Adhyaya 3
अध्याय ३: कृपस्य दुर्योधनं प्रति नीत्युपदेशः (Kṛpa’s Counsel to Duryodhana)
Upa-parva: Kṛpa–Duryodhana Nīti-saṃvāda (Counsel after Karṇa’s fall)
Saṃjaya reports to Dhṛtarāṣṭra the scale of devastation after Karṇa’s fall: armies repeatedly scattered and reassembled, leaders and emblems disfigured, elephants and infantry slain, and the field likened to a terrifying, Rudra-like arena. The narrative then pivots to Arjuna’s battlefield dominance—his standard, bow-sound, and movement through formations—producing psychological collapse in Kaurava ranks. Kṛpa, moved by compassion and seniority, approaches Duryodhana and delivers a structured counsel on yuddha-dharma and rāja-nīti. He acknowledges the kṣatriya obligation to fight even kin, yet argues that flight is adharma while purposeless persistence amid strategic inferiority is also self-destructive. Citing the deaths of Bhīṣma, Droṇa, Karṇa, Jayadratha, and many allies, he frames the remaining situation as institutionally unsustainable. He advises safeguarding the ruler, seeking saṃdhi with the Pāṇḍavas, and leveraging the conciliatory capacity of Yudhiṣṭhira under Kṛṣṇa’s influence; he asserts that Kṛṣṇa and the Pāṇḍavas would respect Dhṛtarāṣṭra’s word. The chapter closes with Kṛpa’s emotional exhaustion—sighing, grieving, and fainting—marking counsel as both rational policy and human lament.
Chapter Arc: कर्ण-वध का समाचार फैलते ही कौरव-सेना पर भय का अंधकार उतर आता है; रणभूमि में दिशाएँ मानो बंद हो जाती हैं और सैनिकों के पाँव अपने-आप पीछे हटने लगते हैं। → पाण्डव-पक्ष के सिंहनाद और कौरव-पक्ष की भगदड़ साथ-साथ बढ़ते हैं। भयभीत हाथी-दल टूटता है, महावत गिरते हैं, गजराजों की सूँड़ें कटती हैं; ‘सर्वं पार्थमयं लोकम्’—हर ओर अर्जुन/पाण्डवों का ही प्रभुत्व दिखता है। जो थोड़े-से पैदल टिकते हैं, वे भीमसेन के सामने आ खड़े होते हैं—लगभग पचीस हजार का अंतिम अवरोध। → भीमसेन सुवर्णपत्र-जटित विशाल गदा उठाकर दण्डपाणि यमराज के समान कौरव-पैदल-सेना का संहार करते हैं; अंधकार-सा छा जाता है, दिशाएँ काँपती हैं, और कौरव-बल का यह शेष-आधार भी टूट जाता है। → पैदल-सेना के विनाश के बाद भीमसेन धृष्टद्युम्न को अग्रभाग में रखकर पुनः युद्ध-व्यवस्था बनाते हैं; कौरवों के लिए संदेश स्पष्ट है—भागना नहीं, अन्यथा शत्रु के वश में जाना है। → कौरव-पक्ष में पलायन बनाम प्रतिरोध का संकट तीव्र होता है—क्या दुर्योधन भय-ग्रस्त सेना को रोककर फिर से मोर्चा बाँध पाएगा, या यह भगदड़ अगले निर्णायक पतन का द्वार बनेगी?
Shlokas
Verse 1
ऑपन--माजल बछ। जि तृतीयो<थध्याय: कर्णके मारे जानेपर पाण्डवोंके भयसे कौरव-सेनाका पलायन
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು— ರಾಜನೇ, ಎಚ್ಚರದಿಂದ ಕೇಳು. ಕುರುಗಳು ಮತ್ತು ಪಾಂಡವರು ಪರಸ್ಪರ ಎದುರುಬಂದು ಘರ್ಷಿಸಿದಾಗ ಸಂಭವಿಸಿದ ಮಹಾ ಸಂಹಾರವನ್ನು ನಡೆದಂತೆ ನಾನೀಗ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ।
Verse 2
इस प्रकार श्रीमह्ााभारत शल्यपर्वमें धृतराष्ट्रका विलापविषयक दूसरा अध्याय पूरा हुआ,निहते सूतपुत्रे तु पाण्डवेन महात्मना । विद्रुतेषु च सैन्येषु समानीतेषु चासकृत्
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಮಹಾಭಾರತದ ಶಲ್ಯಪರ್ವದಲ್ಲಿ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ-ವಿಲಾಪವಿಷಯಕ ಎರಡನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಯಿತು. ಮಹಾತ್ಮ ಪಾಂಡವನು ಸೂತಪುತ್ರನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ ಬಳಿಕ, ಸೇನೆಗಳು ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತವಾಗಿ ಓಡಿ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ಯುದ್ಧದ ಧರ್ಮ-ಮನೋಭಾರ ಇನ್ನಷ್ಟು ಭೀಕರವಾಯಿತು.
Verse 3
घोरे मनुष्यदेहानामाजौ नरवर क्षये । यत्तत् कर्णे हते पार्थ: सिंहनादमथाकरोत्,इति श्रीमहा भारते शल्यपर्वणि कौरवसैन्यापयाने तृतीयो5ध्याय:
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ನರವರ! ಮಾನವದೇಹಗಳ ಘೋರ ಸಂಹಾರ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಆ ಭಯಾನಕ ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ, ಕರ್ಣನು ಹತನಾದಾಗ ಪಾರ್ಥನು (ಅರ್ಜುನನು) ಆಗ ಸಿಂಹನಾದ ಮಾಡಿದನು—ಅದು ಮಹಾಶತ್ರುವಿನ ಪತನವನ್ನೂ ಯುದ್ಧದ ತಿರುವನ್ನೂ ಘೋಷಿಸಿದ ಗರ್ಜನೆ.
Verse 4
तदा तव सुतान् राजन् प्राविशत् सुमहद् भयम् । नरश्रेष्ठ! महात्मा पाण्डुकुमार अर्जुनके द्वारा सूतपुत्र कर्णके मारे जानेपर जब आपकी सेनाएँ बार-बार भागने और लौटायी जाने लगीं एवं रणभूमिमें मानवशरीरोंका भयानक संहार होने लगा
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ರಾಜನೇ! ಆಗ ನಿನ್ನ ಪುತ್ರರ ಹೃದಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಾಭಯ ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು. ಅವರು ಯುದ್ಧವ್ಯೂಹಗಳನ್ನು ಮರುಸಂಯೋಜಿಸಲಾರದೆ, ಪರಾಕ್ರಮದಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಲಾರದೆ ಹೋದರು.
Verse 5
वणिजो नावि भिन्नायामगाधे विप्लवा इव
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ರಾಜನೇ! ಅಘಾಧ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ದೋಣಿ ಒಡೆದಾಗ ದೋಣಿಯಿಲ್ಲದ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ದಡ ಸೇರಬೇಕೆಂಬ ಆಸೆಯಿದ್ದರೂ ಭೀತಿಯಿಂದ ಕಂಗಾಲಾಗುವಂತೆ, ಕಿರೀಟಧಾರಿ ಅರ್ಜುನನು ದ್ವೀಪದಂತೆ ಆಧಾರವಾಗಿದ್ದ ಸೂತಪುತ್ರನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದಾಗ, ಬಾಣಗಳಿಂದ ಛಿದ್ರಗೊಂಡ ನಾವು ಎಲ್ಲರೂ ಭಯಭೀತರಾದೆವು.
Verse 6
अपारे पारमिच्छन्तो हते द्वीपे किरीटिना । सूतपुत्रे हते राजन् वित्रस्ता: शरविक्षता:
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ರಾಜನೇ! ಅಪಾರ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ದೋಣಿ ಒಡೆದಾಗ ದೋಣಿಯಿಲ್ಲದ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ದಡ ಸೇರಬೇಕೆಂಬ ಆಸೆಯಿದ್ದರೂ ಭಯದಿಂದ ಕಂಗಾಲಾಗುವಂತೆ, ಕಿರೀಟಧಾರಿ ಅರ್ಜುನನು ದ್ವೀಪದಂತೆ ಇದ್ದ ಸೂತಪುತ್ರನನ್ನು ಹತನಾಗಿಸಿದಾಗ, ಬಾಣಗಳಿಂದ ಛಿದ್ರಗೊಂಡ ನಾವು ಎಲ್ಲರೂ ಭೀತರಾದೆವು.
Verse 7
अनाथा नाथमिच्छन्तो मृगा: सिंहार्दिता इव । भग्नशृड्भरा इव वृषा: शीर्णदंष्टा इवोरगा:
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು— ರಕ್ಷಣೆಯಿಲ್ಲದೆ ನಾವು ಒಬ್ಬ ರಕ್ಷಕನನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಿದ್ದೆವು. ನಮ್ಮ ಸ್ಥಿತಿ ಸಿಂಹದಿಂದ ಹಿಂಸಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಜಿಂಕೆಗಳಂತೆ, ಕೊಂಬು ಮುರಿದ ಎತ್ತುಗಳಂತೆ, ದಂಷ್ಟೆಗಳು ಮುರಿದ ಹಾವುಗಳಂತೆ ಆಯಿತು.
Verse 8
प्रत्युपायाम सायाद्वे निर्जिता: सव्यसाचिना । हतप्रवीरा विध्वस्ता निकृत्ता निशितै: शरै:
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು— ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸವ್ಯಸಾಚಿ ಅರ್ಜುನನಿಂದ ಸೋಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ನಾವು ಶಿಬಿರದ ಕಡೆಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದೆವು. ನಮ್ಮ ಸೇನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ವೀರರು ಹತರಾಗಿದ್ದರು; ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಕತ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ನಾವು ಚೂರಾಗಿ, ವಿನಾಶದ ಅಂಚಿಗೆ ತಲುಪಿದ್ದೆವು.
Verse 9
सूतपुत्रे हते राजन पुत्रास्ते प्राद्रवंस्तत: । विध्वस्तकवचा: सर्वे कांदिशीका विचेतस:
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು— ರಾಜನೇ! ಸೂತಪುತ್ರ ಕರ್ಣನು ಹತನಾದ ತಕ್ಷಣವೇ ನಿನ್ನ ಪುತ್ರರು ಅಲ್ಲಿ നിന്ന് ಓಡಿ ಹೋದರು. ಎಲ್ಲರ ಕವಚಗಳು ಚೂರಾಗಿ ಹೋಗಿದ್ದವು; ದಿಕ್ಕುತೋಚದೆ, ಚೇತನವಿಲ್ಲದವರಂತೆ ಅತ್ತಿತ್ತ ಓಡಾಡಿದರು.
Verse 10
अन्योन्यमभिनिध्नन्तो वीक्षमाणा भयाद् दिश: । मामेव नूनं बीभत्सुममिव च वृकोदर:
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು— ಭಯದಿಂದ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳತ್ತ ನೋಡುತ್ತಾ ಅವರು ಪರಸ್ಪರರನ್ನೇ ಹೊಡೆದುರುಳಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಈಗ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಬೀಭತ್ಸು ಅರ್ಜುನನೂ, ವೃಕೋದರ ಭೀಮನೂ ನನ್ನನ್ನೇ ಹುಡುಕುತ್ತಿದ್ದಾರೆ—ನಾನು ಅವರ ಆರಿಸಿದ ಬೇಟೆಯಂತೆಯೇ.
Verse 12
कुण्जरै: स्यन्दना भग्ना: सादिनश्न महारथै:
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು— ಆ ಘೋರ ಸಂಘರ್ಷದಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳು ರಥಗಳನ್ನು ಚೂರುಮೂರಾಗಿಸಿದವು; ಮಹಾರಥಿಗಳು ಕುದುರೆಸವಾರರನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಕೆಡವಿದರು. ಯುದ್ಧದ ಆ ಭೀಕರ ಬಲದ ಮುಂದೆ ಗರ್ವವೂ ಶೌರ್ಯವೂ—ಎರಡೂ ನುಚ್ಚುನೂರಾದವು.
Verse 13
पदातिसंघाश्षाश्वौधै: पलायद्विर्भुशं हता: । भागते हुए हाथियोंने बहुत-से रथ तोड़ डाले, बड़े-बड़े रथोंने घुड़सवारोंको कुचल दिया और दौड़ते हुए अश्वसमूहोंने पैदल सैनिकोंको अत्यन्त घायल कर दिया ।।
ಓಡಿಹೋಗುವ ಅಶ್ವಪ್ರವಾಹಗಳ ಭಾರೀ ವೇಗದಿಂದ ಪಾದಾತಿದಳಗಳು ಭೀಕರವಾಗಿ ನಲುಗಿದವು. ಭಯ ಮತ್ತು ತುಳಿಯಲ್ಪಡುವ ಗೊಂದಲದಿಂದ ಯುದ್ಧಭೂಮಿ, ವ್ಯಾಳರು ಮತ್ತು ದೋಚುಗಾರರು ತುಂಬಿದ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರಿಲ್ಲದ ಸಾರಥಿ-ವ್ಯಾಪಾರಸಂಘ ಚದುರಿದಂತೆ ಕಾಣಿಸಿತು.
Verse 14
हतारोहास्तथा नागाश्छिन्नहस्तास्तथापरे
ಕೆಲವು ಆನೆಗಳ ಮೇಲೆ ಇದ್ದ ಆರೋಹಿಗಳು ಹತರಾಗಿದ್ದರು; ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಗಜರಾಜಗಳು ತಮ್ಮ ಹಸ್ತ (ಸೊಂಡಿಲು) ಕತ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡವು.
Verse 15
सर्व पार्थमयं लोकमपश्यन् वै भयार्दिता: । कितने ही हाथियोंके सवार मारे गये, बहुत-से गजराजोंकी सूँड़ें काट डाली गयीं, सब लोग भयसे पीड़ित होकर सम्पूर्ण जगत्को अर्जुनमय देख रहे थे ।।
ಅನೇಕ ಆನೆಗಳ ಆರೋಹಿಗಳು ಹತರಾದರು; ಅನೇಕ ಗಜರಾಜಗಳ ಸೊಂಡಿಲುಗಳು ಕತ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಭಯದಿಂದ ಪೀಡಿತರಾಗಿ ಎಲ್ಲರೂ ಸಮಸ್ತ ಲೋಕವೇ ಅರ್ಜುನಮಯವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದರು. ಭೀಮಸೇನನ ಭಯದಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲರಾಗಿ ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ಓಡುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ (ಕಥೆ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ).
Verse 16
नातिक्रमिष्यते पार्थो धनुष्पाणिमवस्थितम्
ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು ಸಿದ್ಧನಾಗಿ ನಿಂತಿರುವ ಯೋಧನನ್ನು ಪಾರ್ಥ (ಅರ್ಜುನ) ತಿರಸ್ಕರಿಸಿ ಮೀರಿ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 17
समरे युद्धयमानं हि कौन्तेयो मां धनंजय:
ಸಮರದಲ್ಲಿ ನಾನು ಯುದ್ಧಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಕುಂತೀಪುತ್ರ ಧನಂಜಯ (ಅರ್ಜುನ) ನನ್ನನ್ನು (ಸಂಬೋಧಿಸಿದ/ಹತ್ತಿರ ಬಂದ).
Verse 18
नोत्सहेताप्यतिक्रान्तुं वेलामिव महार्णव: । “जैसे महासागर तटको नहीं लाँध सकता, उसी प्रकार कुन्तीकुमार अर्जुन समरांगणमें युद्ध करते हुए मुझ दुर्योधनको लाँधघकर आगे जानेकी हिम्मत नहीं कर सकते ।।
ಮಹಾಸಾಗರವು ತನ್ನ ತೀರವನ್ನು ದಾಟಲಾರದಂತೆ, ಕುಂತೀಪುತ್ರ ಅರ್ಜುನನು ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಹೋರಾಡುತ್ತಿದ್ದರೂ ನನ್ನನ್ನು—ದುರ್ಯೋಧನನನ್ನು—ಮೀರಿಸಿ ಮುಂದೆ ಸಾಗಲು ಧೈರ್ಯ ಮಾಡಲಾರನು।
Verse 19
निहत्य शिष्टान् शत्रूंश्व॒ कर्णस्यानृण्यमाप्रुयाम् । “आज मैं श्रीकृष्ण
ಉಳಿದಿರುವ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ ನಾನು ಕರ್ಣನ ಋಣದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುವೆನು. ಇಂದು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನನ್ನೂ, ಅರ್ಜುನನನ್ನೂ, ಗರ್ವಿತ ವೃಕೋದರನನ್ನೂ, ಇನ್ನೂ ಉಳಿದಿರುವ ಇತರ ಶತ್ರುಗಳನ್ನೂ ನಾಶಮಾಡಿ ಕರ್ಣಋಣವನ್ನು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವೆನು।
Verse 20
गजाश्वरथहीनास्तु पादाताश्चैव मारिष
ಓ ಪೂಜ್ಯನೇ, ಅವರು ಆನೆ-ಕುದುರೆ-ರಥಗಳಿಲ್ಲದೆ ಕಾಲಾಳುಗಳಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಯುದ್ಧ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು।
Verse 21
तान् भीमसेन: संक्रुद्धों धृष्टद्युम्नश्व॒ पार्षत:
ಆಗ ಕ್ರುದ್ಧನಾದ ಭೀಮಸೇನನು ಮತ್ತು ಪಾರ್ಷತನ ಪುತ್ರ ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನನು ಅವರ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದರು।
Verse 22
प्रत्ययुध्यंस्तु ते सर्वे भीमसेनं सपार्षतम्
ಆಮೇಲೆ ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಭೀಮಸೇನನನ್ನೂ ಅವನ ಸಹಚರರನ್ನೂ ಎದುರಿಸಿ ಪ್ರತಿಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ನಿಂತರು।
Verse 23
अक्कुद्धयत रणे भीमस्तैर्म॑थे प्रत्यवस्थितै:
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ರಣರಂಗದಲ್ಲಿ ಭೀಮನು ಕ್ರೋಧಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಲಿಲ್ಲ; ಸಮೀಪಸಂಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದ ಆ ಯೋಧರ ಎದುರು ಸ್ಥಿರನಿಶ್ಚಯದಿಂದ ಅಚಲವಾಗಿ ನಿಂತನು—ಸ್ವಸಂಯಮದಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿತ ಶೌರ್ಯದ ಕ್ಷಣ।
Verse 24
न तान् रथस्थो भूमिष्ठान् धमपिक्षी वृकोदर:
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ರಥಸ್ಥನಾದ ವೃಕೋದರನು ನೆಲದಲ್ಲಿದ್ದವರ ಕಡೆಗೆ ಶಂಖನಾದ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ; ಯುದ್ಧೋನ್ಮಾದದಲ್ಲಿಯೂ ಸಂಯಮ ಕಾಪಾಡಿ, ಬಿದ್ದವರ ಮೇಲೋ ಅಸಹಾಯರ ಮೇಲೋ ಹರ್ಷಿಸಲಿಲ್ಲ।
Verse 25
जातरूपपरिच्छन्नां प्रगृह्ा महतीं गदाम्
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಚಿನ್ನದಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಮಹಾಗದೆಯನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡು ಅವನು ಸನ್ನದ್ಧನಾದನು; ರಾಜವೈಭವದ ಹೊಳಪು ಯುದ್ಧದ ಕಠಿಣ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಬಂಧಿತವಾದಂತೆ ಕಂಡಿತು।
Verse 26
पदातयो हि संरब्धास्त्यक्तजीवितबान्धवा:
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಪಾದಾತಿಗಳು ಉಗ್ರಾವೇಶದಿಂದ ಉರಿದಿದ್ದರು; ತಮ್ಮ ಜೀವಕ್ಕೂ ಬಂಧುಗಳಿಗೂ ಇರುವ ಚಿಂತೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಪಣಕ್ಕಿಟ್ಟು ಸಮರಕ್ಕೆ ಧುಮುಕಿದರು।
Verse 27
आसाद्य भीमसेन ते संरब्धा युद्धदुर्मदा:
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಭೀಮಸೇನನನ್ನು ಸಮೀಪಿಸಿ ಅವರು ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಉರಿದರು; ಯುದ್ಧಮದದಿಂದ ದುರ್ಮದರಾದವರು ಅವನೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡಲು ಮುನ್ನುಗ್ಗಿದರು।
Verse 28
श्येनवद् व्यचरद् भीम: खड्गेन गदया तथा
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಭೀಮನು ಶ್ಯೇನದಂತೆ ವೇಗವಾಗಿ, ಉಗ್ರವಾಗಿ ರಣಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಿದನು; ಕೈಯಲ್ಲಿ ಖಡ್ಗವೂ ಹಾಗೆಯೇ ಗದೆಯೂ ಇತ್ತು.
Verse 29
हत्वा तत् पुरुषानीक॑ भीम: सत्यपराक्रम:
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಆ ಯೋಧಸಮೂಹವನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ, ಸತ್ಯಪರಾಕ್ರಮಿಯಾದ ಭೀಮನು ಮುಂದಾಗಿ ನಿಂತನು.
Verse 30
धनंजयो रथानीकमन्वपद्यत वीर्यवान्,दूसरी ओर पराक्रमी अर्जुनने रथसेनापर आक्रमण किया। माद्रीकुमार नकुल-सहदेव तथा महाबली सात्यकि दुर्योधनकी सेनाका विनाश करते हुए बड़े वेगसे शकुनिपर टूट पड़े
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ವೀರ್ಯವಂತ ಧನಂಜಯ (ಅರ್ಜುನ) ರಥಸಮೂಹದ ಮೇಲೆ ಮುನ್ನುಗ್ಗಿದನು. ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ ಮಾದ್ರಿಪುತ್ರರಾದ ನಕುಲ-ಸಹದೇವರು ಮತ್ತು ಮಹಾಬಲಿ ಸಾತ್ಯಕಿ, ದುರ್ಯೋಧನನ ಸೇನೆಯನ್ನು ಸಂಹರಿಸುತ್ತಾ, ಮಹಾವೇಗದಿಂದ ಶಕುನಿಯ ಮೇಲೆ ಧಾವಿಸಿದರು.
Verse 31
माद्रीपुत्रोी च शकुनिं सात्यकिश्न महाबल: । जवेनाभ्यपतन् ह्ृष्टा घ्नन्तो दौर्योधनं बलम्
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಮಾದ್ರಿಪುತ್ರರಾದ ನಕುಲ-ಸಹದೇವರು ಮತ್ತು ಮಹಾಬಲಿ ಸಾತ್ಯಕಿ, ಹರ್ಷದಿಂದ, ದುರ್ಯೋಧನನ ಬಲವನ್ನು ಸಂಹರಿಸುತ್ತಾ, ವೇಗದಿಂದ ಶಕುನಿಯ ಮೇಲೆ ಧಾವಿಸಿದರು.
Verse 32
तस्याश्ववाहान् सुबहूंस्ते निहत्य शितै: शरै: । तमन्वधावंस्त्वरितास्तत्र युद्धमवर्तत
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಅವರು ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಅವನ ಅನೇಕ ಅಶ್ವಾರೋಹಿಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ, ತಕ್ಷಣವೇ ಶಕುನಿಯನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿ ಧಾವಿಸಿದರು; ಅಲ್ಲಿ ಭೀಕರ ಯುದ್ಧವು ನಡೆಯಿತು.
Verse 33
ततो धनंजयो राजन् रथानीकमगाहत । विश्रुतं त्रिषु लोकेषु गाण्डीवं व्याक्षिपन् धनु:,राजन! तदनन्तर अर्जुनने अपने त्रिभुवनविख्यात गाण्डीव धनुषकी टंकार करते हुए आपके रथियोंकी सेनामें प्रवेश किया
ಅನಂತರ, ರಾಜನೇ! ಧನಂಜಯ ಅರ್ಜುನನು ತ್ರಿಲೋಕಪ್ರಸಿದ್ಧ ಗಾಂಡೀವವನ್ನು ಬಿಗಿದು ಅದರ ಘೋಷವನ್ನು ಮೊಳಗಿಸುತ್ತಾ ನಿಮ್ಮ ರಥಯೋಧರ ದಟ್ಟ ಸಾಲಿಗೆ ನುಗ್ಗಿದನು.
Verse 34
कृष्णसारथिमायान्तं दृष्टवा श्वेतहयं रथम् । अर्जुन चापि योद्धारं त्वदीया: प्राद्रवन् भयात्
ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಸಾರಥಿಯಾಗಿರುವ ಶ್ವೇತಾಶ್ವಯುಕ್ತ ರಥವನ್ನು ಹಾಗೂ ಅದರಲ್ಲಿ ಬರುವ ಯೋಧ ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಕಂಡು ನಿಮ್ಮ ರಥಯೋಧರೆಲ್ಲರೂ ಭಯದಿಂದ ಓಡಿಹೋದರು.
Verse 35
विप्रहीनरथाश्वाश्ष शरैश्व॒ परिवारिता: । पज्चविंशतिसाहस्रा: पार्थमार्च्डनू पदातय:,तब रथों और घोड़ोंसे रहित तथा बाणोंसे आच्छादित हुए पचीस हजार पैदल योद्धाओंने कुन्तीकुमार अर्जुनपर चढ़ाई की
ರಥಗಳೂ ಕುದುರೆಗಳೂ ಇಲ್ಲದೆ, ಎಲ್ಲೆಡೆಯಿಂದ ಬಾಣವೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿದ್ದರೂ ಇಪ್ಪತ್ತೈದು ಸಾವಿರ ಪಾದಾತಿಗಳು ಪಾರ್ಥ ಅರ್ಜುನನ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಲು ಮುನ್ನಡೆದರು.
Verse 36
हत्वा तत् पुरुषानीक॑ पञ्चालानां महारथः । भीमसेन पुरस्कृत्य नचिरात् प्रत्यदृश्यत,उस पैदल सेनाका वध करके पांचाल महारथी धृष्टद्युम्न भीमसेनको आगे किये शीघ्र ही वहाँ दृष्टिगोचर हुए
ಆ ಪಾಂಚಾಲರ ಪಾದಾತಿ ದಳವನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ ಮಹಾರಥಿ (ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನ) ಭೀಮಸೇನನನ್ನು ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟು ಅಲ್ಪಕಾಲದಲ್ಲೇ ಮತ್ತೆ ಅಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡನು.
Verse 37
महाधनुर्धर: श्रीमानमित्रगणमर्दन: । पुत्र: पज्चालराजस्य धृष्टद्युम्नो महायशा:,पांचालराजके पुत्र धृष्टद्युम्न महाधनुर्धर, महायशस्वी, तेजस्वी तथा शत्रुसमूहका संहार करनेमें समर्थ थे
ಪಾಂಚಾಲರಾಜನ ಪುತ್ರ ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನನು ಮಹಾಧನುರ್ಧರ, ತೇಜಸ್ವಿ, ಮಹಾಯಶಸ್ವಿ ಹಾಗೂ ಶತ್ರುಸಮೂಹವನ್ನು ಮರ್ಧಿಸಲು ಸಮರ್ಥನಾಗಿದ್ದನು.
Verse 38
पारावतसवर्णाश्वं कोविदारवरध्वजम् । धृष्टद्युम्नं रणे दृष्टवा त्वदीया: प्राद्रवन्ू भयात्
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನನನ್ನು ಕಂಡು—ಪಾರಿವಾಳದ ವರ್ಣದ ಅಶ್ವಗಳು ಜೋಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ರಥವನ್ನೂ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ಧ್ವಜದ ಮೇಲೆ ಕೋವಿದಾರ (ಕಚನಾರ) ವೃಕ್ಷಚಿಹ್ನವನ್ನೂ ಹೊಂದಿದ ಅವನನ್ನು ನೋಡಿ—ನಿನ್ನ ಯೋಧರು ಭಯದಿಂದ ಓಡಿಹೋದರು।
Verse 39
गान्धारराजं शीघ्रास्त्रमनुसृत्य यशस्विनौ । अचिरात् प्रत्यदृश्येतां माद्रीपुत्रो ससात्यकी
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಅಸ್ತ್ರಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿ ವೇಗವಂತನಾದ ಗಾಂಧಾರರಾಜ ಶಕುನಿಯನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿ, ಯಶಸ್ವಿಗಳಾದ ಮಾದ್ರೀಪುತ್ರರು ನಕುಲ-ಸಹದೇವರು ಸಾತ್ಯಕಿಯೊಡನೆ ಶೀಘ್ರವೇ ದೃಶ್ಯರಾದರು।
Verse 40
चेकितान: शिखण्डी च द्रौपदेयाश्ष मारिष । हत्वा त्वदीयं सुमहत् सैन्यं शड्खानथाधमन्
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಮಹನೀಯನೇ! ಚೇಕಿತಾನ, ಶಿಖಂಡಿ ಮತ್ತು ದ್ರೌಪದೆಯರು ನಿನ್ನ ಮಹಾಸೈನ್ಯದ ಬಹು ದೊಡ್ಡ ಭಾಗವನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ, ನಂತರ ಶಂಖಗಳನ್ನು ಊದಿದರು।
Verse 41
माननीय नरेश! चेकितान, शिखण्डी और द्रौपदीके पाँचों पुत्र--आपकी विशाल सेनाका संहार करके शंख बजाने लगे ।। ते सर्वे तावकान प्रेक्ष्य द्रवतो वै पराड्मुखान् | अभ्यधावन्त निष्नन्तो वृषाञ्जित्वा वृषा इव
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಪೂಜ್ಯ ನರೇಶ್ವರನೇ! ಚೇಕಿತಾನ, ಶಿಖಂಡಿ ಮತ್ತು ದ್ರೌಪದಿಯ ಐದು ಪುತ್ರರು ನಿನ್ನ ಮಹಾಸೈನ್ಯವನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ ಶಂಖಗಳನ್ನು ಊದಿದರು. ಬಳಿಕ ನಿನ್ನ ಯೋಧರು ಬೆನ್ನು ತೋರಿಸಿ ಓಡುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು, ಅವರನ್ನು ಕಡಿದು ಬೀಳಿಸುತ್ತಾ ಧಾವಿಸಿದರು—ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ ಎತ್ತುಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿದ ಬಲಿಷ್ಠ ಎತ್ತುಗಳಂತೆ।
Verse 42
जैसे साँड़ साँड्रोंको परास्त करके उन्हें बहुत दूरतक खदेड़ते रहते हैं, उसी प्रकार उन सब पाण्डववीरोंने आपके समस्त सैनिकोंको युद्धसे विमुख होकर भागते देख बाणोंका प्रहार करते हुए दूरतक उनका पीछा किया ।।
ಬಲಿಷ್ಠ ಎತ್ತು ಇತರ ಎತ್ತುಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿ ಬಹುದೂರವರೆಗೆ ಹಿಂಬಾಲಿಸುವಂತೆ, ಪಾಂಡವ ವೀರರು ನಿನ್ನ ಸೈನಿಕರು ಯುದ್ಧದಿಂದ ವಿಮುಖರಾಗಿ ಓಡುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಹೊಡೆದು ಬಹುದೂರವರೆಗೆ ಹಿಂಬಾಲಿಸಿದರು. ನಂತರ, ಓ ನರೇಶ್ವರನೇ! ನಿನ್ನ ಪುತ್ರನ ಸೇನೆಯ ಉಳಿದ ದಳವು ಎದುರು ನಿಂತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು, ಪಾಂಡುಪುತ್ರ ಸವ್ಯಸಾಚಿ ಅರ್ಜುನನು ತೀವ್ರ ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಉರಿದನು।
Verse 43
तत एनं शरै राजन् सहसा समवाकिरत् | रजसा चोदगतेनाथ न सम किंचन दृश्यते,राजन! तदनन्तर उन्होंने सहसा बाणोंद्वारा उस सेनाको आच्छादित कर दिया। उस समय इतनी धूल ऊपर उठी कि कुछ भी दिखायी नहीं देता था
ಆಮೇಲೆ, ಓ ರಾಜನೇ, ಅವನು ಅಚಾನಕ ಬಾಣವೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಆ ಸೇನೆಯನ್ನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಆವರಿಸಿದನು. ಧೂಳು ಎಷ್ಟೋ ಏರಿದುದರಿಂದ ಯುದ್ಧಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಏನೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣಲಿಲ್ಲ.
Verse 44
अन्धकारीकृते लोके शरीभूते महीतले । दिश: सर्वा महाराज तावका: प्राद्रवन् भयात्
ಲೋಕವು ಅಂಧಕಾರದಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿ, ಭೂಮಿತಳವು ಭಯಾನಕ ದೇಹರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದಂತೆ ಕಂಡಾಗ, ಓ ಮಹಾರಾಜನೇ, ನಿಮ್ಮ ಯೋಧರು ಭಯದಿಂದ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೂ ಓಡಿಹೋದರು.
Verse 45
महाराज! जब जगत्में उस धूलसे अन्धकार छा गया और पृथ्वीपर बाण-ही-बाण बिछ गया, उस समय आपके सैनिक भयके मारे सम्पूर्ण दिशाओंमें भाग गये ।।
ಓ ನರಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಎಲ್ಲ ಪಡೆಗಳು ಮುರಿದು ಚದುರುತ್ತಿರುವಾಗ, ಕುರುರಾಜನು—ಶತ್ರುಪಡೆಯ ವ್ಯೂಹವನ್ನೂ ತನ್ನ ಸೇನೆಯ ಅಶಾಂತತೆಯನ್ನೂ ಕಂಡು—ನಿಮ್ಮ ಸೇನೆಯೊಳಗೆ ಮುನ್ನಡೆದನು.
Verse 46
प्रजानाथ! उन सबके भाग जानेपर कुरुराज दुर्योधनने शत्रुपक्षकी और अपनी दोनों ही सेनाओंपर आक्रमण किया ।।
ಆಮೇಲೆ ದುರ್ಯೋಧನನು, ಓ ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಎಲ್ಲ ಪಾಂಡವರನ್ನೂ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸವಾಲು ಹಾಕಿದನು—ಪುರಾತನಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬಲಿ ರಾಜನು ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಿದಂತೆ.
Verse 47
त एनमभिगर्जन्तं सहिता: समुपाद्रवन् । नानाशस्त्रसृज: क्रुद्धा भर्त्सयन्तो मुहुर्मुहु:
ಅವನು ಗರ್ಜಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ಒಂದಾಗಿ ಸೇರಿ ಅವನ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದರು. ಕೋಪದಿಂದ ಉರಿದು, ನಾನಾ ವಿಧದ ಶಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಎಸೆದು, ಮರುಮರು ಕಠೋರ ವಚನಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ನಿಂದಿಸಿದರು.
Verse 48
तब वे पाण्डवयोद्धा अत्यन्त कुपित हो गर्जना करनेवाले दुर्योधनको बारंबार फटकारते और क्रोधपूर्वक नाना प्रकारके अस्त्र-शस्त्रोंकी वर्षा करते हुए एक साथ ही उसपर टूट पड़े ॥। दुर्योधनो5प्यसम्भ्रान्तस्तानरीन् व्यधमच्छरै: । तत्राद्भुतमपश्याम तव पुत्रस्य पौरुषम्
ಆಗ ಪಾಂಡವ ಯೋಧರು ಅತ್ಯಂತ ಕೋಪಗೊಂಡು ಗರ್ಜಿಸುತ್ತಿದ್ದ ದುರ್ಯೋಧನನನ್ನು ಮರುಮರು ಗದರಿಸಿ, ಕ್ರೋಧದಿಂದ ನಾನಾವಿಧ ಅಸ್ತ್ರಶಸ್ತ್ರಗಳ ಮಳೆಯನ್ನೇ ಸುರಿಸುತ್ತಾ ಒಂದೇಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವನ ಮೇಲೆ ಧಾವಿಸಿದರು. ದುರ್ಯೋಧನನೂ ಅಚಲವಾಗಿ ಶರಗಳಿಂದ ಆ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ದಮನಿಸಿದನು. ಅಲ್ಲಿ ನಾನು ನಿನ್ನ ಪುತ್ರನ ಅದ್ಭುತ ಪೌರುಷವನ್ನು ಕಂಡೆನು.
Verse 49
नातिदूरापयातं च कृतबुद्धि: पलायने
ಅವನು ಹೆಚ್ಚು ದೂರ ಹೋಗಿರಲಿಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ ಓಡಿಹೋಗಬೇಕೆಂಬ ನಿರ್ಧಾರ ಅವನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ದೃಢವಾಗಿತ್ತು.
Verse 50
ततो<वस्थाप्य राजेन्द्र कृतबुद्धिस्तवात्मज:
ನಂತರ, ಓ ರಾಜೇಂದ್ರ, ನಿನ್ನ ಪುತ್ರನು ನಿಂತುಕೊಂಡು, ದೃಢನಿಶ್ಚಯದಿಂದ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಸಾಗಿದನು.
Verse 51
हर्षयन्निव तान् योधांस्ततो वचनमत्रवीत् | राजेन्द्र! तब युद्धका ही दृढ़ निश्चय रखनेवाले आपके पुत्रने उन समस्त सैनिकोंको खड़ा करके उनका हर्ष बढ़ाते हुए कहा-- || ५० ई ।।
ಆ ಯೋಧರ ಹರ್ಷವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವಂತೆ ಅವನು ಆಗ ಹೀಗೆಂದನು—“ಓ ರಾಜೇಂದ್ರ! ಭೂಮಿಯಲ್ಲಾಗಲಿ, ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಾಗಲಿ, ತಲೆಬಾಗಿಕೊಂಡು (ಶರಣಾಗಿ) ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿರಬಹುದಾದ ಸ್ಥಳವೊಂದನ್ನೂ ನಾನು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ.”
Verse 52
स्वल्पं चैव बल॑ तेषां कृष्णा च भृशविक्षतौ
ಅವರ ಬಲವೂ ಬಹಳ ಸ್ವಲ್ಪವಾಗಿತ್ತು; ಕೃಷ್ಣಾ (ದ್ರೌಪದಿ) ಕೂಡ ಭಾರಿಯಾಗಿ ಗಾಯಗೊಂಡಿದ್ದಳು.
Verse 53
यदि सर्वेजत्र तिष्ठामो ध्रुवं नो विजयो भवेत् | 'पाण्डवोंके पास थोड़ी-सी ही सेना शेष रह गयी है और श्रीकृष्ण तथा अर्जुन भी बहुत घायल हो चुके हैं। यदि हम सब लोग यहाँ डटे रहें तो निश्चय ही हमारी विजय होगी ।।
ನಾವು ಎಲ್ಲರೂ ಇಲ್ಲಿ ದೃಢವಾಗಿ ನಿಂತರೆ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನಮ್ಮ ವಿಜಯವಾಗುವುದು. ಪಾಂಡವರ ಸೇನೆ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಉಳಿದಿದೆ; ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ಅರ್ಜುನರೂ ಅನೇಕ ಗಾಯಗಳಿಂದ ಬಹಳವಾಗಿ ಪೀಡಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ನಿಂತರೆ ನಮ್ಮ ಜಯ ಧ್ರುವ.
Verse 54
अनुसृत्य हनिष्यन्ति श्रेयो न: समरे वध: । “यदि तुमलोग पृथक्-पृथक् होकर भागोगे तो पाण्डव तुम सभी अपराधियोंका पीछा करके तुम्हें मार डालेंगे, अतः युद्धमें ही मारा जाना हमारे लिये श्रेयस्कर होगा ।।
ನೀವು ಬೇರ್ಪಟ್ಟು ಓಡಿಹೋದರೆ, ಅಪರಾಧಿಗಳೆಂದು ಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಿಮ್ಮೆಲ್ಲರನ್ನು ಪಾಂಡವರು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿ ಸಂಹರಿಸುವರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಸಮರದಲ್ಲೇ ವಧವಾಗುವುದು ನಮಗೆ ಶ್ರೇಯಸ್ಕರ; ಕ್ಷತ್ರಿಯಧರ್ಮದಂತೆ ಯುದ್ಧ ಮಾಡುವವರಿಗೆ ಯುದ್ಧಮರಣ ಸುಖಕರವೂ ಯೋಗ್ಯವೂ ಆದ ಅಂತ್ಯ.
Verse 55
शृण्वन्तु क्षत्रिया: सर्वे यावन्तो5त्र समागता:
ಇಲ್ಲಿ ಸೇರಿರುವ ಎಲ್ಲ ಕ್ಷತ್ರಿಯರೂ ಕೇಳಲಿ.
Verse 56
पितामहैराचरितं न धर्म हातुमरहथ
ಪಿತಾಮಹರು ಆಚರಿಸಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಧರ್ಮವನ್ನು ನೀವು ತ್ಯಜಿಸಬಾರದು.
Verse 57
न युद्धधर्माच्छेयान् हि पन्था: स्वर्गस्थ कौरवा:
ಹೇ ಸ್ವರ್ಗಸ್ಥ ಕೌರವರೇ, ಯುದ್ಧಧರ್ಮಕ್ಕಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಮಾರ್ಗವೇ ಇಲ್ಲ.
Verse 58
तस्य तदू वचन राज्ञ: पूजयित्वा महारथा:
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ರಾಜನ ವಚನವನ್ನು ಗೌರವಿಸಿ ಆ ಮಹಾರಥ ಕ್ಷತ್ರಿಯರು ಮತ್ತೆ ಯುದ್ಧಕ್ಕಾಗಿ ಪಾಂಡವರ ಎದುರಿಗೆ ಮುನ್ನಡೆದರು. ಸೋಲು ಅವರಿಗೆ ಅಸಹ್ಯವಾಗಿತ್ತು; ಆದ್ದರಿಂದ ಪರಾಕ್ರಮದಲ್ಲೇ ಮನಸ್ಸನ್ನು ನೆಲೆಗೊಳಿಸಿ ಸಮರದಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕೆ ತೊಡಗಿದರು.
Verse 59
पुनरेवाभ्यवर्तन्त क्षत्रिया: पाण्डवान् प्रति । पराजयममृष्यन्तः कृतचित्ताश्न विक्रमे
ಆ ಕ್ಷತ್ರಿಯರು ಮತ್ತೆ ಪಾಂಡವರ ಕಡೆಗೆ ಧಾವಿಸಿದರು. ಸೋಲನ್ನು ಸಹಿಸಲಾರದೆ ತಮ್ಮ ಪರಾಕ್ರಮದಲ್ಲೇ ಮನಸ್ಸನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು.
Verse 60
ततः प्रववृते युद्ध पुनरेव सुदारुणम् । तावकानां परेषां च देवासुररणोपमम्,तदनन्तर आपके और शत्रुपक्षके सैनिकोंमें पुनः देवासुर-संग्रामके समान अत्यन्त भयंकर युद्ध होने लगा
ಅನಂತರ ನಿಮ್ಮ ಸೇನೆಗಳಿಗೂ ಶತ್ರುಪಕ್ಷದ ಸೇನೆಗಳಿಗೂ ನಡುವೆ ದೇವಾಸುರ ಯುದ್ಧದಂತೆ ಅತ್ಯಂತ ಭೀಕರವಾದ ಸಮರವು ಮತ್ತೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.
Verse 61
युधिष्ठिरपुरोगांश्व॒ सर्वसैन्येन पाण्डवान् | अन्यधावन्महाराज पुत्रो दुर्योधनस्तव,महाराज! उस समय आपके पुत्र दुर्योधनने अपनी सारी सेनाके साथ युधिष्ठिर आदि सभी पाण्डवोंपर धावा किया था
ಮಹಾರಾಜ! ಆ ವೇಳೆ ನಿಮ್ಮ ಪುತ್ರ ದುರ್ಯೋಧನನು ತನ್ನ ಸಮಸ್ತ ಸೇನೆಯೊಂದಿಗೆ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನನ್ನು ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದ್ದ ಪಾಂಡವರ ಮೇಲೆ ಧಾವಿಸಿದನು.
Verse 103
अभियातीति मन्वाना:ः पेतुर्मम्लुश्न भारत । वे सब लोग एक-दूसरेपर चोट करते और भयसे सम्पूर्ण दिशाओंकी ओर देखते हुए ऐसा समझते थे कि अर्जुन और भीमसेन मेरे ही पीछे लगे हुए हैं। भारत! ऐसा सोचकर वे हर्ष और उत्साह खो बैठते तथा लड़खड़ाकर गिर पड़ते थे
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಭಾರತ! ‘ಅವರು ದಾಳಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ’ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ಅವರು ಗೊಂದಲದಲ್ಲಿ ಕುಸಿದುಬಿದ್ದರು. ಪರಸ್ಪರ ಹೊಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ, ಭಯದಿಂದ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳತ್ತ ನೋಡುತ್ತಾ, ‘ಅರ್ಜುನ ಮತ್ತು ಭೀಮಸೇನ ನನ್ನ ಬೆನ್ನಟ್ಟಿಯೇ ಬರುತ್ತಿದ್ದಾರೆ’ ಎಂದು ನಂಬಿದರು. ಹಾಗೆಂದುಕೊಂಡು ಅವರ ಹರ್ಷವೂ ಉತ್ಸಾಹವೂ ನಶಿಸಿ, ಅವರು ತಡವರಿಸಿ ನೆಲಕ್ಕುರುಳಿದರು.
Verse 116
आरुह्य जवसम्पन्ना: पादातान् प्रजहुर्भयात् । कुछ महारथी भयके मारे घोड़ोंपर, दूसरे लोग हाथियोंपर और कुछ लोग रथोंपर आरूढ़ हो पैदलोंको वहीं छोड़ बड़े वेगसे भागे
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಭಯದಿಂದ ತತ್ತರಿಸಿದ ಕೆಲ ಯೋಧರು ವೇಗವಂತ ಅಶ್ವಗಳ ಮೇಲೆ ಏರಿ, ಪಾದಾತಿಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಬಿಟ್ಟು, ಮಹಾವೇಗದಿಂದ ಪಲಾಯನ ಮಾಡಿದರು।
Verse 131
अश्वानन्ये गजानन्ये रथानन्ये महारथा:
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಕೆಲವು ಮಹಾರಥರು ಅಶ್ವಗಳನ್ನು, ಕೆಲವರು ಗಜಗಳನ್ನು, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ರಥಗಳನ್ನು ಹೊಡೆದರು।
Verse 136
तथा त्वदीया निहते सूतपुत्रे तदाभवन् । जैसे सर्पों और लुटेरोंसे भरे हुए जंगलमें अपने साथियोंसे बिछुड़े हुए लोग अनाथके समान भटकते हैं, वही दशा उस समय सूतपुत्र कर्णके मारे जानेपर आपके सैनिकोंकी हुई
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ನಿನ್ನ ಸೂತಪುತ್ರ ಕರ್ಣನು ಹತನಾದಾಗ ನಿನ್ನ ಸೇನೆಯ ಸ್ಥಿತಿ, ಸರ್ಪಗಳೂ ದರೋಡೆಗಾರರೂ ತುಂಬಿರುವ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಂಗಾತಿಗಳಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟವರು ಅನಾಥರಂತೆ ದಿಕ್ಕುತಪ್ಪಿ ಅಲೆದಾಡುವಂತಾಯಿತು; ಕರ್ಣನ ಪತನದಿಂದ ನಿನ್ನ ದಳವು ಭಯಾರ್ತವಾಗಿ ನಾಯಕವಿಹೀನವಾಗಿ ವ್ಯಾಕುಲವಾಯಿತು।
Verse 156
दुर्योधनो5थ स्वं सूतं हा हा कृत्वैवमब्रवीत् । भीमसेनके भयसे पीड़ित हुए समस्त सैनिकोंको भागते देख दुर्योधनने “हाय-हाय!! करके अपने सारथिसे इस प्रकार कहा--
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಆಗ ದುರ್ಯೋಧನನು ‘ಹಾ ಹಾ’ ಎಂದು ಅಳಲುತ್ತ ತನ್ನ ಸಾರಥಿಗೆ ಹೀಗೆಂದನು. ಭೀಮಸೇನನ ಭಯದಿಂದ ಪೀಡಿತವಾದ ಸಮಸ್ತ ಸೇನೆ ಪಲಾಯನ ಮಾಡುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಅವನು ಶೋಕಾಕುಲನಾದನು।
Verse 163
जघने युद्धयमान मां तूर्णमश्चान् प्रचोदय । “जब मैं सेनाके पिछले भागमें खड़ा हो हाथमें धनुष ले युद्ध करूँगा, उस समय कुन्तीकुमार अर्जुन मुझे लाँधकर आगे नहीं बढ़ सकेंगे; अतः तुम घोड़ोंको आगे बढ़ाओ
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—“ಅಶ್ವಗಳನ್ನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಓಡಿಸು. ನಾನು ಸೇನೆಯ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು ನಿಂತು ಯುದ್ಧ ಮಾಡುವಾಗ, ಕುಂತೀಪುತ್ರ ಅರ್ಜುನನು ನನ್ನನ್ನು ದಾಟಿ ಮುಂದೆ ಸಾಗಲಾರನು; ಆದ್ದರಿಂದ ಅಶ್ವಗಳನ್ನು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಪ್ರಚೋದಿಸು.”
Verse 193
सूतो हेमपरिच्छन्नान् शनैरश्वानचोदयत् । कुरुराज दुर्योधनके इस श्रेष्ठ वीरोचित वचनको सुनकर सारथिने सोनेके साज-बाजसे ढके हुए अश्वोंको धीरेसे आगे बढ़ाया
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಕುರುರಾಜ ದುರ್ಯೋಧನನ ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ, ವೀರೋಚಿತ ವಚನಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಸಾರಥಿಯು ಬಂಗಾರದ ಅಲಂಕಾರಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಿದ ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಓಡಿಸಿದನು.
Verse 203
पज्चविंशतिसाहस्रा: प्राद्रवनू शनकैरिव । माननीय नरेश! उस समय हाथी, घोड़े और रथोंसे रहित पचीस हजार पैदल सैनिक धीरे-ही-धीरे पाण्डवोंपर चढ़ाई करने लगे
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಮಾನ್ಯ ನರೇಂದ್ರ! ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆನೆ, ಕುದುರೆ, ರಥಗಳಿಲ್ಲದ ಇಪ್ಪತ್ತೈದು ಸಾವಿರ ಪಾದಾತಿಗಳು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಪಾಂಡವರ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಲು ಮುಂದಾದರು.
Verse 216
बलेन चतुरजड्रेण परिक्षिप्पाहनच्छरै: । तब क्रोधमें भरे हुए भीमसेन और द्रुपदकुमार धृष्टद्युम्नने अपनी चतुरंगिणी सेनाके द्वारा उन्हें तितर-बितर करके बाणोंद्वारा अत्यन्त घायल कर दिया
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ತಮ್ಮ ಚತುರಂಗ ಬಲದಿಂದ ಶತ್ರುವನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಹೊಡೆದರು. ನಂತರ ಕ್ರೋಧದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಭೀಮಸೇನ ಮತ್ತು ದ್ರುಪದಪುತ್ರ ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನರು ತಮ್ಮ ಚತುರಂಗಿಣಿ ಸೇನೆಯಿಂದ ಎದುರಾಳಿಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೂ ಚದುರಿಸಿ, ಬಾಣವೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅತ್ಯಂತವಾಗಿ ಗಾಯಗೊಳಿಸಿದರು.
Verse 226
पार्थपार्षतयो श्वान्ये जगृहुस्तत्र नामनी । वे समस्त सैनिक भी भीमसेन और धूृष्टद्युम्मका डटकर सामना करने लगे। दूसरे बहुत- से योद्धा वहाँ उन दोनोंके नाम ले-लेकर ललकारने लगे
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಅಲ್ಲಿ ಕೆಲ ಯೋಧರು ಪಾರ್ಥ ಮತ್ತು ಪಾರ್ಷತ ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಜೋರಾಗಿ ಕೂಗಿದರು. ಸಮಸ್ತ ಸೇನೆ ದೃಢವಾಗಿ ನಿಂತು ಭೀಮಸೇನ ಮತ್ತು ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನರನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಮುಂದಕ್ಕೆ ನುಗ್ಗಿತು; ಇನ್ನೂ ಅನೇಕರು ಆ ಇಬ್ಬರ ಹೆಸರನ್ನು ಮರುಮರು ಉಚ್ಚರಿಸಿ ಸವಾಲು ಹಾಕಿದರು.
Verse 236
सो<वतीर्य रथात्तूर्ण गदापाणिरयुध्यत । युद्धस्थलमें सामने खड़े हुए उन योद्धाओंके साथ जूझते समय भीमसेनको बड़ा क्रोध हुआ। वे तुरंत ही रथसे उतरकर हाथमें गदा ले उन सबके साथ युद्ध करने लगे
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಆಮೇಲೆ ಭೀಮಸೇನನು ತಕ್ಷಣವೇ ರಥದಿಂದ ಇಳಿದು, ಗದೆಯನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ನಿಂತನು. ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಎದುರು ನಿಂತ ಯೋಧರೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡುತ್ತಿರಲು ಅವನ ಕ್ರೋಧವು ಉಕ್ಕಿಬಂತು; ಆದ್ದರಿಂದ ರಥವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಗದೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಅವರ ಎಲ್ಲರೊಂದಿಗೆ ಮುಖಾಮುಖಿ ಯುದ್ಧವಾಡಿದನು.
Verse 243
योधयामास कौन्तेयो भुजवीर्यमुपाश्रित: । युद्धधर्मके पालनकी इच्छा रखनेवाले कुन्तीकुमार भीमसेनने स्वयं रथपर बैठकर भूमिपर खड़े हुए पैदल सैनिकोंके साथ युद्ध करना उचित नहीं समझा। वे अपने बाहुबलका भरोसा करके उन सबके साथ पैदल ही जूझने लगे
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಕೌಂತೇಯ ಭೀಮಸೇನನು ತನ್ನ ಭುಜಬಲವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದನು. ಯುದ್ಧಧರ್ಮವನ್ನು ಪಾಲಿಸಬೇಕೆಂಬ ಸಂಕಲ್ಪವಿದ್ದರೂ, ರಥದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿರುವ ಪಾದಾತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧಿಸುವುದು ಅಯುಕ್ತವೆಂದು ಭಾವಿಸಿ, ತನ್ನ ದೇಹಬಲದ ಮೇಲೆ ನಂಬಿಕೆ ಇಟ್ಟು ತಾನೇ ರಥದಿಂದ ಇಳಿದು ಪಾದಾತಿಯಾಗಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಮರಕ್ಕೆ ಇಳಿದನು.
Verse 256
न्यवधीत् तावकान् सर्वान् दण्डपाणिरिवान्तक: । उन्होंने दण्डपाणि यमराजके समान सुवर्णपत्रसे जटित विशाल गदा लेकर उसके द्वारा आपके समस्त सैनिकोंका संहार आरम्भ किया
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ದಂಡಪಾಣಿಯಾದ ಯಮನಂತೆ, ಸ್ವರ್ಣಪತ್ರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಿಶಾಲ ಗದೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ಅವನು ನಿಮ್ಮ ಎಲ್ಲಾ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು.
Verse 263
भीममभ्यद्रवन् संख्ये पतजड़ा इव पावकम् । उस समय अपने प्राणों और बन्धु-बान्धवोंका मोह छोड़कर रोष और आवेशमें भरे हुए पैदल सैनिक युद्धस्थलमें भीमसेनकी ओर उसी प्रकार दौड़े
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕ್ರೋಧಾವೇಶದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಆ ಪಾದಾತಿಗಳು ಪ್ರಾಣಮೋಹವನ್ನೂ ಬಂಧು-ಬಾಂಧವರ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಿ, ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಭೀಮಸೇನನ ಕಡೆಗೆ, ಬೆಂಕಿಯತ್ತ ಧಾವಿಸುವ ಪತಂಗಗಳಂತೆ ಓಡಿಬಂದರು.
Verse 273
विनेदु: सहसा दृष्टवा भूतग्रामा इवान्तकम् | क्रोधमें भरे हुए वे रणदुर्मद योद्धा भीमसेनसे भिड़कर सहसा उसी प्रकार आर्तनाद करने लगे, जैसे प्राणियोंके समुदाय यमराजको देखकर चीख उठते हैं
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಕ್ರೋಧದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಆ रणದುರ್ಮದ ಯೋಧರು ಭೀಮಸೇನನನ್ನು ಅಚಾನಕ್ ಕಂಡು ಅವನೊಂದಿಗೆ ಮುಖಾಮುಖಿಯಾದ ತಕ್ಷಣ, ಜೀವಿಗಳ ಗುಂಪು ಯಮನನ್ನು ಕಂಡಾಗ ಹೇಗೆ ಕಿರುಚುತ್ತದೋ ಹಾಗೆಯೇ ಸಹಸಾ ಆర్తನಾದ ಮಾಡತೊಡಗಿದರು.
Verse 283
पजञ्चविंशतिसाहस्रांस्तावकानां व्यपोथयत् | उस समय भीमसेन रणभूमिमें बाजकी तरह विचर रहे थे। उन्होंने तलवार और गदाके द्वारा आपके उन पचीस हजार योद्धाओंको मार गिराया
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭೀಮಸೇನನು ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಗಿಡುಗನಂತೆ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾ, ಖಡ್ಗ ಮತ್ತು ಗದೆಯಿಂದ ನಿಮ್ಮ ಇಪ್ಪತ್ತೈದು ಸಾವಿರ ಯೋಧರನ್ನು ನೆಲಕ್ಕುರುಳಿಸಿದನು.
Verse 293
धृष्टय्युम्नं पुरस्कृत्य पुनस्तस्थी महाबल: । सत्यपराक्रमी महाबली भीमसेन उस पैदल-सेनाका संहार करके धृष्टद्युम्मनको आगे किये पुनः युद्धके लिये डट गये
ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನನನ್ನು ಮುಂಚಿಟ್ಟು, ಸತ್ಯಪರಾಕ್ರಮಿಯಾದ ಮಹಾಬಲಿ ಭೀಮಸೇನನು ಆ ಪಾದಾತಿ ಸೇನೆಯನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ, ಪುನಃ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ದೃಢವಾಗಿ ನಿಂತನು।
Verse 436
आसीद् बुद्धि्ते कर्णे तव योधस्य कस्यचित् । कर्णके मारे जानेपर आपके किसी भी योद्धाके मनमें न तो सेनाओंको एकत्र संगठित रखनेका उत्साह रह गया और न पराक्रममें ही वे मन लगा सके
ಕರ್ಣನು ಹತನಾದ ಬಳಿಕ ನಿಮ್ಮ ಯೋಧರಲ್ಲಿ ಯಾರಿಗೂ ಸೇನೆಯನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿ ಶಿಸ್ತಿನಲ್ಲಿ ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವ ಉತ್ಸಾಹ ಉಳಿಯಲಿಲ್ಲ; ಪರಾಕ್ರಮದಲ್ಲಿಯೂ ಮನಸ್ಸನ್ನು ನೆಲೆಗೊಳಿಸಲಾರಿದರು।
Verse 486
यदेनं पाण्डवा: सर्वे न शेकुरतिवर्तितुम् । दुर्योधन भी बिना किसी घबराहटके अपने बाणोंद्वारा उन शत्रुओंको छिन्न-भिन्न करने लगा। वहाँ हमलोगोंने आपके पुत्रका अद्भुत पराक्रम देखा कि समस्त पाण्डव मिलकर भी उसे लाँधकर आगे न बढ़ सके
ಎಲ್ಲ ಪಾಂಡವರೂ ಸೇರಿಯೂ ಅವನನ್ನು ದಾಟಿ ಮುಂದೆ ಸಾಗಲಾರಿದರು। ದುರ್ಯೋಧನನು ಅಲ್ಪವೂ ಭಯವಿಲ್ಲದೆ ತನ್ನ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಆ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಚಿನ್ನಭಿನ್ನಗೊಳಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದನು। ಅಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮ ಪುತ್ರನ ಅದ್ಭುತ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ನಾವು ಕಂಡೆವು।
Verse 493
दुर्योधन: स्वकं सैन्यमपश्यद् भृशविक्षतम् | दुर्योधनने देखा कि मेरी सेना अत्यन्त घायल हो रणभूमिसे पलायन करनेका विचार रखकर भाग रही है, परंतु अधिक दूर नहीं गयी है
ದುರ್ಯೋಧನನು ತನ್ನದೇ ಸೇನೆ ಭಾರಿಯಾಗಿ ಗಾಯಗೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡನು; ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಿಂದ ಓಡಿಹೋಗುವ ಯೋಚನೆಯೊಂದಿಗೆ ಅವರು ಓಡುತ್ತಿದ್ದರೂ ಇನ್ನೂ ದೂರ ಹೋಗಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅವನು ತಿಳಿದನು।
Verse 513
यत्र यातान्न वो हन्यु: पाण्डवा: कि सृतेन व: । “वीरो! मैं भूतलपर और पर्वतोंमें भी कोई ऐसा स्थान नहीं देखता, जहाँ चले जानेपर तुमलोगोंको पाण्डव मार न सकें; फिर तुम्हारे भागनेसे क्या लाभ है?
“ವೀರರೇ! ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆಯೂ ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿಯೂ ನೀವು ಹೋದರೆ ಪಾಂಡವರು ನಿಮಗೆ ಹೊಡೆದುರುಳಿಸಲಾರದೆ ಇರುವಂತಹ ಸ್ಥಳವೊಂದನ್ನೂ ನಾನು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ; ಹಾಗಾದರೆ ಓಡಿಹೋಗುವುದರಿಂದ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ?”
Verse 546
मृतो दुःखं न जानीते प्रेत्य चानन्त्यम श्रुते । 'क्षत्रियधर्मके अनुसार युद्ध करनेवाले वीरोंके लिये संग्रामभूमिमें होनेवाली मृत्यु ही सुखद है; क्योंकि वहाँ मरा हुआ मनुष्य मृत्युके दुःखको नहीं जानता और मृत्युके पश्चात् अक्षय सुखका भागी होता है
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು— ಮರಣ ಹೊಂದಿದವನು ಮರಣದ ದುಃಖವನ್ನು ಅರಿಯನು; ಈ ಲೋಕವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಹೋದ ಮೇಲೆ ಅವನು ಅನಂತ, ಅಕ್ಷಯ ಸುಖವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಕ್ಷತ್ರಿಯಧರ್ಮಾನುಸಾರ ಯುದ್ಧ ಮಾಡುವ ವೀರನಿಗೆ ರಣಭೂಮಿಯ ಮರಣವು ಶುಭವೂ ಇಷ್ಟವೂ ಎಂದು ಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ—ಯಾಕೆಂದರೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಮಾನ, ಧರ್ಮಸಿದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಪರಲೋಕದ ಅಕ್ಷಯ ಫಲವಿದೆ.
Verse 553
द्विषतो भीमसेनस्य वशमेष्यथ विद्रुता: । “जितने क्षत्रिय यहाँ आये हैं वे सब सुनें--“तुमलोग भागनेपर अपने शत्रु भीमसेनके अधीन हो जाओगे
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು— ನೀವು ಭಯದಿಂದ ಓಡಿಹೋದರೆ, ನಿಮ್ಮ ಶತ್ರು ಭೀಮಸೇನನ ವಶಕ್ಕೆ ಬೀಳುವಿರಿ. ಇದು ಯುದ್ಧಮಧ್ಯದ ಕಠೋರ ಎಚ್ಚರಿಕೆ—ಭೀತಿಯ ಪಲಾಯನವು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನೂ ಮಾನವನ್ನೂ ಕಾಪಾಡದು; ಬದಲಾಗಿ ಶತ್ರುವಿಗೆ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡುತ್ತದೆ.
Verse 563
नान्यत् कर्मास्ति पापीय: क्षत्रियस्य पलायनात् | “इसलिये अपने बाप-दादोंके द्वारा आचरणमें लाये हुए धर्मका परित्याग न करो। क्षत्रियके लिये युद्ध छोड़कर भागनेसे बढ़कर दूसरा कोई अत्यन्त पापपूर्ण कर्म नहीं है
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು— ಕ್ಷತ್ರಿಯನಿಗೆ ಯುದ್ಧದಿಂದ ಪಲಾಯನ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಿಂತ ಪಾಪಕರವಾದ ಕರ್ಮ ಮತ್ತಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪಿತೃಪಿತಾಮಹರು ಆಚರಿಸಿದ ಧರ್ಮವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಡಿ; ರಣವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಓಡುವುದು ಕ್ಷತ್ರಿಯನಿಗೆ ಪರಮ ಪಾತಕ.
Verse 573
सुचिरेणार्जिताल्लोकान् सद्यो युद्धात् समश्षुते । “कौरवो! युद्धधर्मसे बढ़कर दूसरा कोई स्वर्गका श्रेष्ठ मार्ग नहीं है। दीर्घकालतक पुण्यकर्म करनेसे प्राप्त होनेवाले पुण्यलोकोंको वीर क्षत्रिय युद्धसे तत्काल प्राप्त कर लेता है!
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು— ದೀರ್ಘಕಾಲ ಪುಣ್ಯಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಗಳಿಸಲ್ಪಡುವ ಲೋಕಗಳನ್ನು ವೀರ ಕ್ಷತ್ರಿಯನು ಯುದ್ಧದಿಂದ ತಕ್ಷಣವೇ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಕ್ಷತ್ರಿಯನಿಗೆ ಯುದ್ಧಧರ್ಮಕ್ಕಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಸ್ವರ್ಗಮಾರ್ಗವಿಲ್ಲ; ಬಹುಕಾಲದಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ಫಲವು ರಣದಲ್ಲಿ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.
Frequently Asked Questions
Whether a ruler should continue role-based kṣatra-engagement despite severe depletion, or prioritize polity-preservation through negotiated settlement when further conflict risks total institutional collapse.
Effective dharma in governance is contextual: courage is not identical with escalation; prudent restraint and safeguarding the social vessel (the ruler/polity) can be ethically superior under decline.
No formal phalaśruti is stated; the meta-commentary is implicit in Kṛpa’s framing that prior misconduct yields present strategic consequences, positioning the episode as a lesson in karmic-political causality.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.