Adhyaya 43

Verse 1

अगस्तिरुवाच । दिवोदासं नरपतिं कथं देवस्त्रिलोचनः । काशीं संत्याजयामास कथमागाच्च मंदरात् । एतदाख्यानमाख्याहि श्रोतॄणां प्रमुदे भगोः

ಅಗಸ್ತ್ಯನು ಹೇಳಿದನು—ಹೇ ಭಗವನ್! ರಾಜ ದಿವೋದಾಸನ ಕಾರಣದಿಂದ ತ್ರಿಲೋಚನ ದೇವನು ಕಾಶಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ತ್ಯಜಿಸಿದನು? ಮತ್ತು ಮಂದರದಿಂದ ಹೇಗೆ ಮರಳಿ ಬಂದನು? ಶ್ರೋತೃಗಳ ಆನಂದಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಪವಿತ್ರಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಹೇಳು, ಹೇ ಪೂಜ್ಯನೇ।

Verse 2

स्कंद उवाच । मंदरं गतवान्देवो ब्रह्मणो वाक्य गौरवात् । तपसा तस्य संतुष्टो मंदरस्यैव भूभृतः

ಸ್ಕಂದನು ಹೇಳಿದನು—ಬ್ರಹ್ಮನ ವಾಕ್ಯದ ಗೌರವದಿಂದ ದೇವನು ಮಂದರಕ್ಕೆ ಹೋದನು. ಅವನ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಮಂದರ ಪರ್ವತವೂ ಸಂತುಷ್ಟವಾಯಿತು।

Verse 3

गते विश्वेश्वरे देवे मंदरं गिरिसुंदरम् । गिरिशेन समं जग्मुरपि सर्वे दिवौकसः

ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ ದೇವನು ಪರ್ವತಸುಂದರ ಮಂದರಕ್ಕೆ ಹೋದಾಗ, ಗಿರೀಶನೊಂದಿಗೆ ಎಲ್ಲಾ ದೇವರೂ ಸಹ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಹೋದರು।

Verse 4

क्षेत्राणि वैष्णवानीह त्यक्त्वा विष्णुरपि क्षितेः । प्रयातो मंदरं यत्र देवदेव उमाधवः

ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿನ ತನ್ನ ವೈಷ್ಣವ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ವಿಷ್ಣುವೂ ಮಂದರಕ್ಕೆ ಹೊರಟನು; ಅಲ್ಲಿ ದೇವದೇವ ಉಮಾಧವನು (ಉಮಾಸಹಿತ ಶಿವ) ವಿರಾಜಿಸುತ್ತಿದ್ದನು।

Verse 5

स्थानानि गाणपत्यानि गणेशोपि ततो व्रजत् । हित्वाहमपि विप्रेंद्र गतवान्मंदरं प्रति

ಆಗ ಗಣೇಶನೂ ಗಾಣಪತ್ಯ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಟನು. ಹೇ ವಿಪ್ರೇಂದ್ರ, ನಾನೂ ಅವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಮಂದರ ಪರ್ವತದ ಕಡೆಗೆ ತೆರಳಿದೆನು.

Verse 6

सूरः सौराणि संत्यज्य गतश्चायतनादरम् । स्वंस्वं स्थानं क्षितौ त्यक्त्वा ययुरन्येपि निर्जराः

ಸೂರ್ಯನೂ ಸೌರ ಆಯತನಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಅವುಗಳ ಪೂಜ್ಯ ನಿವಾಸಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಹೊರಟನು. ಇತರ ಅಮರರೂ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ತೆರಳಿದರು.

Verse 7

गतेषु देवसंघेषु पृथिव्याः पृथिवीपतिः । चकार राज्यं निर्द्वंद्वं दिवोदासः प्रतापवान्

ದೇವಸಂಘಗಳು ತೆರಳಿದ ಬಳಿಕ ಭೂಮಿಯ ಅಧಿಪತಿ ಪ್ರತಾಪವಂತ ದಿವೋದಾಸನು ಯಾವುದೇ ದ್ವಂದ್ವವಿಲ್ಲದೆ, ಅಶಾಂತಿಯಿಲ್ಲದೆ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ನಡೆಸಿದನು.

Verse 8

विधाय राजधानीं स वाराणस्यां सुनिश्चलाम् । एधां चक्रे महाबुद्धिः प्रजाधर्मेण पालयन्

ಅವನು ವಾರಾಣಸಿಯಲ್ಲಿ ಅಚಲವಾದ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು. ಮಹಾಬುದ್ಧಿವಂತನಾದ ಆ ರಾಜನು ಪ್ರಜೆಯನ್ನು ಧರ್ಮಮಾರ್ಗದಿಂದ ಪಾಲಿಸಿ ನಗರವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಿದನು.

Verse 9

सूर्यवत्स प्रतपिता दुर्हृदां हृदि नेत्रयोः । सोमवत्सुहृदामासीन्मानसेषु स्वकेष्वऽपि

ಅವನು ಸೂರ್ಯನಂತೆ ದುರ್ಹೃದಯರ ಹೃದಯಗಳನ್ನೂ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನೂ ದಹಿಸಿದನು; ಚಂದ್ರನಂತೆ ಸೌಹೃದರ ಹಾಗೂ ತನ್ನ ಹಿತೈಷಿಗಳ ಮನಸ್ಸುಗಳಲ್ಲಿ ಶೀತಲವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದನು.

Verse 10

अखंडमाखंडलवत्कोदंडकलयन्रणे । पलायमानैरालोकिशत्रुसैन्यबलाहकैः

ಅಖಂಡನಾಗಿ ಇಂದ್ರಸಮಾನ ಅಜೇಯನಾಗಿ ಅವನು ರಣದಲ್ಲಿ ಕೋದಂಡವನ್ನು ಚಲಾಯಿಸಿದನು; ಪಲಾಯಮಾನ ಶತ್ರುಸೈನ್ಯದ ಮೇಘಸಮೂಹಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಚದುರಿದಂತೆ ಕಂಡವು।

Verse 11

स धर्मराजवज्जातो धर्माधर्मविवेचकः । अदंड्यान्मण्डयन्राजा दंड्यांश्च परिदंडयन्

ಅವನು ಧರ್ಮರಾಜನಂತೆ ಜನಿಸಿ ಧರ್ಮಾಧರ್ಮ ವಿವೇಚಕನಾದನು; ದಂಡನಾರ್ಹರಲ್ಲದವರನ್ನು ಗೌರವಿಸಿ, ದಂಡ್ಯರನ್ನು ದೃಢವಾಗಿ ದಂಡಿಸಿದನು।

Verse 12

धनंजय इवाधाक्षीत्परारण्यान्यनेकशः । पाशीव पाशयांचक्रे वैरिचक्रं विदूरगः

ಧನಂಜಯನಂತೆ ಅವನು ಅನೇಕ ಶತ್ರು ಅರಣ್ಯಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿದನು; ಪಾಶಧಾರಿಯಂತೆ ದೂರದಿಂದಲೇ ಶತ್ರುಚಕ್ರವನ್ನು ಬಂಧಿಸಿದನು।

Verse 13

सोभूत्पुण्यजनाधीशो रिपुराक्षसवर्धनः । जगत्प्राणसमानश्च जगत्प्राणनतत्परः

ಅವನು ಪುಣ್ಯಜನಾಧೀಶನಾಗಿ, ಶತ್ರು ರಾಕ್ಷಸರ ವಿನಾಶವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಿದನು; ಜಗತ್ಪ್ರಾಣಸಮಾನನಾಗಿ ಜಗತ್ಪ್ರಾಣಪೋಷಣೆಗೆ ಸದಾ ತತ್ಪರನಾಗಿದ್ದನು।

Verse 14

राजराजः स एवाभूत्सर्वेषां धनदः सताम् । स एव रुद्रमूर्तिश्च प्रेक्षिष्ट रिपुभी रणे

ಅವನೇ ರಾಜರಾಜನಾಗಿ, ಎಲ್ಲ ಸತ್ಪುರುಷರಿಗೆ ಧನದಾತನಾದನು; ರಣದಲ್ಲಿ ಅವನು ರುದ್ರಮೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡು ಶತ್ರುಗಳಿಗೆ ಭಯಂಕರನಾದನು।

Verse 15

विश्वेषां स हि देवानां तपसा रूपधृग्यतः । विश्वेदेवास्ततस्तं तु स्तुवंति च भजंति च

ಅವನು ಸಮಸ್ತ ದೇವರಲ್ಲಿ ತಪೋಬಲದಿಂದ ದಿವ್ಯರೂಪಶೋಭೆಯನ್ನು ಪಡೆದವನು. ಆದಕಾರಣ ವಿಶ್ವೇದೇವರು ಅವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ ನಿರಂತರ ಭಜಿಸಿ ಸೇವಿಸುತ್ತಾರೆ॥

Verse 16

असाध्यः स हि साध्यानां वसुभ्यो वसुनाधिकः । ग्रहाणां विग्रहधरो दस्रतोऽजस्ररूपभाक्

ಅವನು ಸಾಧ್ಯರಿಗೂ ಅಸಾಧ್ಯ, ವಸುಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಅಧಿಕನು. ಗ್ರಹಶಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅವನು ವಿಗ್ರಹಧಾರಿಯಾಗಿ ನಿಯಮನಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಸದಾ ಸಹಾಯಕ, ಅಜಸ್ರರೂಪಭಾಗಿಯು॥

Verse 17

मरुद्गणानगणयंस्तुषितांस्तोषयन्गुणैः । सर्वविद्याधरो यस्तु सर्वविद्याधरेष्वपि

ಅವನು ಮರುದ್ಗಣಗಳನ್ನು ಎಣಿಸಿ ಆಳುತ್ತಾನೆ; ತನ್ನ ಗುಣಗಳಿಂದ ತುಷಿತರನ್ನು ತೃಪ್ತಿಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಸರ್ವವಿದ್ಯಾಧರನು—ವಿದ್ಯಾಧರರಲ್ಲಿಯೂ ಶ್ರೇಷ್ಠನು॥

Verse 18

अगर्वानेव गंधर्वान्यश्चक्रे निजगीतिभिः । ररक्षुर्यक्षरक्षांसि तद्दुर्गं स्वर्गसोदरम्

ಅವನು ತನ್ನ ಸ್ವಗೀತಿಗಳಿಂದ ಗಂಧರ್ವರ ಗರ್ವವನ್ನೂ ತಗ್ಗಿಸಿದನು. ಯಕ್ಷರು ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರು ಆ ದುರ್ಗವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿದರು—ಅದು ಸ್ವರ್ಗದ ಸಹೋದರದಂತೆ॥

Verse 19

नागानागांसि चक्रुश्च तस्य नागबलीयसः । दनुजामनुजाकारं कृत्वा तं च सिषेविरे

ನಾಗಬಲಕ್ಕಿಂತಲೂ ಅಧಿಕವಾದ ಅವನ ಶಕ್ತಿಯ ಮುಂದೆ ನಾಗರೂ ‘ಅನಾಗ’ರಂತೆ ವಶರಾದರು. ದಾನವರು ಮಾನವಾಕಾರವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಅವನಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು॥

Verse 20

जाता गुह्यचरा यस्य गुह्यकाः परितो नृषु । संसेविष्यामहे राजन्नसुरास्त्वां स्ववैभवैः

ಯಸ್ಯನಿಗಾಗಿ ಗುಹ್ಯಕರು ಮನುಷ್ಯರ ನಡುವೆ ಗುಪ್ತಚಾರಿಗಳಂತೆ ಸುತ್ತಾಡುತ್ತಾರೆ. ಓ ರಾಜನೇ, ನಾವು ಅಸುರರೂ ನಮ್ಮ ಸ್ವವೈಭವ-ಶಕ್ತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿನ್ನ ಸೇವೆ ಮಾಡುತ್ತೇವೆ।

Verse 21

वयं यतस्त्वद्विषये सुरावासोऽपि दुर्लभः । अशिक्षयत्क्षितिपतेरिह यस्य तुरंगमान् । आशुगश्चाशुगामित्वं पावमाने पथिस्थितः

ಯಾಕೆಂದರೆ ನಿನ್ನ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ದೇವಲೋಕವಾಸವೂ ದುರ್ಲಭ. ಇಲ್ಲಿ ಅವನು ರಾಜನ ಕುದುರೆಗಳಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಿದನು; ಪಾವಮಾನ (ವಾಯು) ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಿಂತು ತಾನೇ ವೇಗವಂತನಾಗಿ, ವೇಗವನ್ನು ನೀಡುವವನೂ ಆದನು।

Verse 22

अगजान्यस्य तु गजान्नगवर्ष्मसुवर्ष्मणः । अजस्र दानिनो दृष्ट्वा भवन्नन्येपि दानिनः

ಪರ್ವತದೇಹವೂ ಪ್ರಕಾಶಮಯದೇಹವೂ ಹೊಂದಿದ ಆ ಪ್ರಭುವಿನಿಂದ ಆನೆಗಳು ಜನಿಸಿದವು. ಅವನ ಅಜಸ್ರ ದಾನಶೀಲತೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ಇತರರೂ ದಾನಿಗಳಾಗುತ್ತಾರೆ।

Verse 23

सदोजिरे च बोद्धारो योद्धारश्चरणाजिरे । न यस्य शास्त्रैर्विजिता न शस्त्रैः केनचित्क्वचित्

ಅವನ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಸದಾ ಜ್ಞಾನಿಗಳಾದ ಸಲಹೆಗಾರರೂ ವೀರ ಯೋಧರೂ ಇರುತ್ತಾರೆ. ಅವನ ಜನರು ಯಾರಿಂದಲೂ, ಎಲ್ಲಿಯೂ, ಶಾಸ್ತ್ರದಿಂದಲೂ ಶಸ್ತ್ರದಿಂದಲೂ ಜಯಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ।

Verse 24

न नेत्रविषये जाता विषये यस्यभूभृतः । सदा नष्टपदा द्वेष्यास्तदाऽनष्टपदाः प्रजाः

ಆ ರಾಜನ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ದೃಷ್ಟಿಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಶತ್ರುಭಾವಿಗಳು ಹುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ. ದ್ವೇಷಿಗಳು ಸದಾ ನೆಲೆ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಜೆಗಳು ಸುರಕ್ಷಿತರಾಗಿ, ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ।

Verse 25

कलावानेक एवास्ति त्रिदिवेपि दिवौकसाम् । तस्य क्षोणिभृतः क्षोण्यां जनाः सर्वे कलालयाः

ತ್ರಿದಿವ ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿಯೂ ದೇವರೊಳಗೆ ನಿಜವಾಗಿ ಕಲಾವಂತನು ಒಬ್ಬನೇ; ಆದರೆ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಆ ಭೂಭಾರವಹಕ ರಾಜನ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಜನರೂ ಸಿದ್ಧಿ-ಕಲೆಗಳ ನಿವಾಸವಾಗುತ್ತಾರೆ।

Verse 26

एक एव हि कामोस्ति स्वर्गे सोप्यंगवर्जितः । सांगोपांगाश्च सर्वेषां सर्वे कामा हि तद्भुवि

ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಿಜಕ್ಕೂ ಭೋಗ ಒಂದೇ ವಿಧ, ಅದೂ ಅಂಗವರ್ಜಿತವಾಗಿ ಅಪೂರ್ಣ; ಆದರೆ ಆ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಎಲ್ಲ ಕಾಮ್ಯಭೋಗಗಳು ಸಾಂಗೋಪಾಂಗವಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ।

Verse 27

तस्योपवर्तनेप्येको न श्रुतो गोत्रभित्क्वचित् । स्वर्गे स्वर्गसदामीशो गोत्रभित्परिकीर्तितः

ಅವನ ರಾಜ್ಯಸೀಮೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಒಬ್ಬ ‘ಗೋತ್ರಭಿತ್’ (ವಂಶಕ್ರಮ ಭಂಗಗೊಳಿಸುವವನು) ಕೂಡ ಕೇಳಿಬರುವುದಿಲ್ಲ; ಆದರೆ ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸ್ವರ್ಗಸಭಾಧಿಪತಿ ‘ಗೋತ್ರಭಿತ್’ ಎಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ।

Verse 28

क्षयी च तस्य विषये कोप्याकर्णि न केनचित् । त्रिविष्टपे क्षपानाथः पक्षेपक्षे क्षयीष्यते

ಅವನ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ‘ಕ್ಷಯ’ (ಹ್ರಾಸ) ಎಂಬುದು ಯಾರಿಗೂ ಎಂದಿಗೂ ಕೇಳಿಬಂದಿಲ್ಲ; ಆದರೆ ತ್ರಿವಿಷ್ಟಪ ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಕ್ಷಪಾನಾಥ ಚಂದ್ರನು ಪಕ್ಷೇಪಕ್ಷೇ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 29

नाके नवग्रहाः संति देशास्तस्याऽनवग्रहाः

ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ನವಗ್ರಹಗಳು ಇವೆ; ಆದರೆ ಅವನ ದೇಶದ ಪ್ರದೇಶಗಳು ನವಗ್ರಹಜನ್ಯ ಪೀಡೆ ಮತ್ತು ವಿಘ್ನಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿವೆ।

Verse 30

हिरण्यगर्भः स्वर्लोकेप्येक एव प्रकाशते । हिरण्यगर्भाः सर्वेषां तत्पौराणामिहालयाः

ಸ್ವರ್ಗಲೋಕದಲ್ಲಿ ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭ (ಬ್ರಹ್ಮ) ಒಬ್ಬನೇ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಆ ನಗರವಾಸಿಗಳ ಮನೆಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ‘ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭ’ದಂತೆ ಐಶ್ವರ್ಯವೂ ಕాంతಿಯೂ ಎಲ್ಲೆಡೆ ತುಂಬಿವೆ।

Verse 31

सप्ताश्व एकः स्वर्लोके नितरां भासतेंऽशुमान् । सदंशुकाः प्रतिदिनं बह्वश्वास्तत्पुरौकसः

ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ‘ಸಪ್ತಾಶ್ವ’ ಕಿರಣಮಯ ಸೂರ್ಯ ಒಬ್ಬನೇ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆದರೆ ಆ ನಗರದ ನಿವಾಸಿಗಳು ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಹೊಳೆಯುವ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಅನೇಕ ಅಶ್ವಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ।

Verse 32

सदप्सरा यथास्वर्भूस्तत्पुर्यपिसदप्सराः । एकैव पद्मा वैकुंठे तस्य पद्माकराः शतम्

ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸದಾ ಅಪ್ಸರಸರು ಇರುವಂತೆ, ಆ ನಗರದಲ್ಲಿಯೂ ಸದಾ ಅಪ್ಸರಸರು ಇರುತ್ತಾರೆ; ವೈಕುಂಠದಲ್ಲಿ ಪದ್ಮಾ ಒಬ್ಬಳೇ, ಆದರೆ ಅವನಿಗೆ ನೂರು ಪದ್ಮಾಕರಗಳು—ಕಮಲಸರೋವರಗಳು—ಇವೆ।

Verse 33

अनीतयश्च तद्ग्रामानाराजपुरुषाः क्वचित् । गृहेगृहेत्र धनदा नाक एकोऽलकापतिः

ಆ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಅನ್ಯಾಯವೇ ಇಲ್ಲ; ಎಲ್ಲಿಯೂ ಪೀಡಿಸುವ ರಾಜಪುರುಷರು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ; ಇಲ್ಲಿ ಮನೆಮನೆಗೂ ಧನದಾತೆಯಂತೆ ಧನಸಮೃದ್ಧಿ ಇದೆ, ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಅಲಕಾಪತಿ ಕುಬೇರ ಒಬ್ಬನೇ ಧನದಾತ।

Verse 34

दिवोदासस्य तस्यैवं काश्यां राज्यं प्रशासतः । गतं वर्षं दिनप्रायं शरदामयुताष्टकम्

ಈ ರೀತಿ ದಿವೋದಾಸನು ಕಾಶಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆಡಳಿತ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಕಾಲವು ದಿನದಂತೆ ವೇಗವಾಗಿ ಹರಿದುಹೋಯಿತು; ಶರದೃತುಗಳ ಎಂಟು ಅಯುತಗಳು—ಅಂದರೆ ಎಂಭತ್ತು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳು—ಕಳೆದುಹೋದವು।

Verse 35

गीर्वाणा विप्रतीकारमथ तस्य चिकीर्षवः । गुरुणा मंत्रयांचक्रुर्धर्मवर्त्मानुयायिनः

ಆಗ ದೇವಗಣರು, ಅವನಿಗೆ ಪ್ರತಿಕಾರವನ್ನು ರೂಪಿಸಬೇಕೆಂದು ಇಚ್ಛಿಸಿ, ಧರ್ಮಮಾರ್ಗಾನುಯಾಯಿಗಳಾಗಿ, ತಮ್ಮ ಗುರುವರ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಮಂತ್ರಣೆ ಮಾಡಿದರು।

Verse 36

भवादृशामिव मुने प्रायशो धर्मचारिणाम् । विबुधा विदधत्येव महतीरापदांततीः

ಓ ಮುನೇ! ಧರ್ಮಾಚಾರಿಗಳಾದ—ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನಿಮ್ಮಂತಹವರ—ಪಾಲಿಗೆ ದೇವತೆಗಳೇ ಬಹುಸಾರಿ ಮಹತ್ತರ ಆಪತ್ತುಗಳ ಸರಣಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಾರೆ।

Verse 37

यद्यप्यसौ धराधीशो व्याधिनोद्दुर्धराध्वरैः । तानध्वरभुजोऽत्यंतं तथापि सुहृदो न ते

ಆ ಧರಾಧೀಶನು ದುರ್ಧರ ಯಜ್ಞಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಉಂಟಾದ ಭೀಕರ ವ್ಯಾಧಿಗಳಿಂದ ಪೀಡಿತನಾಗಿದ್ದರೂ, ಆ ‘ಅಧ್ವರಭುಜ’ ದೇವರುಗಳು ಅವನ ನಿಜವಾದ ಸುಹೃದರು ಅಲ್ಲ।

Verse 38

स्वभाव एव द्युसदां परोत्कर्षासहिष्णुता । बलि बाण दधीच्याद्यैरपराद्धं किमत्र तैः

ಇತರರ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು ಸಹಿಸಲಾರಿಕೆ ಸ್ವರ್ಗವಾಸಿಗಳ ಸ್ವಭಾವವೇ; ಹಾಗಿರಲು ಬಲಿ, ಬಾಣ, ದಧೀಚಿ ಮೊದಲಾದವರ ಮೇಲೆ ಅವರು ಅಪರಾಧ ಮಾಡಿದುದರಲ್ಲಿ ಆಶ್ಚರ್ಯವೇನು?

Verse 39

अंतराया भवंत्येव धर्मस्यापि पदेपदे । तथापि न निजो धर्मो धर्मधीभिर्विमुच्यते

ಧರ್ಮದ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿಯೂ ಹೆಜ್ಜೆಹೆಜ್ಜೆಗೆ ಅಂತರಾಯಗಳು ಬರುತ್ತವೆ; ಆದರೂ ಧರ್ಮಬುದ್ಧಿಯವರು ತಮ್ಮ ಧರ್ಮವನ್ನು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ।

Verse 40

अधर्मिणः समेधंते धनधान्यसमृद्धिभिः । अधर्मादेव च परं समूलं यांत्यधोगतिम्

ಅಧರ್ಮಿಗಳು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಧನಧಾನ್ಯಸಮೃದ್ಧಿಯಿಂದ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ಅಧರ್ಮಫಲದಿಂದಲೇ ಅವರು ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬೇರುಸಹಿತ ಅಧೋಗತಿಗೆ ಬೀಳುತ್ತಾರೆ.

Verse 41

प्रजाः पालयतस्तस्य पुत्रानिव निजौरसान् । रिपुंजयस्य नाल्पोपि बभूवाधर्मसंग्रहः

ಅವನು ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ತನ್ನ ನಿಜ ಔರಸ ಪುತ್ರರಂತೆ ಪಾಲಿಸಿ ರಕ್ಷಿಸಿದನು; ರಿಪುಂಜಯನಲ್ಲಿ ಅಧರ್ಮದ ಅಲ್ಪಮಾತ್ರ ಸಂಗ್ರಹವೂ ಎಂದಿಗೂ ಉಂಟಾಗಲಿಲ್ಲ.

Verse 42

षाड्गुण्यवेदिनस्तस्य त्रिशक्त्यूर्जितचेतसः । चतुरोपायवित्तस्य न रंध्रं विविदुः सुराः

ಅವನು ಷಾಡ್ಗುಣ್ಯನೀತಿಯನ್ನು ತಿಳಿದವನು, ತ್ರಿಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಬಲಿಷ್ಠಚಿತ್ತನಾದವನು, ಚತುರೋಪಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯವಂತನು; ಅವನಲ್ಲಿ ದೇವರೂ ಯಾವುದೇ ರಂಧ್ರ—ದುರ್ಬಲತೆ—ಕಾಣಲಿಲ್ಲ.

Verse 43

बुद्धिमंतोपि विबुधा विप्रतीकर्तुमुद्यताः । मनागपि न संशेकुरपकर्तुं तदीशितुः

ಬುದ್ಧಿವಂತ ದೇವರೂ ವಿರೋಧಿಸಲು ಉದ್ಯತರಾದರು; ಆದರೂ ಆ ಅಧಿಪತಿಯ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವಕ್ಕೆ ಹಾನಿ ಮಾಡಲು ಅವರು ಅಣುವಷ್ಟೂ ಧೈರ್ಯಪಡಲಿಲ್ಲ.

Verse 44

एकपत्नीव्रताः सर्वे पुमांसस्तस्य मंडले । नारीषु काचिन्नैवासीदपतिव्रतधर्मिणी

ಅವನ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಪುರುಷರೂ ಏಕಪತ್ನೀವ್ರತವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು; ಸ್ತ್ರೀಯರಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಪತಿವ್ರತಧರ್ಮಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ನಡೆಯುವವರಿರಲಿಲ್ಲ.

Verse 45

अनधीतो न विप्रोभूदशूरोनैव बाहुजः । वैश्योनभिज्ञो नैवासीदर्थोपार्जनकर्मसु

ಆ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೂ ಅಧ್ಯಯನವಿಲ್ಲದವನಾಗಿರಲಿಲ್ಲ; ಯಾವ ಕ್ಷತ್ರಿಯನೂ ಶೌರ್ಯವಿಲ್ಲದವನಾಗಿರಲಿಲ್ಲ; ಯಾವ ವೈಶ್ಯನೂ ಧನಾರ್ಜನೆ ಹಾಗೂ ಧನಪಾಲನೆಯ ಕರ್ತವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಜ್ಞಾನಿಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ—ಎಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರರಾಗಿದ್ದರು।

Verse 46

अनन्यवृत्तयः शूद्रा द्विजशुश्रूषणं प्रति । तस्य राष्ट्रे समभवन्दिवोदासस्य भूपतेः

ರಾಜ ದಿವೋದಾಸನ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಶೂದ್ರರು ಅನನ್ಯ ವೃತ್ತಿಯವರಾಗಿ—ದ್ವಿಜರ ಸೇವೆಗೆ ಸಮರ್ಪಿತರಾಗಿ—ತಮ್ಮ ನಿಯತ ಕರ್ತವ್ಯದಲ್ಲಿ ಶಿಸ್ತಿನಿಂದ ಸ್ಥಿತರಾಗಿದ್ದರು।

Verse 47

अविप्लुत ब्रह्मचर्यास्तद्राष्ट्रे ब्रह्मचारिणः । नित्यं गुरुकुलाधीना वेदग्रहणतत्पराः

ಆ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಗಳು ತಮ್ಮ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯವನ್ನು ಅಖಂಡವಾಗಿ ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡು, ನಿತ್ಯವೂ ಗುರುಕುಲಾಧೀನರಾಗಿ ವೇದಗ್ರಹಣ-ಧಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ತತ್ಪರರಾಗಿದ್ದರು।

Verse 48

आतिथ्यधर्मप्रवणा धर्मशास्त्रविचक्षणाः । नित्यसाधुसमाचारा गृहस्थास्तस्य सर्वतः

ಅವನ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಗೃಹಸ್ಥರು ಆತಿಥ್ಯಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಪ್ರವಣರಾಗಿದ್ದು, ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಪರಿಣತರಾಗಿ, ನಿತ್ಯವೂ ಸಾಧುಸಮಾಚಾರವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು।

Verse 49

तृतीयाश्रमिणो यस्मिन्वनवृत्तिकृतादराः । निःस्पृहा ग्रामवार्तासु वेदवर्त्मानुसारिणः

ಅಲ್ಲಿ ತೃತೀಯಾಶ್ರಮಿಗಳಾದ ವಾನಪ್ರಸ್ಥರು ವನವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಗೌರವಿಸಿ, ಗ್ರಾಮವಾರ್ತೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನಿರಾಸಕ್ತರಾಗಿದ್ದು, ವೇದವು ಸೂಚಿಸಿದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು।

Verse 50

सर्वसंगविनिर्मुक्ता निर्मुक्ता निष्परिग्रहाः । वाङ्मनःकर्मदंडाढ्या यतयो यत्र निःस्पृहाः

ಅಲ್ಲಿ ಯತಿಗಳು ಸರ್ವಸಂಗದಿಂದ ವಿಮುಕ್ತರು, ನಿಷ್ಪರಿಗ್ರಹಿಗಳು, ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿರಕ್ತರು; ವಾಕ್-ಮನ-ಕರ್ಮಗಳ ದಂಡನಿಯಮದಲ್ಲೇ ಸಮೃದ್ಧರು, ಸರ್ವಥಾ ನಿಸ್ಪೃಹರು.

Verse 51

अन्येनुलोमजन्मानः प्रतिलो मभवा अपि । स्वपारंपर्यतो दृष्टं मनाग्वर्त्म न तत्यजुः

ಇತರರು—ಅನುಲೋಮಜನ್ಮರಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಪ್ರತಿಲೋಮಜನ್ಮರಾಗಲಿ—ತಮ್ಮ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅಲ್ಪವೂ ತ್ಯಜಿಸಲಿಲ್ಲ; ಪಾರಂಪರಿಕ ಸದಾಚಾರವನ್ನು ದೃಢವಾಗಿ ಹಿಡಿದರು.

Verse 52

अनपत्या न तद्राष्ट्रे धनहीनोपि कोपि न । अवृद्धसेवी नो कश्चिदकांडमृतिभाक्च न

ಆ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಸಂತಾನಹೀನರಾಗಿರಲಿಲ್ಲ; ಯಾರೂ—ಧನಹೀನರಾದರೂ—ಜೀವನೋಪಾಯವಿಲ್ಲದೆ ಇರಲಿಲ್ಲ; ಅಯೋಗ್ಯರನ್ನು ಸೇವಿಸುವವರು ಇರಲಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಯಾರಿಗೂ ಅಕಾಲಮೃತ್ಯು ಸಂಭವಿಸಲಿಲ್ಲ.

Verse 53

न चाटा नैव वाचाटा वंचका नो न हिंसकाः । न पाषंडा न वै भंडा न रंडा न च शौंडिकाः

ಅಲ್ಲಿ ಚಾಟುಕಾರರು ಇರಲಿಲ್ಲ, ವಾಚಾಳ ದಂಭಿಗಳು ಇರಲಿಲ್ಲ; ವಂಚಕರು ಇರಲಿಲ್ಲ, ಹಿಂಸಕರು ಇರಲಿಲ್ಲ; ಪಾಷಂಡರು ಇರಲಿಲ್ಲ, ಭಾಂಡರು ಇರಲಿಲ್ಲ, ಪರಿತ್ಯಕ್ತ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಇರಲಿಲ್ಲ, ಮದ್ಯಾಸಕ್ತ ಶೌಂಡಿಕರು ಇರಲಿಲ್ಲ.

Verse 54

श्रुतिघोषो हि सर्वत्र शास्त्रवादः पदेपदे । सर्वत्र सुभगालापा मुदामंगलगीतयः

ಎಲ್ಲೆಡೆ ಶ್ರುತಿಘೋಷ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುತ್ತಿತ್ತು; ಹೆಜ್ಜೆಹೆಜ್ಜೆಗೆ ಶಾಸ್ತ್ರಚರ್ಚೆ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು; ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸುಂದರ ಸತ್ಸಂವಾದಗಳು ಮತ್ತು ಆನಂದಮಯ ಮಂಗಳಗೀತೆಗಳು ಕೇಳಿಬರುತ್ತಿದ್ದವು.

Verse 55

वीणावेणुप्रवादाश्च मृदंगा मधुरस्वनाः । सोमपानं विनान्यत्र पानगोष्ठी न कर्णगा

ಅಲ್ಲಿ ವೀಣೆ-ವೇಣುವಿನ ಮಧುರ ನಾದಗಳು, ಮೃದಂಗಗಳ ಸಿಹಿ ಸ್ವರಗಳು ಕೇಳಿಬರುತ್ತವೆ; ಆದರೆ ಸೋಮಪಾನವಿಲ್ಲದೆ ಬೇರೆಡೆ ಪಾನಗೋಷ್ಠಿಯ ಶಬ್ದ ಕಿವಿಗೆ ಬೀಳದು.

Verse 56

मांसाशिनः पुरोडाशे नैवान्यत्र कदाचन । न दुरोदरिणो यत्र नाधमर्णा न तस्कराः

ಮಾಂಸಾಹಾರಿಗಳು ಪುರೋಡಾಶ ಯಾಗದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೇ ಮಾತ್ರ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ; ಬೇರೆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎಂದಿಗೂ ಅಲ್ಲ. ಆ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಜೂಜುಗಾರರು ಇಲ್ಲ, ಅಧಮ ಋಣಿಗಳು ಇಲ್ಲ, ಕಳ್ಳರೂ ಇಲ್ಲ.

Verse 57

पुत्रस्य पित्रोः पदयोः पूजनं देवपूजनम् । उपवासो व्रतं तीर्थं देवताराधनं परम्

ಪುತ್ರನಿಗೆ ತಂದೆ-ತಾಯಿಯ ಪಾದಪೂಜೆಯೇ ದೇವಪೂಜೆ. ಉಪವಾಸವೇ ಅವನ ವ್ರತ, ಅದೇ ಅವನ ತೀರ್ಥ, ಅದೇ ಪರಮ ದೇವಾರಾಧನೆ.

Verse 58

नारीणां भर्तृपद् योरर्चनं तद्वचःश्रुतिः । समर्चयंति सततमनुजा निजमग्रजम्

ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ಪತಿಯ ಪಾದಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಅವನ ವಚನಗಳನ್ನು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಕೇಳುವುದು (ಧರ್ಮ) ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರರು ಸದಾ ತಮ್ಮ ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರನನ್ನು ಗೌರವಿಸುತ್ತಾರೆ.

Verse 59

सपर्ययंति मुदिता भृत्याः स्वामिपदांबुजम् । हीनवर्णैरग्रवर्णो वर्ण्यते गुणगौरवैः

ಭೃತ್ಯರು ಹರ್ಷದಿಂದ ತಮ್ಮ ಸ್ವಾಮಿಯ ಪಾದಪದ್ಮಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೀನಸ್ಥಿತಿಯವರೂ ಗುಣಗಳ ಗಂಭೀರ ಗೌರವದಿಂದ ಉನ್ನತನನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸುತ್ತಾರೆ.

Verse 60

वरिवस्यंति भूयोपि त्रिकालं काशिदेवताः । सर्वत्र सर्वे विद्वांसः समर्च्यंते मनोरथैः

ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ, ದಿನದ ತ್ರಿಕಾಲದಲ್ಲೂ ಕಾಶೀದೇವತೆಗಳ ಭಕ್ತಿಪೂರ್ವಕ ಆರಾಧನೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೂ ಎಲ್ಲಾ ಪಂಡಿತರು ತಮ್ಮ ಮನೋರಥಾನುಸಾರ ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ ಸತ್ಕರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ.

Verse 61

विद्वद्भिश्च तपोनिष्ठास्तपोनिष्ठैर्जितेंद्रियाः । जितेंद्रियैर्ज्ञाननिष्ठा ज्ञानिभिः शिवयोगिनः

ಪಂಡಿತರಿಂದ ತಪೋನಿಷ್ಠರು ಪೋಷಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ; ತಪೋನಿಷ್ಠರಿಂದ ಇಂದ್ರಿಯಜಯಿಗಳು; ಇಂದ್ರಿಯಜಯಿಗಳಿಂದ ಜ್ಞಾನನಿಷ್ಠರು; ಜ್ಞಾನಿಗಳಿಂದ ಶಿವಯೋಗಿಗಳು ಗೌರವಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ.

Verse 62

मंत्रपूतं महार्हं च विधियुक्तं सुसंस्कृतम् । वाडवानां मुखाग्नौ च हूयतेऽहर्निशं हविः

ಮಂತ್ರಪೂತವಾದ, ಮಹಾರ್ಹವಾದ, ವಿಧಿಯುಕ್ತವಾಗಿ ಸುಸಂಸ್ಕೃತವಾದ ಹವಿಸ್ಸು ವಾಡವರ ಮುಖಾಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಅಹರ್ನಿಶ ಆಹುತಿಯಾಗಿ ಅರ್ಪಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.

Verse 63

वापीकूपतडागानामारामाणां पदेपदे । शुचिभिर्द्रव्यसंभारैः कर्तारो यत्र भूरिशः

ಎಲ್ಲಿ ಹೆಜ್ಜೆಹೆಜ್ಜೆಗೆ ವಾಪಿ, ಕೂಪ, ತಡಾಗ, ಆರಾಮಗಳ ನಿರ್ಮಾತೃಗಳು ಬಹಳರು ಇದ್ದಾರೆ; ಅವರು ಶುದ್ಧ ಹಾಗೂ ಸಮೃದ್ಧ ದ್ರವ್ಯಸಂಭಾರದಿಂದ ಸಜ್ಜಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

Verse 64

यद्राष्ट्रे हृष्टपुष्टाश्च दृश्यंते सर्वजातयः । अनिंद्यसेवा संपन्ना विनामृगयु सौनिकान्

ಯಾವ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಜಾತಿಗಳು ಹರ್ಷಿತರೂ ಪುಷ್ಟರೂ ಆಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಾರೋ, ನಿಂದಾರ್ಹವಲ್ಲದ ಸೇವಾವೃತ್ತಿಗಳಿಂದ ಸಂಪನ್ನರಾಗಿರುತ್ತಾರೋ, ಅಲ್ಲಿ ಬೇಟೆಗಾರರೂ ಕಸಾಯಿಗಳೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 65

इत्थं तस्य महीजानेः सर्वत्र शुचिवर्तिनः । उन्मिषंतोप्यनिमिषा मनाक्छिद्रं न लेभिरे

ಹೀಗೆ ಆ ಭೂಮಿಜ ರಾಜನ ಸುತ್ತ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಶುದ್ಧಾಚಾರದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವ ಜಾಗರೂಕ ರಕ್ಷಕರು, ಕಣ್ಣು ಮಿಟುಕಿಸಿದರೂ ಅನಿಮೇಷರಂತೆ ಎಚ್ಚರದಿಂದಿದ್ದು, ಅಲ್ಪಮಾತ್ರವೂ ಚಿದ್ರವನ್ನಾಗಲಿ ಅವಕಾಶವನ್ನಾಗಲಿ ಪಡೆಯಲಿಲ್ಲ।

Verse 67

गुरुरुवाच । संधिविग्रहयानास्ति सं श्रयं द्वैधभावनम् । यथा स राजा संवेत्ति न तथात्रापि कश्चन

ಗುರು ಹೇಳಿದರು—ಸಂಧಿ ಮತ್ತು ವಿಗ್ರಹ, ಯಾನ ಮತ್ತು ಆಸನ, ಆಶ್ರಯ ಪಡೆಯುವುದು ಹಾಗೂ ದ್ವೈಧನೀತಿ—ಇವೆಲ್ಲವನ್ನು ಆ ರಾಜನು ತಿಳಿದಂತೆ ಇಲ್ಲಿ ಮತ್ತಾರೂ ತಿಳಿಯರು।

Verse 68

अथोवाचामर गुरुर्देवानपचिकीर्षुकान् । तस्मिन्राजनि धर्मिष्ठे वरिष्ठे मंत्रवेदिषु

ನಂತರ ಅಮರರ ಗುರುವು, ಅವನಿಗೆ ವಿರೋಧವಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ಮಾಡಲು ಬಯಸಿದ ದೇವರನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಹೇಳಿದರು—ಆ ರಾಜನ ಕುರಿತು; ಅವನು ಪರಮ ಧರ್ಮಿಷ್ಠ, ಶ್ರೇಷ್ಠ, ಮತ್ತು ಮಂತ್ರವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ತಿಳಿದವರಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಗಣ್ಯನು।

Verse 69

तेन यद्यपि भूभर्त्रा भूमेर्देवा विवासिताः । तथापि भूरिशस्तत्र संत्यस्मत्पक्षपातिनः

ಆ ಭೂಭರ್ತನು ದೇವರನ್ನು ಭೂಮಿಯಿಂದ ಹೊರಹಾಕಿದರೂ ಸಹ, ಅಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಪಕ್ಷದ ಮೇಲೆ ಒಲವುಳ್ಳವರು, ನಮ್ಮ ಪರವಾಗಿರುವವರು ಬಹಳಿದ್ದಾರೆ।

Verse 70

कालो निमिषमात्रोपि यान्विना न सुखं व्रजेत् । अस्माकमपि तस्यापि संति ते तत्र मानिताः

ಅವರಿಲ್ಲದೆ ಒಂದು ನಿಮಿಷಮಾತ್ರವೂ ಕಾಲ ಸುಖವಾಗಿ ಸಾಗದು; ನಮ್ಮಿಗೂ ಅವನಿಗೂ, ಆವರೇ ಅಲ್ಲಿ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ।

Verse 71

अंतर्बहिश्चरा नित्यं सर्वविश्रंभ भूमयः । समागतेषु तेष्वत्र सर्वं नः सेत्स्यति प्रियम्

ಅವರು ನಿತ್ಯವೂ ಒಳಗೂ ಹೊರಗೂ ಸಂಚರಿಸುವವರು; ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಶ್ವಾಸಕ್ಕೆ ಆಧಾರಭೂಮಿಗಳು. ಅವರು ಇಲ್ಲಿ ಬಂದಾಗ ನಮ್ಮೆಲ್ಲ ಪ್ರಿಯಕಾರ್ಯಗಳು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಸಿದ್ಧವಾಗುವವು.

Verse 72

समाकर्ण्य च ते सर्वे त्रिदशा गीष्पतीरितम् । निर्णीतवंतस्तस्यार्थं तस्मादंतर्बहिश्चरान् । अभिनंद्याथ तं सर्वे प्रोचुरित्थं भवेदिति

ಗೀಷ್ಪತಿ (ಬೃಹಸ್ಪತಿ) ಹೇಳಿದ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು ಅದರ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸಿದರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅಂತರ್ಬಹಿಶ್ಚರರನ್ನು ಅಭಿನಂದಿಸಿ ಎಲ್ಲರೂ—‘ಹೀಗೆಯೇ ಆಗಲಿ’ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.

Verse 73

ततः शक्रः समाहूय वीतिहोत्रं पुरःस्थितम् । ऊचे मधुरया वाचा बहुमानपुरःसरम्

ಆಮೇಲೆ ಶಕ್ರ (ಇಂದ್ರ)ನು ತನ್ನ ಮುಂದೆ ನಿಂತಿದ್ದ ವೀತಿಹೋತ್ರನನ್ನು ಕರೆಯಿಸಿ, ಮಹಾ ಗೌರವದಿಂದ ಮಧುರ ವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದರು.

Verse 74

हव्यवाहन या मूर्तिस्तव तत्र प्रतिष्ठिता । तामुपासंहर क्षिप्रं विषयात्तस्य भूपतेः

‘ಹವ್ಯವಾಹನ (ಅಗ್ನಿ)ನೇ! ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿರುವ ನಿನ್ನ ರೂಪವನ್ನು ಆ ರಾಜನ ವಿಷಯ-ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಉಪಸಂಹರಿಸು.’

Verse 75

समागतायां तन्मूर्तौ सर्वानष्टाग्रयः प्रजाः । हव्यकव्यक्रियाशून्या विरजिष्यंति राजनि

ಆ ರೂಪವನ್ನು ಉಪಸಂಹರಿಸಿದಾಗ ಪ್ರಜೆಯಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕ್ರಮ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಹವ್ಯ-ಕವ್ಯ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಲ್ಲದೆ, ಆ ರಾಜನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ಮತ್ತು ಅವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಒಳಗಾಗುವರು.

Verse 76

प्रजासु च विरक्तासु राज्यकामदुघासु वै । कृच्छ्रेणोपार्जितोऽपार्थो राजशब्दो भविष्यति

ಪ್ರಜೆಗಳು ವಿರಕ್ತರಾದಾಗ—ರಾಜ್ಯವು ಕಾಮಧೇನುವಿನಂತೆ ಇಷ್ಟಫಲಗಳನ್ನು ನೀಡುವದಾದರೂ—ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು ಪಡೆದ ‘ರಾಜ’ ಎಂಬ ಪದವೂ ಅರ್ಥಹೀನವಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 77

प्रजानां रंजनाद्राजा येयं रूढिरुपार्जिता । तस्यां रूढ्यां प्रनष्टायां राज्यमेव विनंक्ष्यति

ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ರಂಜಿಸಿ ಪೋಷಿಸುವುದರಿಂದಲೇ ‘ರಾಜ’ ಎಂಬ ರೂಢಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ. ಆ ರೂಢಿ ನಾಶವಾದರೆ ರಾಜ್ಯವೇ ವಿನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 78

प्रजाविरहितो राजा कोशदुर्गबलादिभिः । समृद्धोप्यचिरान्नश्येत्कूलसंस्थ इव द्रुमः

ಪ್ರಜೆಗಳಿಲ್ಲದ ರಾಜನು, ಕೋಶ-ದುರ್ಗ-ಸೇನೆ ಮೊದಲಾದವುಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧನಾದರೂ, ಶೀಘ್ರವೇ ನಾಶವಾಗುತ್ತಾನೆ—ಕುಸಿಯುವ ನದಿತೀರದ ಮರದಂತೆ।

Verse 79

त्रिवर्गसाधनाहेतुः प्राक्प्रजैव महीपतेः । क्षीणवृत्त्यां प्रजायां वै त्रिवर्गः क्षीयते स्वयम्

ಮಹೀಪತಿಗೆ ತ್ರಿವರ್ಗಸಾಧನೆಗೆ ಮೊದಲ ಕಾರಣ ಪ್ರಜೆಗಳೇ. ಪ್ರಜೆಗಳ ಜೀವನೋಪಾಯ ಕ್ಷೀಣವಾದರೆ ಧರ್ಮ-ಅರ್ಥ-ಕಾಮ ಎಂಬ ತ್ರಿವರ್ಗವೂ ತಾನೇ ಕುಗ್ಗುತ್ತದೆ।

Verse 80

क्षीणे त्रिवर्गे संक्षीणा गतिर्लोकद्वयात्मिका

ತ್ರಿವರ್ಗ ಕ್ಷೀಣವಾದಾಗ, ಇಹಲೋಕ-ಪರಲೋಕ ಎರಡಕ್ಕೂ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮಾನವನ ಗತಿಯೂ ಕ್ಷೀಣವಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 81

इतींद्रवचनाद्वह्निरह्नाय क्षोणिमंडलात् । आचकर्ष निजां मूर्तिं योगमाया बलान्वितः

ಇಂದ್ರನ ವಚನದಂತೆ, ಯೋಗಮಾಯಾಬಲದಿಂದ ಸಮನ್ವಿತನಾದ ವಹ್ನಿಯು ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಭೂಮಂಡಲದಿಂದ ತನ್ನದೇ ರೂಪವನ್ನು ಎಳೆದು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡನು।

Verse 82

निन्ये न केवलं त्रेतां जाठराग्निमपि प्रभुः । वज्रिणो वचसा वह्निर्निजशक्तिसमन्वितम्

ವಜ್ರಧಾರಿ ಇಂದ್ರನ ವಚನದಿಂದ ಪ್ರಭುವಾದ ವಹ್ನಿಯು ಕೇವಲ ತ್ರೇತಾಗ್ನಿಯನ್ನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ತನ್ನ ಸ್ವಶಕ್ತಿಯೊಡನೆ ಜಠರಾಗ್ನಿಯನ್ನೂ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋದನು।

Verse 83

वह्नौ स्वर्लोकमापन्ने जाते मध्यंदिने नृपः । कृतमाध्याह्निकस्तूर्णं प्राविशद्भोज्यमंडपम्

ವಹ್ನಿ ಸ್ವರ್ಗಲೋಕಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದ ಮೇಲೆ ಮಧ್ಯಾಹ್ನವಾದಾಗ, ರಾಜನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಮಧ್ಯಾಹ್ನಿಕ ಕರ್ಮವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ ಭೋಜನಮಂಡಪಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು।

Verse 84

महानसाधिकृतयो वेपमानास्ततो मुहुः । क्षुधार्तमपि भूपालमिदं मंदं व्यजिज्ञपन्

ನಂತರ ರಾಜಮಹಾನಸದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮರುಮರು ನಡುಗುತ್ತಾ, ಹಸಿವಿನಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದ ರಾಜನಿಗೂ ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಮೃದುವಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದರು।

Verse 85

सूपकारा ऊचुः । अत्यहस्करतेजस्क प्रतापविजितानल । किंचिद्विज्ञप्तुकामाः स्मोप्यकांडेरणपंडित

ಸೂಪಕಾರರು ಹೇಳಿದರು—ಸೂರ್ಯನಿಗಿಂತಲೂ ಅಧಿಕ ತೇಜಸ್ವಿಯೇ! ಪ್ರತಾಪದಿಂದ ಅಗ್ನಿಯನ್ನೂ ಜಯಿಸಿದವನೇ! ಅಕಸ್ಮಾತ್ ವಿಪತ್ತು ನಿವಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ನಿಪುಣ ಪಂಡಿತನೇ! ನಾವು ಒಂದು ಸಣ್ಣ ವಿನಂತಿಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತೇವೆ।

Verse 86

यदि विश्रुणयेद्राजन्भवानभयदक्षिणाम् । तदा विज्ञापयिष्यामः प्रबद्धकरसंपुटाः

ಹೇ ರಾಜನೇ, ನೀವು ನಮ್ಮ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ನಮಗೆ ಅಭಯ-ರಕ್ಷಣೆಯ ದಕ್ಷಿಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿದರೆ, ನಾವು ಕರಸಂಪುಟ ಬಿಗಿದು ಕೈಜೋಡಿಸಿ ವಿನಯದಿಂದ ವಿಜ್ಞಾಪನೆ ಮಾಡುತ್ತೇವೆ.

Verse 87

भ्रूसंज्ञयाकृतादेशाः प्रशस्तास्येनभूभुजा । मृदु विज्ञापयांचक्रुः पाकशालाधिकारिणः

ರಾಜನ ಭ್ರೂಸಂಕೇತಮಾತ್ರದಿಂದ ಆದೇಶ ಪಡೆದು—ಅವನ ಪ್ರಶಸ್ತ ಮುಖದಿಂದ ಅನುಮೋದನೆ ಕಂಡು—ರಾಜಪಾಕಶಾಲೆಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮೃದುಸ್ವರದಲ್ಲಿ ವಿಜ್ಞಾಪನೆ ಮಾಡಿದರು.

Verse 88

न जानीमो वयं नाथ त्वत्प्रतापभयार्दितः । कुसृत्याथ कया विद्वान्नष्टो वैश्वानरः पुरात्

ಹೇ ನಾಥನೇ, ನಮಗೆ ತಿಳಿಯದು; ನಿಮ್ಮ ಪ್ರತಾಪಭಯದಿಂದ ನಾವು ಕಂಗೆಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ। ಯಾವ ಕುಸೃತ್ಯಮಾರ್ಗದಿಂದ ಅಥವಾ ಯಾವ ಕಾರಣದಿಂದ ನಗರದಲ್ಲಿದ್ದ ಜ್ಞಾನಿ ವೈಶ್ವಾನರ (ಪವಿತ್ರ ಅಗ್ನಿ) ಪುರಾತನದಿಂದಲೇ ನಷ್ಟವಾಯಿತು?

Verse 89

कृशानौ कृशतां प्राप्ते कथं पाकक्रिया भवेत् । तथापि सूर्यपाकेन सिद्धा पक्तिर्हि काचन

ಅಗ್ನಿಯೇ ಕ್ಷೀಣಗೊಂಡಾಗ ಪಾಕಕ್ರಿಯೆ ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ? ಆದರೂ ಸೂರ್ಯಪಾಕದಿಂದ ಯಾವುದೋ ಪಾಕವು ಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.

Verse 90

प्रभोरादेशमासाद्य तामिहैवानयामहे । मन्यामहे च भूजाने पक्तिरद्यतनी शुभा

ಪ್ರಭುವಿನ ಆದೇಶವನ್ನು ಪಡೆದು ಅದನ್ನು ಇಲ್ಲಿಯೇ ತಕ್ಷಣ ತರುತ್ತೇವೆ; ಮತ್ತು ಹೇ ಭೂಜನೇ, ಇಂದಿನ ಪಕ್ತಿ (ಭೋಜನ-ವ್ಯವಸ್ಥೆ) ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಶುಭವೆಂದು ನಾವು ಮನಗಾಣುತ್ತೇವೆ.

Verse 91

श्रुत्वांधसिकवाक्यं स महासत्त्वो महामतिः । नृपतिश्चिंतयामास देवानां वै कृतं त्विदम्

ಮೋಹಿತರಾದ ಜನರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಆ ಮಹಾತ್ಮ, ಮಹಾಮತಿ ರಾಜನು ಮನದಲ್ಲಿ ಚಿಂತಿಸಿದನು—“ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಇದು ದೇವತೆಗಳ ಕೃತ್ಯವೇ.”

Verse 92

क्षणं संशीलयंस्तत्र ददर्श तपसोबलात् । न केवलं जहौ गेहं हुतभुक्चौदरीर्दरीः

ಅಲ್ಲಿ ಕ್ಷಣಮಾತ್ರ ವಿಚಾರಿಸಿ ಅವನು ತಪೋಬಲದಿಂದ ಕಂಡನು—ಹುತಭುಕ್ ಅಗ್ನಿದೇವನು ಕೇವಲ ತನ್ನ ನಿವಾಸವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಲಿಲ್ಲ; ಉದರದ ಗುಹೆಗಳಂತಿರುವ ಅಂತರಂಗ ಕಂದರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ್ದಾನೆ.

Verse 93

अप्यहासीदितोलोकाज्जगाम च सुरालयम् । भवत्विह हि का हानिरस्माकं ज्वलने गतै

ನಿಜಕ್ಕೂ ಅವನು ಈ ಲೋಕವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಸುರಾಲಯಕ್ಕೆ ಹೋದನು. “ಹಾಗೇ ಆಗಲಿ; ನಾವು ಜ್ವಲನದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ್ದೇವೆ—ಇಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ಏನು ನಷ್ಟ?”

Verse 94

तेषामेवविचाराच्च हानिरेषा सुपर्वणाम् । तद्बलेन च किं राज्यं मयेदमुररीकृतम्

ಅವರದೇ ಯುಕ್ತಿ-ವಿಚಾರದಿಂದ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಈ ಹಾನಿ ಬಂದಿದೆ. ರಾಜ್ಯವು ಅವರ ಬಲದ ಮೇಲೆಯೇ ನಿಂತಿದ್ದರೆ, ನಾನು ಇದನ್ನು ನನ್ನ ರಾಜ್ಯವೆಂದು ಏಕೆ ಅಂಗೀಕರಿಸಿದೆ?

Verse 95

पितामहेन महतो गौरवात्प्रतिपादितम् । इति चिंतयतस्तस्य मध्यलोकशतक्रतोः

“ಮಹಾನ್ ಪಿತಾಮಹ ಬ್ರಹ್ಮನು ಗೌರವದಿಂದ ಇದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ನೀಡಿದ್ದನು.” ಹೀಗೆ ಮಧ್ಯಲೋಕದ ಅಧಿಪತಿ ಶತಕ್ರತು (ಇಂದ್ರ) ಚಿಂತಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ (ಕಥೆ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ).

Verse 96

पौराः समागता द्वारि सह जानपदैर्नरैः । द्वास्थेन चाज्ञया राज्ञस्ततस्तेंतः प्रवेशिताः

ಪೌರರು ಜನಪದದ ನರರೊಂದಿಗೆ ದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಸೇರಿದರು. ಬಳಿಕ ದ್ವಾರಪಾಲನು ರಾಜಾಜ್ಞೆಯಿಂದ ಅವರನ್ನು ಒಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಗೊಳಿಸಿದನು.

Verse 97

दत्त्वोपदं यथार्हं ते प्रणेमुः क्षोणिवज्रिणम् । केचित्संभाषिता राज्ञादरसोदरया गिरा

ಯಥಾರ್ಹವಾದ ಉಪಹಾರಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ ಅವರು ‘ಭೂಮಿವಜ್ರ’ನಾದ ರಾಜನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದರು. ಅವರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರೊಂದಿಗೆ ರಾಜನು ಸ्नेಹ-ಆದರಭರಿತ ವಚನಗಳಿಂದ ಸಂಭಾಷಿಸಿದನು.

Verse 98

केचिच्च समुदा दृष्ट्या केचिच्च करसंज्ञया । विसर्जिता सना राज्ञा बहुमानपुरःसरम्

ಕೆಲವರನ್ನು ರಾಜನು ಮೇಲೇಳಿದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ, ಇನ್ನೆಲವರನ್ನು ಕೈಸಂಕೇತದಿಂದ ವಿದಾಯಗೊಳಿಸಿದನು—ಬಹುಮಾನವನ್ನು ಮುಂಚಿಟ್ಟು.

Verse 99

तेजिरे भेजिरे सर्वे रत्नार्चिः परिसेविते । विजितामोदसंदोहे सुरानोकहसौरभैः । राज्ञः शतशलाकस्थच्छत्रस्यच्छाययाशुभे

ರತ್ನಪ್ರಭೆ ಮತ್ತು ದೀಪ್ತ ಅಲಂಕಾರಗಳ ನಡುವೆ ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ನಿಂತರು. ನೂರು ದಂಡಗಳ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ರಾಜಛತ್ರದ ಆ ಶುಭ ಛಾಯೆಯಲ್ಲಿ—ದೇವವೃಕ್ಷಗಳ ಸೌರಭವನ್ನೂ ಮೀರಿಸುವ ಸುಗಂಧದಿಂದ—ಅವರು ಹರ್ಷದಿಂದ ನಿಂತರು.

Verse 100

विशांपतिरथोवाच तन्मुखच्छाययेरितम् । विज्ञाय तदभिप्रायमलंभीत्या पुरौकसः

ಆಗ ಜನಪತಿಯಾದ ರಾಜನು ಅವರ ಮುಖಭಾವದ ಛಾಯೆಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾಗಿ ಮಾತನಾಡಿದನು. ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ತಿಳಿದು ಪೌರರು ಭಯರಹಿತರಾಗಿ ಕೇಳತೊಡಗಿದರು.

Verse 110

अस्मत्कुले मूलभूतो भास्करो मान्य एव नः । स तिष्ठतु सुखेनात्र यातायातं करोतु च

ನಮ್ಮ ಕುಲದ ಮೂಲಾಧಾರ ಭಾಸ್ಕರನೇ; ಅವನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಪೂಜ್ಯನು. ಅವನು ಇಲ್ಲಿ ಸುಖವಾಗಿ ವಾಸಿಸಲಿ ಮತ್ತು ಸ್ವೇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಆಗಮನ-ನಿರ್ಗಮನ ಮಾಡಲಿ.