Sarga 87

Verse 1

गुहस्य वचनं श्रुत्वा भरतो भृशमप्रियम्।ध्यानं जगाम तत्रैव यत्र तच्छ्रुतमप्रियम्।।।।

ಗುಹನ ಅತ್ಯಂತ ಅಪ್ರಿಯವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಭರತನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ದುಃಖಿತನಾಗಿ, ಆ ದುಃಖವಾರ್ತೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದ ಅದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ ಮೌನ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದನು.

Verse 2

सुकुमारो महासत्त्वस्सिंहस्कन्धो महाभुजः।पुण्डरीकविशालाक्ष स्तरुणः प्रियदर्शनः।।।।प्रत्याश्वस्य मुहूर्तं तु कालं परमदुर्मनाः।पपात सहसा तोत्रैर्ह्यतिविद्ध इव द्विपः।।।।

ಭರತನು ಸೌಕುಮಾರ್ಯವಿದ್ದರೂ ಮಹಾಸತ್ತ್ವಶಾಲಿ, ಸಿಂಹದಂತೆ ವಿಶಾಲ ಭುಜಸ್ಕಂಧ, ಮಹಾಭುಜ, ಪುಂಡರೀಕದಂತೆ ವಿಶಾಲ ನೇತ್ರ, ಯೌವನವಂತನು, ಪ್ರಿಯದರ್ಶನನು—ಕ್ಷಣಮಾತ್ರ ಚೇತನಗೊಂಡನು; ಆದರೆ ಪರಮ ಶೋಕದಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲನಾಗಿ, ಅಂಕುಶದಿಂದ ತೀವ್ರವಾಗಿ ತಿವಿದ ಆನೆಯಂತೆ ಅಚಾನಕ ನೆಲಕ್ಕುರುಳಿದನು.

Verse 3

सुकुमारो महासत्त्वस्सिंहस्कन्धो महाभुजः।पुण्डरीकविशालाक्ष स्तरुणः प्रियदर्शनः।।2.87.2।।प्रत्याश्वस्य मुहूर्तं तु कालं परमदुर्मनाः।पपात सहसा तोत्रैर्ह्यतिविद्ध इव द्विपः।।2.87.3।।

ಭರತನು ಸೌಕುಮಾರ್ಯವಿದ್ದರೂ ಮಹಾಸತ್ತ್ವಶಾಲಿ, ಸಿಂಹದಂತೆ ವಿಶಾಲ ಭುಜಸ್ಕಂಧ, ಮಹಾಭುಜ, ಪುಂಡರೀಕದಂತೆ ವಿಶಾಲ ನೇತ್ರ, ಯೌವನವಂತನು, ಪ್ರಿಯದರ್ಶನನು—ಕ್ಷಣಮಾತ್ರ ಚೇತನಗೊಂಡನು; ಆದರೆ ಪರಮ ಶೋಕದಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲನಾಗಿ, ಅಂಕುಶದಿಂದ ತೀವ್ರವಾಗಿ ತಿವಿದ ಆನೆಯಂತೆ ಅಚಾನಕ ನೆಲಕ್ಕುರುಳಿದನು.

Verse 4

तदवस्थं तु भरतं शत्रुघ्नोऽनन्तरस्थितः।परिष्वज्य रुरोदोच्चैर्विसंज्ञश्शोककर्शितः।।।।

ಭರತನು ಆ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಸಮೀಪದಲ್ಲೇ ನಿಂತಿದ್ದ ಶತ್ರುಘ್ನನು ಅವನನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡು ಜೋರಾಗಿ ಅತ್ತನು; ಶೋಕದಿಂದ ಕ್ಷೀಣನಾಗಿ ಅವನು ಮೂರ್ಚ್ಛಿತನಾದನು.

Verse 5

ततस्सर्वास्समापेतुर्मातरो भरतस्य ताः।उपवासकृशा दीना भर्तृव्यसनकर्शिताः।।।।

ಆಮೇಲೆ ಭರತನ ಎಲ್ಲಾ ಮಾತೃಗಳು ಅವನ ಬಳಿಗೆ ತ್ವರೆಯಿಂದ ಬಂದರು; ಉಪವಾಸದಿಂದ ಕೃಶರಾದವರು, ದೀನರಾದವರು, ಪತಿಯ ವಿಪತ್ತಿನಿಂದ ಕಂಗೆಟ್ಟವರು.

Verse 6

ताश्च तं पतितं भूमौ रुदन्त्यः पर्यवारयन्।कौसल्या त्वनुसृत्यैनं दुर्मनाः परिषस्वजे।।।।

ಅವನು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿದ್ದಾಗ ಅವರು ಅಳುತ್ತಾ ಅವನನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದರು; ಕೌಸಲ್ಯಾ ದುಃಖಭರಿತ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಅವನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಭರತನನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡಳು.

Verse 7

वत्सला स्वं यथा वत्समुपगूह्य तपस्विनी।परिपप्रच्छ भरतं रुदन्ती शोकलालसा।।।।

ತಪಸ್ವಿನಿಯಾದ ಕೌಸಲ್ಯಾ ತಾಯಿಯ ಸ्नेಹದಿಂದ, ತನ್ನದೇ ಕರುವನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಭರತನನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡಳು; ಅಳುತ್ತಾ, ಶೋಕವನ್ನು ಹೊರಹಾಕಲು ತವಕದಿಂದ ಅವನನ್ನು ವಿಚಾರಿಸಿದಳು.

Verse 8

पुत्र व्याधिर्न ते कच्चिच्छरीरं परिबाधते।अद्य राजकुलस्यास्य त्वदधीनं हि जीवितम्।।।।

“ಪುತ್ರನೇ, ನಿನ್ನ ದೇಹವನ್ನು ಯಾವುದಾದರೂ ರೋಗ ಕಾಡುತ್ತಿಲ್ಲವಲ್ಲ? ಇಂದು ಈ ರಾಜಕುಲದ ಜೀವಿತವೇ ನಿನ್ನ ಮೇಲೆಯೇ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ.”

Verse 9

त्वां दृष्ट्वा पुत्र जीवामि रामे सभ्रातृकेगते।वृत्ते दशरथे राज्ञि नाथ एकस्त्वमद्य नः।।।।

“ಪುತ್ರನೇ, ರಾಮನು ಸಹೋದರನೊಂದಿಗೆ ಹೊರಟುಹೋಗಿ, ರಾಜ ದಶರಥನು ಪರಲೋಕಗತನಾದ ಮೇಲೆ, ನಿನ್ನನ್ನು ನೋಡಿ ನಾನು ಜೀವಿಸುತ್ತೇನೆ. ಇಂದಿನಿಂದ ನೀನೇ ನಮ್ಮ ಏಕೈಕ ನಾಥನೂ ರಕ್ಷകനೂ.”

Verse 10

कच्चिन्न लक्ष्मणे पुत्र श्रुतं ते किंचदप्रियम्।पुत्रे वाऽप्येकपुत्राया स्सहभार्ये वनं गते।।।।

ಮಗನೇ, ಹೇಳು—ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ವಿಷಯದಲ್ಲಾಗಲಿ, ಅಥವಾ ನನ್ನ ಏಕಪುತ್ರನಾದ ರಾಮನು ಪತ್ನಿಯೊಡನೆ ವನಕ್ಕೆ ಹೋದ ವಿಷಯದಲ್ಲಾಗಲಿ, ನಿನಗೆ ಯಾವುದಾದರೂ ಅಪ್ರಿಯ ಸುದ್ದಿ ಕೇಳಿಬಂದಿಲ್ಲವಲ್ಲ?

Verse 11

स मुहूर्तं समाश्वस्य रुदन्नेव महायशाः।कौसल्यां परिसान्त्वेद्यं गुहं वचनमब्रवीत्।।।।

ಮಹಾಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಭರತನು ಕ್ಷಣಕಾಲ ತನ್ನನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಿಕೊಂಡು; ಅಳುತ್ತಲೇ ಕೌಸಲ್ಯೆಗೆ ಸಾಂತ್ವನ ನೀಡಿ, ನಂತರ ಗುಹನಿಗೆ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು.

Verse 12

भ्राता मे क्वावसद्रात्रौ क्व सीता क्व च लक्ष्मणः।अस्वपच्छयने कस्मिन् किं भुक्त्वा गुह शंस मे।।।।

ಹೇ ಗುಹಾ, ಆ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಸಹೋದರನು ಎಲ್ಲಿದ್ದನು? ಸೀತೆಯು ಎಲ್ಲಿದ್ದಳು, ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಎಲ್ಲಿದ್ದನು? ಯಾವ ಶಯನದಲ್ಲಿ ಅವರು ನಿದ್ರಿಸಿದರು, ಏನು ಭೋಜನ ಮಾಡಿದರು? ನನಗೆ ತಿಳಿಸು.

Verse 13

सोऽब्रवीद्भरतं हृष्टो निषादाधिपतिर्गुहः।यद्विधं प्रतिपेदे च रामे प्रियहितेऽतिथौ।।।।

ನಿಷಾದಾಧಿಪತಿ ಗುಹನು ಹರ್ಷದಿಂದ ಭರತನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು—ಪ್ರಿಯಮಿತ್ರನೂ ಮಾನ್ಯ ಅತಿಥಿಯೂ ಆದ ರಾಮನನ್ನು ನಾನು ಯಾವ ವಿಧವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಸೇವಿಸಿದೆನೋ ಅದನ್ನು.

Verse 14

अन्नमुच्चावचं भक्षाः फलानि विविधानि च।रामायाभ्यवहारार्थं बहुचोपहृतं मया।।।।

ರಾಮನ ಭೋಜನಾರ್ಥವಾಗಿ ನಾನು ನಾನಾ ವಿಧದ ಅನ್ನ, ವಿವಿಧ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳು ಹಾಗೂ ಹಲವು ಬಗೆಯ ಫಲಗಳನ್ನು ಬಹಳವಾಗಿ ಸಮರ್ಪಿಸಿದೆನು.

Verse 15

तत्सर्वं प्रत्यनुज्ञासीद्राम स्सत्यपराक्रमः।न तु तत्प्रत्यगृह्णात्स क्षत्रधर्ममनुस्मरन्।।।।

ಸತ್ಯಪರಾಕ್ರಮಿಯಾದ ರಾಮನು ಆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಅಂಗೀಕರಿಸಿದಂತೆ ತೋರಿಸಿದನು; ಆದರೆ ಕ್ಷತ್ರಿಯಧರ್ಮವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ಅದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲಿಲ್ಲ.

Verse 16

न ह्यस्माभिः प्रतिग्राह्यं सखे देयं तु सर्वदा।इति तेन वयं राजन्ननुनीता महात्मना।।।।

‘ಸಖೇ, ನಾವು ದಾನವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದು ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲ; ಸದಾ ನೀಡುವುದೇ ಧರ್ಮ’ ಎಂದು ಹೇಳಿ, ರಾಜನೇ, ಆ ಮಹಾತ್ಮನು ನಮ್ಮನ್ನು ಮೃದುವಾಗಿ ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಿದನು.

Verse 17

लक्ष्मणेन समानीतं पीत्वा वारि महायशाः।औपवास्यं तदाऽकार्षीद्राघवस्सह सीतया।।।।

ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ತಂದುಕೊಟ್ಟ ನೀರನ್ನು ಮಹಾಯಶಸ್ವಿ ರಾಘವನು ಸೀತೆಯೊಡನೆ ಪಾನಮಾಡಿ, ಆ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಜಲಮಾತ್ರದಿಂದ ಉಪವಾಸ ವ್ರತವನ್ನು ಆಚರಿಸಿದನು.

Verse 18

ततस्तु जलशेषेण लक्ष्मणोऽप्यकरोत्तदा।वाग्यतास्ते त्रय स्सन्ध्यां समुपासत संहिताः।।।।

ನಂತರ ಉಳಿದಿದ್ದ ನೀರಿನಿಂದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನೂ ತೃಪ್ತನಾದನು. ವಾಕ್ಸಂಯಮದಿಂದ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಏಕಾಗ್ರಗೊಳಿಸಿ, ಆ ಮೂವರೂ ಸಂಧ್ಯಾವಂದನೆಯನ್ನು ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸಿದರು.

Verse 19

सौमित्रिस्तु ततः पश्चादकरोत्स्वास्तरं शुभम्।स्वयमानीय बर्हींषि क्षिप्रं राघवकारणात्।।।।

ಅನಂತರ ಸೌಮಿತ್ರಿಯಾದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ರಾಘವನ ಹಿತಾರ್ಥವಾಗಿ ತಕ್ಷಣವೇ ತಾನೇ ಬರ್ಹೀಷಿ (ಹುಲ್ಲು) ತಂದು, ಶುಭವಾದ ಶಯನವನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದನು.

Verse 20

तस्मिन्समाविशद्राम स्स्वास्तरे सह सीतया।प्रक्षाल्य च तयोः पादावपचक्राम लक्ष्मणः।।।।

ಆ ಶಯನದಲ್ಲಿ ರಾಮನು ಸೀತೆಯೊಡನೆ ಮಲಗಿದನು. ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಅವರಿಬ್ಬರ ಪಾದಗಳನ್ನು ತೊಳೆದು, ನಂತರ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರಕ್ಕೆ ಸರಿದು ನಿಂತನು.

Verse 21

एतत्तदिङ्गुदीमूलमिदमेव च तत्तृणम्।यस्मिन्रामश्च सीता च रात्रिं तां शयितावुभौ।।।।

ಇದೇ ಆ ಇಂಗುದೀ ವೃಕ್ಷದ ಬೇರು, ಇದೇ ಆ ತೃಣಶಯನ; ಇದರಲ್ಲಿ ರಾಮನೂ ಸೀತೆಯೂ—ಇಬ್ಬರೂ—ಆ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ನಿದ್ರಿಸಿದರು.

Verse 22

नियम्य पृष्ठे तु तलाङ्गुलित्रवान् शरैस्सुपूर्णाविषुधी परन्तपः।महाद्धनु स्सज्यमुपोह्य लक्ष्मणो निशामतिष्ठत्परितोऽस्य केवलम्।।।।

ಪರಂತಪನಾದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಕೈತಳ ಮತ್ತು ಬೆರಳುಗಳಿಗೆ ರಕ್ಷಾಕವಚ ಧರಿಸಿ, ಬೆನ್ನಿಗೆ ಬಾಣಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಎರಡು ತುಣಿರಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು, ಮಹಾಧನುಸ್ಸನ್ನು ತಂತಿಮಾಡಿ ಸಿದ್ಧವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು, ರಾಮನ ಸುತ್ತಲೂ ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ರಾತ್ರಿಯಿಡೀ ಜಾಗರಿಸಿ ಕಾವಲು ನಿಂತನು.

Verse 23

तत स्त्वहंचोत्तमबाणचापधृत् स्थितोऽभवं तत्र स यत्र लक्ष्मणः।अतन्द्रितैर्ज्ञातिभिरात्तकार्मुकैर्महेन्द्रकल्पं परिपालयंस्तदा।।।।

ಅನಂತರ ನಾನು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬಾಣಗಳನ್ನೂ ಧನುಸ್ಸನ್ನೂ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು, ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ನಿಂತಿದ್ದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿರನಾಗಿ ನಿಂತೆ; ಮತ್ತು ಅತಂದ್ರಿತರಾದ, ಧನುಸ್ಸು ಹಿಡಿದ ನನ್ನ ಬಂಧುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ, ಮಹೇಂದ್ರನಂತೆ ಇರುವ ರಾಮನನ್ನು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಾಪಾಡಿದೆ.