Adhyaya 84
अलम्बुस-वधः (The Neutralization of Alambusa)
Upa-parva: Ghaṭotkaca–Alambusa Māyā-yuddha (Strategic Engagement Episode)
Saṃjaya reports a retaliatory engagement in which Alambusa confronts Haiḍimba (Ghaṭotkaca) with sharp volleys, leading to a fearsome rākṣasa duel characterized by repeated māyā deployments. Ghaṭotkaca answers each displayed illusion with a counter-illusion, while Pāṇḍava leaders—angered by Alambusa’s resilience—advance in coordinated formation, enclosing and showering him with arrows. Alambusa briefly breaks the encirclement through astramāyā and strikes multiple Pāṇḍava figures, prompting concentrated return fire by Bhīma, Yudhiṣṭhira, Nakula, Sahadeva, and the Draupadeyas alongside Ghaṭotkaca. Under cumulative pressure, Alambusa is physically overpowered: Ghaṭotkaca lifts and repeatedly smashes him to the ground, likened to shattering a full pot on stone. The Pāṇḍavas exult and signal triumph, while Kaurava forces react with alarm at the fall of a formidable ally; the soundscape of conches, bowstrings, and cries is emphasized as a narrative marker of shifting momentum.
Chapter Arc: प्रातःकाल धर्मराज युधिष्ठिर स्नान-नित्यकर्म से निवृत्त होकर दान-विधान करते हैं, वस्त्राभूषण धारण कर सिंहासन पर आरूढ़ होते हैं; राजसभा में मंगल-गान, ताली-स्वर, नर्तक-गायक और कुरुवंश-स्तुति का मधुर कोलाहल उठता है। → युधिष्ठिर सत्पुरुषों के मार्ग का अनुसरण करते हुए जप (गायत्री) और अग्निशरण में विनीत भाव से प्रविष्ट होते हैं; सहस्रों जितेन्द्रिय, वेदव्रत-स्नात ब्राह्मणों का आगमन, स्वस्तिक-वर्धमान-नन्द्यावर्त, माल्य, जलकुम्भ और ज्वलित हुताशन जैसे शुभ-चिह्नों के साथ राजकीय अनुष्ठान का विस्तार होता है। बाहर रथों की नेमिघोष, अश्वों के खुरघोष और स्यन्दनों का महान् शब्द युद्ध-काल की पृष्ठभूमि में एक नई गति का संकेत देता है। → युधिष्ठिर ब्राह्मणों से स्वस्तिवाचन कराते हैं और प्रत्येक को सुवर्ण निष्क दान देते हैं—धर्म-राज्य की प्रतिष्ठा और संकट-काल में भी मर्यादा-पालन का चरम क्षण। उसी समय द्वारपाल के द्वारा केशव (कृष्ण) के आगमन का निवेदन होता है, जिससे सभा का ध्यान अनुष्ठान से नीति-निर्णय की ओर मुड़ जाता है। → धर्मराज द्वारपाल को आदेश देते हैं कि माधव का सत्कारपूर्वक स्वागत किया जाए और उन्हें अर्घ्य तथा परम उत्तम आसन प्रदान किया जाए—अतिथि-धर्म और राजधर्म का संयोजन। → कृष्ण के आगमन के साथ यह संकेत बनता है कि अब युद्ध-नीति, धृतराष्ट्र-पुत्रों के विरुद्ध उपाय, या द्रोण-वध/रणनीति पर निर्णायक परामर्श होने वाला है।
Shlokas
Verse 1
: द्रयशीतितमो< ध्याय: युधिष्ठटिरका प्रात:काल उठकर स्नान और नित्यकर्म आदिसे निवत्त हो ब्राह्मणोंको दान देना
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ರಾಜನೇ! ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ದಾರುಕ ಸಂಭಾಷಿಸುತ್ತಿರುವಾಗಲೇ ಆ ರಾತ್ರಿ ಕಳೆದುಹೋಯಿತು. ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ ರಾಜ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನೂ ಎಚ್ಚರಗೊಂಡನು.
Verse 2
पठन्ति पाणिस्वनिका मागधा मधुपर्किका: । वैतालिकाश्न सूताश्न तुष्टवुः पुरुषर्षभम्
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೈತಟ್ಟುತ್ತಾ ತಾಳ ಹಿಡಿದು ಹಾಡುವವರು, ಮಾಘಧರು, ಮಧುಪರ್ಕಾದಿ ಮಂಗಳಾರ್ಪಣಗಳನ್ನು ತರುವವರು, ವೈತಾಲಿಕರು ಮತ್ತು ಸೂತರು—ಎಲ್ಲರೂ ಪುರುಷಶ್ರೇಷ್ಠ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು.
Verse 3
नर्तकाश्चाप्यनृत्यन्त जगुर्गीतानि गायका: । कुरुवंशस्तवार्थानि मधुरं रक्तकण्ठिन:,नर्तक नाचने और रागयुक्त कण्ठवाले गायक कुरुकुलकी स्तुतिसे युक्त मधुर गीत गाने लगे
ನರ್ತಕರು ನೃತ್ಯಮಾಡಿದರು; ರಾಗಭರಿತ ಕಂಠದ ಗಾಯಕರು ಕುರುವಂಶದ ಸ್ತುತಿಯೊಡನೆ ಮಧುರ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಹಾಡಿದರು—ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮ (ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನ) ಕೀರ್ತಿಯೂ ಹಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು.
Verse 4
मृदज्भा झर्झरा भेरय: पणवानकगोमुखा: । आडब्बराश्न शड्खाश्न दुन्दुभ्यश्ष महास्वना:
ಭಾರತನೇ! ಸುಶಿಕ್ಷಿತ ಹಾಗೂ ನಿಪುಣ ವಾದಕರು ಅಪಾರ ಹರ್ಷದಿಂದ ಮೃದಂಗ, ಝರ್ಝರಾ ತಾಳಗಳು, ಭೇರಿ, ಪಣವ, ಆನಕ, ಗೋಮುಖ ಶೃಂಗ, ಆಢಂಬರ ವಾದ್ಯ, ಶಂಖ ಮತ್ತು ಮಹಾನಾದದಿಂದ ಮೊಳಗುವ ದುಂದುಭಿಗಳು ಹಾಗೂ ಇತರ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನೂ ನಾದಗೊಳಿಸಿದರು.
Verse 5
एवमेतानि सर्वाणि तथान्यान्यपि भारत । वादयन्ति सुसंहृष्टा: कुशला: साधुशिक्षिता:
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಭಾರತ! ಹೀಗೆ ಆ ಎಲ್ಲ ವಾದ್ಯಗಳೂ, ಅವುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ವಾದ್ಯಗಳೂ ಮೊಳಗಿದವು. ಸುಶಿಕ್ಷಿತರೂ ನಿಪುಣರೂ ಆದ ವಾದಕರು ಪರಮಾನಂದದಿಂದ ಅವನ್ನು ವಾದಿಸಿ, ಯುದ್ಧೋತ್ಸವದ ಘನ ನಾದವನ್ನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ತುಂಬಿದರು.
Verse 6
समेघसमनिर्घोषो महान् शब्दो5स्पृशद् दिवम् । पार्थिवप्रवरं सुप्तं युधिष्ठिरमबोधयत्
ವಾದ್ಯಗಳ ಆ ಮೇಘಗರ್ಜನೆಯಂತಿರುವ ಗಂಭೀರ ಮಹಾನಾದವು ಆಕಾಶವನ್ನೇ ತಾಕಿದಂತೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿತು. ಆ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಯೇ ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ನೃಪಶ್ರೇಷ್ಠ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನನ್ನು ಎಚ್ಚರಗೊಳಿಸಿತು.
Verse 7
प्रतिबुद्ध: सुखं सुप्तो महाहें शयनोत्तमे । उत्थायावश्यकार्यार्थ ययौ स्नानगृहं नृूप:,बहुमूल्य एवं उत्तम शय्यापर सुखपूर्वक सोकर जगे हुए राजा युधिष्ठिर वहाँसे उठकर आवश्यक कार्यके लिये स्नान करने गये
ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹಾಗೂ ಬಹುಮೌಲ್ಯ ಶಯನದಲ್ಲಿ ಸುಖವಾಗಿ ನಿದ್ರಿಸಿ ಎಚ್ಚರಗೊಂಡ ರಾಜನು ಎದ್ದು, ಅಗತ್ಯ ಕರ್ತವ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ನಾನಗೃಹಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದನು.
Verse 8
ततः शुक्लाम्बरा: स्नातास्तरुणा: शतमष्ट च | स््नापका: काउ्चनै: कुम्भै: पूर्ण: समुपतस्थिरे
ನಂತರ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ ಶ್ವೇತ ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿದ ನೂರ ಎಂಟು ಯುವ ಸೇವಕರು, ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ಚಿನ್ನದ ಕುಂಭಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಸ್ನಾನಸೇವೆಗೆ ಸನ್ನದ್ಧರಾಗಿ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ನಿಂತರು.
Verse 9
भद्रासने सूपविष्ट: परिधायाम्बरं लघु । सस्नौ चन्दनसंयुक्तै: पानीयैरभिमन्त्रितै:,उस समय एक हलका वस्त्र पहनकर राजा युधिष्छिर भद्रासन (चौकी)-पर बैठ गये और चन्दनयुक्त मन्त्रपूत जलसे स्नान करने लगे
ಆಗ ಹಗುರವಾದ ವಸ್ತ್ರವನ್ನು ಧರಿಸಿ ರಾಜ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಭದ್ರಾಸನದಲ್ಲಿ ಸುಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಕುಳಿತು, ಚಂದನಮಿಶ್ರಿತ ಮಂತ್ರಪೂತ ಜಲದಿಂದ ಸ್ನಾನಮಾಡತೊಡಗಿದನು.
Verse 10
उत्सादित: कषायेण बलवडद्धिः सुशिक्षितै: । आप्लुत: साधिवासेन जलेन स सुगन्धिना
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಮೊದಲು ಬಲಿಷ್ಠರೂ ಸುಶಿಕ್ಷಿತರೂ ಆದ ಪರಿಚಾರಕರು ಸರ್ವೌಷಧಿಗಳಿಂದ ಸಿದ್ಧವಾದ ಕಷಾಯ ಮತ್ತು ಉಬಟನದಿಂದ ಅವರ ದೇಹವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಒರೆದು ಶುದ್ಧಪಡಿಸಿದರು. ನಂತರ ಸುಗಂಧ ದ್ರವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನೆನೆಸಿದ ಪರಿಮಳಿತ ಜಲದಿಂದ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಸಿದರು—ಯುದ್ಧದ ಕಠೋರತೆಯ ನಡುವೆಯೂ ಶುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಗೌರವದ ಸಿದ್ಧತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಕ್ರಿಯೆ ಇದು.
Verse 11
राजहंसनिभं प्राप्य उष्णीषं शिथिलार्पितम् | जलक्षयनिमित्त॑ वै वेष्टयामास मूर्थनि,तत्पश्चात् राजहंसके समान सफेद ढीलीढाली पगड़ी लेकर माथेका जल सुखानेके लिये उसे मस्तकपर लपेट लिया
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ರಾಜಹಂಸದಂತೆ ಶುಭ್ರವಾದ, ಸಡಿಲವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಿದ ಉಷ್ಣೀಷವನ್ನು ಪಡೆದು, ನೀರು ಒಣಗಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಅವನು ಅದನ್ನು ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಸುತ್ತಿಕೊಂಡನು. ಯುದ್ಧಮಧ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಈ ಸಣ್ಣ ಕ್ರಿಯೆ ಸಮಾಧಾನ ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧತೆಯನ್ನು ಮರಳಿ ತಂದಿತು.
Verse 12
हरिणा चन्दनेनाड्रमुपलिप्य महाभुज: । स्रग्वी चाक्लिष्टवसन: प्राड्मुख: प्राउजलि: स्थित:
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಮಹಾಬಾಹು ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ತೇವಯುಕ್ತ ಹರಿಚಂದನ ಲೇಪವನ್ನು ತನ್ನ ಸರ್ವಾಂಗಕ್ಕೂ ಹಚ್ಚಿಕೊಂಡನು. ನಂತರ ಹೂಮಾಲೆ ಧರಿಸಿ, ಹೊಸದೂ ಮಲಿನರಹಿತವೂ ಆದ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ತೊಟ್ಟು, ಪೂರ್ವಮುಖನಾಗಿ ಕೈಜೋಡಿಸಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿ ನಿಂತನು. ಯುದ್ಧದ ಒತ್ತಡದಲ್ಲಿಯೂ ಇದು ಶುದ್ಧಿ, ಸಂಯಮ, ಧರ್ಮನಿಶ್ಚಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿತು.
Verse 13
जजाप जप्यं कौन्तेय: सतां मार्गमनुछित: । तत्राग्निशरणं दीप्तं प्रविवेश विनीतवत्
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಸಜ್ಜನರ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ಕೌಂತೇಯ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಜಪಯೋಗ್ಯವಾದ ಪವಿತ್ರ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಜಪಿಸಿದನು. ನಂತರ ವಿನಯದಿಂದ, ಜ್ವಲಿಸುವ ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿತವಾದ ಅಗ್ನಿಶಾಲೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು—ಸಂಯಮಿ, ಧರ್ಮನಿಷ್ಠನಂತೆ.
Verse 14
समिद्धिः सपवित्राभिरग्निमाहुतिभिस्तथा । मन्त्रपूताभिररचिर त्वा निश्चक्राम गृहात् ततः
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಅಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರ (ಕುಶ) ಸಹಿತ ಸಮಿಧಗಳಿಂದ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಪ್ರಜ್ವಲಿಸಿ, ಮಂತ್ರಪೂತವಾದ ಆಹುತಿಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ ಅಗ್ನಿದೇವನನ್ನು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಅರ್ಚಿಸಿ, ನಂತರ ಅವನು ಆ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರಗೃಹದಿಂದ ಹೊರಬಂದನು. ಯುದ್ಧಮಧ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ನಿಯತಕರ್ಮ ಮತ್ತು ಅಂತರಶುದ್ಧಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬಾರದೆಂಬ ಅರ್ಥ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 15
द्वितीयां पुरुषव्याप्र: कक्ष्यां निर्गम्य पार्थिव: । ततो वेदविदो वृद्धानपश्यद् ब्राह्मणर्षभान्,फिर शिविरकी दूसरी ड्योढ़ी पार करके पुरुषसिंह राजा युधिष्िरने वेदवेत्ता वृद्ध ब्राह्मण-शिरोमणियोंको देखा
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಪುರುಷಸಿಂಹನಾದ ರಾಜ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಎರಡನೆಯ ಆವರಣವನ್ನು ದಾಟಿ ಮುಂದಿನ ಪ್ರಾಂಗಣಕ್ಕೆ ಹೊರಟನು. ಅಲ್ಲಿ ವೇದವಿದರಾದ ವೃದ್ಧ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ್ಷಭರನ್ನು ಅವನು ಕಂಡನು.
Verse 16
दान्तान् वेदव्रतस्नातान् स्सनातानवभृथेषु च । सहस्रानुचरान् सौरान् सहस्र॑ चाष्ट चापरान्
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ಇಂದ್ರಿಯನಿಗ್ರಹಿಗಳಾಗಿದ್ದು, ವೇದಾಧ್ಯಯನ ವ್ರತದಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಣಾತರಾಗಿದ್ದರು; ಯಜ್ಞಾಂತ ಅವಭೃತಸ್ನಾನದಿಂದ ಶುದ್ಧರಾದವರು. ಅವರು ಸೂರ್ಯದೇವನ ಉಪಾಸಕರು; ಅವರ ಸಂಖ್ಯೆ ಸಾವಿರ ಎಂಟು, ಜೊತೆಗೆ ಇನ್ನೊಂದು ಸಾವಿರ ಅನುಚರರೂ ಇದ್ದರು.
Verse 17
अक्षतै: सुमनोभिश्व वाचयित्वा महाभुज: । तान् द्विजान् मधुसर्पिरभभ्या फलै: श्रेष्ठे: सुमज्लै:
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಮಹಾಬಾಹುವಾದ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಮೊದಲು ಅಕ್ಷತ ಹಾಗೂ ಸುಗಂಧ ಪುಷ್ಪಗಳಿಂದ ಆ ದ್ವಿಜರನ್ನು ಸತ್ಕರಿಸಿ, ಅವರಿಂದ ಮಂಗಳಾಶೀರ್ವಚನಗಳನ್ನು ಪಠಿಸಲಿಸಿದನು. ನಂತರ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಫಲಗಳೊಂದಿಗೆ ಜೇನು ಮತ್ತು ತುಪ್ಪವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಿದನು.
Verse 18
अलंकृतं चाश्वशतं वासांसीश श्र दक्षिणा:
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಪಾಂಡುನಂದನ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನೂರು ಕುದುರೆಗಳು, ಶ್ರೇಷ್ಠ ವಸ್ತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಅವರ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ದಕ್ಷಿಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿದನು.
Verse 19
तथा गा: कपिला दोग्ध्री: सवत्सा: पाण्डुनन्दन: । हेमशुज्रा रौप्यखुरा दत्त्वा चक्रे प्रदक्षिणम्
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಂಡುನಂದನ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಕರುಗಳೊಡನೆ ಹಾಲುಕೊಡುವ ಅನೇಕ ಕಪಿಲ ಗೋವುಗಳನ್ನು ದಾನಮಾಡಿದನು; ಅವುಗಳ ಕೊಂಬುಗಳು ಬಂಗಾರದಿಂದ, ಖುರಗಳು ಬೆಳ್ಳಿಯಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು. ದಾನಮಾಡಿ ಅವನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿದನು.
Verse 20
स्वस्तिकान् वर्धमानांश्व नन्द्यावर्ताश्न काज्चनान् | माल्यं च जलकुम्भांश्व ज्वलितं च हुताशनम्
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಅಲ್ಲಿ ಸ್ವಸ್ತಿಕಗಳು, ವರ್ಧಮಾನ ಚಿಹ್ನೆಗಳು, ಸುವರ್ಣ ನಂದ್ಯಾವರ್ತಗಳು, ಹಾರಗಳು, ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ಕಲಶಗಳು ಹಾಗೂ ಜ್ವಲಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಹವನಾಗ್ನಿ ಇಡಲಾಗಿತ್ತು.
Verse 21
पूर्णान्यक्षतपात्राणि रुचकं रोचनास्तथा । स्वलंकृता: शुभा: कन्या दधिसर्पिर्मधूदकम्
ಅಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷತದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಪೂರ್ಣಪಾತ್ರಗಳು, ರುಚಕ ಮತ್ತು ಗೋರೋಚನಾದಿ ಶುಭದ್ರವ್ಯಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ಸುಂದರವಾಗಿ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಶುಭ ಕನ್ಯೆಯರು ಮೊಸರು, ತುಪ್ಪ, ಜೇನು ಮತ್ತು ನೀರನ್ನು ಹಿಡಿದು ನಿಂತಿದ್ದರು.
Verse 22
मड़ल्यान् पक्षिणश्रैव यच्चान्यदपि पूजितम् | दृष्टवा स्पृष्टवा च कौन्तेयो बाह्यां कक्ष्यां ततो5गमत्
ಮಂಗಳ ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನೂ, ಇನ್ನಿತರ ಪೂಜಿತವಾದ ಶುಭ ವಸ್ತುಗಳನ್ನೂ ನೋಡಿ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿ, ಕೌಂತೇಯ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ನಂತರ ಹೊರಗಿನ ಕಕ್ಷೆ/ಅಂಗಳಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು.
Verse 23
ततस्तस्यां महाबाहोस्तिष्ठत: परिचारका: । सौवर्ण सर्वतोभद्रं मुक्तावैदूर्यमण्डितम्
ಆಮೇಲೆ ಅಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದ ಮಹಾಬಾಹುವಿಗಾಗಿ ಪರಿಚಾರಕರು ಸುವರ್ಣದ ‘ಸರ್ವತೋಭದ್ರ’ ಆಸನವನ್ನು ತಂದರು; ಅದು ಮುತ್ತುಗಳೂ ವೈದೂರ್ಯ ರತ್ನಗಳೂ ಅಳವಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು.
Verse 24
परार्घ्यास्तरणास्तीर्ण सोत्तरच्छदमृद्धिमत् । विश्वकर्मकृतं दिव्यमुपजहुर्वरासनम्
ಆ ಆಸನವು ಅತ್ಯಮೂಲ್ಯ ಆಸ್ತರಣಗಳಿಂದ ಹಾಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು; ಮೇಲಾಗಿ ಉತ್ತರೀಯವೂ ಇತ್ತು; ವಿಶ್ವಕರ್ಮನಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಆ ದಿವ್ಯ, ಐಶ್ವರ್ಯವಂತ ವರಾಸನವನ್ನು ಅವರು ಸಮರ್ಪಿಸಿದರು.
Verse 25
तत्र तस्योपविष्टस्य भूषणानि महात्मन: । उपाजहुर्महाहणि प्रेष्या: शुभ्रीाणि सर्वश:,वहाँ बैठे हुए महात्मा राजा युधिष्ठिरको उनके सेवकोंने सब प्रकारके उज्ज्वल एवं बहुमूल्य आभूषण भेंट किये
ಅಲ್ಲಿ ಆಸೀನನಾಗಿದ್ದ ಮಹಾತ್ಮ ರಾಜ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನ ಬಳಿಗೆ, ಆ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ದಿನ, ಅವನ ಸೇವಕರು ಎಲ್ಲ ವಿಧದ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಹಾಗೂ ಬಹುಮೌಲ್ಯ ಆಭರಣಗಳನ್ನು ತಂದು ಸಮರ್ಪಿಸಿದರು—ಯುದ್ಧಭಾರದ ನಡುವೆ ಸಹ ರಾಜಧರ್ಮದ ಗೌರವವು ಹೊರಗಿನಿಂದಲೂ ದೃಢವಾಗುತ್ತಿರುವಂತೆ।
Verse 26
मुक्ताभरणवेषस्य कौन्तेयस्य महात्मन: । रूपमासीन्महाराज द्विषतां शोकवर्धनम्,महाराज! मुक्तामय आभूषणोंसे विभूषित वेशवाले महात्मा कुन्तीनन्दनका स्वरूप उस समय शत्रुओंका शोक बढ़ा रहा था
ಮಹಾರಾಜ! ಮುತ್ತಿನ ಆಭರಣಗಳೂ ವೇಷಭೂಷಣಗಳೂ ಧರಿಸಿದ ಮಹಾತ್ಮ ಕುಂತೀನಂದನನ ಆ ರೂಪವು ಆ ವೇಳೆಗೆ ಶತ್ರುಗಳ ಶೋಕವನ್ನೇ ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು।
Verse 27
चामरैश्वन्द्ररश्म्या भै्हेमदण्डै: सुशो भनै: । दोधूयमानै: शुशुभे विद्युद्धिरिव तोयद:
ಚಂದ್ರಕಿರಣಗಳಂತೆ ಶುಭ್ರವಾಗಿಯೂ, ಸ್ವರ್ಣದಂಡಗಳೊಂದಿಗೆ ಸುಂದರವಾಗಿಯೂ ಇದ್ದ ಅನೇಕ ಚಾಮರಗಳು ಅಲೆಯುತ್ತಿದವು. ಅವುಗಳಿಂದ ರಾಜ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಮಿಂಚಿನಿಂದ ಅಲಂಕರಿತವಾದ ಮೋಡದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದನು।
Verse 28
संस्तूयमान: सूतैश्न वन्द्यमानश्न वन्दिभि: । उपगीयमानो गन्धर्वैरास्ते सम कुरुनन्दन:
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸೂತರು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಿದ್ದರು, ವಂದಿಗಳು ವಂದನೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರು, ಗಂಧರ್ವರು ಅವನ ಯಶೋಗಾನವನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವರಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕುರುನಂದನ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಅಲ್ಲಿ ಸಿಂಹಾಸನದಲ್ಲಿ ಆಸೀನನಾಗಿದ್ದನು।
Verse 29
ततो मुहूर्तादासीत् तु स्यन्दनानां स्वनो महान् । नेमिघोषश्न रथिनां खुरघोषश्न वाजिनाम्
ನಂತರ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದಲ್ಲೇ ರಥಗಳ ಮಹಾನಾದ ಎದ್ದಿತು. ರಥಿಗಳ ರಥಚಕ್ರಗಳ ಗರ್ಜನೆ ಮತ್ತು ಕುದುರೆಗಳ ಖುರಗಳ ಧ್ವನಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕೇಳಿಬಂದವು।
Verse 30
ह्रादेन गजघण्टानां शड्खानां निनदेन च । नराणां पदशब्दैश्व॒ कम्पतीव सम मेदिनी,हाथियोंके घंटोंकी घनघनाहट, शंखोंकी ध्वनि तथा पैदल चलनेवाले मनुष्योंके पैरोंकी धमकसे यह पृथ्वी काँपती-सी जान पड़ती थी
ಆನೆಗಳ ಗಂಟೆಗಳ ಘನಘನ ಧ್ವನಿ, ಶಂಖಗಳ ನಾದ ಮತ್ತು ಪಾದಾತಿಗಳ ಭಾರೀ ಹೆಜ್ಜೆಗಳ ಗದ್ದಲದಿಂದ ಭೂಮಿಯೇ ಕಂಪಿಸುವಂತೆ ತೋಚಿತು—ಯುದ್ಧದ ಅಪಾರ, ನಿರ್ದಯ ವೇಗ ಮತ್ತು ಅದು ಉಂಟುಮಾಡುವ ದುಃಖದ ಅಶುಭ ಸೂಚನೆ.
Verse 31
ततः शुद्धान्तमासाद्य जानुभ्यां भूतले स्थित: । शिरसा वन्दनीयं तमभिवाद्य जनेश्वरम्
ನಂತರ ಅವನು ಅಂತರಪುರವನ್ನು ತಲುಪಿ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಎರಡೂ ಮೊಣಕಾಲುಗಳನ್ನು ನೆಟ್ಟು ಮಣಿಕಟ್ಟಿದನು. ಶಿರಸ್ಸು ಬಾಗಿಸಿ ವಂದನೀಯ ನರಾಧಿಪತಿ ರಾಜ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಧರ್ಮಾತ್ಮ ಮಹಾತ್ಮನಿಗೆ ಹೃಷೀಕೇಶ (ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ) ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ವಿನಯದಿಂದ ತಿಳಿಸಿದನು.
Verse 32
कुण्डली बद्धनिस्त्रिंश: संनद्धकवचो युवा । अभिप्रणम्य शिरसा द्वा:स्थो धर्मात्मजाय वै
ಕಿವಿಯಲ್ಲಿ ಕುಂಡಲಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಕತ್ತಿಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು, ಕವಚದಿಂದ ಸನ್ನದ್ಧನಾದ ಆ ಯುವ ದ್ವಾರಪಾಲನು ಧರ್ಮರಾಜ (ಯುಧಿಷ್ಠಿರ)ನ ಮುಂದೆ ಶಿರಸ್ಸು ಬಾಗಿಸಿ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿದನು.
Verse 33
सोअब्रवीत् पुरुषव्याप्र: स्वागतेनैव माधवम्
ಆಮೇಲೆ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರ (ಯುಧಿಷ್ಠಿರ)ನು ಮಾಧವನನ್ನು ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ ಸ್ವಾಗತಿಸಿ ಮಾತಾಡಿದನು.
Verse 34
ततः प्रवेश्य वाष्णेयमुपवेश्य वरासने । पूजयामास विधिवद् धर्मराजो युधिष्िर:
ನಂತರ ಧರ್ಮರಾಜ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ವಾಷ್ಣೇಯ (ಕೃಷ್ಣ)ನನ್ನು ಒಳಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಆಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿ, ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಪೂಜಿಸಿ ಸತ್ಕರಿಸಿದನು.
Verse 81
इस प्रकार श्रीमहाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत प्रतिज्ञापवरमें अर्जुनको पुनः पाशुपतासत्रकी प्राप्तिविषयक इक्यासीवाँ अध्याय पूरा हुआ
ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಶ್ರೀಮಹಾಭಾರತದ ದ್ರೋಣಪರ್ವದ ಅಂತರಗತ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾಪರ್ವದಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನನ ಪುನಃ ಪಾಶುಪತಾಸ್ತ್ರಪ್ರಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವ ಎಂಭತ್ತೊಂದುನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು।
Verse 82
तब द्वारपालने भगवान् श्रीकृष्णको भीतर ले आकर एक श्रेष्ठ आसनपर बैठा दिया। तत्पश्चात् धर्मराज युधिष्ठिरने स्वयं ही विधिपूर्वक उनका पूजन किया ।।
ಆಗ ದ್ವಾರಪಾಲನು ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಒಳಗೆ ಕರೆತಂದು ಒಂದು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಆಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿದನು. ನಂತರ ಧರ್ಮರಾಜ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಸ್ವತಃ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಅವರ ಪೂಜೆಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದನು. ಇತಿ ಶ್ರೀಮಹಾಭಾರತೇ ದ್ರೋಣಪರ್ವಣಿ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾಪರ್ವಣಿ ಯುಧಿಷ್ಠಿರಸಜ್ಜತಾಯಾಂ ದ್ವ್ಯಶೀತಿತಮೋऽಧ್ಯಾಯಃ।
Verse 176
प्रादात् काज्चनमेकैकं निष्कं विप्राय पाण्डव: । तब महाबाहु पाण्बुपुत्र युधिष्ठिरने अक्षत-फ़ूल देकर उन ब्राह्मणोंसे स्वस्तिवाचन कराया और उनमेंसे प्रत्येक ब्राह्मणको मधु
ಆಗ ಪಾಂಡುಪುತ್ರ ಮಹಾಬಾಹು ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಅಕ್ಷತ-ಪುಷ್ಪಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಂದ ಸ್ವಸ್ತಿವಾಚನ ಮಾಡಿಸಿ, ಅವರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೂ ಮಧು, ಘೃತ ಮತ್ತು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮಂಗಳಫಲಗಳೊಂದಿಗೆ ತಲಾ ಒಂದು ಸ್ವರ್ಣನಿಷ್ಕವನ್ನು ದಾನಮಾಡಿದನು।
Verse 323
न्यवेदयद्धूषीकेशमुपयान्तं महात्मने । इसी समय कानोंमें कुण्डल पहने
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಿವಿಗಳಲ್ಲಿ ಕುಂಡಲಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಕಟಿಯಲ್ಲಿ ಖಡ್ಗವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು, ವಕ್ಷಸ್ಥಲದಲ್ಲಿ ಕವಚವನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಒಬ್ಬ ಯುವ ದ್ವಾರಪಾಲನು ಒಳದ್ವಾರಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಮೊಣಕಾಲುಗಳನ್ನು ನೆಟ್ಟು, ವಂದನೀಯ ಮಹಾರಾಜ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನಿಗೆ ಶಿರಸ್ಸು ಬಾಗಿಸಿ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿದನು. ಹೀಗೆ ವಂದಿಸಿ, ಧರ್ಮಪುತ್ರ ಮಹಾತ್ಮ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನಿಗೆ ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ (ಹೃಷೀಕೇಶ) ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದನು।
Verse 3336
अर्घ्य चैवासनं चास्मै दीयतां परमार्चितम् । तब पुरुषसिंह युधिष्ठिरने द्वारपालसे कहा--“तुम माधवको स्वागतपूर्वक ले आओ और उन्हें अर्घ्य तथा परम उत्तम आसन अर्पित करो”
“ಅವರಿಗೆ ಅರ್ಘ್ಯವನ್ನೂ, ಪರಮ ಗೌರವದಿಂದ ಅರ್ಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಆಸನವನ್ನೂ ನೀಡಲಿ.” ಆಗ ಪುರುಷಸಿಂಹ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ದ್ವಾರಪಾಲನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು—“ನೀನು ಮಾಧವನನ್ನು ಸತ್ಕಾರಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಕರೆತಂದು, ಅವರಿಗೆ ಅರ್ಘ್ಯ ಮತ್ತು ಪರಮೋತ್ತಮ ಆಸನವನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸು।”
Frequently Asked Questions
The chapter juxtaposes individual-duel norms with the pragmatic shift to coalition encirclement when an opponent’s māyā-based resilience threatens broader force safety, raising the question of when collective necessity overrides single-combat ideals.
Capability alone is not decisive when opponents can adapt symmetrically; durable advantage emerges from coordination, tempo control, and converting a contested duel into a managed, collective solution.
No formal phalaśruti is stated here; the meta-commentary is implicit in Saṃjaya’s emphasis on sound, spectacle, and morale—signaling how narrative attention treats battlefield perception as consequential within the epic’s ethical-historical record.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.