Adhyaya 26

Verse 1

स्कंद उवाच । शृणुष्व मैत्रावरुणे पुराकल्पे रथंतरे । इतिहास इहासीद्यः पीठे विरजसंज्ञिते

ಸ್ಕಂದನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಮೈತ್ರಾವರುಣ, ಕೇಳು. ಪುರಾಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಥಂತರ ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ, ಇಲ್ಲಿ ‘ವಿರಜ’ ಎಂಬ ಪೀಠದಲ್ಲಿ ಈ ಪುರಾತನ ಇತಿಹಾಸ ಸಂಭವಿಸಿತು.

Verse 2

त्रिलोचनस्य प्रासादे मणिमाणिक्यनिर्मिते । नानाभंगि गवाक्षाढ्ये रत्नसानाविवायते

ತ್ರಿಲೋಚನನ ಪ್ರಾಸಾದವು ಮಣಿ-ಮಾಣಿಕ್ಯಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದ್ದು, ನಾನಾವಿಧ ಸೊಗಸಿನ ಗವಾಕ್ಷಗಳಿಂದ ತುಂಬಿ, ರತ್ನಮಯ ಪರ್ವತದ ಇಳಿಜಾರಿನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು.

Verse 3

कदाचिदपि कल्पांते द्यो लोके भ्रंशति क्षये । प्रोत्तंभनं स्तंभ इव दत्तो विश्वकृता स्वयम्

ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕಲ್ಪಾಂತ ಕ್ಷಯದಲ್ಲಿ ದ್ಯುಲೋಕ ಕುಸಿಯುವಾಗ, ವಿಶ್ವಕೃತನು ಸ್ವತಃ ನೀಡಿದ ಆಧಾರಸ್ತಂಭದಂತೆ ಇದು ಅದನ್ನು ತಡೆದು ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 4

मरुत्तरंगिताग्राभिः पताकाभिरितस्ततः । सन्निवारयतीवेत्थमघौघान्विशतो मुने

ಎಲ್ಲೆಡೆ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಅಲೆಯುವ ತುದಿಗಳಿರುವ ಪತಾಕೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತವಾಗಿ, ಹೇ ಮುನೇ, ಅದು ಒಳನುಗ್ಗುವ ಪಾಪಪ್ರವಾಹಗಳನ್ನು ತಡೆಯುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು.

Verse 5

देदीप्यमान सौवर्ण कलशेन विराजिते । पार्वणेन शशांकेन खेदादिव समाश्रिते

ದೀಪ್ತಿಮಾನ ಸುವರ್ಣ ಕಲಶದಿಂದ ಅದು ವಿರಾಜಮಾನವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿತ್ತು; ಮತ್ತು ದಣಿವಿನ ನಂತರದ ವಿಶ್ರಾಂತಿಯಂತೆ, ಪೌರ್ಣಿಮೆಯ ಚಂದ್ರನ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು.

Verse 6

तत्र पारावतद्वंद्वं वसेत्स्वैरं कृतालयम् । प्रातःसायं च मध्याह्ने कुर्वन्नित्यं प्रदक्षिणम्

ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ಜೋಡಿ ಪಾರಿವಾಳಗಳು ಸ್ವೈರವಾಗಿ ತಮ್ಮ ನಿವಾಸವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಅವು ಪ್ರಾತಃ, ಸಾಯಂಕಾಲ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ನಿತ್ಯ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದವು.

Verse 7

उड्डीयमानं परितः पक्षवातेरितस्ततः । रजःप्रासादसंलग्नं दूरीकुर्वद्दिनेदिने

ಅವು ಸುತ್ತಲೂ ಹಾರಾಡುತ್ತ, ತಮ್ಮ ರೆಕ್ಕೆಗಳ ಗಾಳಿಯಿಂದ ಇತ್ತಿಚ್ಚೆ ತಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟು; ಪ್ರಾಸಾದಕ್ಕೆ ಅಂಟಿದ ಧೂಳನ್ನು ದಿನೇದಿನೇ ತೊಳೆದು ದೂರಮಾಡುತ್ತಿದ್ದವು.

Verse 8

त्रिलोचनेति सततं नाम भक्तैरुदाहृतम् । त्रिविष्टपेति च तथा तयोः कर्णातिथी भवेत्

ಭಕ್ತರು ಸದಾ ‘ತ್ರಿಲೋಚನ’ ಎಂಬ ನಾಮವನ್ನು, ಹಾಗೆಯೇ ‘ತ್ರಿವಿಷ್ಟಪ’ ಎಂಬುದನ್ನೂ ಉಚ್ಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು; ಆ ಎರಡು ಪಕ್ಷಿಗಳು ಆ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಕಿವಿಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿಯಂತೆ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.

Verse 9

चतुर्विधानि वाद्यानि शंभुप्रीतिकराण्यलम् । तयोः कर्णगुहां प्राप्य प्रतिशब्दं प्रतन्वते

ಶಂಭುವಿಗೆ ಪ್ರೀತಿಕರವಾದ ನಾಲ್ಕು ವಿಧದ ವಾದ್ಯಧ್ವನಿಗಳು ಅವರ ಕಿವಿಯ ಗುಹೆಗೆ ತಲುಪಿ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಯನ್ನು ಹರಡುತ್ತಿದ್ದವು.

Verse 10

मंगलारार्तिकज्योतिस्त्रिसंध्यं पक्षिणोस्तयोः । नेत्रांत निर्विशन्नित्यं भक्तचेष्टां प्रदर्शयेत्

ಮೂರು ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಮಂಗಳಕರ ಆರತಿಯ ಜ್ಯೋತಿ ಆ ಎರಡು ಪಕ್ಷಿಗಳ ಕಣ್ಣಿನ ಅಂಚಿಗೆ ನಿತ್ಯ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಭಕ್ತರ ಪೂಜಾಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುವಂತೆ ಇತ್ತು.

Verse 11

प्राणयात्रां विहायापि कदाचित्स्थिरमानसौ । नोड्डीयवांछितं यातः पश्यंतौ कौतुकं खगौ

ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸ್ಥಿರಮನಸ್ಸಿನ ಆ ಎರಡು ಪಕ್ಷಿಗಳು ತಮ್ಮ ಆಹಾರಾನ್ವೇಷಣೆಯನ್ನೂ ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುತ್ತವೆ; ಬಯಸಿದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹಾರಿಹೋಗದೆ, ಆ ಅದ್ಭುತ ದೃಶ್ಯವನ್ನೇ ನೋಡುತ್ತಾ ಅಲ್ಲಿಯೇ ನಿಂತಿರುತ್ತವೆ।

Verse 12

तत्र भक्तजनाकीर्णं प्रासादं परितो मुने । तंडुलादि चरंतौ तौ कुर्वाते च प्रदक्षिणम्

ಅಲ್ಲಿ, ಓ ಮುನೇ, ಪ್ರಾಸಾದವು ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಭಕ್ತಜನರಿಂದ ತುಂಬಿತ್ತು; ಆ ಎರಡು ಪಕ್ಷಿಗಳು ಅಕ್ಕಿ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಚುಚ್ಚುತ್ತಾ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆಯನ್ನೂ ಮಾಡುತ್ತವೆ।

Verse 13

देवदक्षिणदिग्भागे चतुःस्रोतस्विनी जलम् । तृषार्तौ धयतो विप्र स्नातौ जातु चिदंडजौ

ದೇವಾಲಯದ ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ‘ಚತುಃಸ್ರೋತಸ್ವಿನೀ’ ಎಂಬ ಜಲವಿತ್ತು; ದಾಹದಿಂದ ಪೀಡಿತರಾಗಿ, ಓ ವಿಪ್ರ, ಆ ಎರಡು ಪಕ್ಷಿಗಳು ಅದನ್ನು ಕುಡಿಯುತ್ತಾ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನವೂ ಮಾಡುತ್ತವೆ।

Verse 14

तयोरित्थं विचरतोस्त्रिलोचनसमीपतः । अगाद्बहुतिथः कालो द्विजयोः साधुचेष्टयोः

ಹೀಗೆ ತ್ರಿಲೋಚನನ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾ, ಸತ್ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದ ಆ ಎರಡು ‘ದ್ವಿಜ’ ಪಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಬಹುಕಾಲ ಕಳೆದಿತು।

Verse 15

अथ देवालयस्कंधे गवाक्षांतर्गतौ च तौ । श्येनेन केनचिद्दृष्टौ क्रूरदृष्ट्या सुखस्थितौ

ನಂತರ ದೇವಾಲಯದ ಕಟ್ಟಡದ ಗವಾಕ್ಷ (ಕಿಟಕಿ) ಒಳಗೆ ಸುಖವಾಗಿ ಕುಳಿತಿದ್ದ ಆ ಇಬ್ಬರನ್ನೂ ಒಂದು ಗಿಡುಗ ಕ್ರೂರ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಕಂಡಿತು।

Verse 16

तच्च पारावतद्वंद्वं श्येनः परिजिघृक्षुकः । अवतीर्यांबरादाशु प्रविष्टोन्यशिवालये

ಆ ಪಾರಾವತ-ಜೋಡಿಯನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ಉತ್ಸುಕನಾದ ಶ್ಯೇನನು ಆಕಾಶದಿಂದ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಇಳಿದು ಬಂತು; ಆದರೆ ಅವರು ಈಗಾಗಲೇ ಮತ್ತೊಂದು ಶಿವಾಲಯಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ್ದರು।

Verse 17

ततो विलोकयामास तदागमविनिर्गमौ । केन मार्गेण विशतो दुर्गमेतौ पतत्त्रिणौ

ನಂತರ ಅವನು ಅವರ ಆಗಮನ-ನಿರ್ಗಮನವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ—“ಯಾವ ಮಾರ್ಗದಿಂದ ಈ ಇಬ್ಬರು ಪಕ್ಷಿಗಳು ಈ ದುರ್ಗಮ ಕೋಟೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು?” ಎಂದು ಚಿಂತಿಸಿದನು।

Verse 18

केनाध्वना च निर्यातः क्व काले कुरुतश्च किम् । कथं युगपदे तौ मे ग्राह्यौ स्वैरं भविष्यतः

“ಮತ್ತೆ ಯಾವ ದಾರಿಯಿಂದ ಅವರು ಹೊರಬರುತ್ತಾರೆ? ಯಾವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಏನು ಮಾಡುತ್ತಾ? ಅವರು ಸ್ವೈರವಾಗಿ ತಿರುಗುವ ಮೊದಲು ನಾನು ಇಬ್ಬರನ್ನೂ ಒಂದೇ ವೇಳೆ ಹೇಗೆ ಹಿಡಿಯಲಿ?”

Verse 19

मध्ये दुर्गप्रविष्टौ च ममवश्याविमौ न यत् । एकदृष्टिः क्षणं तस्थौ श्येन इत्थं विचिंतयन्

“ಇವರು ಕೋಟೆಯೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಕಾರಣ ಈಗ ಇವರು ನನ್ನ ವಶದಲ್ಲಿಲ್ಲ.” ಎಂದು ಚಿಂತಿಸುತ್ತ ಶ್ಯೇನನು ಒಂದೇ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಕ್ಷಣಕಾಲ ನಿಂತನು।

Verse 20

अहो दुर्गबलं प्राज्ञाः शंसंत्येवेति हेतुतः । दुर्बलोप्याकलयितुं सहसारिर्न शक्यते

“ಅಹೋ! ಇದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಕೋಟೆಯ ಬಲವನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸುತ್ತಾರೆ; ಏಕೆಂದರೆ ದುರ್ಬಲನನ್ನೂ ಸಹ ಅಚಾನಕ್ ಬಂದ ಶತ್ರು ದಾಳಿಯಿಂದ ಸುಲಭವಾಗಿ ಜಯಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ।”

Verse 21

करिणां तु सहस्रेण वराश्वानां न लक्षतः । तत्कर्मसिद्धिर्नृपतेर्दुर्गेणैकेन यद्भवेत्

ಸಾವಿರ ಆನೆಗಳೂ ಲಕ್ಷ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕುದುರೆಗಳೂ ಇದ್ದರೂ ರಾಜನಿಗೆ ಸಿಗದ ಕಾರ್ಯಸಿದ್ಧಿ, ಒಂದೇ ದುರ್ಗದ ಬಲದಿಂದಲೇ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 22

दुर्गस्थो नाभिभूयेत विपक्षः केनचित्क्वचित् । स्वतंत्रं यदि दुर्गं स्यादमर्मज्ञप्रकाशितम्

ದುರ್ಗದಲ್ಲಿರುವವನನ್ನು ಶತ್ರು ಯಾವಾಗಲೂ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಜಯಿಸಲಾರನು—ದುರ್ಗವು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ಮರ್ಮಸ್ಥಾನಗಳು ಅಮರ್ಮಜ್ಞನಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾಗದಿದ್ದರೆ।

Verse 23

इति दुर्गबलं शंसञ्श्येनो रोषारुणेक्षणः । असाध्वसौ कलरवौ वीक्ष्य यातो नभोंगणम्

ಹೀಗೆ ದುರ್ಗಬಲವನ್ನು ಹೊಗಳುತ್ತ, ಕೋಪದಿಂದ ಕೆಂಪಾದ ಕಣ್ಣುಗಳಿರುವ ಶ್ಯೇನನು ಆ ಇಬ್ಬರು ಕಲರವ ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ಕಣ್ಣಾರೆ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾಗಿ ನೋಡಿ, ವಿಶಾಲ ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಹಾರಿಹೋದನು।

Verse 24

अथ पारावतीदक्षा विपक्षं प्रेक्ष्य पक्षिणम् । महाबलं दुर्गबला प्राह पारावतं पतिम्

ನಂತರ ದುರ್ಗಸಮಾನ ಆಶ್ರಯಬಲದಿಂದ ಮಹಾಬಲವತಿಯಾದ ದಕ್ಷ ಪಾರಾವತೀ, ಶತ್ರುಪಕ್ಷಿಯನ್ನು ನೋಡಿ, ತನ್ನ ಪಾರಾವತ ಪತಿಗೆ ಆ ಮಹಾಬಲಿಯಾದ ವೈರಿ ಕುರಿತು ಹೇಳಿದಳು।

Verse 25

कलरव्युवाच । प्रिय पारावत प्राज्ञ सर्वकामि सुखारव । तव दृग्विषयं प्राप्तः श्येनोय प्रबलो रिपुः

ಕಲರವಾ ಹೇಳಿದಳು—ಪ್ರಿಯ ಪಾರಾವತ! ಪ್ರಾಜ್ಞ, ಮಧುರರವ, ಸರ್ವಕಾಮಪ್ರದ! ಈ ಬಲಿಷ್ಠ ಶತ್ರು ಶ್ಯೇನನು ಈಗ ನಿನ್ನ ದೃಷ್ಟಿಗೋಚರಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದಾನೆ।

Verse 26

सावज्ञं वाक्यमाकर्ण्य पारावत्याः स तत्पतिः । पारावतीमुवाचेदं का चिंतेति तव प्रिये

ಪಾರಾವತಿಯ ಸ್ವಲ್ಪ ತಿರಸ್ಕಾರಮಿಶ್ರಿತ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಅವಳ ಪತಿ ಹೇಳಿದನು— “ಪ್ರಿಯೆ, ನಿನ್ನನ್ನು ಕಾಡುವ ಈ ಚಿಂತೆ ಏನು?”

Verse 27

पारावत उवाच । कति नाम न संतीह सुभगे व्योमचारिणः । कति देवालयेष्वेषु खगा नोपविशंति हि

ಗಂಡು ಪಾರಾವತನು ಹೇಳಿದನು— “ಸुभಗೇ, ಇಲ್ಲಿ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವವರು ಎಷ್ಟೋ ಜನ ಇದ್ದಾರೆ! ಈ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟೋ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವುದೇ ಇಲ್ಲ.”

Verse 28

कति चैव न पश्यंति नौ सुखस्थाविह प्रिये । तेभ्यो यदीह भेतव्यं कुतो नौ तत्सुखं प्रिये

“ಪ್ರಿಯೆ, ಇಲ್ಲಿ ಸುಖವಾಗಿ ಕುಳಿತಿರುವ ನಮ್ಮನ್ನು ಎಷ್ಟೋ ಜನ ನೋಡಲೂ ಇಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಅವರಿಂದ ಭಯಪಡಬೇಕಾದರೆ, ಈ ಸುಖ ನಮ್ಮದಾಗುವುದು ಹೇಗೆ, ಪ್ರಿಯೆ?”

Verse 29

रमस्व त्वं मया सार्धं त्यज चिंतामिमां शुभे । अस्य श्येनवराकस्य गणनापि न मे हृदि

“ಶುಭೆ, ನನ್ನೊಡನೆ ಸಂತೋಷಿಸು; ಈ ಚಿಂತೆಯನ್ನು ಬಿಡು. ಆ ನೀಚ ಶ್ಯೇನನನ್ನು ನಾನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಲೆಕ್ಕಕ್ಕೂ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.”

Verse 30

इत्थं पारावतवचः श्रुत्वा पारावती ततः । मौनमालंब्य संतस्थे पत्युः पादार्पितेक्षणा

ಪಾರಾವತನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಪಾರಾವತಿ ಮೌನವನ್ನು ಆಲಂಬಿಸಿ ನಿಶ್ಚಲವಾಗಿ ನಿಂತಳು; ಅವಳ ದೃಷ್ಟಿ ಪತಿಯ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲಸಿತು.

Verse 31

हितवर्त्मोपदिश्यापि प्रिय प्रियचिकीर्षया । साध्व्या जोषं समास्थेयं कार्यं पत्युर्वचः सदा

ಹಿತಕರ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿದರೂ, ಪ್ರಿಯನಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದುದನ್ನೇ ಬಯಸುವ ಸಾಧ್ವೀ ಪತ್ನಿಯು ಸಂಯಮದಿಂದ ಶಾಂತವಾಗಿರಬೇಕು; ಪತಿಯ ವಚನವನ್ನು ಸದಾ ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು.

Verse 32

अन्येद्युरप्यथायातः श्येनो पश्यत्स दंपती । अपरिच्छिन्नया दृष्ट्या यथा मृत्युर्गतायुषम्

ಮುಂದಿನ ದಿನವೂ ಆ ಶ್ಯೇನನು ಬಂದು ಆ ದಂಪತಿಯನ್ನು ನೋಡುತ್ತ ನಿಂತನು; ಅವನ ಅಚಲ ದೃಷ್ಟಿ, ಆಯುಷ್ಯ ಮುಗಿದವನ ಮೇಲೆ ಮೃತ್ಯುವಿನ ದೃಷ್ಟಿಯಂತೆ ಇತ್ತು.

Verse 33

अथ मंडलगत्या स प्रासादं परितो भ्रमन् । निरीक्ष्य तद्गतायातौ यातो गगनमार्गतः

ನಂತರ ಅವನು ಅರಮನೆಯ ಸುತ್ತ ಮಂಡಲಗತಿಯಲ್ಲಿ ಸುತ್ತುತ್ತ, ಅವರ ಆಗಮನ-ನಿರ್ಗಮನವನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಗಮನಿಸಿ, ಮತ್ತೆ ಆಕಾಶಮಾರ್ಗದಿಂದ ಹೊರಟುಹೋದನು.

Verse 34

गतेऽथ नभसि श्येने पुनः पारावतांगना । प्रोवाच प्रेयसी नाथ दृष्टो दुष्टस्त्वयाऽहितः

ಆ ಶ್ಯೇನನು ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದ ಮೇಲೆ, ಪಾರಾವತಾಂಗನೆ ಮತ್ತೆ ಹೇಳಿದಳು—ಓ ನಾಥಾ! ನೀನು ಆ ದುಷ್ಟನನ್ನೂ ಅಹಿತಕರನನ್ನೂ ನೋಡಿದ್ದೀಯೆ.

Verse 35

तस्या वाक्यं समाकर्ण्य पुनः कलरवोब्रवीत् । किं करिष्यत्यसौ मुग्धे मम व्योमविहारिणः

ಅವಳ ಮಾತು ಕೇಳಿ ಮಧುರಸ್ವರನು ಮತ್ತೆ ಹೇಳಿದನು—ಓ ಮುಗ್ಧೆ! ನಾನು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ವಿಹರಿಸುವವನು; ಅವನು ನನಗೆ ಏನು ಮಾಡಬಲ್ಲನು?

Verse 36

दुर्गं च स्वर्गतुल्यं मे यत्र नास्त्यरितो भयम् । अयं न ता गतीर्वेत्ति या वेदाहं नभोंगणे

ನನ್ನ ದುರ್ಗವು ಸ್ವರ್ಗಸಮಾನ; ಅಲ್ಲಿ ಶತ್ರುಭಯ ಲೇಶಮಾತ್ರವೂ ಇಲ್ಲ. ನಾನು ನಭೋಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ತಿಳಿದಿರುವ ಗತಿಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಇವನು ತಿಳಿಯನು.

Verse 37

प्रडीनोड्डीन संडीन कांडव्याडकपाटिकाः । स्रंसनी मंडलवती गतयोष्टावुदाहृताः

ಪ್ರಡೀನ, ಉಡ್ಡೀನ, ಸಂಡೀನ, ಕಾಂಡ, ವ್ಯಾಡಕ, ಪಾಟಿಕಾ, ಸ್ರಂಸನೀ, ಮಂಡಲವತೀ—ಎಂಬ ಎಂಟು ಗತಿಗಳು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ।

Verse 38

यथैतास्विह कौशल्यं मयि पारावति प्रिये । गतिषु क्वापि कस्यापि पक्षिणो न तथांबरे

ಪ್ರಿಯೆ ಪಾರಾವತೀ! ಈ ಗತಿಗಳಲ್ಲಿ ನನಗಿರುವ ಕೌಶಲ್ಯವು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಯಾವ ಪಕ್ಷಿಗೂ ಅಷ್ಟಾಗಿ ಇಲ್ಲ।

Verse 39

सुखेन तिष्ठ का चिंता मयि जीवति ते प्रिये । इति तद्वचनं श्रुत्वा सास्थिता मूकवत्सती

ಪ್ರಿಯೆ, ಸುಖವಾಗಿ ಇರು; ನಾನು ಜೀವಂತಿರುವಾಗ ನಿನಗೆ ಏನು ಚಿಂತೆ? ಈ ಮಾತು ಕೇಳಿ ಅವಳು ಮೂಕೆಯಂತೆ ನಿಶ್ಚಲವಾಗಿ ನಿಂತಳು।

Verse 40

अपरेद्युरपि श्येनस्तत्र भारशिलातले । कियदंतरमासाद्योपविष्टोऽतिप्रहृष्टवत्

ಮರುದಿನವೂ ಆ ಶ್ಯೇನನು ಅಲ್ಲಿ ಬಂದು, ಸ್ವಲ್ಪ ಅಂತರವನ್ನು ತಲುಪಿ, ಭಾರವಾದ ಶಿಲಾತಲದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತನು—ಅತಿಹರ್ಷಗೊಂಡವನಂತೆ।

Verse 41

आयामं तत्र संस्थित्वा तत्कुलायं विलोक्य च । पुनर्विनिर्गतः श्येनः सापि भीताब्रवीत्पुनः

ಅಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲ ನಿಂತು ಆ ಗೂಡಿನ ಕಡೆ ನೋಡಿದ ಶ್ಯೇನನು ಮತ್ತೆ ಹೊರಟುಹೋದನು; ಅವಳೂ ಭಯಗೊಂಡು ಪುನಃ ಮಾತಾಡಿದಳು.

Verse 42

प्रियस्थानमिदं त्याज्यं दुष्टदृष्टिविदूषितम् । असौ क्रूरोति निकटमुपविष्टोऽतिहृष्टवत्

ಈ ಪ್ರಿಯಸ್ಥಾನವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು; ದುಷ್ಟ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಇದು ದೂಷಿತವಾಗಿದೆ. ಆ ಕ್ರೂರನು ಅತಿಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಕೂತಿದ್ದಾನೆ, ಮಹಾ ಹರ್ಷಗೊಂಡವನಂತೆ.

Verse 43

सावज्ञं स पुनः प्राह किं करिष्यत्यसौ प्रिये । मृगाक्षीणां स्वभावोयं प्रायशो भीरुवृत्तयः

ಅವನು ತಿರಸ್ಕಾರದಿಂದ ಮತ್ತೆ ಹೇಳಿದನು—‘ಪ್ರಿಯೆ, ಅವನು ಏನು ಮಾಡಬಲ್ಲನು? ಮೃಗಾಕ್ಷಿಯರ ಸ್ವಭಾವವೇ ಇದು; ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅವರು ಭೀತಿಪ್ರವೃತ್ತಿಯವರೇ.’

Verse 44

इतरेद्युरपि प्राप्तः स च श्येनो महाबलः । तयोरभिमुखं तत्र स्थितो याम द्वयावधि

ಮುಂದಿನ ದಿನವೂ ಆ ಮಹಾಬಲ ಶ್ಯೇನನು ಬಂದು, ಅವರ ಎದುರಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಎರಡು ಯಾಮಗಳವರೆಗೆ ನಿಂತಿದ್ದನು.

Verse 45

पुनर्विलोक्य तद्वर्त्म शीघ्रं यातो यथागतम् । गतेथ शकुनौ तस्मिन्सा बभाषे विहंगमी

ಆ ದಾರಿಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ನೋಡಿ, ಬಂದಂತೆಯೇ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಹೊರಟುಹೋದನು. ಆ ಪಕ್ಷಿ ಹೋದ ಬಳಿಕ ಆ ವಿಹಂಗಮೀ ಮಾತನಾಡಿದಳು.

Verse 46

नाथ स्थानांतरं यावो मृत्युर्नौ निकटोत्र यत् । पुनर्दुष्टे प्रणष्टेस्मिन्नावां स्यावः सुखं प्रिय

ಹೇ ನಾಥ, ಇನ್ನೊಂದು ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹೋಗೋಣ; ಇಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಬಳಿಯೇ ಮರಣ ಸಮೀಪವಾಗಿದೆ. ಈ ದುಷ್ಟ ಉಪದ್ರವ ನಾಶವಾದ ಮೇಲೆ, ಪ್ರಿಯೆ, ನಾವು ಮತ್ತೆ ಸುಖವಾಗಿ ವಾಸಿಸೋಣ.

Verse 47

प्रिय यस्य सपक्षस्य गतिः सर्वत्र सिद्धिदा । स किं स्वदेशरागेण नाशं प्राप्नोति बुद्धिमान्

ಪ್ರಿಯೆ, ರೆಕ್ಕೆಗಳಿರುವವನಿಗೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸಂಚರಿಸುವುದೇ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಹಾಗಿದ್ದರೆ ಜ್ಞಾನಿ ಸ್ವದೇಶಾಸಕ್ತಿಯಿಂದ ನಾಶವನ್ನು ಪಡೆಯುವನೇ?

Verse 48

सोपसर्गं निजं देशं त्यक्त्वा योन्यत्र न व्रजेत् । स पंगुर्नाशमाप्नोति कूलस्थित इव द्रुमः

ಉಪದ್ರವಗ್ರಸ್ತ ಸ್ವದೇಶವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಕೂಡ ಬೇರೆಡೆಗೆ ಹೋಗದವನು ಪಂಗುವಿನಂತೆ ನಾಶವಾಗುತ್ತಾನೆ—ಕಡಿದುಹೋಗುವ ದಡದ ಮೇಲೆ ನಿಂತ ಮರದಂತೆ.

Verse 49

प्रियोदितं निशम्येति स भवित्री दशार्दितः । सरीढं पुनरप्याह प्रिये मा भैः खगात्ततः

ಪ್ರಿಯೆಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಅವನು (ಪಾರಿವಾಳ) ಸಂಕಟದಿಂದ ಕಲುಷಿತನಾಗಿ ಹೊರಟನು. ಆದರೂ ಸ्नेಹದಿಂದ ಮತ್ತೆ ಹೇಳಿದನು—“ಪ್ರಿಯೆ, ಆ ಹಕ್ಕಿಯಿಂದ ಭಯಪಡಬೇಡ.”

Verse 50

अथापरस्मिन्नहनि स श्येनः प्रातरेव हि । तद्द्वारदेशमासाद्य सायं यावत्स्थितो बलः

ಮುಂದಿನ ದಿನ ಆ ಶ್ಯೇನನು ಬೆಳಗ್ಗೆಯೇ ಬಂದು, ಗೂಡಿನ ಬಾಗಿಲಿನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ತಲುಪಿ, ಸಂಜೆವರೆಗೆ ಬಲದಿಂದ ಅಲ್ಲಿಯೇ ನಿಂತಿದ್ದನು.

Verse 51

अस्ताचलस्य शिखरं याते भानौ गते खगे । कुलायाद्बाह्यमागत्योवाच पारावती पतिम्

ಸೂರ್ಯನು ಅಸ್ತಾಚಲದ ಶಿಖರವನ್ನು ತಲುಪಿ, ಗಿಡುಗ ಹೋದ ಬಳಿಕ, ಪಾರಾವತಿ ಗೂಡಿನಿಂದ ಹೊರಬಂದು ತನ್ನ ಪತಿಗೆ ಹೇಳಿದಳು।

Verse 52

नाथ निर्गमनस्यायं कालः कालोऽतिदूरतः । यावत्तावद्विनिर्याहि त्यक्त्वा मामपि सन्मते

ಹೇ ನಾಥ, ಈಗ ಹೊರಡುವ ಕಾಲ; ವಿಧಿಯ ಕ್ಷಣ ದೂರವಲ್ಲ. ಹೇ ಸನ್ಮತೇ, ನನ್ನನ್ನೂ ಬಿಟ್ಟು ಕೂಡಲೇ ಹೊರಗೆ ಹೋಗು।

Verse 53

त्वयि जीवति दुष्प्राप्यं न किंचिज्जगतीतले । पुनर्दाराः पुनर्मित्रं पुनर्वसु पुनर्गृहम्

ನೀನು ಜೀವಂತವಾಗಿರುವವರೆಗೆ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಏನೂ ದುರ್ಲಭವಲ್ಲ; ಮತ್ತೆ ಪತ್ನಿ, ಮತ್ತೆ ಮಿತ್ರ, ಮತ್ತೆ ಧನ, ಮತ್ತೆ ಮನೆ—ಎಲ್ಲವೂ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ।

Verse 54

यद्यात्मा रक्षितः पुंसा दारैरपि धनैरपि । तदा सर्वं हरिश्चंद्रभूपेनेवेह लभ्यते

ಮನುಷ್ಯನು ಪತ್ನಿ ಹಾಗೂ ಧನವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದರೂ ತನ್ನ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದರೆ, ಇಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಮತ್ತೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ—ರಾಜ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನಿಗೆ ದೊರೆತಂತೆ।

Verse 55

अयमात्मा प्रियो बंधुरयमात्मा महद्धनम् । धमार्थकाममोक्षाणामयमात्मार्जकः परः

ಈ ಆತ್ಮವೇ ಪ್ರಿಯ ಬಂಧು, ಈ ಆತ್ಮವೇ ಮಹಾಧನ; ಧರ್ಮ-ಅರ್ಥ-ಕಾಮ-ಮೋಕ್ಷಗಳ ಪರಮ ಸಾಧನ ಈ ಆತ್ಮವೇ।

Verse 56

त्रिलोक्या अपि सर्वस्याः श्रेष्ठा वाराणसी पुरी । ततोपि लिंगमोंकारं ततोप्यत्र त्रिलोचनम्

ತ್ರಿಲೋಕಗಳಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲ ತೀರ್ಥಪುರಿಗಳಲ್ಲಿ ವಾರಾಣಸಿ ಪುರಿಯೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ. ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಉನ್ನತವು ಓಂಕಾರಲಿಂಗ; ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಇಲ್ಲಿ ಕಾಶಿಯಲ್ಲಿ ತ್ರಿಲೋಚನ ಶಿವನು ಪರಮೋನ್ನತನು.

Verse 57

यशोहीनं तु यत्क्षेमं तत्क्षेमान्निधनं वरम् । तद्यशः प्राप्यते पुंभिर्नीतिमार्गप्रवर्तने

ಯಶವಿಲ್ಲದ ಕ್ಷೇಮವು ನಿಜ ಕ್ಷೇಮವಲ್ಲ; ಅಂಥ ಸುಖಕ್ಕಿಂತ ಮರಣವೂ ಶ್ರೇಯ. ಏಕೆಂದರೆ ನೀತಿಧರ್ಮಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಾದಾಗಲೇ ಪುರುಷರಿಗೆ ಆ ಯಶಸ್ಸು ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.

Verse 58

अतो नीतिपथं श्रुत्वा नाथ स्थानादितो व्रज । न गमिष्यसि चेत्प्रातस्ततो मे संस्मरिष्यसि

ಆದ್ದರಿಂದ, ಹೇ ನಾಥಾ! ನೀತಿಧರ್ಮಪಥವನ್ನು ಕೇಳಿ ಈ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಹೊರಡು. ನೀನು ಪ್ರಾತಃಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹೋಗದಿದ್ದರೆ, ನಂತರ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪದಿಂದ ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವೆ.

Verse 59

इत्युक्तोपि स वै पत्न्या पारावत्या सुमेधया । न निर्ययौ प्रतिस्थानाद्भवित्र्या प्रतिवारितः

ಸುಮೇಧಾವತಿ ಪತ್ನಿ ಪಾರಾವತಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರೂ ಅವನು ತನ್ನ ನಿವಾಸದಿಂದ ಹೊರಟಿಲ್ಲ; ವಿಧಿಯೇ ಅವನನ್ನು ತಡೆದಂತೆ ಆಯಿತು.

Verse 60

अथोषसि समागत्य श्येनेन बलिना तदा । तन्निर्गमाध्वा संरुद्धः किंचिद्भक्ष्यवता मुने

ನಂತರ ಪ್ರಭಾತದಲ್ಲಿ ಬಲಿಷ್ಠ ಶ್ಯೇನ (ಗಿಡುಗ) ಬಂತು. ಹೇ ಮುನೇ! ಸ್ವಲ್ಪ ಆಹಾರ ಹೊಂದಿದ್ದ ಆ ಶ್ಯೇನನು ಅವನ ಹೊರಡುವ ದಾರಿಯನ್ನು ತಡೆದನು.

Verse 61

दिनानि कतिचित्तत्र स्थित्वा श्येनो महामतिः । पारावतमुवाचेदं धिक्त्वां पौरुषवर्जितम्

ಅಲ್ಲಿ ಕೆಲ ದಿನಗಳು ತಂಗಿ ಮಹಾಮತಿ ಶ್ಯೇನನು ಪಾರಾವತನೆದುರು ಹೀಗೆಂದನು— “ಧಿಕ್ ನಿನಗೆ, ನೀ ಪೌರುಷವರ್ಜಿತನು!”

Verse 62

किंवा युध्यस्व दुर्बुद्धे किंवा निर्याहि मे गिरा । क्षुधाक्षीणो मृतः पश्चान्निरयं यास्यसि ध्रुवम्

“ಓ ದುರ್ಬುದ್ಧಿ, ಯುದ್ಧಮಾಡು; ಇಲ್ಲವೇ ನನ್ನ ಮಾತಿನಂತೆ ಹೊರಬಾ. ಹಸಿವಿನಿಂದ ಕ್ಷೀಣಿಸಿ ನಂತರ ಸತ್ತರೆ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನರಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುವೆ.”

Verse 63

द्वौ भवंतावहं चैकश्चलौ जयपराजयौ । स्थानार्थं युध्यतः सत्त्वात्स्वर्गो वा दुर्गमेव वा

“ನೀವು ಇಬ್ಬರು, ನಾನು ಒಬ್ಬನೇ; ಜಯ-ಪರಾಜಯಗಳು ಚಂಚಲ. ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕಾಗಿ ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಿದರೆ ಸ್ವರ್ಗವೋ, ಇಲ್ಲವೇ ದಾಟಲಾಗದ ಭಯಾನಕ ಅಂತ್ಯವೋ.”

Verse 64

पुरुपार्थं समालंब्य ये यतंते महाधियः । विधिरेव हि साहाय्यं कुर्यात्तत्सत्त्वचोदितः

ಮಹಾಧಿಗಳು ಪುರುಷಾರ್ಥವನ್ನು ಆಧಾರಮಾಡಿಕೊಂಡು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರೆ, ಅವರ ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿ ವಿಧಿಯೇ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

Verse 65

इत्थं स श्येनसंप्रोक्तः पत्न्याप्युत्साहितः खगः । अयुध्यत्तेन श्येनेन स्वदुर्गद्वारमाश्रितः

ಹೀಗೆ ಶ್ಯೇನನ ವಚನದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾಗಿ, ಪತ್ನಿಯಿಂದಲೂ ಉತ್ತೇಜಿತನಾದ ಆ ಖಗನು ತನ್ನ ದುರ್ಗದ ಬಾಗಿಲನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಆ ಶ್ಯೇನನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧಮಾಡಿದನು.

Verse 66

क्षुधितस्तृषितः सोथ श्येनेन बलिना धृतः । चरणेन दृढेनाशु चंच्वा सापि धृता खगी

ಹಸಿವು ಮತ್ತು ಬಾಯಾರಿಕೆಯಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದ ಆ ಪಕ್ಷಿಯನ್ನು ಬಲಶಾಲಿಯಾದ ಹದ್ದೊಂದು ಹಿಡಿಯಿತು. ಅದು ತನ್ನ ದೃಢವಾದ ಪಾದ ಮತ್ತು ಕೊಕ್ಕಿನಿಂದ ಆ ಹೆಣ್ಣು ಪಕ್ಷಿಯನ್ನೂ ಕೂಡಲೇ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಿತು.

Verse 67

तावादायोड्डयांचक्रे श्येनो व्योमनि सत्वरम् । चिंतयद्भक्षणस्थानमन्यपक्षिविवर्जितम्

ಅವರಿಬ್ಬರನ್ನೂ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಆ ಹದ್ದು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ವೇಗವಾಗಿ ಹಾರಿತು. ಇತರ ಪಕ್ಷಿಗಳಿಲ್ಲದ ಊಟದ ಸ್ಥಳದ ಬಗ್ಗೆ ಅದು ಯೋಚಿಸುತ್ತಿತ್ತು.

Verse 68

अथ पत्न्या कलरवः प्रोक्तस्तत्र सुमेधया । वचोवमानितं नाथ त्वया मे स्त्रीति बुद्धितः

ಆಗ ಅಲ್ಲಿ ಆ ಬುದ್ಧಿವಂತ ಪತ್ನಿಯು ಕಲರವನಿಗೆ (ಪತಿಗೆ) ಹೇಳಿದಳು: 'ಓ ನಾಥನೇ! ಇವಳು ಸ್ತ್ರೀ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ನೀವು ನನ್ನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸಿದಿರಿ.'

Verse 70

तदा हितं ते वक्ष्यामि कुरु चैवाविचारितम् । ममैकवाक्यकरणात्स्त्रीजितो न भविप्यसि

ಈಗ ನಾನು ನಿನಗೆ ಹಿತವಾದುದನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ, ಅದನ್ನು ಹಿಂಜರಿಯದೆ ಮಾಡು. ನನ್ನ ಈ ಒಂದು ಮಾತನ್ನು ಪಾಲಿಸುವುದರಿಂದ ನೀನು 'ಸ್ತ್ರೀಜಿತ'ನಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 71

यावदास्यगतास्म्यस्य यावत्खस्थो न भूमिगः । तावदात्मविमुक्त्यैवमरेः पादं दृढं दश

ನಾನು ಇವನ ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿರುವವರೆಗೆ ಮತ್ತು ಇವನು ನೆಲಕ್ಕೆ ಇಳಿಯದೆ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿರುವವರೆಗೆ, ನಿನ್ನ ಬಿಡುಗಡೆಗಾಗಿ ಶತ್ರುವಿನ ಪಾದವನ್ನು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಕಚ್ಚು.

Verse 72

इति पत्नीवचः श्रुत्वा तथा स कृतवान्खगः । सपीडितो दृढं पादे श्येनश्चीत्कृतवान्बहु

ಪತ್ನಿಯ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಆ ಖಗನು ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಡಿದನು. ಪಾದದಲ್ಲಿ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ನೋವಿನಿಂದ ಪೀಡಿತನಾದ ಶ್ಯೇನನು ಮರುಮರು ಜೋರಾಗಿ ಚೀತ್ಕಾರ ಮಾಡಿದನು.

Verse 73

तेन चीत्करणेनाथ मुक्ता सा मुखसंपुटात् । पादांगुलि श्लथत्वेन सोपि पारावतोऽपतत्

ಆ ಚೀತ್ಕಾರದ ಕಾರಣದಿಂದ ಅವಳು ಅವನ ಚಂಚು-ಸಂಪುಟದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಳು; ಪಾದದ ಬೆರಳುಗಳು ಸಡಿಲವಾದಾಗ ಆ ಪಾರಾವತವೂ ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದಿತು.

Verse 74

विपद्यपि च न प्राज्ञैः संत्या ज्यः क्वचिदुद्यमः । क्व चंचुपुटस्तस्य क्व च तत्पादपीडनम्

ವಿಪತ್ತಿನಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಾಜ್ಞರು ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ತ್ಯಜಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನ ಚಂಚು-ಸಂಪುಟದ ಅಲ್ಪತೆ ಎಲ್ಲಿ, ಆ (ಶ್ಯೇನನ) ಪಾದಪೀಡನೆ ಎಲ್ಲಿ!

Verse 75

क्व च द्वयोस्तथाभूता दरेर्मोक्षणमद्भुतम् । दुर्बलेप्युद्यमवति फलं भाग्यं यतोऽर्पयेत्

ಅಂತಹ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಆ ಇಬ್ಬರ ಅದ್ಭುತ ವಿಮೋಚನೆ ಎಷ್ಟೋ ಆಶ್ಚರ್ಯಕರ! ದುರ್ಬಲನಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಯತ್ನವಿದ್ದರೆ ಭಾಗ್ಯವು ಫಲವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 76

तस्माद्भाग्यानुसारेण फलत्येव सदोद्यमः । प्रशंसंत्युद्यमं चातो विपद्यपि मनीषिणः

ಆದ್ದರಿಂದ ಭಾಗ್ಯಾನುಸಾರ ನಿರಂತರ ಪ್ರಯತ್ನವು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಫಲಿಸುತ್ತದೆ; ಹೀಗಾಗಿ ಮನುಷ್ಯಜ್ಞರು ವಿಪತ್ತಿನಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸುತ್ತಾರೆ.

Verse 77

अथ तौ कालयोगेन विपन्नौ सरयूतटे । मुक्तिपुर्यामयोध्यायामेको विद्याधरोऽभवत्

ನಂತರ ಕಾಲಯೋಗದಿಂದ ಅವರು ಇಬ್ಬರೂ ಸರಯೂ ತಟದಲ್ಲಿ ವಿಪತ್ತಿಗೆ ಒಳಗಾದರು; ಅವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನು ಮುಕ್ತಿದಾಯಿನಿ ಅಯೋಧ್ಯಾಪುರಿಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಧರನಾಗಿ ಪುನರ್ಜನ್ಮ ಪಡೆದನು।

Verse 78

मृतानां यत्र जंतूनां काशीप्राप्तिर्भवेद्ध्रुवम् । मंदारदामतनयो नाम्ना परिमलालयः

ಮೃತರಾದ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಕಾಶೀಪ್ರಾಪ್ತಿ ನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿರುವ ಆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಮಂದಾರದಾಮನ ಪುತ್ರನು ‘ಪರಿಮಲಾಲಯ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದನು।

Verse 79

अनेकविद्यानिलयः कलाकौशलभाजनम् । कौमारं वय आसाद्य शिवभक्तिपरोभवत्

ಅವನು ಅನೇಕ ವಿದ್ಯೆಗಳ ನಿವಾಸವೂ, ಕಲಾಕೌಶಲ್ಯದ ಪಾತ್ರವೂ ಆಗಿದ್ದನು; ಯೌವನವನ್ನು ಪಡೆದಾಗ ಶಿವಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪರನಾಗಿದ್ದನು।

Verse 80

नियमं चातिजग्राह विजितेंद्रियमानसः । एकपत्नीव्रतं नित्यं चरिष्यामीति निश्चितम्

ಇಂದ್ರಿಯ-ಮನಸ್ಸನ್ನು ಜಯಿಸಿದವನು ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದನು; ಮತ್ತು “ನಾನು ನಿತ್ಯ ಏಕಪತ್ನೀವ್ರತವನ್ನು ಆಚರಿಸುವೆನು” ಎಂದು ದೃಢವಾಗಿ ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದನು।

Verse 81

परयोषित्समासक्तिरायुः कीर्ति बलं सुखम् । हरेत्स्वर्ग गतिं चापि तस्मात्तां वर्जयेत्सुधीः

ಪರಸ್ತ್ರೀಯಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಆಯುಷ್ಯ, ಕೀರ್ತಿ, ಬಲ ಮತ್ತು ಸುಖವನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ಸ್ವರ್ಗಗತಿಗೂ ಹಾನಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ—ಆದ್ದರಿಂದ ವಿವೇಕಿಯು ಅದನ್ನು ವರ್ಜಿಸಬೇಕು।

Verse 82

अपरं चापि नियमं स शुचिष्मान्समाददे । गतजन्मांतराभ्यासात्त्रिलोचनसमाश्रयात्

ಆ ಶುದ್ಧಮನಸ್ಸಿನವನು ಇನ್ನೊಂದು ನಿಯಮವನ್ನೂ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದನು—ಪೂರ್ವಜನ್ಮಾಂತರಾಭ್ಯಾಸದ ಫಲದಿಂದ ಹಾಗೂ ತ್ರಿಲೋಚನ (ಶಿವ)ನ ಶರಣಾಗತಿಯಿಂದ।

Verse 83

समस्तपुण्यनिलयं समस्तार्थप्रकाशकम् । समस्तकामजनकं परानंदैककारणम्

ಅವನೇ (ತ್ರಿಲೋಚನ/ಶಿವ) ಸಮಸ್ತ ಪುಣ್ಯಗಳ ಆಶ್ರಯ, ಸಮಸ್ತಾರ್ಥಗಳ ಪ್ರಕಾಶಕ, ಸಮಸ್ತ ಧರ್ಮ್ಯಕಾಮನೆಗಳ ದಾತ, ಪರಮಾನಂದದ ಏಕೈಕ ಕಾರಣನು।

Verse 84

यावच्छरीरमरुजं यावन्नेंद्रियविप्लवः । तावत्त्रिलोचनं काश्यामनर्च्याश्नामि नाण्वपि

ನನ್ನ ದೇಹವು ರೋಗರಹಿತವಾಗಿರುವವರೆಗೆ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿಪ್ಲವವಾಗದವರೆಗೆ—ಕಾಶಿಯಲ್ಲಿ ತ್ರಿಲೋಚನನನ್ನು ಪೂಜಿಸದೆ ನಾನು ಕಣಮಾತ್ರವೂ ಆಹಾರ ಸೇವಿಸುವುದಿಲ್ಲ।

Verse 85

इत्थं मांदारदामिः स नित्यं परिमलालयः । काश्यां त्रिविष्टपं द्रष्टुं समागच्छेत्प्रयत्नवान्

ಹೀಗೆ ಮಾಂದಾರದಾಮಿ ಪುತ್ರ ಪರಿಮಲಾಲಯನು ನಿತ್ಯ ಪ್ರಯತ್ನಶೀಲನಾಗಿ ಕಾಶಿಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದನು—ಅಲ್ಲಿ ‘ತ್ರಿವಿಷ್ಟಪ’ (ಸ್ವರ್ಗ)ವನ್ನು ದರ್ಶನಮಾಡಲು ಬಯಸಿ।

Verse 86

पारावत्यपि सा जाता रत्नदीपस्य मंदिरे । नागराजस्य पाताले नाम्ना रत्नावलीति च

ಅವಳೂ ಸಹ ನಾಗರಾಜನ ಪಾತಾಳದಲ್ಲಿರುವ ರತ್ನದೀಪನ ಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ಪಾರಾವತಿಯಾಗಿ ಜನ್ಮವಾಯಿತು; ಅವಳ ಹೆಸರು ರತ್ನಾವಳಿ.

Verse 87

समस्तनागकन्यानां रूपशीलकलागुणैः । एकैव रत्नभूतासीद्रत्नदीपोरगात्मजा

ಸಮಸ್ತ ನಾಗಕನ್ಯೆಯರಲ್ಲಿ ರೂಪ, ಶೀಲ, ಕಲೆ ಮತ್ತು ಗುಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬಳೇ ವಿಶಿಷ್ಟಳಾಗಿ ರತ್ನದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದಳು—ರತ್ನದೀಪ ಸರ್ಪನ ಪುತ್ರಿ ರತ್ನಾವಳಿ।

Verse 88

तस्या सखीद्वयं चासीदेका नाम्ना प्रभावती । कलावती तथान्या च नित्यं तदनुगे उभे

ಅವಳಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಸಖಿಯರು ಇದ್ದರು—ಒಬ್ಬಳ ಹೆಸರು ಪ್ರಭಾವತಿ, ಮತ್ತೊಬ್ಬಳ ಹೆಸರು ಕಲಾವತಿ; ಇಬ್ಬರೂ ನಿತ್ಯ ಅವಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿದ್ದರು।

Verse 89

स्वदेहादनपायिन्यौ छायाकांती यथा तया । ते द्वे सख्यावभूतांहि रत्नावल्या घटोद्भव

ಅವರು ಇಬ್ಬರೂ ಅವಳ ದೇಹದಿಂದ ಎಂದಿಗೂ ದೂರವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ—ನೆರಳು ಮತ್ತು ಕಾಂತಿಯಂತೆ; ಓ ಘಟೋದ್ಭವ! ಅವರು ರತ್ನಾವಳಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಆಪ್ತ ಸಖಿಯರಾದರು।

Verse 90

सा तु बाल्ये व्यतिक्रांते किंचिदुद्रिन्नयौवना । शिवभक्तं स्वपितरं दृष्ट्वा नियममग्रहीत्

ಅವಳ ಬಾಲ್ಯ ಕಳೆದ ಬಳಿಕ ಯೌವನ ಸ್ವಲ್ಪ ಅರಳತೊಡಗಿದಾಗ, ಶಿವಭಕ್ತನಾದ ತನ್ನ ತಂದೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ಅವಳು ನಿಯಮಬದ್ಧ ವ್ರತವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದಳು।

Verse 91

पितस्त्रिलोचनं काश्यामर्चयित्वा दिनेदिने । आभ्यां सखीभ्यां सहिता मौनं त्यक्ष्यामि नान्यथा

ಅವಳು ಹೇಳಿದಳು—‘ತಂದೆಯೇ! ಕಾಶಿಯಲ್ಲಿ ತ್ರಿಲೋಚನನನ್ನು ಪ್ರತಿದಿನ ಅರ್ಚಿಸಿ, ಈ ಇಬ್ಬರು ಸಖಿಯರೊಂದಿಗೆ ನಾನು ಮೌನವ್ರತವನ್ನು ಆಚರಿಸುವೆನು—ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅಲ್ಲ।’

Verse 92

एवं नागकुमारी सा सखीद्वयसमन्विता । त्रिलोचनं समभ्यर्च्य गृहानहरहोव्रजेत्

ಹೀಗೆ ಆ ನಾಗಕುಮಾರಿ ಇಬ್ಬರು ಸಖಿಯರೊಂದಿಗೆ ತ್ರಿಲೋಚನನನ್ನು ವಿಧಿವಿಧಾನದಿಂದ ಪೂಜಿಸಿ, ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಮನೆಗೆ ಮರಳುತ್ತಿದ್ದಳು।

Verse 93

दिनेदिने सा प्रत्यग्रैः कुसुमैरिष्टगंधिभिः । सुविचित्राणि माल्यानि परिगुंफ्यार्चयेद्विभुम्

ದಿನದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ ಅವಳು ಸುಗಂಧಿತ ತಾಜಾ ಹೂಗಳಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಮಾಲೆಗಳನ್ನು ಗೂಡಿ, ವಿಭುವಾದ ಪ್ರಭುವನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಅರ್ಚಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು।

Verse 94

तिस्रोपि गीतं गायंति लसद्गांधारसुंदरम् । रासमंडलभेदेन लास्यं तिस्रोपि कुर्वते

ಮೂರೂ ಜನರು ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಗಾಂಧಾರಸ್ವರಗಳಿಂದ ಸುಂದರ ಗೀತಗಳನ್ನು ಹಾಡಿ, ರಾಸಮಂಡಲದ ವಿಭಿನ್ನ ವಿನ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರೂ ಜನರು ಲಾಸ್ಯನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು।

Verse 95

वीणावेणुमृदंगांश्च लयतालविचक्षणाः । वादयंति मुदा युक्तास्तिस्रोपीश्वरसन्निधौ

ಲಯತಾಳಗಳಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರಾದ ಆ ಮೂವರು ಆನಂದದಿಂದ ತುಂಬಿ, ಈಶ್ವರನ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ವೀಣೆ, ವೇಣು ಮತ್ತು ಮೃದಂಗವನ್ನು ವಾದಿಸುತ್ತಿದ್ದರು।

Verse 96

यावदात्मनि वै क्षेमं तावत्क्षेमं जगत्त्रये । सोपि क्षेमः सुमतिना यशसा सह वांछ्यते

ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಕ್ಷೇಮವಿದೆಯೋ ಅಷ್ಟೇ ಕ್ಷೇಮ ತ್ರಿಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ಇದೆ; ಆ ಕ್ಷೇಮವೇ ಸుమತಿಯೊಂದಿಗೆ ಹಾಗೂ ಯಶಸ್ಸಿನೊಂದಿಗೆ ಬಯಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ।

Verse 97

एकदा माधवे मासि तृतीयायामुपोषिताः । रात्रौ जागरणं कृत्वा नृत्यगीतकथादिभिः

ಒಮ್ಮೆ ಮಾಧವ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಅವರು ತೃತೀಯ ತಿಥಿಯಲ್ಲಿ ಉಪವಾಸವಿದ್ದರು. ರಾತ್ರಿಯೆಲ್ಲ ಜಾಗರಣೆ ಮಾಡಿ ನೃತ್ಯ, ಗಾನ ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರ ಕಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಕಾಲ ಕಳೆಯಿದರು.

Verse 98

प्रातश्चतुर्थीं स्नात्वाथ तीर्थं पैलिपिले शुभे । त्रिलोचनं समर्च्याथ प्रसुप्ता रंगमंडपे

ನಂತರ ಚತುರ್ಥಿಯ ಪ್ರಾತಃಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವರು ಶುಭ ಪೈಲಿಪಿಲ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರು. ತ್ರಿಲೋಚನನನ್ನು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಪೂಜಿಸಿ ರಂಗಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ನಿದ್ರಿಸಿದರು.

Verse 99

सुप्तासु तासु बालासु त्रिनेत्रः शशिभूषणः । शुद्धकर्पूरगौरांगो जटामुकुटमंडलः

ಆ ಬಾಲೆಯರು ನಿದ್ರಿಸಿದಾಗ ಶಶಿಭೂಷಣ ತ್ರಿನೇತ್ರನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾದನು. ಅವನ ದೇಹವು ಶುದ್ಧ ಕರ್ಪೂರದಂತೆ ಗೌರವಾಗಿದ್ದು, ಜಟಾಮಕುಟಮಂಡಲದಿಂದ ಶೋಭಿಸಿದನು.

Verse 100

तमालनीलसुग्रीवः स्फुरत्फणिविभूषणः । वामार्धविलसच्छक्तिर्नागयज्ञोपवीतवान्

ಅವನ ಕಂಠವು ತಮಾಲದಂತೆ ನೀಲವಾಗಿದ್ದು, ಸ್ಫುರಿಸುವ ಸರ್ಪಾಭರಣಗಳಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವನ ವಾಮಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿ ವಿಲಸಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ನಾಗವೇ ಅವನ ಯಜ್ಞೋಪವೀತವಾಗಿತ್ತು.

Verse 110

जय श्मशाननिलय जय वाराणसीप्रिय । जयानंदवनाध्यासि प्राणिनिर्वाणदायक

ಜಯ ಶ್ಮಶಾನನಿಲಯನೇ! ಜಯ ವಾರಾಣಸೀಪ್ರಿಯನೇ! ಜಯ ಆನಂದವನಾಧ್ಯಾಸೀ, ಹೇ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ನಿರ್ವಾಣ ನೀಡುವವನೇ!

Verse 120

जन्मांतरेपि मे सेवा भवतीभिश्च तेन च । विहिता तेन वो जन्म निर्मलं भक्तिभावितम्

ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿಯೂ ನೀವು ನನ್ನ ಸೇವೆಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದ್ದಿರಿ; ಅದೇ ಕಾರಣದಿಂದ ನಿಮ್ಮ ಈ ಜನ್ಮವು ನಿರ್ಮಲವಾಗಿ ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ತುಂಬಿದುದಾಗಿ ವಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.

Verse 130

उपरिष्टादधस्ताच्च कृता बह्व्यः प्रदक्षिणाः । व्योम्ना संचरमाणाभ्यां संचरद्भ्यां ममाजिरे

ಮೇಲಿನಿಂದಲೂ ಕೆಳದಿಂದಲೂ ಅನೇಕ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆಗಳು ನಡೆದವು; ಅವರು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾ ನನ್ನ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸುತ್ತುತ್ತಿದ್ದರು.

Verse 140

अप्राप्तयौवनः सोथ समिदाहरणाय वै । गतो विधिवशाद्दष्टो दंदशूकेन कानने

ನಂತರ, ಇನ್ನೂ ಯೌವನವನ್ನು ತಲುಪದ ಅವನು ಸಮಿಧೆ ತರಲು ಹೋದನು; ಆದರೆ ವಿಧಿವಶದಿಂದ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ಹಾವು ಕಚ್ಚಿತು.

Verse 150

जातिस्वभावचापल्यात्क्रीडंत्यौ च प्रदक्षिणम् । चक्रतुर्बहुकृत्वश्च लिंगं ददृशतुर्बहु

ತಮ್ಮ ಜಾತಿಸ್ವಭಾವದ ಚಪಲತೆಯಿಂದ ಆಟವಾಡುತ್ತಾ ಆ ಇಬ್ಬರೂ ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿದರು; ಲಿಂಗವನ್ನು ಕೂಡ ಮರುಮರು ದರ್ಶನ ಮಾಡಿದರು.

Verse 160

एकदा माधवे मासि महायात्रा समागता । विद्याधरास्तथा नागा मिलिताः सपरिच्छदाः

ಒಮ್ಮೆ ಮಾಧವ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹಾಯಾತ್ರೆ ಆಗಮಿಸಿತು; ಆಗ ವಿದ್ಯಾಧರರೂ ನಾಗರೂ ತಮ್ಮ ಪರಿವಾರ-ಪರಿಕರಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಸಮಾಗಮರಾದರು.

Verse 169

त्रिलोचनकथामेतां श्रुत्वा पापान्वितोप्यहो । विपाप्मा जायते मर्त्यो लभते च परां गतिम्

ತ್ರಿಲೋಚನನ ಈ ಪವಿತ್ರ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದರೆ, ಪಾಪಭಾರದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಮನುಷ್ಯನೂ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಪಾಪರಹಿತನಾಗಿ ಪರಮಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।