Shloka 5
अध्याय २७०: प्रहस्त-वधः, धूम्राक्ष-हननं, कुम्भकर्ण-प्रबोधनम्
Chapter 270: Slaying of Prahasta; Defeat of Dhūmrākṣa; Awakening of Kumbhakarṇa
सर: सुपर्णेन हृतोरगं यथा राष्ट्र यथाराजकमात्तलक्षिमि । एवंविध॑ मे प्रतिभाति काम्यकं शौण्डैर्यथा पीतरसश्व कुम्भ:,'जैसे गरुड़के द्वारा सरोवरमें रहनेवाले महासर्पके पकड़ लिये जानेपर वह मथित-सा हो उठता है, जैसे बिना राजाका राज्य श्रीहीन हो जाता है तथा जिस प्रकार रससे भरा हुआ घड़ा धूर्तोद्वारा (चुपकेसे) पी लिये जानेपर सहसा खाली दिखायी देता है; उसी प्रकार शत्रुओंद्वारा काम्यकवनकी भी दुरवस्था की गयी है, ऐसा मुझे जान पड़ता है”
vaiśampāyana uvāca | saraḥ suparṇena hṛtoragaṃ yathā rāṣṭraṃ yathā-rājakam ātta-lakṣmi | evaṃvidhaṃ me pratibhāti kāmyakaṃ śauṇḍair yathā pīta-rasaś ca kumbhaḥ ||
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— ಗರುಡನು ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಮಹಾಸರ್ಪವನ್ನು ಹಿಡಿದಾಗ ಸರೋವರವು ಕಲಕಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ; ರಾಜನಿಲ್ಲದ ರಾಜ್ಯವು ಶ್ರೀಹೀನವಾಗುವಂತೆ; ಮಧುರರಸದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಕುಂಭವನ್ನು ಕಪಟ ಮದ್ಯಪರು ಗುಪ್ತವಾಗಿ ಕುಡಿದುಬಿಟ್ಟರೆ ಅದು ತಕ್ಷಣವೇ ಖಾಲಿಯಂತೆ ಕಾಣುವಂತೆ—ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಶತ್ರುಗಳು ಕಾಮ್ಯಕ ವನವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿದಂತೆ ನನಗೆ ತೋರುತ್ತದೆ।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse underscores how the removal of a sustaining presence—like a serpent from its lake or a king from his realm—causes immediate disorder and loss of prosperity; it implicitly affirms the dharmic role of rightful protection and governance in maintaining stability and well-being.
The narrator describes the Kāmyaka forest as having been harmed by enemies, conveying its disturbed, diminished condition through three vivid comparisons: a lake agitated by Garuḍa seizing a serpent, a kingdom losing its fortune when without a king, and a full jar appearing empty after being secretly drained.