Adhyaya 10

Verse 1

सूत उवाच । विचित्रं शिवनिर्माणं विचित्र शिवचेष्टितम् । विचित्रं शिवमाहात्म्यं विचित्रं शिवभाषितम्

ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು—ಶಿವನ ನಿರ್ಮಾಣವು ಅದ್ಭುತ, ಶಿವನ ಚೇಷ್ಟಿತವೂ ಅದ್ಭುತ; ಶಿವನ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವೂ ಅದ್ಭುತ, ಶಿವನ ಭಾಷಿತವೂ ಅದ್ಭುತ।

Verse 2

विचित्रं शिवभक्तानां चरितं पापनाशनम् । स्वर्गापवर्गयोः सत्यं साधनं तद्ब्रवीम्यहम्

ಶಿವಭಕ್ತರ ಚರಿತ್ರೆ ಅದ್ಭುತ; ಅದು ಪಾಪನಾಶಕ. ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೂ ಅಪವರ್ಗಕ್ಕೂ ಅದೇ ಸತ್ಯ ಸಾಧನವೆಂದು ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ।

Verse 3

अवंतीविषये कश्चिद्ब्राह्मणो मंदराह्वयः । बभूव विषयारामः स्त्रीजितो धनसंग्रही

ಅವಂತೀ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಮಂದರನೆಂಬ ಒಬ್ಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿದ್ದನು. ಅವನು ವಿಷಯಭೋಗಗಳಲ್ಲಿ ರಮಿಸಿ, ಸ್ತ್ರೀಯರ ವಶನಾಗಿ, ಧನಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತನಾದನು.

Verse 4

संध्यास्नापरित्यक्तो गंधमाल्यांबरप्रियः । कुस्त्रीसक्तः कुमार्गस्थो यथा पूर्वमजामिलः

ಅವನು ಸಂಧ್ಯಾವಂದನೆ ಮತ್ತು ಸ್ನಾನವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಸುಗಂಧ, ಪುಷ್ಪಮಾಲೆ, ಸುಂದರ ವಸ್ತ್ರಗಳಿಗೆ ಪ್ರಿಯನಾದನು. ಕುಸ್ತ್ರೀಯಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತನಾಗಿ ಕುಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಿಂತನು—ಹಿಂದಿನ ಅಜಾಮಿಲನಂತೆ.

Verse 5

स वेश्यां पिंगलां नाम रममाणो दिवानिशम् । तस्या एव गृहे नित्यमासीदविजितेंद्रियः

ಅವನು ಪಿಂಗಲಾ ಎಂಬ ವೇಶ್ಯೆಯೊಂದಿಗೆ ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ರಮಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಜಯಿಸದವನು ಆಗಿ, ಸದಾ ಅವಳ ಮನೆಯಲ್ಲೇ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.

Verse 6

कदाचित्सदने तस्यास्तस्मिन्निवसति द्विजे । ऋषभो नाम धर्मात्मा शिवयोगी समाययौ

ಒಮ್ಮೆ, ಆ ದ್ವಿಜನು ಅವಳ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ, ಋಷಭನೆಂಬ ಧರ್ಮಾತ್ಮ ಶಿವಯೋಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಆಗಮಿಸಿದನು.

Verse 7

तमागतमभिप्रेक्ष्य मत्वा स्वं पुण्यमूर्जितम् । सा वेश्या स च विप्रश्च पर्यपूजयतामुभौ

ಅವರ ಆಗಮನವನ್ನು ನೋಡಿ, ನಮ್ಮ ಪುಣ್ಯವು ವೃದ್ಧಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ, ಆ ವೇಶ್ಯೆಯೂ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೂ—ಇಬ್ಬರೂ—ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಅವರನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ ಸತ್ಕರಿಸಿದರು.

Verse 8

तमारोप्य महापीठे कंबलांबरसंभृते । प्रक्षाल्य चरणौ भक्त्या तज्जलं दधतुः शिरः

ಕಂಬಳ ಹಾಗೂ ವಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಸಜ್ಜಿತ ಮಹಾಪೀಠದ ಮೇಲೆ ಅವರನ್ನು ಆಸೀನಗೊಳಿಸಿ, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಅವರ ಪಾದಗಳನ್ನು ಪ್ರಕ್ಷಾಳಿಸಿ, ಆ ತೀರ್ಥಜಲವನ್ನು ಶಿರಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಧರಿಸಿದರು।

Verse 9

स्वागतार्घ्यनमस्कारैर्गंधपुष्पाक्षतादिभिः । उपचारैः समभ्यर्च्य भोजयामासतुर्मुदा

ಸ್ವಾಗತ, ಅರ್ಘ್ಯ, ನಮಸ್ಕಾರಗಳೊಂದಿಗೆ ಗಂಧ, ಪುಷ್ಪ, ಅಕ್ಷತಾದಿ ಉಪಚಾರಗಳಿಂದ ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ಅರ್ಚಿಸಿ, ಸಂತೋಷದಿಂದ ಅವರಿಗೆ ಭೋಜನ ಮಾಡಿಸಿದರು।

Verse 10

तं भुक्तवंतमाचांतं पर्यंके सुखसंस्तरे । उपवेश्य मुदा युक्तौ तांबूलं प्रत्ययच्छताम्

ಅವರು ಭೋಜನ ಮಾಡಿ ಆಚಮನ ಮಾಡಿದ ಬಳಿಕ, ಸುಖಕರ ಹಾಸಿಗೆಯಿರುವ ಪర్యಂಕದ ಮೇಲೆ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿ, ತಾಂಬೂಲವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದರು।

Verse 11

पादसंवाहनं भक्त्या कुर्वंतौ दैवचो दितौ । कल्पयित्वा तु शुश्रूषां प्रीणयामासतुश्चिरम्

ದೈವಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ನಡೆದವರಂತೆ, ಆ ಇಬ್ಬರೂ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪಾದಸಂವಾಹನ ಮಾಡುತ್ತಾ, ಶುಶ್ರೂಷೆಯನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಮಾಡಿ ಅವರನ್ನು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಸಂತೃಪ್ತಿಗೊಳಿಸಿದರು।

Verse 12

एवं समर्चितस्ताभ्यां शिवयोगी महाद्युतिः । अतिवाह्य निशामेकां ययौ प्रातस्तदादृतः

ಈ ರೀತಿ ಅವರಿಬ್ಬರಿಂದ ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮಹಾದ್ಯುತಿ ಶಿವಯೋಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ರಾತ್ರಿಯನ್ನು ಕಳೆದು, ಪ್ರಾತಃಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಹಾ ಆದರದಿಂದ ಹೊರಟನು।

Verse 13

एवं काले गतप्राये स विप्रो निधनं गतः । सा च वेश्या मृता काले ययौ कर्मार्जितां गतिम्

ಹೀಗೆ ಕಾಲವು ಸಮೀಪಿಸಿದಾಗ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ನಿಧನನಾದನು. ತಕ್ಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆ ವೇಶ್ಯೆಯೂ ಮರಣವನ್ನಪ್ಪಿ, ಇಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಕರ್ಮಾರ್ಜಿತ ಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು.

Verse 14

स विप्रः कर्मणा नीतो दशार्णधरणीपतेः । वज्रबाहुकुटुंबिन्याः सुमत्या गर्भमास्थितः

ಕರ್ಮವಶದಿಂದ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ದಶಾರ್ಣ ದೇಶಾಧಿಪತಿಯ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ನಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ವಜ್ರಬಾಹು ರಾಜನ ಕುಟುಂಬದ ಮುಖ್ಯ ರಾಣಿ ಸುಮತಿಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು.

Verse 15

तां ज्येष्ठपत्नीं नृपतेर्गर्भसंपदमाश्रिताम् । अवेक्ष्य तस्यै गरलं सपत्न्यश्छद्मना ददुः

ರಾಜನ ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಪತ್ನಿ ಗರ್ಭಸಂಪತ್ತಿನಿಂದ ವೃದ್ಧಿಯಾಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಸಪತ್ನಿಯರು ಅಸೂಯೆಯಿಂದ ಮೋಸವಾಗಿ ಅವಳಿಗೆ ವಿಷವನ್ನು ನೀಡಿದರು.

Verse 16

सा भुक्त्वा गरलं घोरं न मृता दैवयोगतः । क्लेशमेव परं प्राप मरणादतिदुःसहम्

ಅವಳು ಭಯಂಕರ ವಿಷವನ್ನು ಸೇವಿಸಿದರೂ ದೈವಯೋಗದಿಂದ ಮರಣವನ್ನಪ್ಪಲಿಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ ಮರಣಕ್ಕಿಂತಲೂ ಅತಿದುಃಸಹವಾದ ಪರಮ ಕ್ಲೇಶವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದಳು.

Verse 17

अथ काले समायाते पुत्रमे कमजीजनत् । क्लेशेन महता साध्वी पीडिता वरवर्णिनी

ನಂತರ ಕಾಲವು ಬಂದಾಗ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ವರ್ಣದ ಆ ಸಾಧ್ವಿ ಮಹಾಕ್ಲೇಶದಿಂದ ಪೀಡಿತಳಾಗಿದ್ದರೂ ಒಬ್ಬನೇ ಪುತ್ರನನ್ನು ಹೆತ್ತಳು.

Verse 18

स निर्दशो राजपुत्रः स्पृष्टपूर्वो गरेण यत् । तेनावाप महाक्लेशं क्रंदमानो दिवानिशम्

ಗರ್ಭದಲ್ಲಿಯೇ ವಿಷಸ್ಪರ್ಶವಾದುದರಿಂದ ಆ ನಿರ್ದೋಷ ರಾಜಕುಮಾರನು ಮಹಾಕ್ಲೇಶಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿ, ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಅಳುತ್ತಲೇ ಇದ್ದನು.

Verse 19

तस्य बालस्य माता च सर्वांगव्रणपीडिता । बभूवतुरतिक्लिष्टौ गरयोगप्रभावतः

ಆ ಮಗುವಿನ ತಾಯಿಯೂ ಸರ್ವಾಂಗದಲ್ಲಿ ವ್ರಣಗಳಿಂದ ಪೀಡಿತಳಾದಳು; ವಿಷಯೋಗದ ಪರಿಣಾಮದಿಂದ ತಾಯಿ-ಮಗ ಇಬ್ಬರೂ ಅತ್ಯಂತ ಕ್ಲಿಷ್ಟರಾದರು.

Verse 20

तौ राज्ञा च समानीतौ वैद्यैश्च कृतभेषजौ । न स्वास्थ्यमापतुर्यत्नैरनेकैर्योजितैरपि

ರಾಜನು ಅವರನ್ನು ಕರೆತಂದು ವೈದ್ಯರು ಔಷಧೋಪಚಾರ ಮಾಡಿದರೂ, ಅನೇಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳು ಹಾಗೂ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿದ್ದರೂ ಇಬ್ಬರೂ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯಲಿಲ್ಲ.

Verse 21

न रात्रौ लभते निद्रां सा राज्ञी विपुलव्यथा । स्वपुत्रस्य च दुःखेन दुःखिता नितरां कृशा

ಅತಿಯಾದ ವ್ಯಥೆಯಿಂದ ಬಳಲಿದ ರಾಣಿ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ನಿದ್ರೆ ಪಡೆಯಲಿಲ್ಲ; ಮಗನ ದುಃಖದಿಂದ ದುಃಖಿತಳಾಗಿ ಅವಳು ಅತ್ಯಂತ ಕೃಶಳಾದಳು.

Verse 22

नीत्वैवं कतिचिन्मासान्स राजा मातृपुत्रकौ । जीवंतौ च मृतप्रायौ विलोक्यात्मन्यचिंतयत्

ಇಂತೆ ಕೆಲವು ತಿಂಗಳುಗಳು ಕಳೆದ ಬಳಿಕ ರಾಜನು ತಾಯಿ-ಮಗನನ್ನು ಜೀವಂತವಾಗಿದ್ದರೂ ಮೃತಪ್ರಾಯರಾಗಿರುವಂತೆ ಕಂಡು, ಮನಸ್ಸಿನೊಳಗೆ ಆತುರದಿಂದ ಚಿಂತನೆ ಮಾಡಿದನು.

Verse 23

एतौ मे गृहिणीपुत्रौ निरयादागताविह । अश्रांतरोगौ क्रंदंतौ निद्राभंगविधायिनौ

ಇವರು ನನ್ನ ಗೃಹಿಣಿಯ ಈ ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರರು; ನರಕದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಅಶ್ರಾಂತ ರೋಗದಿಂದ ಪೀಡಿತರಾಗಿ ಅಳುತ್ತಾ ನನ್ನ ನಿದ್ರೆಯನ್ನು ಮರುಮರು ಭಂಗಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ.

Verse 24

अत्रोपायं करिष्यामि पापयोर्ध्रुवमेतयोः । मर्तुं वा जीवितुं वापि न क्षमौ पापभोगिनौ

ಇಲ್ಲಿ ನಾನು ಈ ಇಬ್ಬರು ಪಾಪಿಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಒಂದು ಉಪಾಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ. ಪಾಪಫಲವನ್ನು ಭೋಗಿಸುವ ಇವರು ಮರಣಕ್ಕೂ ಜೀವನಕ್ಕೂ ಯೋಗ್ಯರಲ್ಲ.

Verse 25

इत्थं विनिश्चित्य च भूमिपालः सक्तः सपत्नीषु तदात्मजेषु । आहूय सूतं निजदारपुत्रौ निर्वापयामास रथेन दूरम्

ಹೀಗೆ ನಿರ್ಧರಿಸಿ, ಸಹಪತ್ನಿಗಳು ಮತ್ತು ಅವರ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತನಾದ ರಾಜನು ಸೂತನನ್ನು ಕರೆಯಿಸಿ, ತನ್ನದೇ ಪತ್ನಿ ಮತ್ತು ಪುತ್ರನನ್ನು ರಥದಲ್ಲಿ ದೂರಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದು ತ್ಯಜಿಸಿಬಿಟ್ಟನು.

Verse 26

तौ सूतेन परित्यक्तौ कुत्रचिद्विजने वने । अवापतुः परां पीडां क्षुत्तृड्भ्यां भृशविह्वलौ

ಸೂತನು ಅವರನ್ನು ಎಲ್ಲೋ ನಿರ್ಜನವಾದ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ತ್ಯಜಿಸಿದಾಗ, ಹಸಿವು-ಬಾಯಾರಿಕೆಯಿಂದ ಬಹಳ ವ್ಯಾಕುಲರಾಗಿ ಅವರು ಪರಮ ಪೀಡೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದರು.

Verse 27

सोद्वहंती निजं बालं निपतंती पदे पदे । निःश्वसंती निजं कर्म निंदंती चकिता भृशम्

ತನ್ನ ಮಗುವನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಅವಳು ಹೆಜ್ಜೆ ಹೆಜ್ಜೆಗೆ ಬಿದ್ದುಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಳು; ನಿಟ್ಟುಸಿರು ಬಿಡುತ್ತಾ, ತನ್ನ ಕರ್ಮವನ್ನು ನಿಂದಿಸುತ್ತಾ, ಭಾರೀ ಭಯದಿಂದ ನಡುಗುತ್ತಿದ್ದಳು.

Verse 28

क्वचित्कंटकभिन्नांगी मुक्तकेशी भयातुरा । क्वचिद्व्याघ्रस्वनैर्भीता क्वचिद्व्यालैरनुद्रुता

ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮುಳ್ಳುಗಳಿಂದ ಅವಳ ಅಂಗಗಳು ಚಿದ್ರವಾಗಿ, ಭಯದಿಂದ ಕೂದಲು ಬಿಚ್ಚಿಕೊಂಡು ವ್ಯಾಕುಲಳಾದಳು; ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹುಲಿಗಳ ಗರ್ಜನೆಗೆ ಭೀತಳಾಗಿ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸರ್ಪಗಳು ಹಾಗೂ ಕ್ರೂರ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳು ಅವಳನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿದವು।

Verse 29

भर्त्स्यमाना पिशाचैश्च वेतालैर्ब्रह्मराक्षसैः । महागुल्मेषु धावंती भिन्नपादा क्षुराश्मभिः

ಪಿಶಾಚರು, ವೇತಾಳರು ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮರಾಕ್ಷಸರು ಅವಳನ್ನು ಭರ್ತ್ಸಿಸಿ ಕಾಡಿದಾಗ, ಅವಳು ದಟ್ಟ ಪೊದೆಗಳಲ್ಲಿ ಓಡಾಡಿದಳು; ಕ್ಷುರದಂತೆ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಕಲ್ಲುಗಳಿಂದ ಅವಳ ಪಾದಗಳು ಚೀರಿಕೊಂಡು ಗಾಯಗೊಂಡವು।

Verse 30

सैवं घोरे महारण्ये भ्रमंती नृपगे हिनी । दैवात्प्राप्ता वणिङ्मार्गं गोवाजिनरसेवितम्

ಹೀಗೆ ಭಯಾನಕ ಮಹಾರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಲೆದಾಡುತ್ತಿದ್ದ ರಾಜಪತ್ನಿ, ದೈವವಶಾತ್ ಗೋವುಗಳು, ಕುದುರೆಗಳು ಮತ್ತು ಜನರು ಸಂಚರಿಸುವ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ತಲುಪಿದಳು।

Verse 31

गच्छंती तेन मार्गेण सुदूरमतियत्नतः । ददर्श वैश्यनगरं वहुस्त्रीनरसेवितम्

ಆ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಬಹುದೂರ ಅತಿಯಾದ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಸಾಗುತ್ತಾ, ಅನೇಕ ಸ್ತ್ರೀ-ಪುರುಷರಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ಒಂದು ವೈಶ್ಯನಗರವನ್ನು ಅವಳು ಕಂಡಳು।

Verse 32

तस्य गोप्ता महावैश्यो नगरस्य महाजनः । अस्ति पद्माकरो नाम राजराज इवापरः

ಆ ನಗರದ ರಕ್ಷಕನು ಮಹಾವೈಶ್ಯನಾದ, ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಮಹಾಜನ—ಪದ್ಮಾಕರ ಎಂಬ ನಾಮಧೇಯದಿಂದ, ಮತ್ತೊಬ್ಬ ರಾಜಾಧಿರಾಜನಂತೆ ಇದ್ದನು।

Verse 33

तस्य वैश्यपतेः काचिद्गृहदासी नृपांगनाम् । आयांती दूरतो दृष्ट्वा तदंतिकमुपाययौ

ಆ ವೈಶ್ಯಪತಿಯ ಒಬ್ಬ ಗೃಹದಾಸಿ ದೂರದಿಂದ ರಾಜಪತ್ನಿ ಬರುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಎದುರಿಗೆ ಹೋಗಿ ಅವಳನ್ನು ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಕರೆತಂದಳು.

Verse 34

सा दासी नृपतेः कांतां सपुत्रां भृशपीडिताम् । स्वयं विदितवृत्तांता स्वामिने प्रत्यदर्शयत्

ಆ ದಾಸಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ತಿಳಿದವಳಾಗಿ, ಬಹಳ ಪೀಡಿತಳಾದ ರಾಜಕಾಂತೆಯನ್ನು ಅವಳ ಪುತ್ರನೊಡನೆ ತನ್ನ ಸ್ವಾಮಿಯ ಮುಂದೆ ಹಾಜರುಪಡಿಸಿದಳು.

Verse 35

स तां दृष्ट्वा विशां नाथो रुजार्त्तां क्लिष्टपुत्रकाम् । नीत्वा रहसि सुव्यक्तं तद्वृत्तांतमपृच्छत

ಅವಳನ್ನು ಕಂಡ ವೈಶ್ಯರ ನಾಯಕನು ಅವಳು ನೋವಿನಿಂದ ಪೀಡಿತಳಾಗಿ ಪುತ್ರಚಿಂತೆಯಿಂದ ಕಲುಷಿತಳಾಗಿರುವುದನ್ನು ತಿಳಿದು, ಅವಳನ್ನು ಏಕಾಂತಕ್ಕೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಕೇಳಿದನು.

Verse 36

तया निवेदिताशेषवृत्तांतः स वणिक्पतिः । अहोकष्टमिति ज्ञात्वा निशश्वास मुहुर्मुहुः

ಅವಳು ಸಂಪೂರ್ಣ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ತಿಳಿಸಿದ ಬಳಿಕ, ಆ ವಣಿಕ್‌ಪತಿ ಅದನ್ನು ಅರಿತು ‘ಅಹೋ, ಎಷ್ಟು ಕಷ್ಟ!’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾ ಮರುಮರು ನಿಟ್ಟುಸಿರು ಬಿಟ್ಟನು.

Verse 37

तामंतिके स्वगेहस्य संनिवेश्य रहोगृहे । वासोन्नपानशयनैर्मातृसाम्यमपूजयत्

ಅವಳನ್ನು ತನ್ನ ಮನೆಯ ಸಮೀಪದ ಗುಪ್ತ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿಸಿ, ವಸ್ತ್ರ, ಅನ್ನ, ಪಾನ ಮತ್ತು ಶಯನವನ್ನು ಒದಗಿಸಿ, ತಾಯಿಯಂತೆ ಗೌರವಿಸಿ ಸೇವಿಸಿದನು.

Verse 38

तस्मिन्गृहे नृपवधूर्निवसंती सुरक्षिता । व्रणयक्ष्मादिरोगाणां न शांतिं प्रत्यपद्यत

ಆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ವಾಸಿಸಿದ್ದರೂ ರಾಜವಧುವಿಗೆ ವ್ರಣ, ಯಕ್ಷ್ಮಾ ಮೊದಲಾದ ರೋಗಗಳಿಂದ ಶಾಂತಿ ದೊರಕಲಿಲ್ಲ; ಅವು ಶಮನವಾಗಲಿಲ್ಲ।

Verse 39

ततो दिनैः कतिपयैः स बालो व्रणपीडितः । विलंघितभिषक्सत्त्वो ममार च विधेर्वशात्

ನಂತರ ಕೆಲ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಆ ಬಾಲಕ ವ್ರಣಪೀಡೆಯಿಂದ ಕಲುಷಿತನಾಗಿ, ವೈದ್ಯರ ಪ್ರಯತ್ನ ಹಾಗೂ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಇದ್ದರೂ, ವಿಧಿಯ ವಶದಿಂದ ಮರಣವನ್ನಪ್ಪಿದನು।

Verse 40

मृते स्वतनये राज्ञी शोकेन महतावृता । मूर्च्छिता चापतद्भूमौ गजभग्नेव वल्लरी

ಸ್ವಂತ ಮಗನು ಮರಣಿಸಿದಾಗ ರಾಣಿ ಮಹಾಶೋಕದಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಳು; ಅವಳು ಮೂರ್ಚ್ಛಿತಳಾಗಿ ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದಳು, ಗಜದಿಂದ ಮುರಿದ ಬಳ್ಳಿಯಂತೆ।

Verse 41

दैवात्संज्ञामवाप्याथ वाष्पक्लिन्नपयोधरा । सांत्विताऽपि वणिक्स्त्रीभिर्विललाप सुदुःखिता

ದೈವಾತ್ ಅವಳು ಮತ್ತೆ ಸಂಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಡೆದಳು; ಅವಳ ಸ್ತನಗಳು ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ತೋಯ್ದಿದ್ದವು. ವಣಿಕಸ್ತ್ರೀಯರು ಸಾಂತ್ವನ ನೀಡಿದರೂ ಅವಳು ಗಾಢ ದುಃಖದಿಂದ ಅಳಲಾಡಿದಳು।

Verse 42

हा ताततात हा पुत्र हा मम प्राणरक्षक । हा राजकुलपूर्णेन्दो हा ममानंदवर्धन

“ಹಾ ತಾತಾ, ಹಾ ಪುತ್ರಾ! ಹಾ ನನ್ನ ಪ್ರಾಣರಕ್ಷಕ! ಹಾ ರಾಜಕುಲದ ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರ! ಹಾ ನನ್ನ ಆನಂದವರ್ಧಕ!”

Verse 43

इमामनाथां कृपणां त्वत्प्राणां त्यक्तवबांधवाम् । मातरं ते परित्यज्य क्व यातोऽसि नृपात्मज

ಓ ರಾಜಕುಮಾರನೇ! ನಿನ್ನನ್ನೇ ಪ್ರಾಣವಾಗಿ ಹೊಂದಿದ್ದ, ದೀನಳಾಗಿ ಅನಾಥಳಾಗಿ ಬಂಧುಹೀನಳಾಗಿ ಉಳಿದ ತಾಯಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ನೀನು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದೆಯೆ?

Verse 44

इत्येभिरुदितैर्वाक्यैः शोकचिंताविवर्धकैः । विलपंतीं मृतापत्यां को नु सांत्वयितुं क्षमः

ಇಂತಹ ಶೋಕಚಿಂತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾ, ಮೃತಸಂತಾನದ ತಾಯಿಯಾದ ಅವಳು ಅಳಲಾರಂಭಿಸಿದಳು; ಅವಳಿಗೆ ಸಾಂತ್ವನ ನೀಡಲು ಯಾರು ಸಮರ್ಥರು?

Verse 45

एतस्मिन्समये तस्या दुःखशोकचिकित्सकः । ऋषभः पूर्वमाख्यातः शिवयोगी समाययौ

ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವಳ ದುಃಖ-ಶೋಕಕ್ಕೆ ವೈದ್ಯನಂತೆ, ಹಿಂದೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟ ಶಿವಯೋಗಿ ಋಷಭನು ಅಲ್ಲಿ ಆಗಮಿಸಿದನು.

Verse 46

स योगी वैश्यनाथेन सार्घहस्तेन पूजितः । तस्याः सकाशमगमच्छोचन्त्या इदमब्रवीत्

ಆ ಯೋಗಿಯನ್ನು ವೈಶ್ಯನಾಥನು ಅಂಜಲಿ ಹಸ್ತದಿಂದ ಪೂಜಿಸಿದನು; ನಂತರ ಶೋಕಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಅವಳ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಇಂತೆಂದನು.

Verse 47

ऋषभ उवाच । अकस्मात्किमहो वत्से रोरवीषि विमूढधीः । को जातः कतमो लोके को मृतो वद सांप्रतम्

ಋಷಭನು ಹೇಳಿದನು—ವತ್ಸೆ! ಏಕೆ ಅಕಸ್ಮಾತ್ ಹೀಗೆ ಅಳಲುತ್ತೀಯೆ, ನಿನ್ನ ಬುದ್ಧಿ ಏಕೆ ಮೋಹಗೊಂಡಿದೆ? ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಯಾರು ಹುಟ್ಟಿದರು, ಯಾರು ಸತ್ತರು—ಈಗ ಹೇಳು.

Verse 48

अमी देहादयो भावास्तोयफेनसधर्मकाः । क्वचिद्भ्रांतिः क्वचिच्छांतिः स्थितिर्भवति वा पुनः

ಈ ದೇಹಾದಿ ಭಾವಗಳು ನೀರಿನ ನುರಿಯಂತಿವೆ—ಒಮ್ಮೆ ಅಶಾಂತಿ, ಒಮ್ಮೆ ಶಾಂತಿ; ಶಾಶ್ವತ ಸ್ಥಿತಿ ಎಲ್ಲಿದೆ?

Verse 49

अतोऽस्मिन्फेनसदृशे देहे पञ्चत्वमागते । शोकस्यानवकाशत्वान्न शोचंति विपश्चितः

ಆದುದರಿಂದ ಈ ನುರಿಯಂತ ದೇಹ ಪಂಚಭೂತಗಳಲ್ಲಿ ಲೀನವಾದಾಗ ಶೋಕಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ; ಹೀಗಾಗಿ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಶೋಕಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 50

गुणैर्भूतानि सृज्यंते भ्राम्यंते निजकर्मभिः । कालेनाथ विकृष्यंते वासनायां च शेरते

ಗುಣಗಳಿಂದ ಜೀವಿಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ, ತಮ್ಮ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಅಲೆದಾಡುತ್ತಾರೆ; ನಂತರ ಕಾಲವು ಅವರನ್ನು ಎಳೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತದೆ, ಅವರು ವಾಸನೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಂಧಿತರಾಗಿ ಮಲಗಿರುತ್ತಾರೆ.

Verse 51

माययोत्पत्तिमायांति गुणाः सत्त्वादयस्त्रयः । तैरेव देहा जायंते जातास्तल्लक्षणाश्रयाः

ಮಾಯೆಯಿಂದ ಸತ್ತ್ವಾದಿ ತ್ರಿಗುಣಗಳು ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತವೆ; ಅವುಗಳಿಂದಲೇ ದೇಹಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ, ಹುಟ್ಟಿದವರು ಆ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತಾರೆ.

Verse 52

देवत्वं यानि सत्त्वेन रजसा च मनुष्यताम् । तिर्यक्त्वं तमसा जंतुर्वासनानुगतोवशः

ಸತ್ತ್ವದಿಂದ ದೇವತ್ವ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ, ರಜಸದಿಂದ ಮಾನವತ್ವ; ತಮಸದಿಂದ ಜೀವ ತಿರ್ಯಗ್ಯೋನಿಗೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ—ವಾಸನೆಗಳ ಅನುಸರಣೆಯಲ್ಲಿ ಅಸಹಾಯನಾಗಿ.

Verse 53

संसारे वर्तमानेस्मिञ्जंतुः कर्मानुबन्धनात् । दुर्विभाव्यां गतिं याति सुखदुःखमयीं मुहुः

ಈ ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವ ಜೀವನು ಸ್ವಕರ್ಮಬಂಧನದಿಂದ ಪುನಃ ಪುನಃ ದುರ್ವಿಚಾರ್ಯವಾದ ಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಅದು ಸುಖದುಃಖಮಯವಾದುದು.

Verse 54

अपि कल्पायुषां तेषां देवानां तु विपर्ययः । अनेकामयबद्धानां का कथा नरदेहिनाम्

ಕಲ್ಪಾಯುಳ್ಳ ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ವಿಪರ್ಯಾಸ ಹಾಗೂ ಪತನ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ; ಹಾಗಾದರೆ ಅನೇಕ ರೋಗಬಂಧನದಲ್ಲಿರುವ ನರದೇಹಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಏನು ಹೇಳಬೇಕು!

Verse 55

केचिद्वदंति देहस्य कालमेव हि कारणम् । कर्म केचिद्गुणान्केचिद्देहः साधारणो ह्ययम्

ಕೆಲವರು ದೇಹಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಕಾಲವೇ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ; ಕೆಲವರು ಕರ್ಮ, ಕೆಲವರು ಗುಣಗಳು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ—ಆದರೆ ಈ ದೇಹವು ಇವೆಲ್ಲದರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಫಲವಾಗಿದೆ.

Verse 56

कालकर्मगुणाधानं पञ्चात्मकमिदं वपुः । जातं दृष्ट्वा न हृष्यंति न शोचंति मृतं बुधाः

ಕಾಲ, ಕರ್ಮ ಮತ್ತು ಗುಣಗಳ ಆಧಾರದಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಈ ದೇಹ ಪಂಚಾತ್ಮಕವಾಗಿದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಬುದ್ಧಿವಂತರು ಜನ್ಮವನ್ನು ನೋಡಿ ಹರ್ಷಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಮರಣವನ್ನು ನೋಡಿ ಶೋಕಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 57

अव्यक्ते जायते जंतुरव्यक्ते च प्रलीयते । मध्ये व्यक्तवदाभाति जलबुद्बुदसन्निभः

ಜೀವನು ಅವ್ಯಕ್ತದಿಂದ ಜನಿಸಿ ಅವ್ಯಕ್ತದಲ್ಲೇ ಲೀನವಾಗುತ್ತಾನೆ; ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ವ್ಯಕ್ತನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ—ನೀರಿನ ಬುಬ್ಬುಳದಂತೆ.

Verse 58

यदा गर्भगतो देही विनाशः कल्पितस्तदा । दैवाज्जीवति वा जातो म्रियते सहसैव वा

ದೇಹಧಾರಿ ಗರ್ಭಸ್ಥನಾಗಿರುವಾಗಲೇ ವಿನಾಶವೆಂದು ಕಲ್ಪಿಸಿದರೂ, ದೈವವಶಾತ್ ಅವನು ಬದುಕಬಹುದು; ಅಥವಾ ಜನಿಸಿದ ಮೇಲೆಯೂ ಸಹಸಾ ಮರಣಿಸಬಹುದು.

Verse 59

गर्भस्था एव नश्यंति जातमात्रास्तथा परे । क्वचिद्युवानो नश्यंति म्रियंते केपि वार्धके

ಕೆಲವರು ಗರ್ಭದಲ್ಲೇ ನಶಿಸುತ್ತಾರೆ, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಹುಟ್ಟಿದ ತಕ್ಷಣವೇ; ಕೆಲವರು ಯೌವನದಲ್ಲೇ ನಾಶವಾಗುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತ ಕೆಲವರು ವಾರ್ಧಕ್ಯದಲ್ಲೇ ಮರಣ ಹೊಂದುತ್ತಾರೆ.

Verse 60

यादृशं प्राक्तनं कर्म तादृशं विंदते वपुः । भुंक्ते तदनुरूपाणि सुखदुःखानि वै ह्यसौ

ಹಿಂದಿನ ಕರ್ಮ ಹೇಗಿದೆಯೋ ಹಾಗೆಯೇ ದೇಹವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಅದಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಅವನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಸುಖದುಃಖಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 61

मायानुभावेरितयोः पित्रोः सुरतसंभ्रमात् । देह उत्पद्यते कोपि पुंयोषित्क्लीबलक्षणः

ಮಾಯಾಬಲದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾದ ತಂದೆ-ತಾಯಿಯ ಸುರತಸಂಭ್ರಮದಿಂದ ಒಂದು ದೇಹವು ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ; ಅದರಲ್ಲಿ ಪುರುಷ, ಸ್ತ್ರೀ ಅಥವಾ ನಪುಂಸಕ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತವೆ.

Verse 62

आयुः सुखं च दुःख च पुण्यं पापं श्रुतं धनम् । ललाटे लिखितं धात्रा वहञ्जंतुः प्रजायते

ಆಯುಷ್ಯ, ಸುಖ-ದುಃಖ, ಪುಣ್ಯ-ಪಾಪ, ವಿದ್ಯೆ-ಧನ—ಧಾತ್ರನು ಲಲಾಟದಲ್ಲಿ ಬರೆದಿರುವುದನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡೇ ಜೀವನು ಜನ್ಮ ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ.

Verse 63

कर्मणामविलंघ्यत्वात्कालस्याप्यनतिक्रमात् । अनित्यत्वाच्च भावानां न शोकं कर्तुमर्हसि

ಕರ್ಮಫಲವನ್ನು ಲಂಘಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಕಾಲವನ್ನೂ ಮೀರಲಾಗದು; ಎಲ್ಲ ಭಾವಗಳೂ ಅನಿತ್ಯ—ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ಶೋಕಿಸಬಾರದು।

Verse 64

क्व स्वप्ने नियतं स्थैर्यमिंद्रजाले क्व सत्यता । क्व नित्यता शरन्मेघे क्व शश्वत्त्वं कलेवरे

ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿದೆ ನಿಶ್ಚಿತ ಸ್ಥೈರ್ಯ? ಇಂದ್ರಜಾಲದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿದೆ ಸತ್ಯತೆ? ಶರದೃತುವಿನ ಮೇಘದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿದೆ ನಿತ್ಯತೆ? ದೇಹದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿದೆ ಶಾಶ್ವತತೆ?

Verse 65

तव जन्मान्यतीतानि शतकोट्ययुतानि च । अजानंत्याः परं तत्त्वं संप्राप्तोऽयं महाश्रमः

ನಿನ್ನ ಶತಕೋಟಿ-ಅಯುತಗಳಷ್ಟು ಅನೇಕ ಜನ್ಮಗಳು ಕಳೆದಿವೆ; ಪರಮತತ್ತ್ವವನ್ನು ಅರಿಯದೆ ಇರುವುದರಿಂದಲೇ ಈ ಮಹಾಶ್ರಮ/ಕ್ಲೇಶ ನಿನಗೆ ಬಂದಿತು।

Verse 66

कस्यकस्यासि तनया जननी कस्यकस्य वा । कस्यकस्यासि गृहिणी भवकोटिषु वर्त्तिनी

ಕೋಟಿ ಕೋಟಿ ಭವಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಿದ ನೀನು—ಯಾರ ಮಗಳಾಗಿದ್ದೆ? ಯಾರ ತಾಯಿಯಾಗಿದ್ದೆ? ಯಾರ ಗೃಹಿಣಿ (ಪತ್ನಿ) ಆಗಿದ್ದೆ?

Verse 67

पञ्चभूतात्मको देहस्त्वगसृङ्मांसबन्धनः । मेदोमज्जास्थिनिचितो विण्मूत्रश्लेष्मभाजनम्

ಈ ದೇಹ ಪಂಚಭೂತಮಯ; ಚರ್ಮ, ರಕ್ತ, ಮಾಂಸಗಳಿಂದ ಬಂಧಿತ; ಮೇದ, ಮಜ್ಜೆ, ಅಸ್ಥಿಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ; ಮಲ, ಮೂತ್ರ, ಶ್ಲೇಷ್ಮಗಳ ಪಾತ್ರ.

Verse 68

शरीरांतरमप्येतन्निजदेहोद्भवं मलम् । मत्त्वा स्वतनयं मूढे मा शोकं कर्तुमर्हसि

ಈ ‘ಇನ್ನೊಂದು ದೇಹ’ವೂ ತನ್ನದೇ ದೇಹದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಮಲಮಾತ್ರ. ಇದನ್ನು ತನ್ನ ಮಗನೆಂದು ಭಾವಿಸಿ, ಓ ಮೋಹಿತನೇ, ಶೋಕಿಸುವುದು ನಿನಗೆ ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲ.

Verse 69

यदि नाम जनः कश्चिन्मृत्युं तरति यत्नतः । कथं तर्हि विपद्येरन्सर्वे पूर्वे विपश्चितः

ಯತ್ನಮಾತ್ರದಿಂದ ಯಾರಾದರೂ ಮರಣವನ್ನು ದಾಟಬಹುದಾದರೆ, ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದ ಎಲ್ಲ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹೇಗೆ ನಾಶವಾಗುತ್ತಿದ್ದರು?

Verse 70

तपसा विद्यया बुद्ध्या मन्त्रौषधिरसायनैः । अतियाति परं मृत्युं न कश्चिदपि पंडितः

ತಪಸ್ಸು, ವಿದ್ಯೆ, ಬುದ್ಧಿ, ಮಂತ್ರ, ಔಷಧಿ ಅಥವಾ ರಸಾಯನ—ಇವುಗಳಿಂದ ಯಾವ ಪಂಡಿತನೂ ಮರಣವನ್ನು ಮೀರಿ ಹೋಗಲಾರನು.

Verse 71

एकस्याद्य मृतिर्जंतोः श्वश्चान्यस्य वरानने । तस्मादनित्यावयवे न त्वं शोचितुमर्हसि

ಒಬ್ಬ ಜೀವಿಗೆ ಮರಣ ಇಂದು, ಮತ್ತೊಬ್ಬನಿಗೆ ನಾಳೆ, ಓ ಸುಂದರಮುಖಿಯೇ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅನಿತ್ಯ ಅಂಗಗಳಿಂದಾದ ಈ ದೇಹಕ್ಕಾಗಿ ನೀನು ಶೋಕಿಸಬಾರದು.

Verse 72

नित्यं सन्निहितो मृत्युः किं सुखं वद देहिनाम् । व्याघ्रे पुरः स्थिते ग्रासः पशूनां किं नु रोचते

ಮರಣವು ಸದಾ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವಾಗ, ದೇಹಧಾರಿಗಳಿಗೆ ಸುಖವೇನು—ಹೇಳು. ಮುಂದೆ ಹುಲಿ ನಿಂತಿರುವಾಗ ಪಶುಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಗ್ರಾಸವೇನು ರುಚಿಸುವುದು?

Verse 73

अतो जन्मजरां जेतुं यदीच्छसि वरानने । शरणं व्रज सर्वेशं मृत्युंजयमुमापतिम्

ಆದುದರಿಂದ, ಓ ಸುಮುಖಿಯೇ! ಜನ್ಮವೂ ಜರೆಯೂ ಜಯಿಸಬೇಕೆಂದಿದ್ದರೆ, ಸರ್ವೇಶ್ವರನಾದ ಮೃತ್ಯುಂಜಯ, ಉಮಾಪತಿ ಶಿವನ ಶರಣು ಸೇರು।

Verse 74

तावन्मृत्युभयं घोरं तावज्जन्मजराभयम् । यावन्नो याति शरणं देही शिवपदांबुजम्

ದೇಹಧಾರಿ ಶಿವನ ಪಾದಪದ್ಮಗಳ ಶರಣಿಗೆ ಹೋಗದಿರುವವರೆಗೆ, ಭೀಕರ ಮೃತ್ಯುಭಯವೂ ಜನ್ಮ-ಜರಾಭಯವೂ ಉಳಿಯುತ್ತವೆ।

Verse 75

अनुभूयेह दुःखानि संसारे भृशदारुणे । मनो यदा वियुज्येत तदा ध्येयो महेश्वरः

ಅತಿದಾರುಣವಾದ ಈ ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ದುಃಖಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ, ಮನಸ್ಸು ವೈರಾಗ್ಯದಿಂದ ದೂರವಾದಾಗ, ಆಗ ಮಹೇಶ್ವರನ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡಬೇಕು।

Verse 76

मनसा पिबतः पुंसः शिवध्यानरसामृतम् । भूयस्तृष्णा न जायेत संसारविषयासवे

ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಶಿವಧ್ಯಾನದ ರಸಾಮೃತವನ್ನು ಪಾನಮಾಡುವ ಪುರುಷನಿಗೆ, ಸಂಸಾರ ವಿಷಯಗಳ ಮದಿರಾಸವದ ಮೇಲೆ ಮತ್ತೆ ತೃಷ್ಣೆ ಹುಟ್ಟದು।

Verse 77

विमुक्तं सर्वसंगैश्च मनो वैराग्ययंत्रितम् । यदा शिवपदे मग्नं तदा नास्ति पुनर्भवः

ಮನಸ್ಸು ಎಲ್ಲ ಸಂಗಗಳಿಂದ ವಿಮುಕ್ತವಾಗಿ, ವೈರಾಗ್ಯದಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿತವಾಗಿ, ಶಿವಪದದಲ್ಲಿ ಮಗ್ನವಾದಾಗ, ಆಗ ಪುನರ್ಜನ್ಮವಿಲ್ಲ।

Verse 78

तस्मादिदं मनो भद्रे शिवध्यानैकसाधनम् । शोकमोहसमाविष्टं मा कुरुष्व शिवं भज

ಆದ್ದರಿಂದ ಎಲೈ ಮಂಗಳೆಯೇ, ಶಿವಧ್ಯಾನಕ್ಕೆ ಏಕೈಕ ಸಾಧನವಾಗಿರುವ ಈ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಶೋಕ ಮತ್ತು ಮೋಹಗಳಿಂದ ಆವರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಿಡಬೇಡ. ಶಿವನನ್ನು ಭಜಿಸು.

Verse 79

सूत उवाच । इत्थं सानुनयं राज्ञी बोधिता शिवयोगिना । प्रत्याचष्ट गुरोस्तस्य प्रणम्य चरणां बुजम्

ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು - ಆ ಶಿವಯೋಗಿಯಿಂದ ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಸಾಂತ್ವನಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಬೋಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ರಾಣಿಯು, ತನ್ನ ಗುರುವಿನ ಪಾದಕಮಲಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಉತ್ತರಿಸಿದಳು.

Verse 80

राज्ञ्युवाच । भगवन्मृतपुत्रायास्त्यक्तायाः प्रियबन्धुभिः । महारोगातुराया मे का गतिर्मरणं विना

ರಾಣಿ ಹೇಳಿದಳು - ಹೇ ಭಗವಂತನೇ, ಮಗನನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡವಳು, ಪ್ರಿಯ ಬಂಧುಗಳಿಂದ ತ್ಯಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟವಳು ಮತ್ತು ಮಹಾರೋಗದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವವಳು ಆದ ನನಗೆ ಮರಣವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆ ಯಾವ ಗತಿಯಿದೆ?

Verse 81

अतोऽहं मर्तुमिच्छामि सहैव शिशुनाऽमुना । कृतार्थाहं यदद्य त्वामपश्यं मरणोन्मुखी

ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಈ ಮಗುವಿನೊಂದಿಗೆ ಸಾಯಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ. ಮರಣದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಇಂದು ನಿಮ್ಮನ್ನು ಕಂಡಿದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಕೃತಾರ್ಥಳಾಗಿದ್ದೇನೆ.

Verse 82

सूत उवाच । इति तस्या वचः श्रुत्वा शिवयोगी दयानिधिः । पूर्वोपकारं संस्मृत्य मृतस्यांतिकमाययौ

ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು - ಅವಳ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ, ದಯಾಸಾಗರನಾದ ಆ ಶಿವಯೋಗಿಯು ಹಿಂದಿನ ಉಪಕಾರವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿಕೊಂಡು ಮೃತ ಬಾಲಕನ ಹತ್ತಿರ ಬಂದನು.

Verse 83

स तदा भस्म संगृह्य शिवमन्त्राभिमंत्रितम् । विदीर्णे तन्मुखे क्षिप्त्वा मृतं प्राणैरयोजयत्

ಆಗ ಅವನು ಶಿವಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಅಭಿಮಂತ್ರಿತವಾದ ಪವಿತ್ರ ಭಸ್ಮವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ, ತೆರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಆ ಮಗುವಿನ ಬಾಯಿಗೆ ಹಾಕಿ, ಮೃತದೇಹವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಪ್ರಾಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಿದನು।

Verse 84

स बालः संगतः प्राणैः शनैरुन्मील्य लोचने । प्राप्तपूर्वेन्द्रियबलो रुरोद स्तन्यकांक्षया

ಆ ಮಗು ಪ್ರಾಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಪುನಃ ಸೇರಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ತೆರೆದು, ಹಿಂದಿನ ಇಂದ್ರಿಯಬಲವನ್ನು ಪಡೆದು, ಹಾಲಿನ ಆಸೆಯಿಂದ ಅತ್ತಿತು।

Verse 85

मृतस्य पुनरुत्थानं वीक्ष्य बालस्य विस्मिताः । जना मुमुदिरे सर्वे नगरेषु पुरोगमाः

ಮೃತ ಮಗುವು ಮತ್ತೆ ಎದ್ದುದನ್ನು ನೋಡಿ ಎಲ್ಲರೂ ಆಶ್ಚರ್ಯಗೊಂಡರು; ಪಟ್ಟಣಗಳ ಮುಂಚೂಣಿ ನಾಗರಿಕರು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹರ್ಷದಿಂದ ಉಲ್ಲಾಸಿಸಿದರು।

Verse 86

अथानंदभरा राज्ञी विह्वलोन्मत्तलोचना । जग्राह तनयं शीघ्रं बाष्पव्याकुललोचना

ನಂತರ ಆನಂದದಿಂದ ತುಂಬಿದ ರಾಣಿ, ಭಾವೋದ್ರೇಕದಿಂದ ಅಸ್ಥಿರ-ಉನ್ಮತ್ತ ಕಣ್ಣುಗಳೊಂದಿಗೆ, ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ಮಸುಕಾದ ದೃಷ್ಟಿಯುಳ್ಳವಳಾಗಿ, ತಕ್ಷಣ ತನ್ನ ಮಗನನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಳು।

Verse 87

उपगुह्य तदा तन्वी परमानंदनिर्वृता । न वेदात्मानमन्यं वा सुषुप्तेव परिश्रमात्

ಆಗ ಸೊಗಸಾದ ದೇಹದ ರಾಣಿ ಅವನನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡು ಪರಮಾನಂದದಲ್ಲಿ ತೃಪ್ತಳಾದಳು; ಶ್ರಮದಿಂದ ನಿದ್ರಿಸಿದವಳಂತೆ, ಅವಳಿಗೆ ತನ್ನ ಅರಿವೂ ಇಲ್ಲ, ಮತ್ತಾವುದರ ಅರಿವೂ ಇಲ್ಲ।

Verse 88

पुनश्च ऋषभो योगी तयोर्मातृकुमारयोः । विषव्रणयुतं देहं भस्मनैव परामृशत्

ಮತ್ತೆ ಯೋಗಿ ಋಷಭನು ತಾಯಿ ಮತ್ತು ಬಾಲಕನ ವಿಷವ್ರಣಯುಕ್ತ ದೇಹಗಳನ್ನು ಅದೇ ಭಸ್ಮದಿಂದ ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದನು।

Verse 89

तौ च तद्भस्मना स्पृष्टौ प्राप्तदिव्यकलेवरौ । देवानां सदृशं रूपं दधतुः कांतिभूषितम्

ಆ ಭಸ್ಮಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಅವರು ಇಬ್ಬರೂ ದಿವ್ಯಕಲೆವರವನ್ನು ಪಡೆದು, ದೇವರಂತೆ ಕాంతಿಯಿಂದ ಅಲಂಕರಿತ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದರು।

Verse 90

संप्राप्ते त्रिदिवैश्वर्ये यत्सुखं पुण्यकर्मणाम् । तस्माच्छतगुणं प्राप सा राज्ञी सुखमुत्तमम्

ತ್ರಿದಿವೈಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದ ಪುಣ್ಯಕರ್ಮಿಗಳಿಗಿರುವ ಸುಖಕ್ಕಿಂತ ಶತಗುಣ ಹೆಚ್ಚಾದ ಪರಮಸುಖವನ್ನು ಆ ರಾಣಿ ಪಡೆದಳು।

Verse 91

तां पादयोर्निपतितामृषभः प्रेमविह्वलः । उत्थाप्याश्वासयामास दुःखैर्मुक्तामुवाच ह

ಅವಳು ಅವರ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಾಗ, ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲನಾದ ಋಷಭನು ಅವಳನ್ನು ಎತ್ತಿ ಸಾಂತ್ವನ ನೀಡಿದನು; ದುಃಖಮುಕ್ತಳಾದ ಅವಳಿಗೆ ನಂತರ ಮಾತಾಡಿದನು।

Verse 92

अयि वत्से महाराज्ञि जीवत्वं शाश्वतीः समाः । यावज्जीवसि लोकेस्मिन्न तावत्प्राप्स्यसे जराम्

“ಓ ವತ್ಸೆ, ಮಹಾರಾಣೀ! ನೀನು ಶಾಶ್ವತ ವರ್ಷಗಳು ಜೀವಿಸು. ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ನೀನು ಜೀವಿಸುವವರೆಗೆ ಜರೆಯು ನಿನ್ನನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸುವುದಿಲ್ಲ.”

Verse 93

एष ते तनयः साध्वि भद्रायुरिति नामतः । ख्यातिं यास्यति लोकेषु निजं राज्यमवाप्स्यति

ಹೇ ಸಾಧ್ವಿ! ಇವನು ನಿನ್ನ ಪುತ್ರನು; ನಾಮದಿಂದ ಭದ್ರಾಯು. ಇವನು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಕೀರ್ತಿ ಪಡೆಯುವನು ಮತ್ತು ತನ್ನ ನ್ಯಾಯ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪುನಃ ಪಡೆಯುವನು.

Verse 94

अस्य वैश्यस्य सदने तावत्तिष्ठ शुचिस्मिते । यावदेष कुमारस्ते प्राप्तविद्यो भविष्यति

ಹೇ ಶುಚಿಸ್ಮಿತೆ! ಈ ವೈಶ್ಯನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟರವರೆಗೆ ತಂಗಿರು; ನಿನ್ನ ಈ ಕುಮಾರನು ವಿದ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಹೊಂದುವವರೆಗೆ.

Verse 95

सूत उवाच । इति तामृषभो योगी तं च राजकुमारकम् । संजीव्य भस्मवीर्येण ययौ देशान्यथेप्सितान्

ಸೂತನು ಹೇಳಿದರು—ಇಂತೆಂದು ಹೇಳಿ ಯೋಗಿ ಋಷಭನು ಪವಿತ್ರ ಭಸ್ಮದ ವೀರ್ಯದಿಂದ ಆ ರಾಜಕುಮಾರನನ್ನು ಪುನರ್ಜೀವನಗೊಳಿಸಿ, ತಾನು ಬಯಸಿದ ದೇಶಗಳಿಗೆ ತೆರಳಿದನು.