Adhyaya 270
अध्याय २७०: प्रहस्त-वधः, धूम्राक्ष-हननं, कुम्भकर्ण-प्रबोधनम् (Chapter 270: Slaying of Prahasta; Defeat of Dhūmrākṣa; Awakening of Kumbhakarṇa)
Upa-parva: Mārkaṇḍeya-narrated Rāmopākhyāna (embedded war-episode: Vibhīṣaṇa vs. Prahasta; Hanūmān vs. Dhūmrākṣa)
Mārkaṇḍeya narrates a rapid battlefield turn. Prahasta strikes Vibhīṣaṇa with a heavy mace, yet Vibhīṣaṇa remains unshaken; he then lifts the great śataghaṇṭā weapon, consecrates it with mantra, and hurls it at Prahasta’s head, resulting in Prahasta’s collapse. Seeing this, Dhūmrākṣa charges the vānaras with a formidable host, causing a brief dispersal; Hanūmān emerges, the vānaras regroup around him, and a fierce duel follows with maces, iron bars, and uprooted trees. Hanūmān kills Dhūmrākṣa along with his chariot and retinue; emboldened, the vānaras press the remaining forces, who retreat to Laṅkā and report to Rāvaṇa. Rāvaṇa, hearing of Prahasta and Dhūmrākṣa’s deaths, declares the time has come for Kumbhakarṇa’s action, orders loud instruments to awaken him, and instructs allied commanders (Vajravega and Pramāthin) to accompany the mobilization.
Chapter Arc: वन में विचरते पाँचों पाण्डव शिकार-भ्रमण के बीच प्रकृति के अशुभ संकेतों—मृग-पक्षियों की भयाकुल वाणी और दिशाओं की तप्त, असहज आभा—से चौंक उठते हैं। → युधिष्ठिर पशु-पक्षियों के अपशकुन और अपने भीतर उठती दाहक आशंका को पढ़ लेते हैं; वे भाइयों को शीघ्र आश्रम लौटने का आदेश देते हैं। लौटते समय गीदड़ का वाम-पार्श्व से रोना और मन का जलना संकेत देता है कि कोई अनिष्ट घट चुका है। → आश्रम-परिसर में द्रौपदी के अपहरण का समाचार/दृश्य पाण्डवों पर वज्रपात की तरह गिरता है—जयद्रथ द्वारा ‘पञ्चेन्द्रकल्प’ पाण्डवों को तिरस्कृत कर कृष्णा का हरण; द्रौपदी का अपमान, भय और प्रतिरोध एक साथ उभरते हैं। → युधिष्ठिर क्रोध को धर्म-सीमा में बाँधते हैं—द्रौपदी को कठोर वचन न कहने, संयम रखने और उन्मत्त राजाओं/राजपुत्रों के अपराध को धैर्य से देखने की सीख देते हैं; साथ ही पाण्डवों के शीघ्र लौट आने और शत्रुओं के दमन का आश्वासन उभरता है। → अपहरण के बाद प्रतिशोध और धर्म-निर्णय की अग्नि प्रज्वलित है—पाण्डवों का प्रत्यागमन/अनुसरण और जयद्रथ के भाग्य का निर्णय अगले प्रसंग की ओर धकेलता है।
Shlokas
Verse 1
वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! तदनन्तर भूमण्डलके श्रेष्ठतम धनुर्थर पाँचों कुन्तीकुमार सब दिशाओंमें घूम-फिरकर हिंसक पशुओं, वराहों और जंगली भैंसोंको मारकर पृथक्-पृथक् विचरते हुए एक साथ हो गये
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಜನಮೇಜಯನೇ! ಅನಂತರ ಭೂಮಂಡಲದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಧನುರ್ಧರರಾದ ಕುಂತೀಪುತ್ರರಾದ ಐದು ಪಾಂಡವರು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಿದರು. ಹಿಂಸಕ ಮೃಗಗಳು, ವರಾಹಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಡು ಎಮ್ಮೆಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಸಂಹರಿಸಿ, ಕೆಲಕಾಲ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಅಲೆದಾಡಿ, ಬಳಿಕ ಮತ್ತೆ ಒಂದಾಗಿ ಸೇರಿದರು.
Verse 2
ततो मृगव्यालगणानुकीर्ण महावनं तद् विहगोपधघुष्टम् | भ्रातृंश्ष तानभ्यवदद् युधिष्ठिर: श्रुत्वा गिरो व्याहरतां मृगाणाम्
ಆಗ ಹಿಂಸಕ ಮೃಗಗಳು ಮತ್ತು ಸರ್ಪಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದ ಆ ಮಹಾವನವು ಅಚಾನಕ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಕೂಗು-ಕಿಲಕಿಲದಿಂದ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸಿತು; ಕಾಡುಪ್ರಾಣಿಗಳು ಭಯದಿಂದ ಆರ್ತನಾದ ಮಾಡತೊಡಗಿದವು. ಅವರ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಕೇಳಿ ಧರ್ಮರಾಜ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ತನ್ನ ಸಹೋದರರಿಗೆ ಹೇಳಿದನು—
Verse 3
आदित्यदीप्तां दिशमभ्युपेत्य मृगा द्विजा: क्रूरमिमे वदन्ति । आयासमुग्र॑ प्रतिवेदयन्तो महावनं शत्रुभिबाध्यमानम्
ಸಹೋದರರೇ! ನೋಡಿ—ಸೂರ್ಯಪ್ರಕಾಶಿತ ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕಿನತ್ತ ಓಡುತ್ತಾ ಈ ಜಿಂಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಿಗಳು ಕ್ರೂರವಾದ ಕೂಗುಗಳನ್ನು ಹೊರಡಿಸುತ್ತಿವೆ; ಯಾವುದೋ ಭಯಂಕರ ಉಪದ್ರವವನ್ನು ತಿಳಿಸುವಂತೆ. ಈ ವಿಶಾಲ ಅರಣ್ಯವು ನಮ್ಮ ಶತ್ರುಗಳಿಂದ ಪೀಡಿತವಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದು ತೋರುತ್ತದೆ.
Verse 4
क्षिप्रं निवर्तध्वमलं विलम्बै- मनो हि मे दूयति दहाते च । बुद्धि समाच्छाद्य च मे समन्यु- रुद्धूयते प्राणपति: शरीरे
ಈಗ ತಕ್ಷಣ ಆಶ್ರಮದ ಕಡೆಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿರಿ; ವಿಳಂಬ ಬೇಡ. ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ವ್ಯಥೆಯಿಂದ ಕಲುಷಿತವಾಗಿ ಚಿಂತೆಯಿಂದ ದಹಿಸುತ್ತಿದೆ; ವಿವೇಕಶಕ್ತಿ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಒಳಗೆ ಕ್ರೋಧ ಉಕ್ಕುತ್ತಿದೆ, ಮತ್ತು ದೇಹದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಗಳ ಅಧಿಪತಿ ಭಯದಿಂದ ನಡುಗುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.
Verse 5
सर: सुपर्णेन हृतोरगं यथा राष्ट्र यथाराजकमात्तलक्षिमि । एवंविध॑ मे प्रतिभाति काम्यकं शौण्डैर्यथा पीतरसश्व कुम्भ:
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— ಗರುಡನು ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಮಹಾಸರ್ಪವನ್ನು ಹಿಡಿದಾಗ ಸರೋವರವು ಕಲಕಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ; ರಾಜನಿಲ್ಲದ ರಾಜ್ಯವು ಶ್ರೀಹೀನವಾಗುವಂತೆ; ಮಧುರರಸದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಕುಂಭವನ್ನು ಕಪಟ ಮದ್ಯಪರು ಗುಪ್ತವಾಗಿ ಕುಡಿದುಬಿಟ್ಟರೆ ಅದು ತಕ್ಷಣವೇ ಖಾಲಿಯಂತೆ ಕಾಣುವಂತೆ—ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಶತ್ರುಗಳು ಕಾಮ್ಯಕ ವನವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿದಂತೆ ನನಗೆ ತೋರುತ್ತದೆ।
Verse 6
ते सैन्धवैरत्यनिलोग्रवेगै- महाजवैवाजिभिरुदह्मुमाना: | युक्तैर्बहद्धिः सुरथैर्न॒वीरा- स्तदा55श्रमायाभिमुखा बभूवु:
ಆಮೇಲೆ ಆ ಯುವ ನರವೀರರು ಸಿಂಧುದೇಶದ ಅನೇಕ ಮಹಾವೇಗಶಾಲಿ ಕುದುರೆಗಳಿಂದ—ಉಗ್ರ ಗಾಳಿಯ ವೇಗದಂತೆ ಧಾವಿಸುವವುಗಳಿಂದ—ಜೋಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸುಂದರ, ವಿಶಾಲ ರಥಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತಾ ಆಶ್ರಮದತ್ತ ಮುಖಮಾಡಿದರು।
Verse 7
तेषां तु गोमायुरनल्पघोषो निवर्ततां वाममुपेत्य पार्श्रम् । प्रव्याहरत् तत् प्रविमृश्य राजा प्रोवाच भीम॑ च धनंजयं च
ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತಿದ್ದ ಪಾಂಡವರ ಎಡಭಾಗದಿಂದ ಒಂದು ನರಿಯು ದೊಡ್ಡದಾಗಿ, ಅಶುಭವಾದ ಕೂಗಿನಿಂದ ಅಳುತ್ತಾ ದಾಟಿಹೋಯಿತು। ಆ ಅಪಶಕುನವನ್ನು ಚಿಂತಿಸಿ ರಾಜ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಭೀಮ ಮತ್ತು ಧನಂಜಯ (ಅರ್ಜುನ)ರನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತಾಡಿದನು।
Verse 8
यथा वदत्येष विहीनयोनि: शालावृको वाममुपेत्य पार्श्चम् । सुव्यक्तमस्मानवमन्य पापै: कृतो$भिमर्द: कुरुभि: प्रसह
ನೀಚ ಯೋನಿಯ ಈ ನರಿಯು ನಮ್ಮ ಎಡಭಾಗದಿಂದ ಹಾದುಹೋಗಿ ಇಂತೆ ಅಶುಭವಾಗಿ ಕೂಗುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ, ಪಾಪಿ ಕೌರವರು ಇಲ್ಲಿ ಬಂದು ನಮ್ಮನ್ನು ಅವಮಾನಿಸಿ ಬಲಾತ್ಕಾರವಾಗಿ ಮಹಾ ಸಂಹಾರವನ್ನು ಎಸಗಿದ್ದಾರೆಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ।
Verse 9
इत्येव ते तद् वनमाविशन्तो महत्यरण्ये मृगयां चरित्वा । बालामपश्यन्त तदा रुदन्तीं धात्रेयिकां प्रेष्यवधूं प्रियाया:
ಈ ರೀತಿ ಮಹಾ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಬೇಟೆಯಾಡಿ ಹಿಂದಿರುಗಿದ ಪಾಂಡವರು ಆಶ್ರಮದ ಸಮೀಪದ ವನಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಅವರು ಒಂದು ಯುವತಿಯನ್ನು ಅಳುತ್ತಾ ಕಂಡರು—ಧಾತ್ರೇಯಿಕೆಯನ್ನು; ಅವಳು ಪ್ರಿಯ ದ್ರೌಪದಿಯ ದಾಸಿ, ಹಾಗೆಯೇ ಅವರದೇ ಒಬ್ಬ ಸೇವಕನ ಪತ್ನಿಯೂ ಆಗಿದ್ದಳು।
Verse 10
तामिन्द्रसेनस्त्वरितो 5भिसृत्य रथादवप्लुत्य ततो5भ्यधावत् । प्रोवाच चैनां वचन नरेन्द्र धात्रेयिकामन्तितरस्तदानीम्
ರಾಜ ಜನಮೇಜಯ! ಅವಳನ್ನು ಅಳುತ್ತ ಕಂಡ ಸಾರಥಿ ಇಂದ್ರಸೇನನು ತಕ್ಷಣ ರಥದಿಂದ ಜಿಗಿದು ಇಳಿದು, ಅಲ್ಲಿಂದ ಓಡಿ ಧಾತ್ರೇಯಿಕೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆಂದನು.
Verse 11
कि रोदिषि त्वं पतिता धरण्यां कि ते मुखं शुष्यति दीनवर्णम् कच्चिन्न पापै: सुनृशंसकद्धिः प्रमाथिता द्रौपदी राजपुत्री
ನೀನು ಹೀಗೆ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದು ಏಕೆ ಅಳುತ್ತಿದ್ದೀಯ? ದುಃಖದಿಂದ ನಿನ್ನ ಮುಖ ಏಕೆ ಒಣಗಿ ಬಾಡಿ ಬಣ್ಣ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದೆ? ಅತ್ಯಂತ ಕ್ರೂರ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಪಾಪಿ ಕೌರವರು ಇಲ್ಲಿ ಬಂದು ರಾಜಕುಮಾರಿ ದ್ರೌಪದಿಯನ್ನು ಅವಮಾನಿಸಿ ಹಿಂಸಿಸಲಿಲ್ಲವಲ್ಲವೇ?
Verse 12
अचिन्त्यरूपा सुविशालनेत्रा शरीरतुल्या कुरुपुड्गवानाम् । यद्येव देवी पृथिवीं प्रविष्टा दिवं प्रपन्नाप्यथवा समुद्रम्
ಅವಳ ರೂಪ ಅಚಿಂತ್ಯ; ಅವಳ ಕಣ್ಣುಗಳು ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಾಲ; ದೇಹಯಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅವಳು ಕುರುಕುಲದ ಶ್ರೇಷ್ಠರ ಸಮಾನಳಾಗಿದ್ದಳು. ಆ ದೇವಿ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ್ದಳೋ, ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಸೇರಿದ್ದಳೋ, ಅಥವಾ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗಿದ್ದಳೋ—(ಎಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣಿಸಲಿಲ್ಲ).
Verse 13
को हीदृशानामरिमर्दनानां क्लेशक्षमानामपराजितानाम्
ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಮರ್ಧಿಸುವ, ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಸಹಿಸುವ, ಅಪರಾಜಿತರಾದ ಇಂತಹ ವೀರರನ್ನು ಯಾರು ಎದುರಿಸಬಲ್ಲರು?
Verse 14
न बुध्यते नाथवतीमिहाद्य बहिश्नरं हृदयं पाण्डवानाम्
ಇಂದಿಗೂ ಪಾಂಡವರ ಹೃದಯವು—ಇಲ್ಲಿ ಅವರು ನಾಥವಿಲ್ಲದವರಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು—ಗ್ರಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಅವರ ಅಂತರಂಗದ ಸಂಕಲ್ಪವು ಹೊರಗಡೆಯತ್ತಲೇ ತಿರುಗಿರುವಂತೆ ಇದೆ.
Verse 15
कस्याद्य कायं प्रतिभिद्य घोरा महीं प्रवेक्ष्यन्ति शिता: शराग्रया: । “द्रौपदी बाहर प्रकट हुई पाण्डवोंकी अन्तरात्मा है। अपने पतियोंसे सनाथ महारानी द्रौपदीको यहाँ कौन मूर्ख नहीं जानता था? आज पाण्डवोंके अत्यन्त भयंकर और तीक्ष्ण श्रेष्ठ बाण किसके शरीरको विदीर्ण करके पृथ्वीमें घुस जायँगे? ।।
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— “ಇಂದು ಭಯಂಕರವಾದ, ಕ್ಷುರಧಾರ ಅಗ್ರಗಳಿರುವ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬಾಣಗಳು ಯಾರ ದೇಹವನ್ನು ಭೇದಿಸಿ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನುಗ್ಗುವುವು? ಹೇ ಭೀರು, ಅವಳಿಗಾಗಿ ಶೋಕಿಸಬೇಡ; ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ತಿಳಿ—ಕೃಷ್ಣಾ (ದ್ರೌಪದಿ) ಇಂದು ಮತ್ತೆ ಮರಳಿ ಬರುತ್ತಾಳೆ।”
Verse 16
अथाब्रवीच्चारु मुखं प्रमृज्य धात्रेयिका सारथिमिन्द्रसेनम्
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— ತನ್ನ ಸುಂದರ ಮುಖದ ಮೇಲೆ ಹರಿದ ಕಣ್ಣೀರನ್ನು ತೊಳೆದು ಧಾತ್ರೇಯಿಕಾ ಸಾರಥಿ ಇಂದ್ರಸೇನನಿಗೆ ಹೇಳಿದಳು— “ಇಂದ್ರಸೇನ! ಇಂದ್ರಸಮಾನ ಪರಾಕ್ರಮಿಗಳಾದ ಈ ಐದು ಪಾಂಡವರನ್ನು ಅವಮಾನಿಸಿ ಜಯದ್ರಥನು ಹಠದಿಂದ ದ್ರೌಪದಿಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ನೋಡು—ಅವನ ರಥ ಮತ್ತು ಸೈನ್ಯ ಹೋದ ದಾರಿಯಿಂದ ಉಂಟಾದ ಈ ಹೊಸ ಗುರುತುಗಳು ಇನ್ನೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿವೆ, ಅಳಿದುಹೋಗಿಲ್ಲ; ಮತ್ತು ಮುರಿದ ಈ ಮರಗಳೂ ಇನ್ನೂ ಒಣಗಿಲ್ಲ।”
Verse 17
जयद्रथेनापहता प्रमथ्य पज्चेन्द्रकल्पान् परिभूय कृष्णा । तिष्ठन्ति वर्त्मानि नवान्यमूनि वक्षाश्ष न म्लान्ति तथैव भग्ना:
ಐದು ಇಂದ್ರಸಮಾನ ಪಾಂಡವರನ್ನು ಮಣಿಸಿ ಅವಮಾನಿಸಿ ಜಯದ್ರಥನು ಕೃಷ್ಣಾ (ದ್ರೌಪದಿ)ಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ನೋಡು—ಈ ಹೊಸ ದಾರಿಯ ಗುರುತುಗಳು ಇನ್ನೂ ಉಳಿದಿವೆ; ಮುರಿದ ಮರಗಳೂ ಇನ್ನೂ ವಾಡಿಲ್ಲ।
Verse 18
आवर्तयध्वं हानुयात शीघ्र न दूरयातैव हि राजपुत्री | संनहाध्व॑ं सर्व एवेन्द्रकल्पा महान्ति चारूणि च दंशनानि
“ಇಂದ್ರಸಮಾನ ತೇಜಸ್ವಿಗಳಾದ ಪಾಂಡವ ವೀರರೇ! ರಥಗಳನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿಸಿ; ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಹಿಂಬಾಲಿಸಿ. ರಾಜಕುಮಾರಿ (ದ್ರೌಪದಿ) ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ದೂರ ಹೋಗಿಲ್ಲ. ನೀವು ಎಲ್ಲರೂ—ಇಂದ್ರಸಮಾನ ವೀರರು—ತಕ್ಷಣವೇ ಮಹತ್ತಾದ, ಸುಂದರವಾದ ಕವಚಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ।”
Verse 19
गृहल्लीत चापानि महाधनानि शरांश्व शीघ्र पदवीं चरध्वम् । पुरा हि निर्भत्सनदण्डमोहिता प्रमोहचित्ता वदनेन शुष्यता
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— “ಮಹಾಧನುಸ್ಸುಗಳನ್ನೂ ಬಾಣಗಳನ್ನೂ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಿ; ನಿಮ್ಮ ಪಥದಲ್ಲಿ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಸಾಗಿರಿ. ಏಕೆಂದರೆ ಹಿಂದೆ ಬೆದರಿಕೆ ಮತ್ತು ದಂಡದಿಂದ ಮೋಹಿತರಾಗಿ ನಿಮ್ಮ ಮನಸ್ಸುಗಳು ಗೊಂದಲಗೊಂಡಿದ್ದವು; ನಿಮ್ಮ ಬಾಯಿಗಳು ಒಣಗಿದ್ದವು।”
Verse 20
ददाति कस्मैचिदनरह्ते तनुं वराज्यपूर्णामिव भस्मनि खुचम् | पुरा तुषाग्नाविव हूयते हवि: पुरा श्मशाने स्रगिवापविद्धयते
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— ಅಯೋಗ್ಯನಿಗೆ ದಾನ ಕೊಡುವುದು, ರಾಜಸುಗಂಧ ಲೇಪನದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಪಾತ್ರೆಯನ್ನು ಭಸ್ಮದಲ್ಲಿ ಸುರಿದಂತೆ. ಅದು ತೂಷಾಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಹವಿಯನ್ನು ಹೋಮಿಸಿದಂತೆ; ಶ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿ ಹಾರವನ್ನು ಎಸೆದಂತೆ.
Verse 21
पुरा च सोमो5ध्वरगो5वलिहाते शुना यथा विप्रजने प्रमोहिते । महत्यरण्ये मृगयां चरित्वा पुरा शृुगालो नलिनीं विगाहते
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— ಪುರಾತನಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಧ್ವರದಲ್ಲಿ ನಿರತವಾದ ಸೋಮವನ್ನು ನಾಯಿಯೊಂದು ನಕ್ಕಿತು—ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಯಾರೋ ಮೋಹಿತರಾಗುವಂತೆ. ಹಾಗೆಯೇ, ಮಹಾ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಬೇಟೆಾಡುತ್ತಾ ತಿರುಗಿದ ಒಂದು ನರಿಯು ಒಮ್ಮೆ ಕಮಲಸರೋವರಕ್ಕೆ ಧುಮುಕಿತು.
Verse 22
“बहुमूल्य धनुष और बाण ले लीजिये और शीघ्र ही शत्रुके मार्गकका अनुसरण कीजिये। कहीं ऐसा न हो कि डाँट-डपट और दण्डके भयसे मोहित और व्याकुलचित्त हो अपना उदास मुख लिये द्रौपदी किसी अयोग्य पुरुषको आत्मसमर्पण कर दे। ऐसी घटना घटित होनेसे पहले ही वहाँ पहुँच जाइये। यदि राजकुमारी कृष्णा किसी पराये पुरुषके हाथमें पड़ गयी तो समझ लीजिये किसीने उत्तम घीसे भरी हुई खुवाको राखमें डाल दिया
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— “ಅಮೂಲ್ಯ ಧನುಸ್ಸು-ಬಾಣಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಶತ್ರುವಿನ ಹೆಜ್ಜೆಗುರುತುಗಳನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ಅನುಸರಿಸಿರಿ. ಗದರಿಕೆ ಮತ್ತು ದಂಡಭಯದಿಂದ ಮೋಹಿತರಾಗಿ, ವ್ಯಾಕುಲಚಿತ್ತಳಾಗಿ, ಉದಾಸ ಮುಖದಿಂದ ದ್ರೌಪದಿ ಯಾವುದೋ ಅಯೋಗ್ಯನಿಗೆ ತಾನು ಶರಣಾಗುವ ಮುನ್ನವೇ ಅಲ್ಲಿ ತಲುಪಿರಿ. ರಾಜಕುಮಾರಿ ಕೃಷ್ಣಾ ಪರಪುರುಷನ ಕೈಗೆ ಬಿದ್ದರೆ, ಅದು ಶ್ರೇಷ್ಠ ತುಪ್ಪದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಖೋವಾವನ್ನು ಭಸ್ಮದಲ್ಲಿ ಹಾಕಿದಂತೆ, ತೂಷಾಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಹವಿಯನ್ನು ಹೋಮಿಸಿದಂತೆ, ದೇವಪೂಜೆಗೆ ಮಾಡಿದ ಸುಂದರ ಹಾರವನ್ನು ಶ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿ ಎಸೆದಂತೆ, ಯಜ್ಞಮಂಡಪದಲ್ಲಿದ್ದ ಪವಿತ್ರ ಸೋಮವನ್ನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಅಸಾವಧಾನದಿಂದ ನಾಯಿಯೊಂದು ನಕ್ಕಂತೆ, ಮತ್ತು ಮಹಾ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಬೇಟೆಯಿಂದ ಅಶುದ್ಧನಾದ ನರಿಯೊಂದು ಪವಿತ್ರ ಸರೋವರಕ್ಕೆ ಧುಮುಕಿ ಅದನ್ನು ಕಲుషಿತ ಮಾಡಿದಂತೆ ಆಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಅನಿಷ್ಟ ಸಂಭವಿಸುವ ಮುನ್ನವೇ ಅಲ್ಲಿ ತಲುಪಿರಿ. ನಿಮ್ಮ ಪ್ರಿಯೆಯ—ಸುಂದರ ಕಣ್ಣುಗಳು, ಮನೋಹರ ಮೂಗು, ಚಂದ್ರಪ್ರಭೆಯಂತೆ ಸ್ವಚ್ಛ, ಪ್ರಸನ್ನ ಮತ್ತು ಶುದ್ಧವಾದ ಮುಖವನ್ನು—ಯಾವುದೇ ಕುಕರ್ಮಿ ಸ್ಪರ್ಶಿಸದಿರಲಿ; ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿರುವ ಪುರೋಡಾಶವನ್ನು ನಾಯಿ ನಕ್ಕಂತೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಈ ದಾರಿಗಳನ್ನೇ ತಕ್ಷಣ ಅನುಸರಿಸಿರಿ; ಅಮೂಲ್ಯ ಕಾಲ ಇಲ್ಲಿ ವ್ಯರ್ಥವಾಗದಿರಲಿ.”
Verse 23
युधिछिर उवाच भद्रे प्रतिक्राम नियच्छ वाचं मास्मत्सकाशे परुषाण्यवोच: । राजानो वा यदि वा राजपूुत्रा बलेन मत्ता वउ्चनां प्राप्रुवन्ति
ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಹೇಳಿದನು— “ಭದ್ರೇ, ಹಿಂದೆ ಸರಿಯು; ನಿನ್ನ ಮಾತನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸು. ನಮ್ಮ ಮುಂದೆ ದ್ರೌಪದಿಯ ಕುರಿತು ಇಂತಹ ಕಠಿಣ ಹಾಗೂ ಅನೌಚಿತ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಆಡಬೇಡ. ಬಲಮದದಿಂದ ಇಂತಹ ನಿಂದ್ಯ ಕೃತ್ಯ ಮಾಡುವವರು—ರಾಜರಾಗಲಿ ರಾಜಪುತ್ರರಾಗಲಿ—ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಪ್ರಾಣವೂ ಮಾನವೂ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.”
Verse 24
वैशम्पायन उवाच एतावदुकक््त्वा प्रययुर्हि शीघ्र तान्येव वर्त्मान्यनुवर्तमाना: । मुहुर्मुहुर्व्यालवदुच्छवसन्तो ज्यां विक्षिपन्तश्न महाधनुर्भ्य:
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— ಇಷ್ಟೆ ಹೇಳಿ ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ತಕ್ಷಣವೇ ಹೊರಟರು; ಅದೇ ದಾರಿಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾ ವೇಗವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿದರು. ಅವರು ಮರುಮರು ಸರ್ಪಗಳಂತೆ ಉಸಿರೆಳೆದು ಸೀಸುತ್ತಾ, ಮಹಾಧನುಸ್ಸುಗಳ ಜ್ಯೆಯನ್ನು ಪುನಃಪುನಃ ಝಟ್ಕಾ ನೀಡಿ ಎಳೆದು ಸಿದ್ಧತೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಾಗಿದರು.
Verse 25
ततो<पश्यंस्तस्य सैन्यस्य रेणु- मुद्भूतं वै वाजिखुरप्रणुन्नम् । पदातीनां मध्यगतं च धौम्यं विक्रोशन्तं भीममभिद्रवेति
ಆಗ ಅವನು ಜಯದ್ರಥನ ಸೇನೆಯ ಕುದುರೆಗಳ ಖುರಗಳ ಹೊಡೆತದಿಂದ ಎದ್ದ ಧೂಳಿನ ಮೋಡವನ್ನು ಕಂಡನು. ಹಾಗೆಯೇ ಪಾದಾತಿಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಪುರೋಹಿತ ಧೌಮ್ಯನನ್ನೂ ಕಂಡನು; ಅವನು ಮರುಮರು ಕೂಗಿ—“ಭೀಮ! ಓಡು, ಮುನ್ನಡೆದು ದಾಳಿ ಮಾಡು!” ಎಂದನು.
Verse 26
ते सान्त्व्य धौम्यं परिदीनसत्त्वा: सुखं भवानेत्विति राजपुत्रा: । श्येना यथैवामिषसम्प्रयुक्ता जवेन तत् सैन्यमथाभ्यधावन्
ನಂತರ ರಾಜಕುಮಾರರು ಧೌಮ್ಯನಿಗೆ ಸಾಂತ್ವನ ಹೇಳಿ—ಅಂತರಾಳದಲ್ಲಿ ದುಃಖಿತವಾಗಿದ್ದರೂ—“ನೀವು ನಿಶ್ಚಿಂತವಾಗಿ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಹೋಗಿರಿ” ಎಂದರು. ಆಮೇಲೆ ಗಿಡುಗಗಳು ಮಾಂಸದ ಮೇಲೆ ಜಿಗಿಯುವಂತೆ, ಅವರು ಮಹಾವೇಗದಿಂದ ಆ ಸೇನೆಯ ಹಿಂದೆ ಧಾವಿಸಿದರು.
Verse 27
तेषां महेन्द्रोपमविक्रमाणां संरब्धानां धर्षणाद् याज्ञसेन्या: । क्रोध: प्रजज्वाल जयद्रथं च दृष्टवा प्रियां तस्य रथे स्थितां च
ಮಹೇಂದ್ರನಂತೆಯೇ ಪರಾಕ್ರಮಶಾಲಿಗಳಾದ ಆ ಪಾಂಡವರು ಯಾಜ್ಞಸೇನೀ ದ್ರೌಪದಿಯ ಅವಮಾನವಾದ ಸುದ್ದಿ ಕೇಳಿದಾಗಲೇ ಕೋಪದಿಂದ ಉರಿದಿದ್ದರು; ಆದರೆ ಜಯದ್ರಥನನ್ನೂ, ಅವನ ರಥದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿದ್ದ ತಮ್ಮ ಪ್ರಿಯ ದ್ರೌಪದಿಯನ್ನೂ ಕಂಡ ಕ್ಷಣ ಅವರ ಕೋಪಾಗ್ನಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ಭಯಂಕರವಾಗಿ ಪ್ರಜ್ವಲಿಸಿತು.
Verse 28
प्रचुक्रशुश्चाप्पथ सिन्धुराजं वृकोदरश्रैव धनंजयश्न । यमौ च राजा च महाथनुर्धरा- स्ततो दिश: सम्मुमुहुः परेषाम्
ಆಗ ವೃಕೋದರ ಭೀಮ ಮತ್ತು ಧನಂಜಯ ಅರ್ಜುನ, ಜೊತೆಗೆ ಯಮಜರಾದ ನಕುಲ-ಸಹದೇವರು ಹಾಗೂ ರಾಜ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ—ಈ ಮಹಾಧನುರ್ಧರರೆಲ್ಲರೂ—ಸಿಂಧುರಾಜ ಜಯದ್ರಥನಿಗೆ ಗರ್ಜಿಸಿ ಸವಾಲು ಹಾಕಿದರು. ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಶತ್ರುಸೈನ್ಯ ಅಷ್ಟು ಗಾಬರಿಗೊಂಡಿತು; ಅವರಿಗೆ ದಿಕ್ಕುಗಳ ಅರಿವೂ ಕಳೆದುಹೋಯಿತು.
Verse 126
तस्या गमिष्यन्ति पदे हि पार्था यथा हि संतप्यति धर्मपुत्र: । “धर्मराज युधिष्छिर महारानीके लिये जिस प्रकार संतप्त हो रहे हैं
“ಧರ್ಮಪುತ್ರನು ಈ ರೀತಿ ಶೋಕದಿಂದ ದಹಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿದರೆ, ಪೃಥೆಯ ಪುತ್ರರು ಅವಳನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಅವಳ ಹೆಜ್ಜೆಗುರುತುಗಳ ಹಿಂದೆ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಹೊರಡುತ್ತಾರೆ. ರಾಣಿಗಾಗಿ ಧರ್ಮರಾಜ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಇಷ್ಟು ವ್ಯಾಕುಲನಾಗಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡಾಗ, ಎಲ್ಲ ಪಾಂಡವರೂ ಅವಳ ಅನ್ವೇಷಣೆಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವುದು ಖಚಿತ.”
Verse 133
प्राणै: समामिष्टतमां जिदहीर्षे- दनुत्तमं रत्नमिव प्रमूढ: । “जो शत्रुओंका मान मर्दन करनेवाले और किसीसे भी पराजित नहीं होनेवाले हैं
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು—ಶತ್ರುಗಳ ಗರ್ವವನ್ನು ಮರ್ಧಿಸುವ, ಯಾರಿಂದಲೂ ಅಜೇಯರಾದ, ಎಲ್ಲ ವಿಧದ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಸಹಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿರುವ ಪಾಂಡವರ ಪ್ರಾಣಸಮಾನ ಪ್ರಿಯಳೂ, ಅನುತ್ತಮ ರತ್ನದಂತೆ ಅಪೇಕ್ಷಣೀಯಳೂ ಆದ ದ್ರೌಪದಿಯನ್ನು ಯಾವ ಮೋಹಿತನು ಅಪಹರಿಸಲು ಬಯಸುವನು?
Verse 156
निहत्य सर्वान् द्विषतः समग्रान् पार्था: समेष्यन्त्यथ याज्ञसेन्या । 'भीरु! तू महारानी द्रौपदीके लिये शोक न कर। तू समझ ले कि अभी वे पुनः यहाँ आ जायँगी। कुन्तीके पुत्र अपने समस्त शत्रुओंका संहार करके ट्रुपदकुमारीसे अवश्य मिलेंगे!
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು—ಎಲ್ಲ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸಂಹರಿಸಿದ ಬಳಿಕ ಪೃಥಾಪುತ್ರರು ಯಾಜ್ಞಸೇನಿಯೊಂದಿಗೆ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಪುನರ್ಮಿಲನಗೊಳ್ಳುವರು. ಹೇ ಭೀರು ರಾಣಿಯೇ, ದ್ರೌಪದಿಗಾಗಿ ಶೋಕಿಸಬೇಡ; ಅವಳು ಮತ್ತೆ ಇಲ್ಲಿಗೇ ಮರಳಿ ಬರುತ್ತಾಳೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೋ. ಕುಂತೀಪುತ್ರರು ತಮ್ಮ ಎಲ್ಲ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿ ದ್ರುಪದಕನ್ಯೆಯೊಂದಿಗೆ ಖಂಡಿತವಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಸೇರುವರು.
Verse 269
इति श्रीमहाभारते वनपर्वणि द्रौपदीहरणपर्वणि पार्थागमने एकोनसप्तत्यधिकद्धिशततमो< ध्याय:,इस प्रकार श्रीमहाभारत वनपर्वके अन्तर्गत द्रौपदीहरणपर्वमें पाथगिमनविषयक दो सी उनहत्तरवाँ अध्याय पूरा हुआ
ಇತಿ ಶ್ರೀಮಹಾಭಾರತದ ವನಪರ್ವದಲ್ಲಿ, ದ್ರೌಪದೀಹರಣಪರ್ವದಲ್ಲಿ, ಪಾರ್ಥಾಗಮನ (ಅರ್ಜುನನ ಆಗಮನ) ವಿಷಯಕ ಎರಡು ನೂರ ಅರವತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು.
Frequently Asked Questions
The tension lies in the sanctioned use of decisive violence: mantra-consecrated weaponry and lethal force are portrayed as legitimate responses to aggression, raising the question of proportionality and duty within a martial-ethical framework.
Operational resilience: disciplined steadiness under attack (Vibhīṣaṇa), rapid regrouping under a recognized leader (Hanūmān), and timely strategic escalation by command (Rāvaṇa) are presented as determinants of outcomes.
No explicit phalaśruti appears in the provided verses; the chapter functions as embedded exemplum, where the interpretive value is conveyed through narrated consequences rather than a closing reward-formula.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.