Nāgeśa-jyotirliṅga-prādurbhāvaḥ — The Manifestation of the Nāgeśa Jyotirliṅga
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಸೂತನು ನಾಗೇಶ ಎಂಬ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗವು ಪ್ರಕಾಶರೂಪವಾಗಿ ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸುವ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಪಾರ್ವತಿಯ ವರಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಬಲಿಷ್ಠಳಾದ ರಾಕ್ಷಸಿ ದಾರುಕಾ ಮತ್ತು ಅವಳ ಪತಿ ದಾರುಕ ಯಜ್ಞಧ್ವಂಸ ಮಾಡಿ ಧರ್ಮವನ್ನು ಅಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿ ಭೀಕರ ದೌರ್ಜನ್ಯ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಶಕ್ತಿಕೇಂದ್ರ ಪಶ್ಚಿಮ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿನ ಸಮೃದ್ಧ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಇರುವುದಾಗಿ, ಯೋಜನಗಳ ಪ್ರಮಾಣದೊಂದಿಗೆ ಪವಿತ್ರ ಭೂಗೋಳ ವಿವರಣೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಪೀಡಿತ ಜೀವಿಗಳು ಎಲ್ಲರೂ ಸೇರಿ ಔರ್ವ ಮುನಿಯ ಶರಣಿಗೆ ಹೋಗಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಬೇಡುತ್ತಾರೆ; ಬೇರೆಡೆ ಅಭಯವಿಲ್ಲವೆಂದು ವಿನಂತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಧರ್ಮ ಉಂಟಾದಾಗ ಉನ್ನತ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಹುಡುಕಬೇಕೆಂಬ ಪುರಾಣಾರ್ಥ, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಶಿವನು ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿ ಲೋಕಧರ್ಮವನ್ನು ಪುನಃ ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದಾಗಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच । अथातः संप्रवक्ष्यामि नागेशाख्यं परात्मनः । ज्योतीरूपं यथा जातं परमं लिंगमुत्तमम्
ಸೂತನು ಹೇಳಿದರು—ಇದೀಗ ಪರಮಾತ್ಮನ ‘ನಾಗೇಶ’ ಎಂಬ ಪ್ರಕಟನೆನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ; ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪರಮ ಲಿಂಗವು ಜ್ಯೋತಿರೂಪವಾಗಿ ಹೇಗೆ ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ।
Verse 2
दारुका राक्षसी काचित्पार्वती वरदर्पिता । दारुकश्च पतिस्तस्या बभूव बलवत्तरः
ದಾರುಕಾ ಎಂಬ ಒಬ್ಬ ರಾಕ್ಷಸಿ ಇದ್ದಳು; ಪಾರ್ವತಿಯ ವರಪ್ರಸಾದದಿಂದ ಅವಳು ದರ್ಪಿತಳಾದಳು. ಅವಳ ಪತಿ ದಾರುಕನೂ ಅತಿಬಲವಂತನಾದನು.
Verse 3
बहुभी राक्षसैस्तत्र चकार कदनं सताम् । यज्ञध्वंसं च लोकानां धर्मध्वंसं तदाकरोत्
ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ಅನೇಕ ರಾಕ್ಷಸರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಸಜ್ಜನರ ಮೇಲೆ ಸಂಹಾರ ನಡೆಸಿದನು; ಜನರ ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ಧ್ವಂಸಮಾಡಿ, ಆ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಧರ್ಮವನ್ನೂ ನಾಶಪಡಿಸಿದನು.
Verse 4
पश्चिमे सागरे तस्य वनं सर्वसमृद्धिमत् । योजनानां षोडशभिर्विस्तृतं सर्वतो दिशम्
ಪಶ್ಚಿಮ ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಆ ಪುಣ್ಯಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಒಂದು ವನವಿತ್ತು; ಅದು ಸರ್ವಸಮೃದ್ಧಿಯಿಂದ ತುಂಬಿತ್ತು; ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲೂ ಹದಿನಾರು ಯೋಜನಗಳಷ್ಟು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿತ್ತು.
Verse 5
दारुका स्वविलासार्थं यत्र गच्छति तद्वनम् । भूम्या च तरुभिस्तत्र सर्वोपकरणैर्युतम्
ದಾರುಕಾ ತನ್ನ ವಿನೋದಾರ್ಥವಾಗಿ ಹೋಗುವ ಆ ವನವು ಸರ್ವ ರೀತಿಯಿಂದಲೂ ಸಜ್ಜಿತವಾಗಿತ್ತು—ಸಾರವತ್ತಾದ ಭೂಮಿ, ಮರಗಳು ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲ ಅಗತ್ಯ ಉಪಕರಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು.
Verse 6
दारुकायै ददौ देवी तद्वनस्यावलोकनम् । प्रयाति तद्वनं सा हि पत्या सह यदृच्छया
ದೇವಿಯು ದಾರುಕೆಗೆ ಆ ಪುಣ್ಯವನದ ದರ್ಶನವನ್ನು (ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನವನ್ನು) ನೀಡಿದಳು; ನಂತರ ದೈವಯೋಗದಿಂದ ಅವಳು ಪತಿಯೊಡನೆ ಅದೇ ವನಕ್ಕೆ ಹೊರಟಳು.
Verse 7
तत्र स्थित्वा तदा सोपि सर्वेषां च भयं ददौ । दारुको राक्षसः पत्न्या तया दारुकया सह
ಅಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ ಅವನೂ ಆಗ ಎಲ್ಲರಲ್ಲೂ ಭಯವನ್ನು ಹರಡಿದನು. ಆ ರಾಕ್ಷಸ ದಾರುಕನು ತನ್ನ ಪತ್ನಿ ದಾರುಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದನು.
Verse 8
ते सर्वे पीडिता लोका और्वस्य शरणं ययुः । नत्वा प्रीत्या विशेषेण तमूचुर्नतमस्तकाः
ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ಪೀಡಿತರಾಗಿ ಔರ್ವನ ಶರಣಿಗೆ ಹೋದರು. ವಿಶೇಷ ಪ್ರೀತಿ-ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ತಲೆಬಾಗಿಸಿ ಅವನಿಗೆ ವಿನಂತಿಸಿದರು।
Verse 9
लोका ऊचुः । महर्षे शरणं देहि नो चेद्दुष्टैश्च मारिताः । सर्वं कर्तुं समर्थोसि तेजसा दीप्तिमानसि
ಜನರು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಮಹರ್ಷೇ, ನಮಗೆ ಶರಣ ನೀಡು; ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ದುಷ್ಟರು ನಮ್ಮನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವರು. ನೀನು ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ದೀಪ್ತ, ಸರ್ವಕಾರ್ಯಸಮರ್ಥನು.
Verse 10
पृथ्व्यां न वर्तते कश्चित्त्वां विना शरणं च नः । यामो यस्य समीपे तु स्थित्वा सुखमवाप्नुमः
ಈ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನಿನ್ನನ್ನು ಹೊರತು ನಮಗೆ ಬೇರೆ ಶರಣ್ಯನಿಲ್ಲ. ನಾವು ಅವನ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತೇವೆ; ಅವನ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಸುಖ-ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತೇವೆ.
Verse 11
त्वां दृष्ट्वा राश्रसास्सर्वे पला यंते विदूरतः । त्वयि शैवं सदा तेजो विभाति ज्वलनो यथा
ನಿನ್ನನ್ನು ಕಂಡಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ಎಲ್ಲ ವಿರೋಧಿ ಶಕ್ತಿಗಳು ದೂರಕ್ಕೆ ಓಡಿಹೋಗುತ್ತವೆ. ನಿನ್ನೊಳಗೆ ಶೈವ ತೇಜಸ್ಸು ಸದಾ ಜ್ವಲಿಸುವ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 12
सूत उवाच । इत्येवं प्रार्थितो लोकैरौर्वो हि मुनिसत्तमः । शोचमानः शरण्यश्च रक्षायै हि वचोऽब्रवीत्
ಸೂತನು ಹೇಳಿದರು—ಈ ರೀತಿ ಜನರಿಂದ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠ ಔರ್ವನು, ಒಳಗಿಂದ ಶೋಕಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ ಶರಣ್ಯನಾಗಿ ಅವರ ರಕ್ಷಣಾರ್ಥ ವಚನಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರು.
Verse 13
और्व उवाच । पृथिव्यां यदि रक्षांसि हिंस्युर्वै प्राणिनस्तदा । स्वयं प्राणैर्वियुज्येयू राक्षसा बलवत्तराः
ಔರ್ವನು ಹೇಳಿದನು—ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ರಾಕ್ಷಸರು ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಹಿಂಸಿಸಿದರೆ, ಬಲಿಷ್ಠರಾದ ಆ ರಾಕ್ಷಸರೆ ಸ್ವತಃ ಪ್ರಾಣವಾಯುವಿನಿಂದ ವಿಯುಕ್ತರಾಗಲಿ।
Verse 14
यदा यज्ञा न हन्येरंस्तदा प्राणैर्वियोजिताः । भवंतु राक्षसास्सर्वे सत्यमेतन्मयोच्यते
ಯಜ್ಞಗಳು ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗದಿರಲಿ; ಅವುಗಳನ್ನು ತಡೆಯುವವರು ಎಲ್ಲರೂ ಪ್ರಾಣವಾಯುವಿನಿಂದ ವಿಯುಕ್ತರಾಗಲಿ; ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ರಾಕ್ಷಸರಾಗಲಿ—ಇದು ನಾನು ಹೇಳುವ ಸತ್ಯ।
Verse 15
सूत उवाच । इत्युक्त्वा वचनं तेभ्यस्समाश्वास्य प्रजाः पुनः । तपश्चकार विविधमौर्वो लोकसुखावहः
ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು—ಇಂತೆ ಹೇಳಿ ಜನರನ್ನು ಮತ್ತೆ ಧೈರ್ಯಪಡಿಸಿ, ಲೋಕಸೌಖ್ಯವನ್ನು ತರುವ ಔರ್ವನು ವಿವಿಧ ವಿಧದ ತಪಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸಿದನು।
Verse 16
देवास्तदा ते विज्ञाय शापस्य कारणं हि तत् । युद्धाय च समुद्योगं चक्रुर्देवारिभिस्सह
ಆಗ ದೇವರುಗಳು ಆ ಶಾಪದ ನಿಜ ಕಾರಣವನ್ನು ತಿಳಿದು, ದೇವಶತ್ರುಗಳೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧತೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು।
Verse 17
सर्वैश्चैव प्रयत्नैश्च नानायुधधरास्सुराः । सर्वे शक्रादयस्तत्र युद्धार्थं समुपागताः
ಆಗ ದೇವತೆಗಳು ನಾನಾವಿಧ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಸರ್ವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳೊಂದಿಗೆ, ಇಂದ್ರಾದಿ ಎಲ್ಲರೂ ಯುದ್ಧಾರ್ಥವಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಸಮಾಗಮಿಸಿದರು.
Verse 18
तान्दृष्ट्वा राक्षसास्तत्र विचारे तत्पराः पुनः । बभूवुस्तेऽखिला दुष्टा मिथो ये यत्र संस्थिताः
ಅವರನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಕಂಡ ರಾಕ್ಷಸರು ಮತ್ತೆ ವಿಚಾರ‑ಪರಿಶೀಲನೆಗೆ ತತ್ಪರರಾದರು; ಎಲ್ಲ ದುಷ್ಟರೂ ತಾವು ತಾವು ನಿಂತಿದ್ದ ಸ್ಥಳಗಳಿಂದಲೇ ಪರಸ್ಪರದತ್ತ ತಿರುಗಿ ಅಶಾಂತ ಸಲಹೆಮಾಡಿದರು.
Verse 19
राक्षसा ऊचुः । किं कर्तव्यं क्व गंतव्यं संकटं समुपागताः । युद्ध्यते म्रियते चैव युद्ध्यते न विहन्यते
ರಾಕ್ಷಸರು ಹೇಳಿದರು—“ಏನು ಮಾಡಬೇಕು, ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಬೇಕು? ನಾವು ಭಾರೀ ಸಂಕಟಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿದ್ದೇವೆ. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಹೊಡೆತ ಬಿದ್ದರೆ ಸಾವು ಬರುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧ ನಡೆಯುತ್ತಿದರೂ ಎದುರಾಳಿಯನ್ನು ಸಂಹರಿಸಲಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ.”
Verse 20
तथैव स्थीयते चेद्वै भक्ष्यते किं परस्परम् । दुःखं हि सर्वथा जातं क एनं विनिवारयेत्
ಇದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಮುಂದುವರಿದರೆ ಜೀವಿಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಏಕೆ ಭಕ್ಷಿಸಬೇಕು? ಎಲ್ಲೆಡೆ ದುಃಖವೇ ಉಂಟಾಗಿದೆ; ಇದನ್ನು ಯಾರು ತಡೆಯಬಲ್ಲರು (ಈ ಪರಸ್ಪರ ಹಿಂಸೆ ಇರುವವರೆಗೆ)?
Verse 21
सूत उवाच । विचार्येति च ते तत्र दारुकाद्याश्च राक्षसाः । उपायं न विजानन्तो दुःखं प्राप्तास्सदा हि वै
ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು—ಅಲ್ಲಿ ದಾರುಕ ಮೊದಲಾದ ರಾಕ್ಷಸರು ವಿಚಾರಿಸಿದರೂ ಉಪಾಯವನ್ನು ಅರಿಯಲಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ನಿಜಕ್ಕೂ ಸದಾ ದುಃಖಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದರು.
Verse 22
दारुका राक्षसी चापि ज्ञात्वा दुःखं समागतम् । भवान्याश्च वरं तञ्च कथयामास सा तदा
ಆಗ ರಾಕ್ಷಸಿ ದಾರುಕಾ ದುಃಖವು ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ತಿಳಿದು, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭವಾನಿ (ಪಾರ್ವತಿ) ನೀಡಿದ ವರವನ್ನೂ ಅದರ ಸ್ವರೂಪವನ್ನೂ ವಿವರಿಸಿ ಹೇಳಿದಳು।
Verse 23
दारुकोवाच । मया ह्याराधिता पूर्वं भवपत्नी वरं ददौ । वनं गच्छ निजैः सार्धं यत्र गंतुं त्वमिच्छसि
ದಾರುಕನು ಹೇಳಿದನು— ನಾನು ಹಿಂದೆ ಭವಪತ್ನಿಯಾದ ದೇವಿಯನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿದ್ದೆ; ಆಕೆ ವರ ನೀಡಿದಳು— ‘ನಿನ್ನವರೊಡನೆ ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗು, ನೀನು ಹೋಗಲು ಇಚ್ಛಿಸುವ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ.’
Verse 24
तद्वरश्च मया प्राप्तः कथं दुःखं विषह्यते । जलं वनं च नीत्वा वै सुखं स्थेयं तु राक्षसैः
ಆ ವರ ನನಗೆ ದೊರೆತಿದೆ; ಇನ್ನು ದುಃಖವನ್ನು ಹೇಗೆ ಸಹಿಸಬೇಕು? ನೀರನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗಿ ರಾಕ್ಷಸರು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಸುಖವಾಗಿ ನೆಲಸಬೇಕು.
Verse 25
भूत उवाच । तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा राक्षस्या हर्षमागताः । उचुस्सर्वे मिथस्ते हि राक्षसा निर्भयास्तदा
ಭೂತನು ಹೇಳಿದನು— ಆ ರಾಕ್ಷಸಿಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಎಲ್ಲಾ ರಾಕ್ಷಸರು ಹರ್ಷದಿಂದ ತುಂಬಿದರು. ಆಗ ಅವರು ನಿರ್ಭಯರಾಗಿ ಪರಸ್ಪರ ಎಲ್ಲರೂ ಮಾತನಾಡಿದರು.
Verse 26
धन्येयं कृतकृत्येयं राज्ञ्या वै जीवितास्स्वयम् । नत्वा तस्यै च तत्सर्वं कथयामासुरादरात्
ಈ ರಾಣಿ ಧನ್ಯಳು, ಕೃತಕೃತ್ಯಳು; ಅವಳ ಜೀವನ ನಿಜವಾಗಿ ಸಾರ್ಥಕವಾಗಿದೆ. ನಂತರ ಅವರು ಅವಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಆದರದಿಂದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದರು.
Verse 27
यदि गंतुं भवेच्छक्तिर्गम्यतां किं विचार्यते । तत्र गत्वा जले देवि सुखं स्थास्याम नित्यशः
ಹೋಗುವ ಶಕ್ತಿ ಇದ್ದರೆ ಹೋಗೋಣ—ವಿಚಾರವೇನು? ಹೇ ದೇವಿ, ಅಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ ನಾವು ಜಲದಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯವೂ ಸುಖವಾಗಿ ವಾಸಿಸುವೆವು.
Verse 28
एतस्मिन्नंतरे लोका देवैस्सार्द्धं समागताः । युद्धाय विविधैर्दुःखैः पीडिता राक्षसैः पुरा
ಈ ಮಧ್ಯೆ ಲೋಕದವರು ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಸಮಾಗಮರಾದರು. ಅವರು ಹಿಂದೆ ರಾಕ್ಷಸರಿಂದ ನಾನಾವಿಧ ದುಃಖಗಳಿಂದ ಪೀಡಿತರಾಗಿ, ಯುದ್ಧಕ್ಕಾಗಿ ಉತ್ಸುಕರಾಗಿ ಬಂದರು.
Verse 29
इति श्रीशिवमहापुराणे चतुर्थ्यां कोटिरुद्र संहितायां नागेश्वरज्योतिर्लिंगमाहात्म्ये दारुकावनराक्षसोपद्रववर्णनंनामैकोनत्रिंशोऽध्यायः
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಶಿವಮಹಾಪುರಾಣದ ನಾಲ್ಕನೇ ಭಾಗವಾದ ಕೋಟಿರುದ್ರಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ, ನಾಗೇಶ್ವರ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ ಮಹಾತ್ಮ್ಯದಲ್ಲಿ ‘ದಾರುಕಾವನ ರಾಕ್ಷಸೋಪದ್ರವ ವರ್ಣನೆ’ ಎಂಬ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು।
Verse 30
जयजयेति देव्यास्तु स्तुतिमुच्चार्य राक्षसी । तत उड्डीयनं कृत्वा सपक्षो गिरिराड्यथा
ದೇವಿಯ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು “ಜಯ ಜಯ” ಎಂದು ಉಚ್ಚರಿಸಿ ಆ ರಾಕ್ಷಸಿ ನಂತರ ರೆಕ್ಕೆಗಳಿರುವ ಪರ್ವತರಾಜನಂತೆ ಹಾರಿಹೋಗಿದಳು।
Verse 31
समुद्रस्य च मध्ये सा संस्थिता निर्भया तदा । सकलैः परिवारैश्च मुमुदेति शिवानुगा
ಆಗ ಅವಳು ಸಮುದ್ರದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಭಯವಾಗಿ ಸ್ಥಿತಳಾದಳು; ಎಲ್ಲಾ ಪರಿವಾರಗಳೊಂದಿಗೆ ಶಿವಾನುಗೆ ಆಗಿ ಹರ್ಷಿಸಿದಳು।
Verse 32
तत्र सिंधौ च ते स्थित्वा नगरे च विलासिनः । राक्षसाश्च सुखं प्रापु्र्निर्भयाश्च विजह्रिरे
ಅಲ್ಲಿ ಸಿಂಧುವಿನ ತೀರದಲ್ಲೂ ನಗರದಲ್ಲೂ ನೆಲೆಸಿದ ವಿಹಾರಪ್ರಿಯ ರಾಕ್ಷಸರು ಸುಖವನ್ನು ಪಡೆದರು; ಭಯವಿಲ್ಲದೆ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಕ್ರೀಡಿಸಿದರು।
Verse 33
राक्षसाश्च पृथिव्यां वै नाजग्मुश्च कदाचन । मुनेश्शापभयादेव बभ्रमुस्ते चले तदा
ಮುನಿಯ ಶಾಪಭಯದಿಂದ ಆ ರಾಕ್ಷಸರು ಮತ್ತೆ ಎಂದಿಗೂ ಭೂಮಿಗೆ ಬಂದಿಲ್ಲ; ಆಗ ಅವರು ಚಲಿಸುವ ಲೋಕಗಳಲ್ಲೇ ಅಲೆದಾಡಿದರು।
Verse 34
नौषु स्थिताञ्जनान्नीत्वा नगरे तत्र तांस्तदा । चिक्षिपुर्बन्धनागारे कांश्चिज्जघ्नुस्तदा हि ते
ದೋಣಿಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಜನರನ್ನು ಹಿಡಿದು ಅವರು ಅವರನ್ನು ಆ ನಗರಕ್ಕೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋದರು; ಆಗ ಕೆಲವರನ್ನು ಬಂಧನಾಗಾರಕ್ಕೆ ಎಸೆದರು, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರನ್ನು ಅಂದೇ ಕೊಂದರು।
Verse 35
यथायथा पुनः पीडां चक्रुस्ते राक्षसास्तदा । तत्रस्थिता भवान्याश्च वरदानाच्च निर्भयाः
ಆ ರಾಕ್ಷಸರು ಮರುಮರು ಪೀಡೆ ಮಾಡಿದಾಗಲೂ ಭವಾನಿ ಅಲ್ಲೀಯೇ ಸ್ಥಿತಳಾಗಿದ್ದಳು; ವರದಾನದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಅವಳು ನಿರ್ಭಯಳಾಗಿದ್ದಳು.
Verse 36
यथापूर्वं स्थले लोके भयं चासीन्निरन्तरम् । तथा भयं जले तेषामासीन्नित्यं मुनीश्वराः
ಓ ಮುನೀಶ್ವರರೇ, ಹಿಂದೆ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಜನರಿಗೆ ನಿರಂತರ ಭಯ ಇದ್ದಂತೆ, ನೀರಲ್ಲಿಯೂ ಅವರಿಗೆ ನಿತ್ಯ ಭಯವೇ ಇತ್ತು.
Verse 37
कदाचिद्राक्षसी सा च निस्सृता नगराज्जले । रुद्ध्वा मार्गं स्थिता लोकपीडार्थं धरणौ च हि
ಒಮ್ಮೆ ಆ ರಾಕ್ಷಸಿ ನಗರದ ಸಮೀಪದ ಜಲಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಹೊರಬಂದು, ಮಾರ್ಗವನ್ನು ತಡೆದು, ಜನರನ್ನು ಪೀಡಿಸಲು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ನಿಂತಳು।
Verse 38
एतस्मिन्नंतरे तत्र नावो बहुतराः शुभाः । आगता बहुधा तत्र सर्वतो लोकसंवृताः
ಇದನ್ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಶುಭ ದೋಣಿಗಳು ಬಹಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಂದ ಮರುಮರು ಬಂದು ಸೇರಿದವು; ಜನರಿಂದ ಆ ಸ್ಥಳವೆಲ್ಲ ತುಂಬಿತು।
Verse 39
ता नावश्च तदा दृष्ट्वा हर्षं संप्राप्य राक्षसाः । द्रुतं गत्वा हि तत्रस्थान्वेगात्संदध्रिरे खलाः
ಆ ದೋಣಿಗಳನ್ನು ಕಂಡು ರಾಕ್ಷಸರು ಹರ್ಷಗೊಂಡರು; ಅವರು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಓಡಿ ಹೋಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಜನರ ಮೇಲೆ ವೇಗದಿಂದ ದಾಳಿ ಮಾಡಿ, ದುಷ್ಟರು ಅವರನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದರು।
Verse 40
आजग्मुर्नगरं ते च तानादाय महाबलाः । चिक्षिपुर्बन्धनागारे बद्ध्वा हि निगडैर्दृढैः
ಆ ಮಹಾಬಲಿಗಳು ನಗರಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಅವರನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು, ಬಲವಾದ ಕಬ್ಬಿಣದ ಬೇಡಿಗಳಿಂದ ದೃಢವಾಗಿ ಕಟ್ಟಿಸಿ ಕಾರಾಗೃಹದಲ್ಲಿ ಎಸೆದರು।
Verse 41
बद्धास्ते निगडैर्लोका संस्थिता बंधनालये । अतीव दुःखमाजग्मुर्भर्त्सितास्ते मुहुर्मुहुः
ಆ ಜನರು ಬೇಡಿಗಳಿಂದ ಬಂಧಿತರಾಗಿ ಕಾರಾಗೃಹದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಬಂಧಿತರಾದರು; ಮರುಮರು ಗದರಿಕೆ ಮತ್ತು ಅವಮಾನದಿಂದ ಅವರು ಅತ್ಯಂತ ದುಃಖಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದರು।
Verse 42
तेषां मध्ये च योऽधीशस्स वैश्यस्सुप्रियाभिधः । शिवप्रियश्शुभाचारश्शैवश्चासीत्सदातनः
ಅವರಲ್ಲಿ ನಾಯಕನು ‘ಸುಪ್ರಿಯ’ ಎಂಬ ವೈಶ್ಯನು. ಅವನು ಶಿವಪ್ರಿಯನು, ಶುಭಾಚಾರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನು, ಸದಾ ಶೈವಮಾರ್ಗದ ದೃಢ ಅನುಯಾಯಿ ಆಗಿದ್ದನು.
Verse 43
विना च शिवपूजां वै न तिष्ठति कदाचन । सर्वथा शिवधर्मा हि भस्मरुद्राक्षभूषणः
ಶಿವಪೂಜೆಯಿಲ್ಲದೆ ಯಾರೂ ಎಂದಿಗೂ ಸ್ಥಿರರಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಸರ್ವಥಾ ಶಿವಧರ್ಮವೆಂದರೆ ಭಸ್ಮ ಮತ್ತು ರುದ್ರಾಕ್ಷಗಳ ಭೂಷಣದಿಂದ ಅಲಂಕರಿತನಾಗಿರುವುದೇ.
Verse 44
यदि पूजा न जाता चेन्न भुनक्ति तदा तु सः । अतस्तत्रापि वैश्योऽसौ चकार शिवपूजनम्
“ಪೂಜೆ ಆಗದೇ ಇದ್ದರೆ ಅವನು ಊಟ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ” ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ, ಆ ವೈಶ್ಯನು ಆದ್ದರಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಶಿವಪೂಜೆಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದನು.
Verse 45
कारागृहगतस्सोपि बहूंश्चाशिक्षयत्तदा । शिवमंत्रं च पूजां च पार्थिवीमृषिसत्तमाः
ಓ ಋಷಿಶ್ರೇಷ್ಠರೇ, ಕಾರಾಗೃಹದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಸಹ ಅವನು ಆಗ ಅನೇಕರಿಗೆ ಶಿವಮಂತ್ರವನ್ನೂ ಪಾರ್ಥಿವ (ಮೃಣ್ಮಯ) ಲಿಂಗಪೂಜೆಯನ್ನೂ ಬೋಧಿಸಿದನು।
Verse 46
ते सर्वे च तदा तत्र शिवपूजां स्वकामदाम् । चक्रिरे विधिवत्तत्र यथादृष्टं यथाश्रुतम्
ಆಮೇಲೆ ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ಅಲ್ಲಿ ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಭಕ್ತರ ಇಷ್ಟಾರ್ಥಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಶ್ರೀಶಿವನ ಪೂಜೆಯನ್ನು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸಿದರು—ತಾವು ಕಂಡಂತೆ ಮತ್ತು ಕೇಳಿದಂತೆ।
Verse 47
केचित्तत्र स्थिता ध्याने बद्ध्वासनमनुत्तमम् । मानसीं शिवपूजां च केचिच्चक्रुर्मुदान्विताः
ಕೆಲವರು ಅಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತರಾಗಿ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸ್ಥಿರ ಆಸನವನ್ನು ಬಿಗಿದುಕೊಂಡರು; ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಆನಂದದಿಂದ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಶಿವಪೂಜೆಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದರು.
Verse 48
तदधीशेन तत्रैव प्रत्यक्षं शिवपूजनम् । कृतं च पार्थिवस्यैव विधानेन मुनीश्वराः
ಓ ಮುನೀಶ್ವರರೇ, ಅಲ್ಲಿ ಆ ಅಧೀಶನು ಪಾರ್ಥಿವ (ಮಣ್ಣಿನ) ಲಿಂಗದ ವಿಧಾನದಂತೆ ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ಪ್ರತ്യക്ഷ ಶಿವಪೂಜೆಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದನು.
Verse 49
अन्ये च ये न जानन्ति विधानं स्मरणं परम् । नमश्शिवाय मंत्रेण ध्यायंतश्शंकरं स्थिताः
ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ವಿಧಿವಿಧಾನವನ್ನೂ ಪರಮ ಸ್ಮರಣಮಾರ್ಗವನ್ನೂ ತಿಳಿಯರು; ಆದರೂ ‘ನಮಃ ಶಿವಾಯ’ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಶಂಕರನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾ ಅವನಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿರರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.
Verse 50
सुप्रियो नाम यश्चासीद्वैश्यवर्यश्शिवप्रियः । ध्यायंश्च मनसा तत्र चकार शिवपूजनम्
ಸುಪ್ರಿಯ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವೈಶ್ಯನು ಇದ್ದನು, ಶಿವನಿಗೆ ಪ್ರಿಯ ಭಕ್ತನು. ಅವನು ಅಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾ ಶಿವಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದನು.
Verse 51
यथोक्तरूपी शंभुश्च प्रत्यक्षं सर्वमाददे । सोपि स्वयं न जानाति गृह्यते न शिवेन वै
ಯಥೋಕ್ತ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಶಂಭು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಪ್ರಕಟನಾಗಿ, ಅವರ ಮುಂದೆ ಇದ್ದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದನು. ಆದರೂ ಅವನು ಇಂದ್ರಿಯವಿಷಯವಾಗಿ ತಿಳಿಯಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ ಶಿವನು ಯಾರಿಂದಲೂ ಗ್ರಾಹ್ಯನಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಮಿತಿಗೊಳಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ—ಶಿವನಿಗೂ ಶಿವನು ವಸ್ತುವಾಗಿ ಹಿಡಿಯಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ।
Verse 52
एवं च क्रियमाणस्य वैश्यस्य शिवपूजनम् । व्यतीयुस्तत्र षण्मासा निर्विघ्नेन मुनीश्वराः
ಹೇ ಮುನೀಶ್ವರರೇ! ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಆ ವೈಶ್ಯನು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಿರಲು, ಅಲ್ಲಿ ಆರು ತಿಂಗಳು ಯಾವುದೇ ವಿಘ್ನವಿಲ್ಲದೆ ಕಳೆದವು.
Verse 53
अतः परं च यज्जातं चरितं शशिमौलिनः । तच्छृणुध्वमृषिश्रेष्ठाः सावधानेन चेतसा
ಆದುದರಿಂದ, ಹೇ ಋಷಿಶ್ರೇಷ್ಠರೇ! ಚಂದ್ರಮೌಳಿಯಾದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ನಂತರ ನಡೆದ ಪವಿತ್ರ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಕೇಳಿರಿ.
Frequently Asked Questions
It sets up the Nāgeśa jyotirliṅga origin by narrating the rise of Dārukā–Dāruka’s adharma (yajña and dharma destruction), the localization of their power in a western-ocean forest, and the collective appeal of the afflicted to Aurva Ṛṣi for protection—preparing the ground for Śiva’s intervention.
The liṅga appearing as jyotis encodes a dual register: Śiva is formless, self-luminous reality (beyond attributes) while also becoming ritually accessible through an emblem anchored to a place. The forest-in-the-ocean motif functions as a liminal ‘outside dharma’ zone, where disorder concentrates until reabsorbed by divine luminosity and reordering.
Śiva is highlighted as the parātman manifested as the Nāgeśa jyotirliṅga (jyotīrūpaṃ paramaṃ liṅgam), while Pārvatī appears indirectly through the boon-context that emboldens Dārukā, underscoring how boons require dharmic containment and ultimate Śaiva oversight.