ಭಯಂಕರವಾಗಿತ್ತು. ಹೀಗೆ ಅವರು ದಾಕ್ಷಾಯಣಿಯೊಂದಿಗೆ ಲಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದರು.
Verse 28
गणास्तत्रायूते द्वे च तदद्भुतमिवाभवत् । ते सर्व ऋषयो देवा इंद्राद्याः समरुद्गणाः
ಅಲ್ಲಿ ಎರಡು ಅಯುತ (ಇಪ್ಪತ್ತು ಸಾವಿರ) ಗಣಗಳಿದ್ದವು, ಅದು ಅದ್ಭುತದಂತೆ ಭಾಸವಾಯಿತು. ಇಂದ್ರಾದಿ ದೇವತೆಗಳು, ಮರುದ್ಗಣಗಳು ಮತ್ತು ಋಷಿಗಳೆಲ್ಲರೂ ಅಲ್ಲಿದ್ದರು.
Verse 29
विश्वेऽश्वनौ लोकपालास्तूष्णींबूतास्तदाभवन् । विष्णुं वरेण्यं केचिच्च प्रार्थयंतः समंततः
ಆ ವೇಳೆ ವಿಶ್ವೇದೇವರು, ಅಶ್ವಿನೀಕುಮಾರರು ಮತ್ತು ಲೋಕಪಾಲಕರು ಎಲ್ಲರೂ ಮೌನಸ್ಥರಾದರು. ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಕೆಲವರು ಪರಮ ವರಣೀಯನಾದ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿ ಶರಣು ಬೇಡಿದರು.
Verse 30
एवं भूतस्तदा यज्ञो जातस्तस्य दुरात्मनः । दक्षस्य ब्रह्मबंधोश्च ऋषयो भयमागताः
ಹೀಗೆ ಆ ದುರುಾತ್ಮ, ಹೆಸರಿಗಷ್ಟೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಾದ ದಕ್ಷನ ಯಜ್ಞವು ಅಂಥದೇ ಫಲಿತಾಂಶಕ್ಕೆ ತಲುಪಿತು. ಋಷಿಗಳು ಭಯಗ್ರಸ್ತರಾದರು.
Verse 31
एतस्मिन्नंतरे विप्रा नारदेन महात्मना । कथितं सर्वमेवैतद्दक्षस्य च विचेष्टितम्
ಈ ಮಧ್ಯೆ, ಓ ವಿಪ್ರರೇ, ಮಹಾತ್ಮನಾದ ನಾರದನು ದಕ್ಷನ ವರ್ತನೆ ಮತ್ತು ದುಷ್ಕೃತ್ಯಗಳೊಡನೆ ಈ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ವಿವರಿಸಿದನು.
Verse 32
तदाकर्ण्येश्वरो वाक्यं नारदस्य मुखोद्गतम् । चुकोप परमं क्रुद्ध आसनादुत्पतन्निव
ನಾರದನ ಮುಖದಿಂದ ಹೊರಬಂದ ವಚನಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಈಶ್ವರನು ಅತಿಯಾಗಿ ಕೋಪಗೊಂಡನು; ಆಸನದಿಂದಲೇ ಏಳಿಬೀಳುವಂತೆ ತೋಚಿತು.
Verse 33
उद्धृत्य च जटां रुद्रो लोकसंहारकारकः । आस्फोटयामास रुषा पर्वतस्य शिरोपरि
ಆಮೇಲೆ ಲೋಕಸಂಹಾರಕಾರಕನಾದ ರುದ್ರನು ತನ್ನ ಜಟೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿ, ಕೋಪದಿಂದ ಪರ್ವತಶಿಖರದ ಮೇಲೆ ಅದನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ಝಟ್ಕಿಸಿ ಬಡಿದನು.
Verse 34
ताडनाच्च समुद्भूतो वीरभद्रो महायशाः । तथा काली समुत्पन्ना भूतकोटिभिरावृता
ಆ ಪ್ರಹಾರದಿಂದ ಮಹಾಯಶಸ್ವಿಯಾದ ವೀರಭದ್ರನು ಉದ್ಭವಿಸಿದನು; ಹಾಗೆಯೇ ಕಾಳಿಯೂ ಭೂತಕೋಟಿಗಳಿಂದ ಆವರಿತಳಾಗಿ ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿದಳು।
Verse 35
कोपान्निःश्वसितेनैव रुद्रस्य च महात्मनः । जातं ज्वराणां च शतं सन्निपातास्त्रयोदश
ಮಹಾತ್ಮನಾದ ರುದ್ರನ ಕೋಪಭರಿತ ನಿಶ್ವಾಸಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ನೂರು ಜ್ವರಗಳು ಹುಟ್ಟಿದವು; ಜೊತೆಗೆ ಹದಿಮೂರು ಸನ್ನಿಪಾತಗಳು (ಘೋರ ವ್ಯಾಧಿಗಳು) ಕೂಡ ಉದ್ಭವಿಸಿದವು।
Verse 36
विज्ञप्तो वीरभद्रेण रुद्रो रौद्रपराक्रमः । किं कार्यं भवतः कार्यं शीघ्रमेव वद प्रभो
ಆಗ ರೌದ್ರಪರಾಕ್ರಮಿಯಾದ ರುದ್ರನಿಗೆ ವೀರಭದ್ರನು ವಿನಯದಿಂದ ಕೇಳಿದನು—“ನಿಮ್ಮ ಕಾರ್ಯವೇನು? ಪ್ರಭೋ, ಶೀಘ್ರವೇ ಹೇಳಿರಿ।”
Verse 37
इत्युक्तो भगवान्रुद्रः प्रेषयामास सत्वरम् । गच्छ वीर महा बाहो दक्षयज्ञं विनाशय
ಇಂತೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಭಗವಾನ್ ರುದ್ರನು ಅವನನ್ನು ತಕ್ಷಣ ಕಳುಹಿಸಿದನು—“ಹೋಗು, ವೀರ ಮಹಾಬಾಹೋ, ದಕ್ಷಯಜ್ಞವನ್ನು ವಿನಾಶಮಾಡು।”
Verse 38
शासनं शिरसा धृत्वा देवदेवस्य शूलिनः । कालिकाऽलिहितो वीरः सर्वभूतैः समावृतः । वीरभद्रो महातेजा ययौ दक्षमखं प्रति
ದೇವದೇವನಾದ ಶೂಲಧಾರಿಯ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಶಿರಸಾ ಧರಿಸಿ, ಕಾಳಿಯಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆ ವೀರನು, ಸಮಸ್ತ ಭೂತಗಣಗಳಿಂದ ಆವರಿತನಾಗಿ, ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ ವೀರಭದ್ರನು ದಕ್ಷಮಖದ ಕಡೆಗೆ ಹೊರಟನು।
Verse 39
तदानीमेव सहसा दुर्निमित्तानि चाभवन् । रूक्षो ववौ तदा वायुः शर्कराभिः समावृतः
ಅದೇ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಸಹಸಾ ದುರ್ಣಿಮಿತ್ತಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡವು. ಆಗ ಕಲ್ಲುಕಣಗಳು, ಧೂಳಿನಿಂದ ಆವೃತವಾದ ರುಕ್ಷ ಗಾಳಿ ಭಯಂಕರವಾಗಿ ಬೀಸಿತು.
Verse 40
असृग्वर्षति देवश्च तिमिरेणाऽवृता दिवशः । उल्कापाताश्च बहवः पेतुरुर्व्यां सहस्रशः
ಆಕಾಶದಿಂದ ರಕ್ತವೃಷ್ಟಿ ಸುರಿಯಿತು; ಹಗಲೂ ತಿಮಿರದಿಂದ ಆವೃತವಾಯಿತು. ಸಾವಿರಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಉಲ್ಕಾಪಾತಗಳು ಭೂಮಿಗೆ ಬಿದ್ದವು.
Verse 41
एवंविधान्यरिष्टानि ददृशुर्विबुधादयः । दक्षोऽपि भयमापन्नो विष्णुं शरणमाययौ
ಇಂತಹ ಅరిష್ಟಗಳು ಮತ್ತು ದುರ್ಣಿಮಿತ್ತಗಳನ್ನು ಕಂಡ ದೇವಾದಿಗಳು ಭೀತರಾದರು. ದಕ್ಷನೂ ಭಯಗ್ರಸ್ತನಾಗಿ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಶರಣಿಗೆ ಹೋದನು.
Verse 42
रक्षरक्ष महाविष्णो त्वं हि नः परमो गुरुः । यज्ञोऽसि त्वं सुरश्रेष्ठ भयान्मां परिमोचय
ರಕ್ಷಿಸು, ರಕ್ಷಿಸು, ಓ ಮಹಾವಿಷ್ಣುವೇ! ನೀನೇ ನಮ್ಮ ಪರಮಗುರು. ಓ ಸುರಶ್ರೇಷ್ಠ, ನೀನೇ ಯಜ್ಞಸ್ವರೂಪ—ಈ ಭಯದಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ವಿಮೋಚಿಸು.
Verse 43
दक्षेण प्रार्थ्य मानो हि जगाद मधुसूदनः । मया रक्षा विदातव्या भवतो नात्र संशयः
ದಕ್ಷನು ಬೇಡಿಕೊಂಡಾಗ ಮಧುಸೂದನನು ಹೇಳಿದನು—“ನಿನ್ನ ರಕ್ಷೆಯನ್ನು ನಾನೇ ಮಾಡಬೇಕು; ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ.”
Verse 44
अपूज्या यत्र पूज्यंते पूजनीयो न पूज्यते । त्रीणी तत्र प्रवर्तंते दुर्भिक्षं त्वया धर्ममजानताः । ईश्वरावज्ञया सर्वं विफलं च भविष्यति
ಅಪೂಜ್ಯರು ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವಲ್ಲಿ, ನಿಜವಾದ ಪೂಜನೀಯನು ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡದಿದ್ದರೆ, ಅಲ್ಲಿ ಮೂರು ಅನರ್ಥಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ—ದುರ್ಭಿಕ್ಷ, ಧರ್ಮವನ್ನು ಅರಿಯದ ಕಾರಣ ಉಂಟಾಗುವ ವಿನಾಶ; ಈಶ್ವರಾವಜ್ಞೆಯಿಂದ ಎಲ್ಲವೂ ನಿಷ್ಫಲವಾಗುತ್ತದೆ।
Verse 45
अपूज्या यत्र पूज्यं ते पूजनीयो न पूज्यते । त्रीणी तत्र प्रवर्तंते दुर्भिक्षं मरणं भयम्
ಅಪೂಜ್ಯರು ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವಲ್ಲಿ, ಪೂಜನೀಯನು ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡದಿದ್ದರೆ, ಅಲ್ಲಿ ಮೂರು ವಿಪತ್ತುಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ—ದುರ್ಭಿಕ್ಷ, ಮರಣ, ಭಯ।
Verse 46
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन माननीयो वृषध्वजः । अमानितान्महेशात्त्वां महद्भयमुपस्थितम्
ಆದುದರಿಂದ ಸರ್ವಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ವೃಷಧ್ವಜ (ಶಿವ)ನಿಗೆ ಮಾನ ನೀಡಬೇಕು. ಮಹೇಶನನ್ನು ಅವಮಾನಿಸಿದ ಕಾರಣ ಈಗ ನಿನಗೆ ಮಹಾಭಯವು ಎದುರಾಗಿದೆ।
Verse 47
अधुनैव वयं सर्वे प्रभवो न भवामहे । भवतो दुर्न्नयेनेव नात्र कार्या विचारणा
ಈ ಕ್ಷಣದಿಂದಲೇ ನಾವು ಎಲ್ಲರೂ ಸಮರ್ಥರೂ ಅಧಿಪತಿಗಳೂ ಆಗಿ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ—ನಿನ್ನ ದುರ್ಮಾರ್ಗದ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ. ಇದರಲ್ಲಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ವಿಚಾರ ಬೇಡ।
Verse 48
विष्णोस्तद्वचनं श्रुत्वा दक्षश्चिंतापरोऽभवत् । विविर्णवदनो भूत्वा तूष्णीमासीद्भुवि स्थितः
ವಿಷ್ಣುವಿನ ಆ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ದಕ್ಷನು ಚಿಂತೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದನು. ಅವನ ಮುಖವರ್ಣ ಮಂಗಾಯಿತು; ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನಿಂತೇ ಮೌನವಾಗಿದ್ದನು।
Verse 49
वीरभद्रो महाबाहू रुद्रेणैव प्रचोदितः । काली कात्यायनीशाना चामुंडा मुंडमर्द्दिनी
ಮಹಾಬಾಹು ವೀರಭದ್ರನು ರುದ್ರನ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದಲೇ ಪ್ರकटನಾದನು; ಅವನೊಂದಿಗೆ ಕಾಳಿ, ಕಾತ್ಯಾಯನಿ, ಈಶಾನಾ ಹಾಗೂ ಮುಂಡಮರ್ಧಿನಿ ಚಾಮುಂಡೆಯೂ ಬಂದರು।
Verse 50
भद्रकाली तथा भद्रा त्वरिता वैष्णवी तथा । नवदुर्गादिसहितो भूतानां च गणो महान्
ಹಾಗೆಯೇ ಭದ್ರಕಾಳಿ, ಭದ್ರಾ, ತ್ವರಿತಾ, ವೈಷ್ಣವಿಯೂ ಬಂದರು; ನವದುರ್ಗಾದಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಭೂತಗಳ ಮಹಾಗಣವೂ ಸಮಾಗಮವಾಯಿತು।
Verse 51
शाकिनी डाकिनी चैव भूतप्रमथगुह्यकाः । तथैव योगिनीचक्रं चतुः षष्ट्या समन्वितम्
ಮತ್ತೂ ಶಾಕಿನಿಗಳು, ಡಾಕಿನಿಗಳು, ಭೂತ-ಪ್ರಮಥ-ಗುಹ್ಯಕರೂ; ಹಾಗೆಯೇ ಅರವತ್ತನಾಲ್ಕು ಯೋಗಿನಿಗಳಿಂದ ಸಮನ್ವಿತ ಯೋಗಿನೀಚಕ್ರವೂ ಬಂತು।
Verse 52
निजन्मुः सहसा तत्र यज्ञवाटं महाप्रभम् । वीरभद्रसमेता सर्वे हरपराक्रमाः । दशबाहवस्त्रिनेत्रा जटिला रुद्रभूषणाः
ಅವರು ಸಹಸಾ ಅಲ್ಲಿ ಮಹಾಪ್ರಭವಾದ ಯಜ್ಞವಾಟಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. ವೀರಭದ್ರನೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದ ಎಲ್ಲರೂ ಹರನ ಪರಾಕ್ರಮದಿಂದ ಯುಕ್ತರು—ದಶಬಾಹುಗಳು, ತ್ರಿನೇತ್ರರು, ಜಟಾಧಾರಿಗಳು, ರುದ್ರಲಾಂಛನಗಳಿಂದ ಭೂಷಿತರು।
Verse 53
पार्षदाः शंकरस्यैते सर्वे रुद्रस्वरूपिणः । पंचवक्त्रा नीलकंठाः सर्वे ते शस्त्रपाणयः
ಇವರು ಶಂಕರನ ಪಾರ್ಷದರು—ಎಲ್ಲರೂ ರುದ್ರಸ್ವರೂಪಿಗಳು; ಪಂಚವಕ್ತ್ರರು, ನೀಲಕಂಠರು, ಮತ್ತು ಎಲ್ಲರೂ ಶಸ್ತ್ರಪಾಣಿಗಳು।
Verse 54
छत्रचामरसंवीताः सर्वे हरपराक्रमाः । दशबाहवस्त्रिनेत्रा जटिला रुद्रभूषणाः
ಛತ್ರಚಾಮರಗಳಿಂದ ಆವರಿತರಾಗಿ ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ಹರನ ಪರಾಕ್ರಮಸ್ವರೂಪರು—ದಶಭುಜರು, ತ್ರಿನೇತ್ರರು, ಜಟಾಧಾರಿಗಳು, ರುದ್ರಚಿಹ್ನಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತರು।
Verse 55
अर्धचंद्रधराः सर्वे सर्वे चैव महौजसः । सर्वे ते वृषभारूढाः सर्वे ते वेषभूषणाः
ಎಲ್ಲರೂ ಅರ್ಧಚಂದ್ರಧಾರಿಗಳು; ಎಲ್ಲರೂ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಗಳು. ಎಲ್ಲರೂ ವೃಷಭಾರೂಢರು; ಎಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ ವೇಷಭೂಷಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತರು।
Verse 56
सहस्रबाहुर्भुजगाधिपैर्वृतस्त्रिलोचनो भीमबलो भयावहः । एभिः समेतश्च तदा महात्मा स वीरभद्रोऽभिजगाम यज्ञम्
ಸಹಸ್ರಭುಜ, ಭುಜಗಾಧಿಪತಿಗಳಿಂದ ಆವರಿತ, ತ್ರಿನೇತ್ರ, ಭೀಮಬಲ, ಭಯಾವಹ—ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಆ ಮಹಾತ್ಮ ವೀರಭದ್ರನು ಆಗ ಯಜ್ಞದತ್ತ ಮುನ್ನಡೆದನು।
Verse 57
युग्यानां च सहस्रेण द्विप्रमाणेन स्यंदनम् । सिंहानां प्रयुतेनैव वाह्यमानं च तस्य तत्
ಅವನ ರಥವು ಆನೆಯ ಪ್ರಮಾಣದಷ್ಟು ವಿಶಾಲ; ಸಾವಿರ ಯೋಗ್ಯ ಅಶ್ವಗಳು ಅದನ್ನು ಎಳೆಯುತ್ತಿದ್ದವು, ಹಾಗೆಯೇ ಸಿಂಹಗಳ ಪ್ರಯುತ (ಅಸಂಖ್ಯ ಗುಂಪು) ಅದನ್ನು ಹೊತ್ತು ಸಾಗಿಸುತ್ತಿತ್ತು।
Verse 58
तथैव दंशिताः सिंहा बहवः पार्श्वरक्षकाः । शार्दूला मकरा मत्स्या गजाश्चैव सहस्रशः । छत्राणि विविधान्येव चामराणि तथैव च
ಹಾಗೆಯೇ ದಂಷ್ಟ್ರಾಧಾರಿಗಳಾದ ಅನೇಕ ಸಿಂಹಗಳು ಪಾರ್ಶ್ವರಕ್ಷಕರಾಗಿದ್ದರು. ಶಾರ್ದೂಲಗಳು, ಮಕರಗಳು, ಮತ್ಸ್ಯಗಳು, ಸಾವಿರಾರು ಗಜಗಳೂ ಇದ್ದವು; ವಿವಿಧ ಛತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಚಾಮರಗಳೂ ಇದ್ದವು।
Verse 59
मूर्द्धनिध्रियमाणानि सर्वतोग्राणि सर्वशः । ततो भेरीमहानादाः शंखाश्च विविधस्वनाः । पटहा गोमुखाश्चैव श्रृंगाणि विविधानि च
ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿದು, ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕಿಗೂ ಮುಖಮಾಡಿಸಿದಂತೆ; ಆಗ ಭೇರಿಗಳ ಮಹಾನಾದ ಗರ್ಜಿಸಿತು, ವಿಭಿನ್ನ ಸ್ವರಗಳ ಶಂಖಗಳು ಮೊಳಗಿದವು; ಜೊತೆಗೆ ಪಟಹಗಳು, ಗೋಮುಖ-ಶೃಂಗಗಳು ಮತ್ತು ನಾನಾವಿಧ ಶೃಂಗಗಳೂ ನಿನಾದಿಸಿದವು.
Verse 60
ततोऽवाद्यंत तान्येव घनानि सुषिराणि च । कलगानपराः सर्वे सर्वे मृदंगवादिनः
ನಂತರ ಅವೇ ವಾದ್ಯಗಳು ನಾದಿಸಿದವು—ಘನ (ತಾಳವಾದ್ಯ) ಮತ್ತು ಸುಷಿರ (ವಾಯುವಾದ್ಯ) ಎರಡೂ. ಎಲ್ಲರೂ ಲಯಬದ್ಧ ಗಾನದಲ್ಲಿ ತತ್ಪರರು; ಎಲ್ಲರೂ ಮೃದಂಗ ವಾದಕರು.
Verse 61
अनेकलास्यसंयुक्ता वीरभद्राग्रतोभवन् । रणवादित्रनिर्घोषैर्जगर्जुरमितौजसः
ಅನೇಕ ವಿಧದ ನೃತ್ಯಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತರಾಗಿ ಅವರು ವೀರಭದ್ರನ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಾಗಿದರು. ರಣವಾದ್ಯಗಳ ನಿರ್ಘೋಷದೊಂದಿಗೆ ಅಮಿತ ತೇಜಸ್ವಿಗಳು ಗರ್ಜಿಸಿದರು.
Verse 62
तेन नादेन महता नादितं भुवनत्रयम् । एवं सर्वे समायाता गणा रुद्रप्रणोदिताः
ಆ ಮಹಾನಾದದಿಂದ ತ್ರಿಭುವನವೂ ನಾದಿತವಾಯಿತು. ಹೀಗೆ ರುದ್ರಪ್ರಣೋದಿತರಾದ ಎಲ್ಲಾ ಗಣರು ಸಮೇತರಾದರು.
Verse 63
यज्ञवाटं च दक्षस्य विनाशार्थं प्रहारिणः । रजसा चाऽवृतं व्योम तमसा च वृता दिशः
ದಕ್ಷನ ಯಜ್ಞವಾಟವನ್ನು ವಿನಾಶಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರಹಾರ ಮಾಡುವವರು ಮುನ್ನಡೆದರು. ಧೂಳಿನಿಂದ ಆಕಾಶ ಮುಚ್ಚಿತು; ತಮಸ್ಸಿನಿಂದ ದಿಕ್ಕುಗಳು ಆವೃತವಾದವು.
Verse 64
सप्तद्वीपवती पृथ्वी चचाल साद्रिकानना । ते दृष्ट्वा महदाश्चर्य्यं लोकक्षयकरं तदा
ಸಪ್ತದ್ವೀಪಸಹಿತವಾದ ಭೂಮಿ ಪರ್ವತ-ಅರಣ್ಯಗಳೊಡನೆ ಕಂಪಿಸಿತು. ಲೋಕಕ್ಷಯಕರವೆಂದು ತೋರುವ ಆ ಮಹದಾಶ್ಚರ್ಯವನ್ನು ಕಂಡು ಅವರು ಆಗ ಅತೀವ ವಿಸ್ಮಿತರಾದರು.
Verse 65
उत्तस्थुर्युगपत्सर्वे देवदैत्यनिशाचराः । ते वै ददृशुरायांतीं रुद्रसेना भयावहाम्
ದೇವರು, ದೈತ್ಯರು, ನಿಶಾಚರರು—ಎಲ್ಲರೂ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಎದ್ದು ನಿಂತರು. ಅವರು ಭಯಂಕರವಾದ ರುದ್ರಸೇನೆಯು ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡರು.
Verse 66
पृथ्वीं केचित्समायाता गगने केचिदागताः । दिशश्च प्रदिशश्चैव समावृत्य तथापरे
ಕೆಲವರು ಭೂಮಿಗೆ ಇಳಿದು ಬಂದರು, ಕೆಲವರು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನೂ ಉಪದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನೂ ಆವರಿಸಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿದರು.
Verse 67
अनंता ह्यक्षयाः सर्वे शूरा रुद्रसमा युधि । एवंभूतं च तत्सैन्यं रुद्रैश्च परिवारितम् । दृष्ट्वो चुर्विस्मिताः सर्वे यामोऽद्य शस्त्रपाणयः
ಆ ಶೂರರೆಲ್ಲರೂ ಅನಂತರು, ಅಕ್ಷಯರು; ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ರುದ್ರಸಮಾನರು. ರುದ್ರರಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆ ಸೇನೆಯನ್ನು ಕಂಡು ಎಲ್ಲರೂ ಅತೀವ ವಿಸ್ಮಿತರಾಗಿ—“ಇಂದು ಶಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು ಮುಂದುವರಿಯೋಣ” ಎಂದುಕೊಂಡರು.
Verse 68
इंद्रो हि गजमारूढो मृगारूढः सदागतिः । यमो महिषमारूढो यमदंडसमन्वितः
ಇಂದ್ರನು ಗಜಾರೂಢನಾಗಿ ನಿಂತನು; ಸದಾಗತಿಯ ವಾಯು ಮೃಗಾರೂಢನಾಗಿದ್ದನು; ಯಮನು ಮಹಿಷಾರೂಢನಾಗಿ ಯಮದಂಡವನ್ನು ಧರಿಸಿ (ಸಿದ್ಧನಾಗಿ ನಿಂತನು).
Verse 69
कुबेरः पुष्पकारूढः पाशी मकरमेव च । अग्निर्बस्तमारूढो निरृतिः प्रेतमेव च
ಕುಬೇರನು ಪುಷ್ಪಕ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಆರೂಢನಾದನು; ಪಾಶಧಾರಿ ವರುಣನು ಮಕರವಾಹನದಲ್ಲಿ ಏರಿದನು. ಅಗ್ನಿ ಮೇಕೆಯ ಮೇಲೆ, ನಿರೃತಿಯು ಪ್ರೇತವಾಹನದಲ್ಲಿ ಆರೂಢಳಾದಳು.
Verse 70
तथान्ये सुरसंघाश्च यक्षचारणगुह्यकाः । आरुह्य वाहनान्येव स्वानिस्वानि प्रतिपिनः
ಹಾಗೆಯೇ ಇತರ ದೇವಸಂಘಗಳು—ಯಕ್ಷರು, ಚಾರಣರು, ಗುಹ್ಯಕರು—ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಗುಂಪುಗಳೊಂದಿಗೆ, ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ವಾಹನಗಳ ಮೇಲೆ ಆರೂಢರಾದರು.
Verse 71
स्वेषामुद्योगमालोक्य दक्षश्चाश्रुमुखस्ततः । दंडवत्पतितो भूमौ सर्वानेवाभ्यभाषत
ಅವರ ದೃಢ ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ನೋಡಿ ದಕ್ಷನು ಅಶ್ರುಮುಖನಾದನು; ದಂಡವತ್ ಪ್ರಣಾಮವಾಗಿ ಭೂಮಿಗೆ ಬಿದ್ದು, ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡಿದನು.
Verse 72
युष्मद्बलेनैव मया यज्ञः प्रारंभितो महान् । सत्कर्मसिद्धये यूयं प्रमाणं सुमहाप्रभाः
ನಿಮ್ಮ ಬಲದಿಂದಲೇ ನಾನು ಈ ಮಹಾಯಜ್ಞವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಸತ್ಕರ್ಮಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ, ಓ ಮಹಾಪ್ರಭುಗಳೇ, ನೀವೇ ಪ್ರಮಾಣವೂ ಆಧಾರವೂ ಆಗಿದ್ದೀರಿ.
Verse 73
विष्णो त्वं कर्मणः साक्षाद्यज्ञानां परिपालकः । धर्मस्य वेदगर्भस्य ब्रह्मण्यस्त्वं च माधव
ಹೇ ವಿಷ್ಣೋ! ನೀನು ಕರ್ಮದ ಸాక్షಾತ್ ಅಧಿಷ್ಠಾತಾ, ಯಜ್ಞಗಳ ಪರಿಪಾಲಕನು. ವೇದಗರ್ಭ ಧರ್ಮವನ್ನು ನೀನೇ ಧರಿಸುತ್ತೀಯ; ಹೇ ಮಾಧವ, ನೀನು ಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ—ಬ್ರಹ್ಮನಿಷ್ಠನು.
Verse 74
तस्माद्रक्षा विधातव्या यज्ञस्याऽस्य महाप्रभो । दक्षस्य वचनं श्रुत्वा उवाच मधुसूदनः
ಆದುದರಿಂದ, ಹೇ ಮಹಾಪ್ರಭೋ, ಈ ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ರಕ್ಷಣೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಬೇಕು. ದಕ್ಷನ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ಮಧುಸೂದನನು ಹೇಳಿದರು.
Verse 75
मया रक्षा विधातव्या धर्मस्य परिपालने । तत्सत्यं तु त्वयोक्तं हि किं तु तस्य व्यतिक्रमः
ಧರ್ಮಪರಿಪಾಲನೆಗಾಗಿ ರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡುವುದು ನನಗೇ ಯುಕ್ತ. ನೀನು ಹೇಳಿದ್ದು ಸತ್ಯ; ಆದರೆ ಆ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ವ್ಯತಿಕ್ರಮ ಹೇಗೆ?
Verse 76
यातस्त्वद्यैव यज्ञस्य यत्त्वयोक्तं सदाशिवम् । नैमिषेऽनिमिषक्षेत्रे तदा किं न स्मृतं त्वया
ನೀನು ಇಂದು ಈ ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದ್ದೀಯ; ಆದರೆ ನೈಮಿಷದ ಅನಿಮಿಷಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ನೀನೇ ಹೇಳಿದ್ದ ಸದಾಶಿವನನ್ನು ಆಗ ಏಕೆ ಸ್ಮರಿಸಲಿಲ್ಲ?
Verse 77
योऽयं रुद्रो महातेजा यज्ञरूपः सदाशिवः । यज्ञबाह्यः कृतो मूढ तच्च दुर्म्मत्रितं तव
ಈ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ ರುದ್ರನೇ ಯಜ್ಞರೂಪಿಯಾದ ಸದಾಶಿವ. ಹೇ ಮೂಢಾ, ನೀನು ಅವನನ್ನು ಯಜ್ಞದ ಹೊರಗೆ ಮಾಡಿದೆಯೆ—ಇದು ನಿನ್ನ ದುರ್ಮಂತ್ರ, ಕುಯೋಜನೆ.
Verse 78
रुद्रकोपाच्च को ह्यत्र समर्थो रक्षणे तव । न पश्यामि च तं विप्र त्वां वै रक्षति दुर्म्मतिम्
ರುದ್ರನ ಕೋಪದಿಂದ—ಇಲ್ಲಿ ನಿನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಯಾರು ಸಮರ್ಥ? ಹೇ ವಿಪ್ರ, ದುರ್ಮತಿಯುಳ್ಳ ನಿನ್ನನ್ನು ನಿಜವಾಗಿ ಕಾಪಾಡುವವನನ್ನು ನಾನು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 79
किं कर्म्म किमकर्म्मेति तन्न पश्यसि दुर्म्मते । समर्थं केवलं कर्मन भविष्यति सर्वदा
ಹೇ ದುರ್ಮತೇ! ಕರ್ಮವೇನು ಅಕರ್ಮವೇನು ಎಂದು ನೀನು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಕೇವಲ ಕರ್ಮ ಮಾತ್ರ ತನ್ನಿಂದ ತಾನೇ ಎಂದಿಗೂ ಸಿದ್ಧಿಗೆ ಸಮರ್ಥವಲ್ಲ.
Verse 80
सेश्वरं कर्म विद्ध्योतत्समर्थत्वेन जायते । न ह्यन्यः कर्म्मणो दाता ईश्वरेण विना भवेत्
ತಿಳಿದುಕೋ: ಈಶ್ವರಸಹಿತವಾದ ಕರ್ಮವೇ ಸಮರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ. ಈಶ್ವರನಿಲ್ಲದೆ ಕರ್ಮಕ್ಕೆ ಫಲದಾತನೂ ಶಕ್ತಿದಾತನೂ ಬೇರೆ ಯಾರೂ ಇರರು.
Verse 81
ईश्वरस्य च ये भक्ताः शांतास्तद्गतमानसाः । कर्म्मणो हि फलं तेषां प्रयच्छति सदाशिवः
ಈಶ್ವರನ ಭಕ್ತರು ಶಾಂತರು, ಮನಸ್ಸು ಅವನಲ್ಲೇ ಲೀನವಾದವರು—ಅವರ ಕರ್ಮಫಲವನ್ನು ಸ್ವಯಂ ಸದಾಶಿವನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ.
Verse 82
केवलं कर्म चाश्रित्य निरीश्वरपरा जनाः । निरयं ते च गच्छंति कोटियज्ञशतैरपि
ಕೇವಲ ಕರ್ಮಕಾಂಡವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಈಶ್ವರರಹಿತ ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಪರರಾದ ಜನರು—ಕೋಟಿ ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರೂ ನರಕವನ್ನೇ ಸೇರುತ್ತಾರೆ.
Verse 83
पुनः कर्ममयैः पाशैर्बद्धा जन्मनिजन्मनि । निरयेषु प्रपच्यंते केवलं कर्म्मरूपिणः
ಕರ್ಮಮಯ ಪಾಶಗಳಿಂದ ಜನ್ಮಜನ್ಮಾಂತರ ಬಂಧಿತರಾಗಿ, ಕೇವಲ ಕರ್ಮವನ್ನೇ ತಮ್ಮ ಸ್ವರೂಪವೆಂದು ಭಾವಿಸುವವರು ನರಕಗಳಲ್ಲಿ ದಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ.