Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 79
Vyākaraṇa-saṅgraha: Pada–Vibhakti–Kāraka–Lakāra–Samāsa
अचोरयञ्चोरयेच्चोर्यात् अचूचुरदचोरिष्यदित्येवं दश वै गणाः । प्रयोजके भावयति सनीच्छायां बुभूषति । क्रियासमभिहारे तु पंडितो बोभूयते मुने ॥ ७९ ॥
acorayañcorayeccoryāt acūcuradacoriṣyadityevaṃ daśa vai gaṇāḥ | prayojake bhāvayati sanīcchāyāṃ bubhūṣati | kriyāsamabhihāre tu paṃḍito bobhūyate mune || 79 ||
ಹೀಗೆ ‘ಅಚೋರಯತ್’, ‘ಚೋರಯೇತ್’, ‘ಚೋರ್ಯಾತ್’, ‘ಅಚೂಚುರತ್’, ‘ಅಚೋರಿಷ್ಯತ್’ ಇತ್ಯಾದಿ ರೂಪಗಳಿಂದ ನಿಜವಾಗಿ ಹತ್ತು ಗಣಗಳು ಸೂಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಪ್ರಯೋಜಕ (ಕಾರಣ) ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿ ‘ಭಾವಯತಿ’—ಇತರನಿಂದ ಕಾರ್ಯ ಮಾಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸನೀಚ್ಛಾ (ಇಚ್ಛಾರ್ಥ) ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿ ‘ಬುಭೂಷತಿ’—ಆಗಲು/ಮಾಡಲು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ. ಕ್ರಿಯಾ-ಸಮಭಿಹಾರ (ಇಂಟೆನ್ಸಿವ್) ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿ ಪಂಡಿತ ‘ಬೋಭೂಯತೇ’—ಮರುಮರು ಅಥವಾ ವಿಶೇಷ ಬಲದಿಂದ ಕ್ರಿಯೆ ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಾನೆ, ಓ ಮುನೇ।
Sanatkumara (teaching Narada in a Vedanga/Vyakarana context)
Vrata: none
Primary Rasa: shanta
Secondary Rasa: none
FAQs
It frames disciplined śāstric learning—especially Vyākaraṇa (grammar)—as a tool for clarity of meaning, which supports right understanding (samyag-jñāna) in Mokṣa-dharma.
Indirectly: by emphasizing precise language and intention (causative, desiderative, intensive meanings), it supports accurate recitation and comprehension of mantras and Vishnu-stuti, which strengthens bhakti through correct understanding.
Vyākaraṇa (Sanskrit grammar): verb-class groupings (daśa gaṇāḥ) and how causative (ṇij), desiderative (san), and intensive (yaṅ) usages shift meaning in real sentences.