Sarga 54
लङ्कादाहः — The Burning of Lanka (Catuḥpañcāśaḥ Sargaḥ)
सुन्दरकाण्ड
ಈ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಹನುಮಾನ್ ಸೀತಾದರ್ಶನ ಹಾಗೂ ಸಂದೇಶ-ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸಿ, ಲಂಕೆಯಲ್ಲಿ ಉಳಿದ ಕರ್ತವ್ಯವಾದ ದುರ್ಗಮಟ್ಟದ ದಂಡಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಸಂಕಲ್ಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಬಾಲಕ್ಕೆ ಹಚ್ಚಿದ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಆಯುಧವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಮನೆಮೇಲೆ ಮನೆಗೆ ಜಿಗಿದು ಪ್ರಹಸ್ತ, ಮಹಾಪಾರ್ಶ್ವ, ವಜ್ರದಂಷ್ಟ್ರ, ಶುಕ, ಸಾರಣ, ಇಂದ್ರಜಿತ್, ಜಂಬುಮಾಲಿ, ಸುಮಾಲಿ ಮೊದಲಾದ ಪ್ರಮುಖ ರಾಕ್ಷಸರ ನಿವಾಸಗಳನ್ನೂ ಅನೇಕ ಶ್ರೇಷ್ಠ ರಾಕ್ಷಸ-ಗೃಹಗಳನ್ನೂ ದಹನಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆದರೆ ಧರ್ಮವಿವೇಕದಿಂದ ವಿಭೀಷಣನ ಮನೆಯನ್ನಷ್ಟೇ ಉಳಿಸಿ, ಧರ್ಮನಿಷ್ಠ ಮಿತ್ರತ್ವದ ಗುರುತನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಮೇರೂ-ಮಂದರದಂತೆ ಮಣಿರತ್ನಗಳಿಂದ ಕಂಗೊಳಿಸುವ ರಾವಣನ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಾಸಾದವನ್ನು ತಲುಪಿ, ಯುಗಾಂತ ಮೇಘದಂತೆ ಗರ್ಜಿಸುತ್ತಾ ಅದನ್ನೂ ಬೆಂಕಿಗಾಹುತಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಗಾಳಿಯ ವೇಗದಿಂದ ಜ್ವಾಲೆಗಳು ಮತ್ತಷ್ಟು ಉಗ್ರವಾಗುತ್ತವೆ; ಚಿನ್ನದ ಜಾಲಿಕೆಗಳು, ಮುತ್ತು-ರತ್ನಮಯ ಸ್ತಂಭಗಳು ಮತ್ತು ಅಲಂಕೃತ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಕುಸಿದು ಬೀಳುತ್ತವೆ, ಲೋಹಗಳು ಕರಗಿ ಹರಿಯುತ್ತವೆ. ಓಡಿಹೋಗುವ ರಾಕ್ಷಸರು ಹಾಗೂ ಅವರ ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಭಯ ಮತ್ತು ಗದ್ದಲ ವ್ಯಾಪಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಾಲಾಗ್ನಿ, ಯುಗಾಂತ ಉಪಮೆಗಳ ಮೂಲಕ ಲಂಕಾದಾಹದ ಮಹಿಮೆ ವರ್ಣಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ರಾಕ್ಷಸರು ಹನುಮಾನ್ ಯಾರು—ಇಂದ್ರನಾ, ಯಮನೋ, ರುದ್ರನೋ, ವಿಷ್ಣುವೋ, ಅಥವಾ ಕಾಲವೇನೋ—ಎಂದು ತರ್ಕಿಸುತ್ತಾರೆ; ದೇವತೆಗಳು ಹನುಮಾನದ ನಿಯಮಿತವಾದ ಉಗ್ರ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಮುಖ್ಯ ಆಕ್ರಮಣಕ್ಕೂ ಮುನ್ನವೇ ಲಂಕೆಯ ಮನೋಬಲ ಮತ್ತು ಕಟ್ಟಡಬಲ ಕುಗ್ಗುತ್ತದೆ.
Shlokas
Verse 1
वीक्षमाणस्ततो लङ्कां कपिः कृतमनोरथः।।।।वर्धमानसमुत्साहः कार्यशेषमचिन्तयत्।
ಆಮೇಲೆ ಕಪಿ ತನ್ನ ಮನೋರಥವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿಕೊಂಡು ಲಂಕೆಯನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಿದನು; ಉತ್ಸಾಹವು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಾ, ಇನ್ನೇನು ಕಾರ್ಯ ಉಳಿದಿದೆ ಎಂದು ಚಿಂತಿಸಿದನು.
Verse 2
किन्नु खल्ववशिष्टं मे कर्तव्यमिह साम्प्रतम्।।।।यदेषां रक्षसां भूयः सन्तापजननं भवेत्।
“ಇಲ್ಲಿ ಈಗ ನನಗೆ ನಿಜವಾಗಿ ಇನ್ನೇನು ಮಾಡಬೇಕಿದೆ? ಇವರ ರಾಕ್ಷಸರಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂತಾಪ ಉಂಟಾಗುವಂತೆ ಏನು ಮಾಡಲಿ?”
Verse 3
वनं तावत्प्रमथितं प्रकृष्टा राक्षसा हताः।।।बलैकदेशः क्षपितश्शेषं दुर्गविनाशनम्।
ಅರಣ್ಯವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಧ್ವಂಸವಾಯಿತು; ಶ್ರೇಷ್ಠ ರಾಕ್ಷಸರು ಹತರಾದರು. ಸೇನೆಯ ಒಂದು ವಿಭಾಗ ನಾಶವಾಯಿತು—ಇನ್ನು ಉಳಿದಿರುವುದು ಕೋಟೆಯ ವಿನಾಶ ಮಾತ್ರ.
Verse 4
दुर्गे विनाशिते कर्म भवेत्सुखपरिश्रमम्।अल्पयत्नेन कार्येऽस्मिन् मम स्यात्सफलश्श्रमः।।।।
ದುರ್ಗವು ನಾಶವಾದರೆ ನನ್ನ ಕರ್ಮವು ಸುಖಕರ ಫಲದ ಪರिश್ರಮವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದಲೇ ನನ್ನ ಶ್ರಮ ಸಫಲವಾಗುವುದು.
Verse 5
यो ह्ययं मम लाङ्गूले दीप्यते हव्यवाहनः।अस्य सन्तर्पणं न्याय्यं कर्तुमेभिर्गृहोत्तमैः।।।।
“ನನ್ನ ಬಾಲದಲ್ಲಿ ಹವ್ಯವಾಹನ ಅಗ್ನಿ ದೀಪ್ತವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಈ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗೃಹಗಳಿಂದ ಅದನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸುವುದು ಯುಕ್ತ.”
Verse 6
ततः प्रदीप्तलाङ्गूलस्सविद्युदिव तोयदः।भवनाग्रेषु लङ्काया विचचार महाकपिः।।।।
ನಂತರ ದೀಪ್ತ ಬಾಲವಿರುವ ಮಹಾಕಪಿ ಲಂಕೆಯ ಭವನಶಿಖರಗಳ ಮೇಲೆ ಸಂಚರಿಸಿದನು—ವಿದ್ಯುತ್ ಮಿಂಚಿದ ಮಳೆಯಮೇಘದಂತೆ.
Verse 7
गृहाद्गृहं राक्षसानामुद्यानानि च वानरः।वीक्षमाणो ह्यसन्त्रस्तः प्रासादांश्च चचार सः।।।।
ರಾಕ್ಷಸರ ಮನೆಮನೆಗೂ ಅವರ ಉದ್ಯಾನಗಳಿಗೂ ಎತ್ತರದ ಪ್ರಾಸಾದಗಳಿಗೂ, ಭಯವಿಲ್ಲದೆ ಶಾಂತವಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಾ ಆ ವಾನರನು ಸಂಚರಿಸಿದನು.
Verse 8
अवप्लुत्य महावेगः प्रहस्तस्य निवेशनम्।अग्निं तत्र स निक्षिप्य श्वसनेन समो बली।।।।ततोऽन्यत्पुप्लुवे वेश्म महापार्श्वस्य वीर्यवान्।मुमोच हनुमानग्निं कालानलशिखोपमम्।।।।
ಮಹಾವೇಗಿಯಾದ ಬಲವಂತನು, ಗಾಳಿಯ ವೇಗಕ್ಕೆ ಸಮನಾಗಿ, ಪ್ರಹಸ್ತನ ನಿವಾಸದ ಮೇಲೆ ಹಾರಿ ಇಳಿದು ಅಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಹಾಕಿದನು. ನಂತರ ವೀರ್ಯವಂತ ಹನುಮಾನನು ಮಹಾಪಾರ್ಶ್ವನ ಮತ್ತೊಂದು ಮಂದಿರಕ್ಕೆ ಜಿಗಿದು, ಪ್ರಳಯಾಗ್ನಿಯ ಶಿಖೆಯಂತೆ ದಹಿಸುವ ಜ್ವಾಲೆಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದನು.
Verse 9
अवप्लुत्य महावेगः प्रहस्तस्य निवेशनम्।अग्निं तत्र स निक्षिप्य श्वसनेन समो बली।।5.54.8।।ततोऽन्यत्पुप्लुवे वेश्म महापार्श्वस्य वीर्यवान्।मुमोच हनुमानग्निं कालानलशिखोपमम्।।5.54.9।।
ಮಹಾವೇಗಿಯಾದ ಬಲವಂತನು, ಗಾಳಿಯ ವೇಗಕ್ಕೆ ಸಮನಾಗಿ, ಪ್ರಹಸ್ತನ ನಿವಾಸದ ಮೇಲೆ ಹಾರಿ ಇಳಿದು ಅಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಹಾಕಿದನು. ನಂತರ ವೀರ್ಯವಂತ ಹನುಮಾನನು ಮಹಾಪಾರ್ಶ್ವನ ಮತ್ತೊಂದು ಮಂದಿರಕ್ಕೆ ಜಿಗಿದು, ಪ್ರಳಯಾಗ್ನಿಯ ಶಿಖೆಯಂತೆ ದಹಿಸುವ ಜ್ವಾಲೆಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದನು.
Verse 10
वज्रदंष्ट्रस्य च तदा पुप्लुवे स महाकपिः।शुकस्य च महातेजास्सारणस्य च धीमतः।।।।
ಆ ವೇಳೆ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ಮಹಾಕಪಿ ವಜ್ರದಂಷ್ಟ್ರನ ನಿವಾಸದ ಮೇಲೂ, ಹಾಗೆಯೇ ಶುಕನ ಹಾಗೂ ಧೀಮಂತ ಸಾರಣನ ನಿವಾಸಗಳ ಮೇಲೂ ಜಿಗಿದು ಬಿದ್ದನು.
Verse 11
तथा चेन्द्रजितो वेश्म ददाह हरियूथपः।जम्बुमाले स्सुमालेश्च ददाह भवनं ततः।।।।
ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹರಿಯೂಥಪನು ಇಂದ್ರಜಿತನ ಅರಮನೆಯನ್ನು ದಹಿಸಿದನು; ನಂತರ ಜಂಬುಮಾಲಿ ಮತ್ತು ಸುಮಾಲಿಯ ಮನೆಗಳನ್ನೂ ಸುಟ್ಟುಹಾಕಿದನು.
Verse 12
रश्मिकेतोश्च भवनं सूर्यशत्रोस्तथैव च।ह्रस्वकर्णस्य दंष्ट्रस्य रोमशस्य च रक्षसः।।।।युद्धोन्मत्तस्य मत्तस्य ध्वजग्रीवस्य रक्षसः।विद्युज्जिह्वस्य घोरस्य तथा हस्तिमुखस्य च।।।।करालस्य पिशाचस्य शोणिताक्षस्य चैव हि।कुम्भकर्णस्य भवनं मकराक्षस्य चैव हि।।।।यज्ञशत्रोश्च भवनं ब्रह्मशत्रोस्तथैव च।नरान्तकस्य कुम्भस्य निकुम्भस्य दुरात्मनः।।।।वर्जयित्वा महातेजा विभीषणगृहं प्रति।क्रममाणः क्रमेणैव ददाह हरिपुङ्गवः।।।।
ಆಮೇಲೆ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ಹರಿಪುಂಗವನು ಕ್ರಮಕ್ರಮವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತಾ ರಶ್ಮಿಕೇತು, ಸೂರ್ಯಶತ್ರು, ಹ್ರಸ್ವಕರ್ಣ, ದಂಷ್ಟ್ರ, ರೋಮಶ, ಯುದ್ಧೋನ್ಮತ್ತ, ಮತ್ತ, ಧ್ವಜಗ್ರೀವ, ಭಯಂಕರ ವಿದ್ಯುಜ್ಜಿಹ್ವ, ಹಸ್ತಿಮುಖ, ಕರಾಲ, ಪಿಶಾಚ, ಶೋಣಿತಾಕ್ಷ, ಕುಂಭಕರ್ಣ, ಮಕರಾಕ್ಷ, ಯಜ್ಞಶತ್ರು, ಬ್ರಹ್ಮಶತ್ರು, ನರಾಂತಕ, ಕುಂಭ ಮತ್ತು ದುಷ್ಟ ನಿಕುಂಭರ ಮಂದಿರಗಳನ್ನು ಒಂದೊಂದಾಗಿ ದಹಿಸಿದನು; ಆದರೆ ವಿಭೀಷಣನ ಗೃಹವನ್ನು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಉಳಿಸಿದನು.
Verse 13
रश्मिकेतोश्च भवनं सूर्यशत्रोस्तथैव च।ह्रस्वकर्णस्य दंष्ट्रस्य रोमशस्य च रक्षसः।।5.54.12।।युद्धोन्मत्तस्य मत्तस्य ध्वजग्रीवस्य रक्षसः।विद्युज्जिह्वस्य घोरस्य तथा हस्तिमुखस्य च।।5.54.13।।करालस्य पिशाचस्य शोणिताक्षस्य चैव हि।कुम्भकर्णस्य भवनं मकराक्षस्य चैव हि।।5.54.14।।यज्ञशत्रोश्च भवनं ब्रह्मशत्रोस्तथैव च।नरान्तकस्य कुम्भस्य निकुम्भस्य दुरात्मनः।।5.54.15।।वर्जयित्वा महातेजा विभीषणगृहं प्रति।क्रममाणः क्रमेणैव ददाह हरिपुङ्गवः।।5.54.16।।
ಆಮೇಲೆ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ಹರಿಪುಂಗವನು ಕ್ರಮಕ್ರಮವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತಾ ರಶ್ಮಿಕೇತು, ಸೂರ್ಯಶತ್ರು, ಹ್ರಸ್ವಕರ್ಣ, ದಂಷ್ಟ್ರ, ರೋಮಶ, ಯುದ್ಧೋನ್ಮತ್ತ, ಮತ್ತ, ಧ್ವಜಗ್ರೀವ, ಭಯಂಕರ ವಿದ್ಯುಜ್ಜಿಹ್ವ, ಹಸ್ತಿಮುಖ, ಕರಾಲ, ಪಿಶಾಚ, ಶೋಣಿತಾಕ್ಷ, ಕುಂಭಕರ್ಣ, ಮಕರಾಕ್ಷ, ಯಜ್ಞಶತ್ರು, ಬ್ರಹ್ಮಶತ್ರು, ನರಾಂತಕ, ಕುಂಭ ಮತ್ತು ದುಷ್ಟ ನಿಕುಂಭರ ಮಂದಿರಗಳನ್ನು ಒಂದೊಂದಾಗಿ ದಹಿಸಿದನು; ಆದರೆ ವಿಭೀಷಣನ ಗೃಹವನ್ನು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಉಳಿಸಿದನು.
Verse 14
रश्मिकेतोश्च भवनं सूर्यशत्रोस्तथैव च।ह्रस्वकर्णस्य दंष्ट्रस्य रोमशस्य च रक्षसः।।5.54.12।।युद्धोन्मत्तस्य मत्तस्य ध्वजग्रीवस्य रक्षसः।विद्युज्जिह्वस्य घोरस्य तथा हस्तिमुखस्य च।।5.54.13।।करालस्य पिशाचस्य शोणिताक्षस्य चैव हि।कुम्भकर्णस्य भवनं मकराक्षस्य चैव हि।।5.54.14।।यज्ञशत्रोश्च भवनं ब्रह्मशत्रोस्तथैव च।नरान्तकस्य कुम्भस्य निकुम्भस्य दुरात्मनः।।5.54.15।।वर्जयित्वा महातेजा विभीषणगृहं प्रति।क्रममाणः क्रमेणैव ददाह हरिपुङ्गवः।।5.54.16।।
ಆಮೇಲೆ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ಹರಿಪುಂಗವನು ಕ್ರಮಕ್ರಮವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತಾ ರಶ್ಮಿಕೇತು, ಸೂರ್ಯಶತ್ರು, ಹ್ರಸ್ವಕರ್ಣ, ದಂಷ್ಟ್ರ, ರೋಮಶ, ಯುದ್ಧೋನ್ಮತ್ತ, ಮತ್ತ, ಧ್ವಜಗ್ರೀವ, ಭಯಂಕರ ವಿದ್ಯುಜ್ಜಿಹ್ವ, ಹಸ್ತಿಮುಖ, ಕರಾಲ, ಪಿಶಾಚ, ಶೋಣಿತಾಕ್ಷ, ಕುಂಭಕರ್ಣ, ಮಕರಾಕ್ಷ, ಯಜ್ಞಶತ್ರು, ಬ್ರಹ್ಮಶತ್ರು, ನರಾಂತಕ, ಕುಂಭ ಮತ್ತು ದುಷ್ಟ ನಿಕುಂಭರ ಮಂದಿರಗಳನ್ನು ಒಂದೊಂದಾಗಿ ದಹಿಸಿದನು; ಆದರೆ ವಿಭೀಷಣನ ಗೃಹವನ್ನು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಉಳಿಸಿದನು.
Verse 15
रश्मिकेतोश्च भवनं सूर्यशत्रोस्तथैव च।ह्रस्वकर्णस्य दंष्ट्रस्य रोमशस्य च रक्षसः।।5.54.12।।युद्धोन्मत्तस्य मत्तस्य ध्वजग्रीवस्य रक्षसः।विद्युज्जिह्वस्य घोरस्य तथा हस्तिमुखस्य च।।5.54.13।।करालस्य पिशाचस्य शोणिताक्षस्य चैव हि।कुम्भकर्णस्य भवनं मकराक्षस्य चैव हि।।5.54.14।।यज्ञशत्रोश्च भवनं ब्रह्मशत्रोस्तथैव च।नरान्तकस्य कुम्भस्य निकुम्भस्य दुरात्मनः।।5.54.15।।वर्जयित्वा महातेजा विभीषणगृहं प्रति।क्रममाणः क्रमेणैव ददाह हरिपुङ्गवः।।5.54.16।।
ಆಮೇಲೆ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ಹರಿಪುಂಗವನು ಕ್ರಮಕ್ರಮವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತಾ ರಶ್ಮಿಕೇತು, ಸೂರ್ಯಶತ್ರು, ಹ್ರಸ್ವಕರ್ಣ, ದಂಷ್ಟ್ರ, ರೋಮಶ, ಯುದ್ಧೋನ್ಮತ್ತ, ಮತ್ತ, ಧ್ವಜಗ್ರೀವ, ಭಯಂಕರ ವಿದ್ಯುಜ್ಜಿಹ್ವ, ಹಸ್ತಿಮುಖ, ಕರಾಲ, ಪಿಶಾಚ, ಶೋಣಿತಾಕ್ಷ, ಕುಂಭಕರ್ಣ, ಮಕರಾಕ್ಷ, ಯಜ್ಞಶತ್ರು, ಬ್ರಹ್ಮಶತ್ರು, ನರಾಂತಕ, ಕುಂಭ ಮತ್ತು ದುಷ್ಟ ನಿಕುಂಭರ ಮಂದಿರಗಳನ್ನು ಒಂದೊಂದಾಗಿ ದಹಿಸಿದನು; ಆದರೆ ವಿಭೀಷಣನ ಗೃಹವನ್ನು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಉಳಿಸಿದನು.
Verse 16
रश्मिकेतोश्च भवनं सूर्यशत्रोस्तथैव च।ह्रस्वकर्णस्य दंष्ट्रस्य रोमशस्य च रक्षसः।।5.54.12।।युद्धोन्मत्तस्य मत्तस्य ध्वजग्रीवस्य रक्षसः।विद्युज्जिह्वस्य घोरस्य तथा हस्तिमुखस्य च।।5.54.13।।करालस्य पिशाचस्य शोणिताक्षस्य चैव हि।कुम्भकर्णस्य भवनं मकराक्षस्य चैव हि।।5.54.14।।यज्ञशत्रोश्च भवनं ब्रह्मशत्रोस्तथैव च।नरान्तकस्य कुम्भस्य निकुम्भस्य दुरात्मनः।।5.54.15।।वर्जयित्वा महातेजा विभीषणगृहं प्रति।क्रममाणः क्रमेणैव ददाह हरिपुङ्गवः।।5.54.16।।
ಆಮೇಲೆ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ಹರಿಪುಂಗವನು ಕ್ರಮಕ್ರಮವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತಾ ರಶ್ಮಿಕೇತು, ಸೂರ್ಯಶತ್ರು, ಹ್ರಸ್ವಕರ್ಣ, ದಂಷ್ಟ್ರ, ರೋಮಶ, ಯುದ್ಧೋನ್ಮತ್ತ, ಮತ್ತ, ಧ್ವಜಗ್ರೀವ, ಭಯಂಕರ ವಿದ್ಯುಜ್ಜಿಹ್ವ, ಹಸ್ತಿಮುಖ, ಕರಾಲ, ಪಿಶಾಚ, ಶೋಣಿತಾಕ್ಷ, ಕುಂಭಕರ್ಣ, ಮಕರಾಕ್ಷ, ಯಜ್ಞಶತ್ರು, ಬ್ರಹ್ಮಶತ್ರು, ನರಾಂತಕ, ಕುಂಭ ಮತ್ತು ದುಷ್ಟ ನಿಕುಂಭರ ಮಂದಿರಗಳನ್ನು ಒಂದೊಂದಾಗಿ ದಹಿಸಿದನು; ಆದರೆ ವಿಭೀಷಣನ ಗೃಹವನ್ನು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಉಳಿಸಿದನು.
Verse 17
तेषु तेषु महार्हेषु भवनेषु महायशाः।गृहेष्वृद्धिमतामृद्धिं ददाह स महाकपिः।।।।
ಮಹಾಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಮಹಾಕಪಿಯು ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಅಮೂಲ್ಯ ಭವನಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿ, ಸಮೃದ್ಧ ರಾಕ್ಷಸರ ಗೃಹಸಂಪತ್ತನ್ನೆಲ್ಲ ದಹಿಸಿದನು।।
Verse 18
सर्वेषां समतिक्रम्य राक्षसेन्द्रस्य वीर्यवान्।आससादाथ लक्ष्मीवान् रावणस्य निवेशनम्।।।।
ಎಲ್ಲ ನಿವಾಸಗಳನ್ನು ದಾಟಿ, ವೀರ್ಯವಂತನೂ ಶ್ರೀಮಂತನೂ ಆದ ಅವನು ನಂತರ ರಾಕ್ಷಸೇಂದ್ರ ರಾವಣನ ನಿವಾಸವನ್ನು ತಲುಪಿದನು।।
Verse 19
ततस्तस्मिन्गृहे मुख्ये नानारत्नविभूषिते।मेरुमन्दरसङ्काशे सर्वमङ्गळशोभिते।।।।प्रदीप्तमग्निमुत्सृज्य लाङ्गूलाग्रे प्रतिष्ठितम्।ननाद हनुमान्वीरो युगान्तजलदो यथा।।।।
ಅನಂತರ ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಭವನದಲ್ಲಿ—ನಾನಾವಿಧ ರತ್ನಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿ, ಮೇರು–ಮಂದರ ಪರ್ವತಗಳಂತೆ ಭಾಸಿಸಿ, ಸರ್ವ ಮಂಗಳಶೋಭೆಯಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿತ್ತು—
Verse 20
ततस्तस्मिन्गृहे मुख्ये नानारत्नविभूषिते।मेरुमन्दरसङ्काशे सर्वमङ्गळशोभिते।।5.54.19।।प्रदीप्तमग्निमुत्सृज्य लाङ्गूलाग्रे प्रतिष्ठितम्।ननाद हनुमान्वीरो युगान्तजलदो यथा।।5.54.20।।
ಲಾಂಗೂಲದ ಅಗ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಪ್ರಜ್ವಲಿತ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಹೊರಸೂಸಿ, ವೀರ ಹನುಮಾನ್ ಯುಗಾಂತದ ಮೇಘಗರ್ಜನೆಯಂತೆ ಘೋಷವಾಗಿ ನಾದಿಸಿದನು.
Verse 21
श्वसनेन च संयोगादतिवेगो महाबलः।कालाग्निरिव जज्वाल प्रावर्धत हुताशनः।।।।
ಪವನಸಂಯೋಗದಿಂದ ಮಹಾಬಲವಾದ ಹುತಾಶನನು ಅತಿವೇಗದಿಂದ ಪ್ರಚಂಡನಾಗಿ, ಕಾಲಾಗ್ನಿಯಂತೆ ಜ್ವಲಿಸಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ಇನ್ನಷ್ಟು ವೃದ್ಧಿಯಾದನು.
Verse 22
प्रदीप्तमग्निं पवनस्तेषु वेश्मस्वचारयत्।अभूच्छ्वसनसंयोगादतिवेगो हुताशनः।।।।
ಪವನನು ಆ ಪ್ರಜ್ವಲಿತ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಆ ಮನೆಗಳೊಳಗೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹರಡಿಸಿದನು; ಪವನಸಂಯೋಗದಿಂದ ಹುತಾಶನನು ಅತಿವೇಗದಿಂದ ವ್ಯಾಪಿಸಿದನು.
Verse 23
तानि काञ्चनजालानि मुक्तामणिमयानि च।भवनान्यवशीर्यन्त रत्नवन्ति महान्ति च।।।।
ಕಾಂಚನ ಜಾಲಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದವು, ಮುತ್ತು-ಮಣಿಗಳಿಂದ ಜಡಿತವಾದವು, ವಿಶಾಲವೂ ರತ್ನಸಂಪನ್ನವೂ ಆದ ಆ ಮಹಾಭವನಗಳು ಕುಸಿದು ಚೂರಾದವು.
Verse 24
संजज्ञे तुमुलश्शब्दो राक्षसानां प्रधावताम्।स्वगृहस्य परित्राणे भग्नोत्साहोर्जितश्रियाम्।।।।नूनमेषोऽग्निरायातः कपिरूपेण हा इति।
ತಮ್ಮ ಮನೆಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ರಾಕ್ಷಸರು ಓಡಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಭಯಂಕರ ಕೋಲಾಹಲ ಎದ್ದಿತು; ಅವರ ಉತ್ಸಾಹ ಭಂಗವಾಯಿತು, ಸಂಚಿತ ಶ್ರೀಮತ್ತೆಯೂ ಚೂರಾಯಿತು. ಅವರು ಅಳಲುತ್ತ—“ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಇದು ಅಗ್ನಿದೇವನೇ ಕಪಿರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಂದಿದ್ದಾನೆ—ಹಾ!” ಎಂದು ಕೂಗಿದರು.
Verse 25
क्रन्दन्त्यस्सहसा पेतुः स्तनन्धयधराः स्त्रियः।।।।काश्चिदग्निपरीतेभ्यो हर्मेभ्यो मुक्तमूर्धजाः।पतन्त्यो रेजिरेऽभ्रेभ्यस्सौदामन्य इवाम्बरात्।।।।
ಅಳುತ್ತಾ, ಹಾಲು ಕುಡಿಯುವ ಶಿಶುಗಳನ್ನು ತೊಟ್ಟ ಕೆಲ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಸಹಸಾ ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಆವರಿತ ಅರಮನೆಗಳಿಂದ ಜಿಗಿದು ಬಿದ್ದರು; ಭಯದಿಂದ ಅವರ ಕೂದಲು ಬಿಚ್ಚಿಕೊಂಡಿತು. ಬೀಳುವಾಗ ಅವರು ಆಕಾಶದ ಮೇಘಗಳಿಂದ ಇಳಿಯುವ ಮಿಂಚಿನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದರು.
Verse 26
क्रन्दन्त्यस्सहसा पेतुः स्तनन्धयधराः स्त्रियः।।5.54.25।।काश्चिदग्निपरीतेभ्यो हर्मेभ्यो मुक्तमूर्धजाः।पतन्त्यो रेजिरेऽभ्रेभ्यस्सौदामन्य इवाम्बरात्।।5.54.26।।
ಅಳುತ್ತಾ, ಹಾಲು ಕುಡಿಯುವ ಶಿಶುಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತ ಕೆಲ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಸಹಸಾ ಜಿಗಿದು ಬಿದ್ದರು; ಕೂದಲು ಬಿಚ್ಚಿಕೊಂಡು, ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಆವರಿತ ಅರಮನೆಗಳಿಂದ ಹಾರಿದರು. ಬೀಳುವಾಗ ಅವರು ಆಕಾಶದ ಮೇಘಸಮೂಹಗಳಿಂದ ಇಳಿಯುವ ಮಿಂಚಿನಂತೆ ಮಿನುಗಿದರು.
Verse 27
वज्रविद्रुमवैदूर्यमुक्तारजतसंहितान्।विचित्रान्भवनाद्धातून् स्यन्दमानान्ददर्श सः।।।।
ಅವನು ದಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಭವನಗಳಿಂದ ಹರಿಯುವ ಕರಗಿದ ಧಾತುಗಳ ಪ್ರವಾಹಗಳನ್ನು ಕಂಡನು—ವಜ್ರ, ವಿದ್ರುಮ, ವೈದೂರ್ಯ, ಮುತ್ತು ಮತ್ತು ಬೆಳ್ಳಿಯೊಂದಿಗೆ ಮಿಶ್ರಿತವಾಗಿ ವಿಚಿತ್ರವರ್ಣವಾಗಿ; ಅವು ಒಸರುತ್ತಾ ತುಂತುರುವಾಗಿ ಕೆಳಗೆ ಹರಿಯುತ್ತಿದ್ದವು.
Verse 28
नाग्निस्तृप्यति काष्ठानां तृणानां च यथा तथा।हनूमान् राक्षसेन्दाणां विशस्तानां न तृप्यति।।।।
ಒಣಕಟ್ಟೆಗೂ ಹುಲ್ಲಿಗೂ ಬೆಂಕಿ ಹೇಗೆ ತೃಪ್ತಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಹನುಮಾನ್ ಸಂಹರಿಸಿದ ರಾಕ್ಷಸೇಂದ್ರರ ಪತನದಿಂದಲೂ ತೃಪ್ತನಾಗಲಿಲ್ಲ.
Verse 29
क्वचित्किंशुकसङ्काशाः क्वचिच्छाल्मलिसन्निभाः।।।।क्वचित्कुङ्कुमसङ्काशाश्शिखा वह्नेश्चकाशिरे।
ಕೆಲವೆಡೆ ಅಗ್ನಿಶಿಖೆಗಳು ಕಿಂಶುಕ ಪುಷ್ಪಗಳಂತೆ ಕಂಗೊಳಿಸಿದವು; ಕೆಲವೆಡೆ ಶಾಲ್ಮಲಿ ಹೂವಿನಂತೆ; ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಕುಂಕುಮದಂತೆ—ನಗರದೊಳಗೆ ನಾನಾವರ್ಣವಾಗಿ ಜ್ವಲಿಸಿದವು.
Verse 30
हनूमता वेगवता वानरेण महात्मना।लङ्कापुरं प्रदग्धं तद्रुद्रेण त्रिपुरं यथा।।।।
ವೇಗವಂತನಾದ ಮಹಾತ್ಮ ವಾನರ ಹನುಮಾನದ ಕೈಯಿಂದ ಲಂಕಾಪುರ ದಗ್ಧವಾಯಿತು; ರುದ್ರನು ತ್ರಿಪುರವನ್ನು ಭಸ್ಮಮಾಡಿದಂತೆ.
Verse 31
ततस्तु लङ्कापुरपर्वताग्रे समुत्थितो भीमपराक्रमोऽग्निः।प्रसार्य चूडावलयं प्रदीप्तो हनूमता वेगवता विसृष्टः।।।।
ಅನಂತರ ಲಂಕಾನಗರದ ಪರ್ವತಶಿಖರದಲ್ಲಿ ಭೀಮಪರಾಕ್ರಮಿಯಾದ ಅಗ್ನಿ ಎದ್ದಿತು; ವೇಗವಂತ ಹನುಮಾನ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ ಆ ಜ್ವಾಲೆ ದೀಪ್ತಿಯಾಗಿ, ಜ್ವಾಲಾಮಯ ಕಿರೀಟವಲಯದಂತೆ ಸುತ್ತಲೂ ಹರಡಿತು.
Verse 32
युगान्तकालानलतुल्यवेग स्समारुतोऽग्निर्ववृधे दिविस्पृक्।विधूमरश्मिर्भवनेषु सक्तो रक्षश्शरीराज्यसमर्पतार्चिः।।।।
ಗಾಳಿಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾದ ಆ ಅಗ್ನಿ ಯುಗಾಂತಕಾಲದ ಪ್ರಳಯಾನಲದಂತೆ ವೇಗವಾಗಿ ವೃದ್ಧಿಸಿ, ಆಕಾಶಸ್ಪರ್ಶಿಯಾಗಿ ಹಾರಿತು. ಭವನಗಳಿಗೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡ ಅದರ ಧೂಮರಹಿತ ಕಿರಣಮಯ ಜ್ವಾಲೆ, ರಾಕ್ಷಸದೇಹಗಳ ಮೇದಸ್ಸು ಮತ್ತು ತೈಲದಿಂದ ಪೋಷಿತವಾಗಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ಪ್ರಜ್ವಲಿಸಿತು.
Verse 33
आदित्यकोटीसदृशस्सुतेजा लङ्कां समस्तां परिवार्य तिष्ठन्।शब्दैरनेकैरशनिप्ररूढैर्भिन्दन्निवाण्डं प्रबभौ महाग्निः।।।।
ಕೋಟಿ ಆದಿತ್ಯರಂತೆ ದೀಪ್ತಿಮಂತನಾದ ಮಹಾ ಅಗ್ನಿಯು ಸಂಪೂರ್ಣ ಲಂಕೆಯನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದು ನಿಂತನು. ಅನೇಕ ವಜ್ರಾಘಾತದಂತೆ ಗರ್ಜಿಸುವ ಶಬ್ದಗಳಿಂದ, ಲೋಕದ ಅಂಡವನ್ನೇ ಭೇದಿಸುವಂತೆ ಪ್ರಭಾಸಿಸಿದನು.
Verse 34
तत्राम्बरादग्निरतिप्रवृद्धो रूक्षप्रभः किंशुकपुष्पचूडः।निर्वाणधूमाकुलराजयश्च नीलोत्पलाभाः प्रचकाशिरेऽभ्राः।।।।
ಅಲ್ಲಿ ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಅತಿಯಾಗಿ ಏರಿದ ಅಗ್ನಿಯು ಕಠೋರ ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ಜ್ವಲಿಸಿತು; ಕಿಂಶುಕ ಪುಷ್ಪಗಳ ಕೆಂಪಿನಿಂದ ಕಿರೀಟಧಾರಿಯಂತೆ ಕಂಡಿತು. ನಿಶ್ಶೇಷವಾಗುವ ಜ್ವಾಲೆಗಳ ಧೂಮದಿಂದ ತುಂಬಿ ರೇಖೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಮೇಘಗಳು ನೀಲೋತ್ಪಲಗಳಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದವು.
Verse 35
वज्री महेन्द्रस्त्रिदशेश्वरो वा साक्षाद्यमो वा वरुणोऽनिलो वा।रुद्रोऽग्निरर्को धनदश्च सोमो न वानरोऽयं स्वयमेव कालः।।।।
“ಇವನು ವಜ್ರಧಾರಿ ಮಹೇಂದ್ರನೋ, ತ್ರಿದಶಾಧಿಪತಿ ಇಂದ್ರನೋ? ಅಥವಾ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಯಮನೋ? ವರుణನೋ, ಅನಿಲನೋ? ರುದ್ರನೋ—ಅಗ್ನಿಯೋ—ಅರ್ಕನೋ—ಧನದನೋ—ಸೋಮನೋ? ಇವನು ಸಾಮಾನ್ಯ ವಾನರನಲ್ಲ; ಸ್ವಯಂ ಕಾಲನೇ?”
Verse 36
किं ब्रह्मणस्सर्वपितामहस्य सर्वस्य धातुश्चतुराननस्य।इहाऽऽगतो वानररूपधारी रक्षोपसंहारकरः प्रकोपः।।।।
“ಇವನು ಸರ್ವಪಿತಾಮಹನಾದ, ಸರ್ವದ ಧಾತುವಾದ ಚತುರಾನನ ಬ್ರಹ್ಮನ ಕ್ರೋಧವೇನೋ? ವಾನರರೂಪ ಧರಿಸಿ ಇಲ್ಲಿ ಬಂದು ರಾಕ್ಷಸಸಂಹಾರಕ್ಕೆ ಉದ್ಯತನಾಗಿದ್ದಾನೋ?”
Verse 37
किं वैष्णवं वा कपिरूपमेत्य रक्षोविनाशाय परं सुतेजः।अनन्तमव्यक्तमचिन्त्यमेकं स्वमायया साम्प्रतमागतं वा।।।।
ಇದು ವೈಷ್ಣವ ಪರಮತೇಜಸ್ಸೇನು? ರಾಕ್ಷಸವಿನಾಶಕ್ಕಾಗಿ ಕಪಿರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಬಂದಿದೆಯೇ? ಅನಂತ, ಅವ್ಯಕ್ತ, ಅಚಿಂತ್ಯ, ಏಕಮಾತ್ರವಾದುದು ಸ್ವಮಾಯೆಯಿಂದ ಈಗ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾದಂತಿದೆ.
Verse 38
इत्येवमूचुर्बहवो विशिष्टा रक्षोगणास्तत्र समेत्य सर्वे।सप्राणिसङ्घां सगृहां सवृक्षां दग्धां पुरीं तां सहसा समीक्ष्य।।।।
ಹೀಗೆ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದ ಅನೇಕ ವಿಶಿಷ್ಟ ರಾಕ್ಷಸಗಣರು ಮಾತಾಡಿದರು. ಪ್ರಾಣಿಗಳೊಡನೆ, ಮನೆಗಳೊಡನೆ, ಮರಗಳೊಡನೆ ಸುಟ್ಟುಹೋದ ಆ ನಗರಿಯನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ನೋಡಿ ಅವರು ಭೀತಿಯಿಂದ ಪರಸ್ಪರ ವಿಚಾರಿಸಿದರು.
Verse 39
ततस्तु लङ्का सहसा प्रदग्धा सराक्षसा साश्वरथा सनागा।सपक्षिसङ्घा समृगा सवृक्षा रुरोद दीना तुमुलं सशब्दम्।।।।
ಆಮೇಲೆ ಲಂಕೆ ಅಚಾನಕವಾಗಿ ದಹಿಸಿತು—ರಾಕ್ಷಸರೊಡನೆ, ಕುದುರೆ-ರಥಗಳೊಡನೆ, ಆನೆಗಳೊಡನೆ; ಪಕ್ಷಿಗಳ ಗುಂಪು, ಮೃಗಗಳು ಮತ್ತು ಮರಗಳೊಡನೆ. ಅದು ದೀನವಾಗಿ ಭಯಂಕರ ಗದ್ದಲದೊಂದಿಗೆ ಅಳುವಂತಾಯಿತು.
Verse 40
हा तात हा पुत्रक कान्त मित्र हा जीवितं भोगयुतं सुपुण्यम्।रक्षोभिरेवं बहुधा ब्रुवद्भि श्शब्दः कृतो घोरतरस्सुभीमः।।।।
“ಹಾ ತಾತ! ಹಾ ಪುತ್ರಕ! ಹಾ ಕಾಂತ! ಹಾ ಮಿತ್ರ! ಅಯ್ಯೋ—ಭೋಗವೂ ಪುಣ್ಯವೂ ಹೊಂದಿದ್ದ ಈ ಜೀವಿತ ನಾಶವಾಯಿತು!” ಎಂದು ರಾಕ್ಷಸರು ನಾನಾವಿಧವಾಗಿ ಅಳುತ್ತಾ ಕೂಗಿದಾಗ, ಅತ್ಯಂತ ಘೋರವಾದ ಭೀಕರ ಕೇಕೆ ಎದ್ದಿತು.
Verse 41
हुताशनज्वालसमावृता सा हतप्रवीरा परिवृत्तयोधाहनूमतः क्रोधबलाभिभूता बभूव शापोपहतेव लङ्का।।।।
ಅಗ್ನಿಜ್ವಾಲೆಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿ, ವೀರರು ಸಂಹರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಯೋಧರು ಹಿಂತಿರುಗಿದ ಲಂಕೆ—ಹನುಮಂತನ ಕ್ರೋಧಬಲದಿಂದ ಪರಾಭವಗೊಂಡು—ಶಾಪದಿಂದ ಹೊಡೆದಂತೆಯೇ ಕಾಣಿಸಿತು.
Verse 42
स सम्भ्रमत्रस्तविषण्णराक्षसां समुज्ज्वलज्ज्वालहुताशनाङ्किताम्।ददर्श लङ्कां हनुमान्महामनाः स्वयम्भूकोपोपहतामिवावनिम्।।।।
ಮಹಾಮನಸ್ಸುಳ್ಳ ಹನುಮಂತನು ಲಂಕೆಯನ್ನು ಕಂಡನು—ರಾಕ್ಷಸರು ಗಾಬರಿಗೊಂಡು, ಭೀತರಾಗಿ, ವಿಷಣ್ಣರಾಗಿದ್ದರು; ಉರಿಯುವ ಅಗ್ನಿಜ್ವಾಲೆಗಳ ಗುರುತು ಹೊತ್ತಿದ್ದ ಆ ಲಂಕೆ, ಪ್ರಳಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂಭೂ (ಬ್ರಹ್ಮ)ನ ಕೋಪದಿಂದ ಭೂಮಿಯೇ ಹೊಡೆದಂತೆಯೇ ತೋಚಿತು.
Verse 43
भङ्क्त्वा वनं पादपरत्नसङ्कुलं हत्वा तु रक्षांसि महान्ति संयुगे।दग्ध्वा पुरीं तां गृहरत्नमालिनीं तस्थौ हनूमान्पवनात्मजः कपिः।।।।
ರತ್ನಸಮಾನ ವೃಕ್ಷಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ವನವನ್ನು ಭಂಗಗೊಳಿಸಿ, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮಹಾಬಲಿಷ್ಠ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ, ಗೃಹರತ್ನಮಾಲೆಯಿಂದ ಅಲಂಕರಿತ ಆ ನಗರಿಯನ್ನು ದಹಿಸಿ—ಪವನಾತ್ಮಜ ಕಪಿ ಹನುಮಂತನು ಅಚಲವಾಗಿ ನಿಂತನು.
Verse 44
त्रिकूटशृङ्गाग्रतले विचित्रे प्रतिष्ठितो वानरराजसिंहः।प्रदीप्तलाङ्गूलकृतार्चिमाली व्यराजताऽऽदित्य इवांशुमाली।।।।
ತ್ರಿಕೂಟ ಶೃಂಗದ ಅಗ್ರತಲದ ಅದ್ಭುತ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾದ ವಾನರರಾಜಸಿಂಹ ಹನುಮಾನ್, ಪ್ರಜ್ವಲಿತ ಲಾಂಗೂಲದಿಂದ ಅಗ್ನಿಮಾಲೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಕಿರಣಮಾಲೆಯಿಂದ ವಲಯಿತನಾದ ತೇಜಸ್ವಿ ಆದಿತ್ಯನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದನು.
Verse 45
स राक्षसांस्तान्सुबहूंश्च हत्वा वनं च भङ्क्त्वा बहुपादपं तत्।विसृज्य रक्षोभवनेषु चाग्निं जगाम रामं मनसा महात्मा।।।।
ಅನೇಕ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ, ಬಹುಪಾದಪಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಆ ವನವನ್ನು ಭಂಗಗೊಳಿಸಿ, ರಕ್ಷೋಭವನಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಹರಡಿಸಿ, ಮಹಾತ್ಮ ಹನುಮಾನ್ ಮನಸಿನಿಂದ ಶ್ರೀರಾಮನ ಕಡೆಗೆ ತೆರಳಿದನು—ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನೇ ಆಶ್ರಯಿಸಿದನು.
Verse 46
ततस्तु तं वानरवीरमुख्यं महाबलं मारुततुल्यवेगम्।महामतिं वायुसुतं वरिष्ठं प्रतुष्टुवुर्देवगणाश्च सर्वे।।।।
ನಂತರ ದೇವಗಣಗಳೆಲ್ಲರೂ ಅವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದರು—ವಾನರವೀರರಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಗಣ್ಯನಾದ, ಮಹಾಬಲನಾದ, ಗಾಳಿಯಂತೆ ವೇಗವಂತನಾದ, ಮಹಾಮತಿಯಾದ, ವಾಯುಪುತ್ರನಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಹನುಮಾನನನ್ನು.
Verse 47
भङ्क्त्वा वनं महातेजा हत्वा रक्षांसि संयुगे।दग्ध्वा लङ्कापुरीं रम्यां रराज स महाकपिः।।।।
ವನವನ್ನು ಭಂಗಗೊಳಿಸಿ, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ, ಮತ್ತು ರಮ್ಯ ಲಂಕಾಪುರಿಯನ್ನು ದಹಿಸಿ, ಆ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ ಮಹಾಕಪಿ ಹನುಮಾನ್ ವಿಜಯಶೋಭೆಯಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದನು.
Verse 48
तत्र देवास्सगन्धर्वास्सिद्धाश्च परमर्षयः।दृष्ट्वा लङ्कां प्रदग्धां तां विस्मयं परमं गताः।।।।
ಅಲ್ಲಿ ದೇವರುಗಳು ಗಂಧರ್ವರೊಡನೆ, ಸಿದ್ಧರು ಮತ್ತು ಪರಮರ್ಷಿಗಳು—ದಗ್ಧವಾಗಿರುವ ಲಂಕೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ಪರಮ ವಿಸ್ಮಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದರು.
Verse 49
तं दृष्ट्वा वानरश्रेष्ठं हनुमन्तं महाकपिम्।कालाग्निरिति सञ्चिन्त्य सर्वभूतानि तत्रसुः।।।।
ವಾನರಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಮಹಾಕಪಿಯಾದ ಹನುಮಾನನನ್ನು ಕಂಡು, ‘ಇವನು ಕಾಳಾಗ್ನಿಯೇ’ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ಅಲ್ಲಿ ಸರ್ವಭೂತಗಳೂ ನಡುಗಿದವು.
Verse 50
देवाश्च सर्वे मुनिपुङ्गवाश्च गन्धर्वविद्याधरनागयक्षाः।भूतानि सर्वाणि महान्ति तत्र जग्मुः परां प्रीतिमतुल्यरूपाम्।।।।
ಅಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ದೇವರೂ ಮುನಿಪುಂಗವರೂ, ಗಂಧರ್ವ-ವಿದ್ಯಾಧರ-ನಾಗ-ಯಕ್ಷಾದಿ ಮಹಾಭೂತಗಳೂ ಸೇರಿ, ಅತുല್ಯರೂಪವಾದ ಪರಮ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದರು.
Frequently Asked Questions
The pivotal action is Hanumān’s use of destructive force after completing reconnaissance: he chooses to burn Laṅkā’s strategic residences to weaken the enemy, yet spares Vibhīṣaṇa’s house. The episode frames ethical discrimination in warfare—harm directed toward hostile infrastructure while protecting a dharmic ally.
Purposeful action must remain governed by dharma even when power is overwhelming. Hanumān’s “remaining work” is not vengeance but mission-completion: he applies force as deterrence and proof of capability, while maintaining moral boundaries (non-random targeting, ally protection, and task-orientation).
Laṅkā’s palace-topography is emphasized: rooftops and mansions, the city’s citadel-like structure, and the Trikūṭa mountain peak where Hanumān is later depicted as resplendent. The chief landmark is Rāvaṇa’s gem-adorned palace likened to Meru and Mandara, anchoring the city’s political-sacral center.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.