Adhyaya 116
भीष्मस्य जलप्रार्थना — अर्जुनस्य पर्जन्यास्त्रप्रयोगः — दुर्योधनं प्रति सन्ध्युपदेशः (Bhīṣma’s request for water; Arjuna’s Parjanya-astra; counsel to Duryodhana on reconciliation)
Upa-parva: Śaraśayyā-upāsanā (Bhīṣma on the arrow-bed) Episode
Sañjaya reports that, at dawn, rulers from both camps approach Bhīṣma lying on the vīra-śayana (arrow-bed). A large assembly forms, including women, elders, and performers, indicating a pause in direct hostilities and a shift to public witnessing of Bhīṣma’s condition. Bhīṣma, enduring pain with composure, asks for water, but declines ordinary refreshments, stating he awaits an appointed time and cannot partake in human enjoyments while on the arrow-bed. He calls Arjuna forward and requests a cooling stream, asserting Arjuna’s capability to provide water by proper means. Arjuna mounts his chariot, draws the Gāṇḍīva, and—before all—invokes the Parjanya-astra, striking the earth near Bhīṣma so that a pure, cool, fragrant stream rises; Bhīṣma is refreshed and the assembly expresses astonishment. Bhīṣma interprets the act as consistent with Arjuna’s known mastery (and the enabling support of Vāsudeva), then turns to Duryodhana: he states that counsel from multiple advisors had been ignored, warns of destructive outcomes, and urges a negotiated settlement while time remains. He recommends restoring a share of sovereignty to the Pāṇḍavas (including Indraprastha under Yudhiṣṭhira), abandoning anger, and prioritizing peace and kinship concord, concluding with a sober, archival tone as he restrains his own suffering and falls silent.
Chapter Arc: संजय धृतराष्ट्र को बताता है कि कौरव-पक्ष के दस प्रमुख महारथी—विविध देशों से आई विशाल सेना के साथ—भीमसेन को घेरकर यश की कामना से रण में उतरते हैं। → चित्रसेन, विकर्ण, दुर्मर्षण आदि के साथ भगदत्त, कृपाचार्य, शल्य, कृतवर्मा और अन्य महारथी एक साथ भीम पर टूट पड़ते हैं; भीम अकेले ही उन ‘सर्वलोक-प्रवीर’ रथियों को पृथक्-पृथक् लक्ष्य कर काटने लगता है, जिससे कौरव-सेना में घबराहट फैलती है। → शल्य भीम के विक्रम को सह नहीं पाता और तीक्ष्ण बाणों से प्रहार बढ़ाता है; प्रत्युत्तर में भीम लोहे के बाणों से रथों को बेधता, अस्त्रों को छिन्न-भिन्न करता और भगदत्त की प्रेरित शक्ति/शक्ति-प्रहार को भी रण में सहसा काट देता है—भीम का प्रतिरोध कौरवों की संयुक्त धुरी को तोड़ देता है। → भीम शत्रुओं का संहार करते हुए आगे बढ़ता है; अंततः जब पाण्डव-पक्ष के दो महाबली भाई (भीम और उसका सहायक/अन्य पाण्डव बन्धु) एकत्र दिखाई देते हैं, कौरव-श्रेष्ठ पुरुष वहीं विजय की आशा छोड़ देते हैं और युद्ध का पलड़ा पाण्डवों की ओर झुकता है। → भीम के उभार से कौरव-पक्ष की पंक्तियाँ डगमगाती हैं—अब प्रश्न यह है कि भीष्म/कौरव-सेनापति इस टूटती आशा को कैसे संभालेंगे।
Shlokas
Verse 1
[दाक्षिणात्य अधिक पाठके १ ६ श्लोक मिलाकर कुल ४२ ६ “लोक हैं।] भीसस्न्प्नास्े | नी नत्च्ज्स त्रयोदशाधिकशततमो< ध्याय: कौरवपक्षके दस प्रमुख महारथियोंके साथ अकेले घोर युद्ध करते हुए भीमसेनका अद्भुत पराक्रम संजय उवाच भगदत्त: कृप: शल्य: कृतवर्मा तथैव च | विन्दानुविन्दावावन्त्यौ सैन्धवश्च जयद्रथ:
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ರಾಜನೇ! ಭಗದತ್ತ, ಕೃಪ, ಶಲ್ಯ, ಕೃತವರ್ಮ; ಹಾಗೆಯೇ ಅವಂತಿಯ ರಾಜಕುಮಾರರಾದ ವಿಂದ ಮತ್ತು ಅನುವಿಂದ; ಮತ್ತು ಸಿಂಧುವಿನ ಅಧಿಪತಿ ಜಯದ್ರಥ—ಈ ಪ್ರಮುಖ ಮಹಾರಥಿಗಳು ಕೌರವಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಸಜ್ಜಾಗಿ ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಭೀಮಸೇನನನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದು ಒತ್ತಡ ಹಾಕಿದರು।
Verse 2
चित्रसेनो विकर्णश्व तथा दुर्मर्षणादय: । दशैते तावका योधा भीमसेनमयोधयन्
ಚಿತ್ರಸೇನ, ವಿಕರ್ಣ ಹಾಗೂ ದುರ್ಮರ್ಷಣ ಮೊದಲಾದವರು—ನಿನ್ನ ಈ ಹತ್ತು ಯೋಧರು ಭೀಮಸೇನನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು।
Verse 3
महत्या सेनया युक्ता नानादेशसमुत्थया । भीष्मस्य समरे राजन् प्रार्थयाना महद् यश:,नरेश्वर! इनके साथ अनेक देशोंसे आयी हुई विशाल सेना मौजूद थी। ये समरभूमिमें भीष्मके महान् यशकी रक्षा करना चाहते थे
ನರೇಶ್ವರನೇ! ಅವರೊಂದಿಗೆ ನಾನಾ ದೇಶಗಳಿಂದ ಬಂದ ಮಹಾಸೇನೆ ಕೂಡ ಇತ್ತು. ರಾಜನೇ! ಆ ಸಮರದಲ್ಲಿ ಅವರು ಭೀಷ್ಮನ ಮಹಾ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕಾಪಾಡಲು ಬಯಸಿದರು।
Verse 4
शल्यस्तु नवभिर्बाणैर्भीमसेनमताडयत् । कृतवर्मा त्रिभिर्बाणै: कृपश्च नवशभि: शरै:,शल्यने नौ बाणोंसे भीमसेनको गहरी चोट पहुँचायी। फिर कृतवर्मने तीन और कृपाचार्यने उन्हें नौ बाण मारे
ಶಲ್ಯನು ಒಂಬತ್ತು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಭೀಮಸೇನನನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ಹೊಡೆದು ಗಾಯಗೊಳಿಸಿದನು. ನಂತರ ಕೃತವರ್ಮನು ಮೂರು ಬಾಣಗಳಿಂದ, ಕೃಪನು ಒಂಬತ್ತು ಶರಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ಛೇದಿಸಿದನು।
Verse 5
चित्रसेनो विकर्णश्षु भगदत्तक्ष मारिष | दशभिर्दशभिर्बाणैरभीमसेनमताडयन्
ಮಾರಿಷನೇ! ಚಿತ್ರಸೇನ, ವಿಕರ್ಣ ಮತ್ತು ಭಗದತ್ತ—ಈ ಮೂವರೂ ಭೀಮಸೇನನನ್ನು ತಲಾ ಹತ್ತು ಹತ್ತು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಹೊಡೆದರು।
Verse 6
आर्य! फिर लगे हाथ चित्रसेन, विकर्ण और भगदत्तने भी दस-दस बाण मारकर भीमसेनको घायल कर दिया ।। सैन्धवश्न त्रिभि्बाणिर्भीमसेनमताडयत् | विन्दानुविन्दावावन्त्यौ पञठ्चभि: पठ्चभि: शरै:
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಸೈಂಧವ (ಜಯದ್ರಥ) ಮೂರು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಭೀಮಸೇನನನ್ನು ಹೊಡೆದನು. ಅವಂತಿಯ ರಾಜಕುಮಾರರಾದ ವಿಂದ ಮತ್ತು ಅನುವಿಂದರು ಭೀಮನನ್ನು ತಲಾ ಐದು ಐದು ಬಾಣಗಳಿಂದ ವಿದ್ಧಗೊಳಿಸಿದರು॥
Verse 7
स तान् सर्वान् महाराज राजमानान् पृथक् पृथक्
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಮಹಾರಾಜ! ನಂತರ ಶತ್ರುವೀರಸಂಹಾರಕನಾದ ಪಾಂಡುಕುಮಾರ ಮಹಾಬಲ ಭೀಮಸೇನನು, ಆ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ರಾಜರು, ಪ್ರಮುಖ ವೀರರು ಹಾಗೂ ನಿಮ್ಮ ಮಹಾರಥಿ ಪುತ್ರರನ್ನು ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರಾಗಿ ಬಾಣಗಳಿಂದ ರಣಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಗಾಯಗೊಳಿಸಿದನು॥
Verse 8
प्रवीरान् सर्वलोकस्य धार्तराष्ट्रानू महारथान् । जघान समरे वीर: पाण्डव: परवीरहा
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಮಹಾರಾಜ! ಪರವೀರಹನಾದ ಪಾಂಡವ ವೀರ ಭೀಮಸೇನನು ಸಮರದಲ್ಲಿ ಸರ್ವಲೋಕದ ಪ್ರಮುಖ್ಯ ವೀರರನ್ನೂ, ನಿಮ್ಮ ಧಾರ್ತರಾಷ್ಟ್ರ ಮಹಾರಥಿಗಳನ್ನೂ ಬಾಣಪ್ರಹಾರಗಳಿಂದ ಹೊಡೆದು (ಗಾಯಗೊಳಿಸಿ) ಬಿಟ್ಟನು॥
Verse 9
सप्तभि: शल्यमाविध्यत् कृतवर्माणमष्टभि: । कृपस्य सशरं चाप॑ मध्ये चिच्छेद भारत,भारत! भीमसेनने शल्यको सात और कृतवर्माको आठ बाणोंसे बींध डाला। फिर कृपाचार्यके बाणसहित धनुषको बीचसे ही काट दिया
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಹೇ ಭಾರತ! ಭೀಮಸೇನನು ಶಲ್ಯನನ್ನು ಏಳು ಬಾಣಗಳಿಂದಲೂ, ಕೃತವರ್ಮನನ್ನು ಎಂಟು ಬಾಣಗಳಿಂದಲೂ ವಿದ್ಧಗೊಳಿಸಿದನು. ನಂತರ ಕೃಪನ ಬಾಣಸಹಿತ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಮಧ್ಯದಲ್ಲೇ ಕತ್ತರಿಸಿದನು॥
Verse 10
अथैनं छिन्नथन्वानं पुनर्विव्याध सप्तभि: । विन्दानुविन्दौ च तथा त्रिभिस्त्रिेभिरताडयत्,धनुष कट जानेपर उन्होंने पुन: सात बाणोंसे कृपाचार्यको घायल किया। फिर विन्द और अनुविन्दको तीन-तीन बाण मारे
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಧನುಸ್ಸು ಕತ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕೃಪನನ್ನು ಭೀಮಸೇನನು ಮತ್ತೆ ಏಳು ಬಾಣಗಳಿಂದ ವಿದ್ಧಗೊಳಿಸಿದನು. ಹಾಗೆಯೇ ವಿಂದ ಮತ್ತು ಅನುವಿಂದರನ್ನು ತಲಾ ಮೂರು ಮೂರು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಹೊಡೆದನು॥
Verse 11
दुर्मर्षणं च विंशत्या चित्रसेनं च पञठचभि: । विकर्ण दशभिर्बाणै: पञ्चभिश्न जयद्रथम्
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಅವನು ದುರ್ಮರ್ಷಣನನ್ನು ಇಪ್ಪತ್ತು ಬಾಣಗಳಿಂದ, ಚಿತ್ರಸೇನನನ್ನು ಐದು ಬಾಣಗಳಿಂದ, ವಿಕರ್ಣನನ್ನು ಹತ್ತು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಜಯದ್ರಥನನ್ನು ಐದು ಬಾಣಗಳಿಂದ ವಿದ್ಧನಾಗಿಸಿದನು.
Verse 12
अथान्यद् धनुरादाय गौतमो रथिनां वर:
ಅನಂತರ ರಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಗೌತಮನು ಮತ್ತೊಂದು ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡನು.
Verse 13
स विद्धों दशभिरणिस्तोत्रैरिव महाद्विप:
ಹತ್ತು ಬಾಣಗಳಿಂದ ವಿದ್ಧನಾದ ಆ ಶೂರನು ಸಮರದಲ್ಲಿ, ತೀಕ್ಷ್ಣ ಅಂಕುಶಗಳಿಂದ ಪೀಡಿತ ಮಹಾಗಜದಂತೆ ಘರ್ಜಿಸಿದನು; ರಣಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಿಂಹದಂತೆ ನಾದಿಸಿದನು.
Verse 14
ततः क्रुद्धो महाराज भीमसेन: प्रतापवान् । गौतमं ताडयामास शरैरबहुभिराहवे,महाराज! तदनन्तर क्रोधमें भरे हुए प्रतापी भीमसेनने रणक्षेत्रमें कृपाचार्यको अनेक बाणोंद्वारा घायल किया
ನಂತರ, ಮಹಾರಾಜ, ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಉರಿದ ಪ್ರತಾಪವಂತನಾದ ಭೀಮಸೇನನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಗೌತಮನನ್ನು ಅನೇಕ ಬಾಣಗಳಿಂದ ತಾಡಿಸಿದನು.
Verse 15
सैन्धवस्य तथाश्रांश्व॒ सारथिं च त्रिभि: शरै: | प्राहिणोन्मृत्युलोकाय कालान्तकसमद्युति:
ನಂತರ ಕಾಲಾಂತಕ ಯಮನಂತೆ ದೀಪ್ತನಾದ ಭೀಮಸೇನನು ಮೂರು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಸೈಂಧವ ಜಯದ್ರಥನ ಕುದುರೆಗಳನ್ನೂ ಸಾರಥಿಯನ್ನೂ ಮೃತ್ಯುಲೋಕಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಿದನು.
Verse 16
हताश्चात् तु रथात् तूर्णमवप्लुत्य महारथ: । शरांक्षिक्षेप निशितान् भीमसेनस्य संयुगे,तब उस अश्वहीन रथसे तुरंत ही कूदकर महारथी जयद्रथने युद्धस्थलमें भीमसेनके ऊपर बहुत-से तीखे बाण चलाये
ಆಗ ನಿರಾಶನಾದ ಆ ಮಹಾರಥನು ರಥದಿಂದ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಜಿಗಿದು, ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಭೀಮಸೇನನ ಮೇಲೆ ಅನೇಕ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬಾಣಗಳನ್ನು ಹಾರಿಸಿದನು।
Verse 17
तस्य भीमो भधर्नुर्मध्ये द्वाभ्यां चिच्छेद मारिष । भल्लाभ्यां भरतश्रेष्ठ सैन्धवस्य महात्मन:,माननीय भरतश्रेष्ठ; उस समय भीमसेनने दो भल्ल मारकर महामना सिन्धुराजके धनुषको बीचसे ही काट दिया
ಆಗ, ಹೇ ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠ, ಭೀಮನು ಎರಡು ಭಲ್ಲಬಾಣಗಳಿಂದ ಮಹಾತ್ಮ ಸೈಂಧವನ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಮಧ್ಯದಲ್ಲೇ ಕತ್ತರಿಸಿದನು।
Verse 18
स छिन्नधन्वा विरथो हताश्वो हतसारथि: । चित्रसेनरथं राजन्नारुरोह त्वरान्वित:,राजन! धनुषके कटने तथा घोड़ों और सारथिके मारे जानेपर रथहीन हुआ जयद्रथ तुरंत ही चित्रसेनके रथपर जा बैठा
ರಾಜನೇ! ಧನುಸ್ಸು ಕತ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಕುದುರೆಗಳು ಹಾಗೂ ಸಾರಥಿ ಹತರಾದ ಕಾರಣ ರಥವಿಲ್ಲದ ಜಯದ್ರಥನು ತಕ್ಷಣವೇ ತ್ವರೆಯಿಂದ ಚಿತ್ರಸೇನನ ರಥವನ್ನು ಏರಿದನು।
Verse 19
अत्यद्भुतं रणे कर्म कृतवांस्तत्र पाण्डव: | महारथा>शरैरविंद्ध्वा वारयित्वा च मारिष
ಮಾರಿಷ! ಅಲ್ಲಿ ಪಾಂಡವನು ರಣದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯದ್ಭುತವಾದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿದನು; ಬಾಣಗಳಿಂದ ಮಹಾರಥರನ್ನು ಭೇದಿಸಿ ಅವರನ್ನು ತಡೆದು ನಿಲ್ಲಿಸಿದನು।
Verse 20
तदा न ममृषे शल्यो भीमसेनस्य विक्रमम्,उस समय राजा शल्य भीमसेनके उस पराक्रमको न सह सके। उन्होंने लोहारके माँजे हुए पैने बाणोंका संधान करके समरभूमिमें भीमसेनको बींध डाला और कहा--'खड़ा रह, खड़ा रह”
ಆಗ ರಾಜ ಶಲ್ಯನು ಭೀಮಸೇನನ ಆ ವಿಕ್ರಮವನ್ನು ಸಹಿಸಲಾರದೆ, ಕಮ್ಮಾರನು ತೀಕ್ಷ್ಣಗೊಳಿಸಿದಂತೆ ಕೂರಾದ ಬಾಣಗಳನ್ನು ಸಂಧಾನಿಸಿ ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಭೀಮಸೇನನನ್ನು ಭೇದಿಸಿ—“ನಿಲ್ಲು, ನಿಲ್ಲು!” ಎಂದು ಗರ್ಜಿಸಿದನು।
Verse 21
स संधाय शरांस्तीक्ष्णान् कर्मारपरिमार्जितान् । भीम॑ विव्याध समरे तिष्ठ तिछेति चाब्रवीत्
ಭೀಮನ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ಸಹಿಸಲಾರದೆ ರಾಜ ಶಲ್ಯನು ಕಮ್ಮಾರನು ಮೆರುಗುಗೊಳಿಸಿದ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬಾಣಗಳನ್ನು ಸಂಧಾನಿಸಿ ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಭೀಮನನ್ನು ವಿದಿದನು. ಬಳಿಕ ಅವನು— “ನಿಲ್ಲು, ನಿಲ್ಲು!” ಎಂದು ಕೂಗಿದನು.
Verse 22
कृपश्च कृतवर्मा च भगदत्तश्न वीर्यवान् विन्दानुविन्दावावन्त्यौ चित्रसेनश्व॒ संयुगे
ಆ ಸಮರದಲ್ಲಿ ಕೃಪಾಚಾರ್ಯ, ಕೃತವರ್ಮ, ಪರಾಕ್ರಮಿ ಭಗದತ್ತ, ಅವಂತಿಯ ವಿಂದ-ಅನುವಿಂದರು ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಸೇನ—ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಒಂದಾಗಿ ಶಲ್ಯನ ರಕ್ಷಣಾರ್ಥ ತಕ್ಷಣವೇ ಭೀಮನ ಮೇಲೆ ಬಾಣವೃಷ್ಟಿ ಸುರಿಸಿದರು.
Verse 23
दुर्मर्षणो विकर्णश्व॒ सिन्धुराजश्व वीर्यवान् । भीम॑ ते विव्यधुस्तूर्ण शल्यहेतोररिंदमा:
ನಂತರ ದುರ್ಮರ್ಷಣ, ವಿಕರ್ಣ ಮತ್ತು ಪರಾಕ್ರಮಿ ಸಿಂಧುರಾಜ (ಜಯದ್ರಥ)—ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ದಮನಿಸುವ ಆ ವೀರರು—ಶಲ್ಯನ ನಿಮಿತ್ತ ತಕ್ಷಣವೇ ಭೀಮನನ್ನು ವಿದಿದರು.
Verse 24
सच तान् प्रतिविव्याध पठ्चभि: पज्चभि: शरै: । शल्यं विव्याध सप्तत्या पुनश्न दशभि: शरै:
ಆಗ ಭೀಮನು ಸಹ ಅವರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬನನ್ನೂ ಐದು ಐದು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಪ್ರತಿವಿದಿದನು. ನಂತರ ಶಲ್ಯನನ್ನು ಎಪ್ಪತ್ತು ಬಾಣಗಳಿಂದ, ಮತ್ತೆ ಹತ್ತು ಬಾಣಗಳಿಂದ ವಿದಿದನು.
Verse 25
तं॑ शल्यो नवभिर्भित्त्वा पुनर्विव्याध पठ्चभि: । सारथिं चास्य भल्लेन गाढं विव्याध मर्मणि
ಇದನ್ನು ಕಂಡ ಶಲ್ಯನು ಭೀಮನನ್ನು ಮೊದಲು ಒಂಬತ್ತು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಭೇದಿಸಿ, ಮತ್ತೆ ಐದು ಬಾಣಗಳಿಂದ ವಿದಿದನು. ಜೊತೆಗೆ ಒಂದು ಭಲ್ಲಬಾಣದಿಂದ ಅವನ ಸಾರಥಿಯನ್ನು ಮರ್ಮಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಗಾಢವಾಗಿ ಗಾಯಗೊಳಿಸಿದನು.
Verse 26
विशोक प्रेक्ष्य निर्भिन्नं भीमसेन: प्रतापवान् । मद्रराजं त्रिभिर्बाणैर्बाह्लोरुगसि चार्पयत्
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ತನ್ನ ಸಾರಥಿ ವಿಶೋಕನು ಭಾರಿಯಾಗಿ ಗಾಯಗೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡ ಪ್ರತಾಪವಂತನಾದ ಭೀಮಸೇನನು ಮದ್ರರಾಜ ಶಲ್ಯನ ಮೇಲೆ ಮೂರು ಬಾಣಗಳನ್ನು ಹಾರಿಸಿ, ಅವು ಅವನ ಭುಜಗಳಲ್ಲಿಯೂ ವಕ್ಷಸ್ಥಳದಲ್ಲಿಯೂ ನಾಟಿದನು।
Verse 27
(भगदत्तं तथा वीरं कृतवर्माणमाहवे ।) तथेतरान् महेष्वासांस्त्रिभिस्त्रिभिरजिद्दागै: । ताडयामास समरे सिंहवद् विननाद च
ನಂತರ ಅವನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಗದತ್ತನನ್ನೂ ವೀರ ಕೃತವರ್ಮನನ್ನೂ ಹಾಗೂ ಇತರ ಮಹೇಷ್ವಾಸರನ್ನೂ ತ್ರಿ-ತ್ರಿ ಅಜಿಹ್ಮಗ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಹೊಡೆದು, ಸಿಂಹದಂತೆ ಗರ್ಜಿಸಿದನು।
Verse 28
ते हि यत्ता महेष्वासा: पाण्डवं युद्धकोविदम् | त्रिभिस्त्रिभिरकुण्ठाग्रैर्भृशं मर्मस्वताडयन्
ಲಕ್ಷ್ಯಕ್ಕೆ ತೊಡಗಿದ ಆ ಮಹೇಷ್ವಾಸರು ಯುದ್ಧಕೋವಿದನಾದ ಪಾಂಡವನನ್ನು ತ್ರಿ-ತ್ರಿ ತೀಕ್ಷ್ಣಾಗ್ರ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಅವನ ಮರ್ಮಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರಿಯಾಗಿ ಮರುಮರು ಹೊಡೆದರು।
Verse 29
तब उन सभी महाथनुर्धरोंने एक साथ प्रयत्न करके तीखे अग्रभागवाले तीन-तीन बाणोंद्वारा युद्धकुशल पाण्डुपुत्र भीमके मर्मस्थानोंमें गहरी चोट पहुँचायी ।।
ಆಮೇಲೆ ಆ ಎಲ್ಲ ಮಹೇಷ್ವಾಸರು ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿ, ಯುದ್ಧಕೋವಿದನಾದ ಪಾಂಡುಪುತ್ರ ಭೀಮನ ಮರ್ಮಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ತ್ರಿ-ತ್ರಿ ತೀಕ್ಷ್ಣಾಗ್ರ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಆಳವಾಗಿ ಹೊಡೆದರು। ಆದರೂ ಅತ್ಯಂತವಾಗಿ ಬಾಣವಿದ್ಧನಾದ ಮಹಾಧನುರ್ದರ ಭೀಮಸೇನನು ಕಿಂಚಿತ್ತೂ ವ್ಯಥೆಪಡಲಿಲ್ಲ; ಮಳೆ ಸುರಿಸುವ ಮೇಘಗಳ ಜಲಧಾರೆಗಳಿಗೂ ಪರ್ವತ ಅಚಲವಾಗಿರುವಂತೆ ಅವನು ಸ್ಥಿರನಾಗಿದ್ದನು।
Verse 30
स तु क्रोधसमाविष्ट: पाण्डवानां महारथ: । मद्रेश्वरं त्रिभिर्बाणिर्भुशं विदूध्वा महायशा:
ರಾಜನೇ, ಆಗ ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಆವಿಷ್ಟನಾದ ಪಾಂಡವರ ಮಹಾರಥಿ ಮಹಾಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಭೀಮಸೇನನು ಮದ್ರೇಶ್ವರ ಶಲ್ಯನನ್ನು ಮೂರು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಭಾರಿಯಾಗಿ ಬಾಣವಿದ್ಧನನ್ನಾಗಿಸಿದನು।
Verse 31
कृपं च नवभिर्बाणैर्भृशं विद्ध्वा समन्तत: । प्राग्ज्योतिषं शतैराजी राजन् विव्याध सायकै:
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ರಾಜನೇ! ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಉರಿದ ಪಾಂಡವರ ಮಹಾರಥಿ ಮಹಾಯಶಸ್ವಿ ಭೀಮಸೇನನು ಕೃಪಾಚಾರ್ಯನನ್ನು ಒಂಬತ್ತು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಂದಲೂ ಭಾರಿಯಾಗಿ ವಿದ್ಧಮಾಡಿ, ನಂತರ ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಗ್ಜ್ಯೋತಿಷದ ಅಧಿಪತಿ ಭಗದತ್ತನನ್ನು ನೂರಾರು ಶರಗಳಿಂದ ಭೇದಿಸಿದನು।
Verse 32
ततस्तु सशरं चाप॑ सात्वतस्य महात्मन: । क्षुरप्रेण सुतीक्ष्णेन चिच्छेद कृतहस्तवत्,तत्पश्चात् सिद्धहस्त पुरुषकी भाँति भीमसेनने अत्यन्त तीखे क्षुरप्रके द्वारा महामना कृतवर्माके बाणसहित धनुषको काट डाला
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ನಂತರ ಭೀಮಸೇನನು ನಿಪುಣನಂತೆ ಅತ್ಯಂತ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಕ್ಷುರಪ್ರ ಬಾಣದಿಂದ ಮಹಾತ್ಮ ಸಾತ್ವತ ಕೃತವರ್ಮನ ಬಾಣসহ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿದನು।
Verse 33
तथान्यद् धनुरादाय कृतवर्मा वृकोदरम् | आजयपघान भ्रुवोर्मध्ये नाराचेन परंतप:,तब शत्रुओंको संताप देनेवाले कृतवर्माने दूसरा धनुष लेकर भीमसेनकी दोनों भौंहोंके मध्यभागमें नाराचके द्वारा प्रहार किया
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಆಗ ಶತ್ರುಸಂತಾಪಕ ಕೃತವರ್ಮನು ಮತ್ತೊಂದು ಧನುಸ್ಸನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ವೃಕೋದರ ಭೀಮನ ಭ್ರೂಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನಾರಾಚ ಬಾಣದಿಂದ ಹೊಡೆದನು।
Verse 34
भीमस्तु समरे विद्ध्वा शल्यं नवभिरायसै: । भगदत्तं त्रिभिश्वैव कृतवर्माणमष्टभि:
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ನಂತರ ಭೀಮನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ರಾಜ ಶಲ್ಯನನ್ನು ಒಂಬತ್ತು ಕಬ್ಬಿಣದ ಬಾಣಗಳಿಂದ ವಿದ್ಧಮಾಡಿ, ಭಗದತ್ತನನ್ನು ಮೂರು ಬಾಣಗಳಿಂದ, ಕೃತವರ್ಮನನ್ನು ಎಂಟು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಗಾಯಗೊಳಿಸಿ, ಕೃಪಾಚಾರ್ಯ ಮೊದಲಾದ ರಥಿಗಳನ್ನು ತಲಾ ಎರಡು ಎರಡು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಭೇದಿಸಿದನು।
Verse 35
द्वाभ्यां द्वाभ्यां तु विव्याध गौतमप्रभृतीन् रथान् । तेडपि तं समरे राजन विव्यधुर्निशितै: शरै:
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಭೀಮಸೇನನು ಗೌತಮ ಮೊದಲಾದ ರಥಿಗಳನ್ನು ತಲಾ ಎರಡು ಎರಡು ಬಾಣಗಳಿಂದ ವಿದ್ಧಮಾಡಿದನು. ರಾಜನೇ! ಅವರೂ ಆ ಸಮರದಲ್ಲಿ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಶರಗಳಿಂದ ಭೀಮನಿಗೆ ಪ್ರತಿಹಿಂಸೆ ನೀಡಿ ಗಾಯಗೊಳಿಸಿದರು।
Verse 36
स तथा पीड्यमानोड<पि सर्वशस्त्रैर्महारथै: । मत्वा तृणेन तांस्तुल्यान् विचचार गतव्यथ:
ಮಹಾರಥಿಗಳು ಎಸೆದ ಎಲ್ಲ ವಿಧದ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಪೀಡಿತನಾದರೂ ಭೀಮಸೇನನು ಅವರನ್ನು ತೃಣಸಮಾನರೆಂದು ಭಾವಿಸಿ, ವ್ಯಥೆಯಿಲ್ಲದೆ ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಿದನು.
Verse 37
ते चापि रथिनां श्रेष्ठा भीमाय निशिताउ्छरान् । प्रेषयामासुरव्यग्रा: शतशो5थ सहस्रश:,रथियोंमें श्रेष्ठ उन वीरोंने भी व्यग्रतारहित हो भीमसेनपर सैकड़ों और हजारोंकी संख्यामें तीखे बाण चलाये
ರಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರಾದ ಆ ವೀರರೂ ಅಚಲಚಿತ್ತದಿಂದ ಭೀಮಸೇನನ ಮೇಲೆ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬಾಣಗಳನ್ನು ನೂರಾರು, ನಂತರ ಸಾವಿರಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಡಿದರು.
Verse 38
तस्य शक्ति महावेगां भगदत्तो महारथ: । चिक्षेप समरे वीर: स्वर्णदण्डां महामते,महामते! उस समरभूमिमें वीर महारथी भगदत्तने भीमसेनपर स्वर्णमय दण्डसे विभूषित एक महावेगशालिनी शक्ति चलायी
ಮಹಾಮತೇ! ಆ ಸಮರದಲ್ಲಿ ವೀರ ಮಹಾರಥಿ ಭಗದತ್ತನು ಸ್ವರ್ಣದಂಡದಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮಹಾವೇಗದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಭೀಮಸೇನನ ಮೇಲೆ ಎಸೆದನು.
Verse 39
तोमरं सैन्धवो राजा पट्टिशं च महाभुज: । शतघ्नीं च कृपो राजज्छरं शल्यश्व संयुगे
ಸೈಂಧವ ರಾಜ ಮಹಾಬಾಹು ಜಯದ್ರಥನು ತೋಮರ ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಿಶವನ್ನು ಎಸೆದನು. ರಾಜನ್! ಕೃಪನು ಶತಘ್ನಿಯನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದನು; ಶಲ್ಯರಾಜನು ಸಮರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬಾಣವನ್ನು ಬಿಡಿಸಿದನು.
Verse 40
अथेतरे महेष्वासा: पठडच पञ्च शिलीमुखान् | भीमसेनं समुद्दिश्य प्रेषयामासुरोजसा,इनके सिवा दूसरे धनुर्धर वीरोंने भी भीमसेनको लक्ष्य करके बलपूर्वक पाँच-पाँच बाण चलाये
ನಂತರ ಇತರ ಮಹಾಧನುರ್ಧರರೂ ಭೀಮಸೇನನನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಬಲದಿಂದ ತಲಾ ಐದು ಐದು ಶಿಲೀಮುಖ ಬಾಣಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸಿದರು.
Verse 41
तोमरं च द्विधा चक्रे क्षुरप्रेणानिलात्मज: । पट्टिशं च त्रिभि्णिश्विच्छेद तिलकाण्डवत्
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ವಾಯುಪುತ್ರ ಭೀಮಸೇನನು ಕ್ಷುರಪ್ರ ಬಾಣದಿಂದ ತೋಮರವನ್ನು ಎರಡು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಚೀರಿದನು. ನಂತರ ಮೂರು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಪಟ್ಟಿಶವನ್ನು ತಿಲಕದ ಕಾಂಡದಂತೆ ಕತ್ತರಿಸಿ ತುಂಡು ತುಂಡು ಮಾಡಿದನು॥
Verse 42
स बिभेद शतघ्नीं च नवभि: कड्कपत्रिभि: | मद्रराजप्रयुक्तं च शरं छित्त्वा महारथ:
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಆ ಮಹಾರಥನು ಕಂಕಪಕ್ಷಗಳಿರುವ ಒಂಬತ್ತು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಶತಘ್ನಿಯನ್ನೂ ಭೇದಿಸಿ ಒಡೆದನು; ಮದ್ರರಾಜನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದ ಬಾಣವನ್ನೂ ಕತ್ತರಿಸಿ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅಚಲವಾಗಿ ನಿಂತನು॥
Verse 43
तथेतराउछरान् घोरान् शरै: संनतपर्वभि:
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಆಗ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಯೋಧನು ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಭೀಕರ ಬಾಣಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟನು—ಚೆನ್ನಾಗಿ ಜೋಡಣೆಗೊಂಡ ಸಂಧಿಗಳಿರುವ ಶರಗಳನ್ನು—ಹಿಂಸೆಗೆ ಹಿಂಸೆಯಿಂದಲೇ ಉತ್ತರಿಸಿದನು॥
Verse 44
भीमसेनो रणश्लाघी त्रिधैकैकं समाच्छिनत् । तांश्व सर्वान् महेष्वासांस्त्रिभिस्त्रिेभिरताडयत्
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ರಣಶ್ಲಾಘಿ ಭೀಮಸೇನನು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನೂ ಮೂರು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸಿದನು. ನಂತರ ಆ ಮಹೇಷ್ವಾಸರೆಲ್ಲರನ್ನೂ ಮರುಮರು ಮೂರು ಮೂರು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಹೊಡೆದನು॥
Verse 45
तदनन्तर झुकी हुई गाँठवाले बहुत-से बाणोंद्वारा अन्यान्य योद्धाओंके चलाये हुए भयंकर शरसमूहोंको भी युद्धकी श्लाघा रखनेवाले भीमसेनने काटकर एक-एकके तीन- तीन टुकड़े कर दिये। इस प्रकार शत्रुओंके अस्त्र-शस्त्रोंका निवारण करके भीमसेनने उन सभी महाधनुर्धर वीरोंको तीन-तीन बाणोंसे घायल कर दिया ।।
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಅನಂತರ ವಂಗಿದ ಸಂಧಿಗಳಿರುವ ಅನೇಕ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಇತರ ಯೋಧರು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದ ಭೀಕರ ಶರವೃಷ್ಟಿಯನ್ನೂ ರಣಶ್ಲಾಘಿ ಭೀಮಸೇನನು ಕತ್ತರಿಸಿ, ಒಂದೊಂದನ್ನೂ ಮೂರು ಮೂರು ತುಂಡುಗಳಾಗಿ ಮಾಡಿದನು. ಹೀಗೆ ಶತ್ರುಗಳ ಅಸ್ತ್ರಶಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ತಡೆದು, ಆ ಮಹಾಧನುರ್ದರ ವೀರರೆಲ್ಲರನ್ನೂ ಮೂರು ಮೂರು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಗಾಯಗೊಳಿಸಿದನು. ಆಗ ಮಹಾಯುದ್ಧ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಧನಂಜಯ (ಅರ್ಜುನ) ರಥದಲ್ಲಿ ರಣಭೂಮಿಗೆ ಬಂದನು; ಮಹಾರಥಿ ಭೀಮನನ್ನು ಕಂಡು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಸಾಗಿದನು॥
Verse 46
तौ तु तत्र महात्मानौ समेतौ वीक्ष्य पाण्डवी
ಅಲ್ಲಿ ಪಾಂಡವೀ ಆ ಇಬ್ಬರು ಮಹಾತ್ಮ ವೀರರು ಒಂದಾಗಿ ನಿಂತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಧರ್ಮಯುದ್ಧದ ಆ ಅಶುಭ ಸಂಧಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ತೀಕ್ಷ್ಣ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅವರನ್ನು ಗಮನಿಸಿದಳು—ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಾಬಲರ ಸಂಗಮವೇ ವಿಧಿಯ ಮುಂದಿನ ತಿರುವಿನ ಸೂಚನೆಯಾಗಿತ್ತು।
Verse 47
अथार्जुनो रणे भीम॑ योधयन्तं महारथान्,भरतनन्दन! उस रणक्षेत्रमें भीम जिनके साथ युद्ध कर रहे थे, आपके पक्षके उन दस महारथी वीरोंके सामने भीष्मके वधकी इच्छा रखनेवाले अर्जुन भी शिखण्डीको आगे किये आ पहुँचे
ಅನಂತರ, ಭರತನಂದನ! ರಣದಲ್ಲಿ ಭೀಮನು ಯುದ್ಧಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ನಿಮ್ಮ ಪಕ್ಷದ ಆ ಹತ್ತು ಮಹಾರಥಿಗಳ ಎದುರು, ಭೀಷ್ಮವಧದ ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ಅರ್ಜುನನು ಶಿಖಂಡಿಯನ್ನು ಮುಂಚಿಟ್ಟು ಮುನ್ನಡೆದು ಬಂದನು।
Verse 48
भीष्मस्य निधनाकाडुश्षी पुरस्कृत्य शिखण्डिनम् । आससाद रणे वीरांस्तावकान् दश भारत
ಭಾರತಾ! ಭೀಷ್ಮನ ನಿಧನವನ್ನು ಬಯಸಿದ ಅರ್ಜುನನು ಶಿಖಂಡಿಯನ್ನು ಮುಂಚಿಟ್ಟು ರಣದಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮ ಪಕ್ಷದ ಆ ಹತ್ತು ವೀರರನ್ನು ಎದುರಿಸಿದನು—ಅವರೊಡನೆ ಆಗ ಭೀಮನು ಯುದ್ಧಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು।
Verse 49
ये सम भीम॑ रणे राजन् योधयन्तो व्यवस्थिता: । बीभत्सुस्तानथाविध्यद् भीमस्य प्रियकाम्यया
ರಾಜನೇ! ರಣದಲ್ಲಿ ಭೀಮಸೇನನೊಂದಿಗೆ ಸಮವಾಗಿ ಯುದ್ಧಮಾಡುತ್ತ ನಿಂತಿದ್ದವರನ್ನೆಲ್ಲ, ಭೀಮನಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾಗಬೇಕೆಂಬ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಬೀಭತ್ಸು ಅರ್ಜುನನು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಭೇದಿಸಿ ಗಾಯಗೊಳಿಸಿದನು।
Verse 50
ततो दुर्योधनो राजा सुशर्माणमचोदयत्् | अर्जुनस्य वधार्थाय भीमसेनस्य चो भयो:,तब राजा दुर्योधनने अर्जुन और भीमसेन दोनोंके वधके लिये सुशर्माको भेजा
ಆಮೇಲೆ ರಾಜ ದುರ್ಯೋಧನನು ಅರ್ಜುನ ಮತ್ತು ಭೀಮಸೇನ—ಇಬ್ಬರ ವಧಾರ್ಥವಾಗಿ ಸುಶರ್ಮನನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಿದನು।
Verse 51
सुशर्मन् गच्छ शीघ्र त्वं बलौचै: परिवारित: । जहि पाण्डुसुतावेतोी धनंजयवृकोदरी,भेजते समय उसने कहा--'सुशर्मन्! तुम विशाल सेनाके साथ शीघ्र जाओ और अर्जुन तथा भीमसेन इन दोनों पाण्डुकुमारोंको मार डालो”
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು— “ಸುಶರ್ಮನೇ! ಮಹಾಬಲಸೇನೆಯಿಂದ ಪರಿವಾರಿತನಾಗಿ ತಕ್ಷಣ ಹೋಗು; ಪಾಂಡುವಿನ ಈ ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರರು—ಧನಂಜಯ (ಅರ್ಜುನ) ಮತ್ತು ವೃಕೋದರ (ಭೀಮ)—ಇವರನ್ನು ಸಂಹರಿಸು.”
Verse 52
तच्छुत्वा वचन तस्य त्रैगर्त: प्रस्थलाधिप: । अभिद्र॒ुत्य रणे भीममर्जुनं चैव धन्विनौ
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು— ಅವನ ಮಾತು ಕೇಳಿ ಪ್ರಸ್ಥಲಾಧಿಪತಿ ತ್ರೈಗರ್ಥರಾಜ ಸುಶರ್ಮನು ಯುದ್ಧಭೂಮಿಗೆ ಧಾವಿಸಿ, ಧನುರ್ಧರರಾದ ಭೀಮ ಮತ್ತು ಅರ್ಜುನರ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಿದನು.
Verse 53
रथैरनेकसाहसै: समन्तात् पर्यवारयत् | ततः प्रववृते युद्धमर्जुनस्य परै: सह
ಅನೇಕ ಸಾವಿರ ರಥಗಳಿಂದ ಅವರು ಅವನನ್ನು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಂದಲೂ ಸುತ್ತುವರಿದರು; ಆಗ ಶತ್ರುಗಳೊಂದಿಗೆ ಅರ್ಜುನನ ಭೀಕರ ಯುದ್ಧ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.
Verse 66
दुर्मर्षणस्तु विंशत्या पाण्डवं निशितै: शरै: । फिर सिन्धुराज जयद्रथने तीन, अवन्तीके विन्द और अनुविन्दने पाँच-पाँच तथा दुर्मर्षणने बीस तीखे बाणोंद्वारा पाण्डुनन्दन भीमसेनको चोट पहुँचायी
ಆಗ ದುರ್ಮರ್ಷಣನು ಇಪ್ಪತ್ತು ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಪಾಂಡುನಂದನ ಮಹಾಬಲ ಭೀಮಸೇನನನ್ನು ಗಾಯಗೊಳಿಸಿದನು.
Verse 112
इस प्रकार श्रीमहाभारत भीष्मपर्वके अन्तर्गत भीष्मवधपर्वमें द्रोण और अश्वत्थामाका संवादविषयक एक सौ बारहवाँ अध्याय प्रा हुआ
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಮಹಾಭಾರತದ ಭೀಷ್ಮಪರ್ವದಲ್ಲಿ, ಭೀಷ್ಮವಧಪರ್ವಾಂತರ್ಗತವಾಗಿ, ದ್ರೋಣ–ಅಶ್ವತ್ಥಾಮ ಸಂವಾದವಿಷಯಕ ನೂರ ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು.
Verse 113
इति श्रीमहाभारते भीष्मपर्वणि भीष्मवधपर्वणि भीमपराक्रमे त्रयोदशाधिकशततमो<्ध्याय:
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಮಹಾಭಾರತದ ಭೀಷ್ಮಪರ್ವದಲ್ಲಿ, ಭೀಷ್ಮವಧಪರ್ವದೊಳಗೆ, ಭೀಮನ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವ ನೂರ ಹದಿಮೂರನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು।
Verse 116
विद्ध्वा भीमो$नदद्धृष्ट: सैन्धवं च पुनस्त्रिभि: । तत्पश्चात् दुर्मर्षणको बीस
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಅಚಲ ದೃಷ್ಟಿಯುಳ್ಳ ಭೀಮನನ್ನು (ಶತ್ರು) ವಿದ್ಧಮಾಡಿದನು; ಆದರೆ ಭೀಮನು ಸೈಂಧವ ಜಯದ್ರಥನನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮೂರು ಬಾಣಗಳಿಂದ ವಿದ್ಧಮಾಡಿದನು. ಅನಂತರ ಭೀಮಸೇನನು ದುರ್ಮರ್ಷಣನನ್ನು ಇಪ್ಪತ್ತು, ಚಿತ್ರಸೇನನನ್ನು ಐದು, ವಿಕರ್ಣನನ್ನು ಹತ್ತು ಮತ್ತು ಜಯದ್ರಥನನ್ನು ಐದು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಗಾಯಗೊಳಿಸಿದನು. ಮಹಾಹರ್ಷದಲ್ಲಿ ಸಿಂಹನಾದ ಮಾಡಿ, ಜಯದ್ರಥನನ್ನು ಪುನಃ ಮೂರು ಬಾಣಗಳಿಂದ ತಿವಿದನು।
Verse 126
भीम॑ विव्याध संरब्धो दशभिरनर्निशितै: शरै: । तदनन्तर रथियोंमें श्रेष्ठ कृपाचार्यने दूसरा धनुष लेकर क्रोधपूर्वक चलाये हुए दस तीखे बाणोंद्वारा भीमसेनको बींध डाला
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಕೋಪಾವೇಶದಿಂದ ಅವನು ಭೀಮನನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಹತ್ತು ಬಾಣಗಳಿಂದ ವಿದ್ಧಮಾಡಿದನು. ತಕ್ಷಣವೇ ರಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಕೃಪಾಚಾರ್ಯನು ಎರಡನೇ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ಕೋಪದಿಂದ ಹಾರಿಸಿದ ಹತ್ತು ಚೂಪಾದ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಭೀಮಸೇನನನ್ನು ಮತ್ತೆ ವಿದ್ಧಮಾಡಿದನು।
Verse 196
विरथ॑ सैन्धवं चक्रे सर्वलोकस्य पश्यत: । आर्य! वहाँ पाण्डुनन्दन भीमसेनने रणक्षेत्रमें यह अद्भुत कर्म किया कि सब महारथियोंको बाणोंसे घायल करके रोक दिया और सब लोगोंके देखते-देखते सिन्धुराजको रथहीन कर दिया
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಎಲ್ಲರ ಕಣ್ಣೆದುರೇ ಪಾಂಡುನಂದನ ಭೀಮಸೇನನು ರಣಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಅದ್ಭುತ ಕೃತ್ಯವನ್ನಾಚರಿಸಿದನು. ಅವನು ಮಹಾರಥಿಗಳನ್ನು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಗಾಯಗೊಳಿಸಿ ತಡೆದು, ಎಲ್ಲರೂ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಸೈಂಧವರಾಜ ಜಯದ್ರಥನನ್ನು ರಥವಿಹೀನನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದನು।
Verse 426
शक्ति चिच्छेद सहसा भगदत्तेरितां रणे । तत्पश्चात् कंकपत्रयुक्त नौ बाणोंद्वारा शतघ्नीको छिन्न-भिन्न कर दिया। इसके बाद महारथी भीमसेनने मद्रराज शल्यके चलाये हुए बाणको काटकर रणक्षेत्रमें भगदत्तकी चलायी हुई शक्तिके भी सहसा टुकड़े-टुकड़े कर डाले
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ರಣದಲ್ಲಿ ಭಗದತ್ತನು ಎಸೆದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಅವನು ಸಹಸಾ ಕತ್ತರಿಸಿದನು. ನಂತರ ಕಂಕಪತ್ರಯುಕ್ತ ಒಂಬತ್ತು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಶತಘ್ನಿಯನ್ನು ಚೂರುಚೂರಾಗಿಸಿದನು. ಅನಂತರ ಮಹಾರಥಿ ಭೀಮಸೇನನು ಮದ್ರರಾಜ ಶಲ್ಯನು ಹಾರಿಸಿದ ಬಾಣವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ, ರಣಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಭಗದತ್ತನು ಎಸೆದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನೂ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ತುಂಡುತುಂಡಾಗಿಸಿದನು।
Verse 456
निध्नन्तं समरे शत्रून् योधयानं च सायकै: । तब उस महासमरमें महारथी भीमसेनको, जो समरभूमिमें सायकोंद्वारा शत्रुओंका संहार करते हुए उनके साथ युद्ध कर रहे थे, देखकर रथके द्वारा अर्जुन भी वहीं आ पहुँचे
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಆ ಮಹಾಸಮರದಲ್ಲಿ ರಣಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಬಾಣವೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸುತ್ತಾ ಅವರೊಡನೆ ಯುದ್ಧಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಮಹಾರಥಿ ಭೀಮಸೇನನನ್ನು ಕಂಡು, ಅರ್ಜುನನೂ ತನ್ನ ರಥದಲ್ಲಿ ಅದೇ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸಿದನು।
Verse 463
न शशंसुर्जयं तत्र तावका: पुरुषर्षभा: । उन दोनों महामनस्वी पाण्डव बन्धुओंको एकत्र हुआ देख आपकी सेनाके श्रेष्ठ पुरुषोंने वहाँ अपनी विजयकी आशा त्याग दी
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಅಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮ ಪಾಳೆಯದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವೀರರು ಜಯವನ್ನು ಘೋಷಿಸಲಿಲ್ಲ. ಆ ಇಬ್ಬರು ಮಹಾಮನಸ್ವಿಗಳಾದ ಪಾಂಡವ ಸಹೋದರರು ಒಂದಾಗಿ ನಿಂತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು, ಅವರು ಅಲ್ಲಿ ಜಯದ ಆಶೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದರು।
Frequently Asked Questions
The dilemma is whether continued escalation in pursuit of dominance can be justified when it predictably produces broad social harm; Bhīṣma frames reconciliation as the ethically safer policy given foreseeable consequences and kinship obligations.
Competence and power should be subordinated to restraint and stability: when outcomes are asymmetrical and losses compounding, prudent governance favors settlement, reputation-preservation, and the protection of the wider community.
No explicit phalaśruti is stated; the chapter’s meta-function is evidentiary—publicly demonstrating Arjuna’s extraordinary capability and using that demonstration as a rhetorical basis for policy advice advocating peace within the broader epic’s ethical architecture.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.