Adhyaya 85
Chapter 85: Suvarṇasya Janma ca Pradāna-Phalam (The Origin of Gold and the Merit of Gifting)
Upa-parva: Dāna-Dharma (Suvarṇa-pradāna) Instructional Cycle
Bhīṣma recounts Vasiṣṭha’s narration to Jāmadagnya. The chapter opens with an account of a primordial sacrificial setting in which deities, sages, and even Vedic components appear in personified form. A sequence follows in which Brahmā’s emitted seed falls, is gathered and offered into fire, and from this sacrificial processing arise beings and differentiated guṇic conditions (sattva/tejas/tamas) across the cosmos. Competing claims over progeny are resolved by assigning lineal affiliations: Bhṛgu becomes associated with Varuṇa, Aṅgiras with Agni, and Kavi with Brahmā, followed by catalogues of their descendants as prajāpati-like progenitors. The discourse then pivots to a normative conclusion: suvarṇa is presented as ‘Agni’s offspring’ and thus ritually substitutable in fire-contexts; giving gold to learned recipients is said to neutralize faults and secure auspicious destinations. Specific timing instructions are supplied—dawn, midday, and evening—each linked to distinct purificatory or attainment outcomes. The chapter closes with a brief phala-style summation: Paraśurāma gives gold to vipras and is released from impurity; the listener (a king) is urged to do likewise for ethical purification.
Chapter Arc: भीष्म युधिष्ठिर से कहते हैं कि इस विषय में एक प्राचीन इतिहास सुनो—गौओं और श्री (लक्ष्मी) का अद्भुत संवाद, जहाँ स्वयं समृद्धि देवी आश्रय की याचना करती हैं। → लक्ष्मी मनोहर रूप धारण कर गौसमूह में प्रवेश करती हैं; गौएँ उनके तेज और सौंदर्य से विस्मित होकर पूछती हैं—तुम कौन हो, कहाँ से आई हो, और अब कहाँ जाओगी? लक्ष्मी प्रत्युत्तर में संकेत देती हैं कि वे दुर्लभ हैं, फिर भी यहाँ उनका स्वागत नहीं हो रहा—क्या गौएँ उन्हें स्वीकारेंगी? → लक्ष्मी गौओं से स्पष्ट प्रार्थना करती हैं कि वे उन्हें अपने भीतर निवास दें; गौएँ उत्तर देती हैं कि उनके शरीर में कोई ‘कुत्सित’ स्थान नहीं, वे पूर्णतः पवित्र हैं—फिर भी लक्ष्मी के लिए उचित निवास-स्थान का निर्णय करना होगा। → गौएँ लक्ष्मी को अपने गोबर और गोमूत्र में निवास प्रदान करती हैं—जिससे गोबर-गोमूत्र की पवित्रता, उपयोगिता और दान-धर्म में गौ के महात्म्य का प्रतिपादन होता है; भीष्म इस प्रसंग को गोदान और गौ-सेवा के धर्म-तत्त्व से जोड़कर समापन करते हैं।
Shlokas
Verse 1
ऑपन--+ह< बक। है २ >> द्रयशीतितमो< ध्याय: लक्ष्मी और गौओंका संवाद तथा लक्ष्मीकी प्रार्थनापर गौओंके द्वारा गोबर और गोमूत्रमें लक्ष्मीको निवासके लिये स्थान दिया जाना युधिछिर उवाच मया गवां पुरीषं वै श्रिया जुष्टमिति श्रुतम् एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं संशयो5त्र पितामह,युधिष्ठिरने कहा--पितामह! मैंने सुना है कि गौओंके गोबरमें लक्ष्मीका निवास है; किंतु इस विषयमें मुझे संदेह है; अतः इसके सम्बन्धमें मैं यथार्थ बात सुनना चाहता हूँ
ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಹೇಳಿದನು— ಪಿತಾಮಹನೇ! ಗೋವುಗಳ ಗೊಬ್ಬರವು ಶ್ರೀ (ಲಕ್ಷ್ಮೀ)ಯಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಾನು ಕೇಳಿದ್ದೇನೆ. ಆದರೆ ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಸಂಶಯವಿದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಇದರ ಯಥಾರ್ಥವನ್ನು ನಾನು ನಿಮ್ಮಿಂದ ಕೇಳಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ.
Verse 2
भीष्म उवाच अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । गोभिननपेह संवादं श्रिया भरतसत्तम,भीष्मजीने कहा--भरतश्रेष्ठ! नरेश्वर! इस विषयमें विज्ञ पुरुष गौ और लक्ष्मीके संवादरूप इस प्राचीन इतिहासका उदाहरण दिया करते हैं
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು— ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿಯೂ ಪಂಡಿತರು ಒಂದು ಪುರಾತನ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಉದಾಹರಿಸುತ್ತಾರೆ— ಗೋವುಗಳೊಂದಿಗೆ ಶ್ರೀ (ಲಕ್ಷ್ಮೀ)ಯ ಸಂವಾದವನ್ನು.
Verse 3
श्री: कृत्वेह वपु: कान््तं गोमध्येषु विवेश ह । गावो5थ विस्मितास्तस्या दृष्टवा रूपस्य सम्पदम्,एक समयकी बात है, लक्ष्मीने मनोहर रूप धारण करके गौओंके झुंडमें प्रवेश किया। उनके रूप-वैभवको देखकर गौएँ आश्षर्यचकित हो उठीं
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು— ಒಮ್ಮೆ ಶ್ರೀ (ಲಕ್ಷ್ಮೀ) ಮನೋಹರವಾದ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಗೋವುಗಳ ಗುಂಪಿನೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಳು. ಅವಳ ರೂಪಸಂಪತ್ತನ್ನು ಕಂಡ ಗೋವುಗಳು ಆಶ್ಚರ್ಯಚಕಿತರಾದವು.
Verse 4
गाव ऊचु: कासि देवि कुतो वा त्वं रूपेणाप्रतिमा भुवि । विस्मिता: सम महाभागे तव रूपस्य सम्पदा,गौओंने पूछा--देवि! तुम कौन हो और कहाँसे आयी हो? इस पृथ्वीपर तुम्हारे रूपकी कहीं तुलना नहीं है। महाभागे! तुम्हारी इस रूप-सम्पत्तिसे हमलोग बड़े आश्वर्यमें पड़ गये हैं
ಗೋವುಗಳು ಕೇಳಿದವು— ದೇವಿಯೇ! ನೀನು ಯಾರು? ಎಲ್ಲಿಂದ ಬಂದೆ? ಈ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನಿನಗೆ ಸಮಾನಳಿಲ್ಲ. ಮಹಾಭಾಗೆಯೇ! ನಿನ್ನ ರೂಪಸಂಪತ್ತನ್ನು ನೋಡಿ ನಾವು ಅಚ್ಚರಿಗೊಂಡಿದ್ದೇವೆ.
Verse 5
इच्छाम त्वां वयं ज्ञातुं का त्वं क्व च गमिष्यसि । तत्त्वेन वरवर्णाभे सर्वमेतद् ब्रवीहि न:,इसलिये हम तुम्हारा परिचय जानना चाहती हैं। तुम कौन हो और कहाँ जाओगी? वरवर्णिनि! ये सारी बातें हमें ठीक-ठीक बताओ
ನಾವು ನಿನ್ನನ್ನು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ತಿಳಿಯಲು ಬಯಸುತ್ತೇವೆ—ನೀನು ಯಾರು, ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುವೆ? ಹೇ ಶ್ರೇಷ್ಠವರ್ಣಸೌಂದರ್ಯವತೀ, ಇದನ್ನೆಲ್ಲ ನಮಗೆ ನಿಖರವಾಗಿ ಹೇಳು.
Verse 6
श्रीरवाच लोककान्तास्मि भद्ठ व: श्रीर्नामाहं परिश्रुता । मया दैत्या: परित्यक्ता विनष्टा: शाश्वती: समा:,लक्ष्मी बोलीं--गौओ! तुम्हारा कल्याण हो। मैं इस जगतमें लक्ष्मी नामसे प्रसिद्ध हूँ। सारा जगत् मेरी कामना करता है। मैंने दैत्योंको छोड़ दिया, इसलिये वे सदाके लिये नष्ट हो गये हैं
ಶ್ರೀ (ಲಕ್ಷ್ಮಿ) ಹೇಳಿದರು—ಗೋವಗಳೇ, ನಿಮಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ. ನಾನು ಲೋಕಗಳ ಪ್ರಿಯೆ; ‘ಶ್ರೀ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧಳಾಗಿದ್ದೇನೆ. ನಾನು ದೈತ್ಯರನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದ ಕಾರಣ ಅವರು ಶಾಶ್ವತಕಾಲಕ್ಕೆ ನಾಶರಾದರು.
Verse 7
मयाभिपणन्ना देवाश्ष मोदन्ते शाश्व॒ती: समा: । इन्द्रो विवस्वान् सोमश्न विष्णुरापोडग्निरेव च,मेरे ही आश्रयमें रहनेके कारण इन्द्र, सूर्य, चन्द्रमा, विष्णु, जलके अधिष्ठाता देवता वरुण और अग्नि आदि देवता सदा आनन्द भोग रहे हैं
ನನ್ನ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಪಡೆದ ದೇವತೆಗಳು ಶಾಶ್ವತ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಹರ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇಂದ್ರ, ವಿವಸ್ವಾನ್ (ಸೂರ್ಯ), ಸೋಮ (ಚಂದ್ರ), ವಿಷ್ಣು, ಆಪಃ (ಜಲದೇವತೆಗಳು) ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿ—ಇವರೆಲ್ಲ ನನ್ನ ರಕ್ಷಣೆಯಿಂದ ನಿರಂತರ ಕ್ಷೇಮವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ.
Verse 8
मयाभिपन्ना: सिध्यन्ते ऋषयो देवतास्तथा । यान् नाविशाम्यहं गावस्ते विनश्यन्ति सर्वश:,देवताओं तथा ऋषियोंको मुझसे अनुगृहीत होनेपर ही सिद्धि मिलती है। गौओ! जिनके शरीरमें मैं प्रवेश नहीं करती, वे सर्वथा नष्ट हो जाते हैं
ಋಷಿಗಳೂ ದೇವತೆಗಳೂ ಸಹ ನನ್ನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದಲೇ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಗೋವಗಳೇ, ಯಾರ ದೇಹದಲ್ಲಿ ನಾನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅವರು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶವಾಗುತ್ತಾರೆ.
Verse 9
धर्मश्चार्थश्ष कामश्न मया जुष्टा: सुखान्विता: । एवंप्रभावं मां गावो विजानीत सुखप्रदा:,धर्म, अर्थ और काम मेरा सहयोग पाकर ही सुखद होते हैं; अतः सुखदायिनी गौओ! मुझे ऐसे ही प्रभावसे सम्पन्न समझो
ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ—ಇವು ನನ್ನ ಸಂಗದಿಂದಲೇ ಸುಖಸಹಿತವಾಗುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಸುಖಪ್ರದ ಗೋವಗಳೇ, ನನ್ನನ್ನು ಇಂತಹ ಪ್ರಭಾವಸಂಪನ್ನಳಾಗಿ ತಿಳಿಯಿರಿ.
Verse 10
इच्छामि चापि युष्मासु वस्तुं सर्वासु नित्यदा । आगत्य प्रार्थये युष्मान् श्रीजुष्टा भवताथ वै,मैं तुम सब लोगोंके भीतर भी सदा निवास करना चाहती हूँ और इसके लिये स्वयं ही तुम्हारे पास आकर प्रार्थना करती हूँ। तुमलोग मेरा आश्रय पाकर श्रीसम्पन्न हो जाओ
ನಾನೂ ಸಹ ನಿಮ್ಮೆಲ್ಲರೊಳಗೂ ನಿತ್ಯವೂ ವಾಸಿಸಬೇಕೆಂದು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಿಮ್ಮ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ—ನನ್ನ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ; ಹಾಗಾದರೆ ನೀವು ಶ್ರೀ—ಸಮೃದ್ಧಿ, ಮಂಗಳ ಮತ್ತು ದೈವಿಕ ಭಾಗ್ಯದಿಂದ ಯುಕ್ತರಾಗುವಿರಿ.
Verse 11
गाव ऊचु: अध्रुवा चपला च त्वं सामान्या बहुभि: सह । न त्वामिच्छाम भद्ठरं ते गम्यतां यत्र रंस्यसे,गौओंने कहा--देवि! तुम चंचला हो। कहीं भी स्थिर होकर नहीं रहती। इसके सिवा तुम्हारा बहुतोंके साथ एक-सा सम्बन्ध है; इसलिये हम तुम्हें नहीं चाहती हैं। तुम्हारा कल्याण हो। तुम जहाँ आनन्दपूर्वक रह सको, जाओ
ಹಸುಗಳು ಹೇಳಿದರು—ದೇವಿ! ನೀನು ಅಧ್ರುವಾ, ಚಪಲಸ್ವಭಾವದವಳು; ಎಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಮತ್ತೂ ಅನೇಕರಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸೇರಿರುವವಳು; ಆದ್ದರಿಂದ ನಾವು ನಿನ್ನನ್ನು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ. ನಿನಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ—ನೀನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಇರಬಹುದಾದ ಕಡೆಗೆ ಹೋಗು.
Verse 12
वपुष्मन्त्यो वयं सर्वा: किमस्माकं त्वयाद्य वै यथेष्टं गम्यतां तत्र कृतकार्या वयं त्वया,हमारा शरीर तो यों ही हृष्ट-पुष्ट और सुन्दर है। हमें तुमसे क्या काम? तुम्हारी जहाँ इच्छा हो, चली जाओ। तुमने दर्शन दिया, इतनेहीसे हम कृतार्थ हो गयीं
ನಾವು ಎಲ್ಲರೂ ಸುಗಠಿತವೂ ಪುಷ್ಟವೂ ಆದ ದೇಹ ಹೊಂದಿದ್ದೇವೆ; ಇಂದು ನಮಗೆ ನಿನ್ನಿಂದ ಏನು ಅಗತ್ಯ? ನಿನಗೆ ಇಷ್ಟವಾದ ಕಡೆಗೆ ಹೋಗು. ನಿನ್ನ ದರ್ಶನವೇ ನಮ್ಮ ಕಾರ್ಯಸಿದ್ಧಿ—ಅಷ್ಟರಿಂದಲೇ ನಾವು ತೃಪ್ತರಾಗಿದ್ದೇವೆ.
Verse 13
भगवती लक्ष्मीकी गौओंसे आश्रयके लिये प्रार्थना श्रीस्वाच किमेतद् व: क्षमं गावो यन्मां नेहाभिनन्दथ । नमां सम्प्रति गृह्नीध्वं कस्माद् वै दुर्लभां सतीम्,लक्ष्मीजीने कहा--गौओ! यह क्या बात है? क्या यही तुम्हारे लिये उचित है कि तुम मेरा अभिनन्दन नहीं करती? मैं सती-साध्वी हूँ, दुर्लभ हूँ। फिर भी इस समय तुम मुझे स्वीकार क्यों नहीं करती?
ಶ್ರೀ (ಲಕ್ಷ್ಮಿ) ಹೇಳಿದರು—ಹಸುಗಳೇ! ಇದು ಏನು? ಇಲ್ಲಿ ನೀವು ನನ್ನನ್ನು ಅಭಿನಂದಿಸದೆ ಇರುವದು ನಿಮಗೆ ಯುಕ್ತವೇ? ನಾನು ಸತಿ-ಸಾಧ್ವಿ, ಮಂಗಳಮಯಿ, ದುರ್ಲಭಳಾಗಿದ್ದರೂ, ಈಗ ನೀವು ನನ್ನನ್ನು ಏಕೆ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ?
Verse 14
सत्यं च लोकवादो<यं लोके चरति सुव्रता: । स्वयं प्राप्ते परिभवों भवतीति विनिशक्ष॒य:,उत्तम व्रतका पालन करनेवाली गौओ! लोकमें जो यह प्रवाद चल रहा है कि “बिना बुलाये स्वयं किसीके यहाँ जानेपर निश्चय ही अनादर होता है।” यह ठीक ही जान पड़ता है
ಭೀಷ್ಮರು ಹೇಳಿದರು—ಉತ್ತಮ ವ್ರತಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ಹಸುಗಳೇ! ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಹರಡಿರುವ ಈ ಮಾತು ನಿಜವೇ—ಆಮಂತ್ರಣವಿಲ್ಲದೆ ತಾನೇ ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ಮನೆಗೆ ಹೋದರೆ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಅವಮಾನವಾಗುತ್ತದೆ; ಇದೇ ದೃಢ ನಿರ್ಣಯ.
Verse 15
महठुग्रं तपः कृत्वा मां निषेवन्ति मानवा: । देवदानवगन्धर्वा: पिशाचोरगराक्षसा:,देवता, दानव, गन्धर्व, पिशाच, नाग, राक्षस और मनुष्य बड़ी उग्र तपस्या करके मेरी सेवाका सौभाग्य प्राप्त करते हैं
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು— ಮಹಾ ಉಗ್ರ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ ಮಾನವರು ನನ್ನನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಾರೆ; ಹಾಗೆಯೇ ದೇವರು, ದಾನವರು, ಗಂಧರ್ವರು, ಪಿಶಾಚರು, ನಾಗರು ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರು ಕೂಡ ನನ್ನ ಸೇವೆಯ ಸೌಭಾಗ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ।
Verse 16
प्रभाव एष वो गाव: प्रतिगृह्लीत मामिह । नावमन्या हाहं सौम्यास्त्रैलोक्ये सचराचरे,सौम्य स्वभाववाली गौओ! यह तुम्हारा प्रभाव है कि मैं स्वयं तुम्हारे पास आयी हूँ। अतः तुम मुझे यहाँ ग्रहण करो। चराचर प्राणियोंसहित समस्त त्रिलोकीमें कहीं भी मैं अपमान पानेके योग्य नहीं हूँ
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು— ಓ ಸೌಮ್ಯಸ್ವಭಾವದ ಗೋವಗಳೇ! ಇದು ನಿಮ್ಮ ಪ್ರಭಾವವೇ; ನಾನು ಸ್ವತಃ ನಿಮ್ಮ ಬಳಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ನನ್ನನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ. ಚರಾಚರ ಜೀವಿಗಳೊಡನೆ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿಯೂ ನಾನು ಅವಮಾನಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರಳಲ್ಲ।
Verse 17
गाव ऊचु: नावमन्यामहे देवि न त्वां परिभवामहे । अध्रुवा चलचित्तासि ततत्त्वां वर्जयामहे,गौओंने कहा--देवि! हम तुम्हारा अपमान या अनादर नहीं करतीं। केवल तुम्हारा त्याग कर रही हैं। वह भी इसलिये कि तुम्हारा चित्त चंचल है। तुम कहीं भी स्थिर होकर नहीं रहती
ಗೋವುಗಳು ಹೇಳಿದರು— ದೇವಿ! ನಾವು ನಿನ್ನನ್ನು ಅವಮಾನಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ನಿನ್ನನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ನಾವು ನಿನ್ನನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುತ್ತೇವೆ; ಏಕೆಂದರೆ ನೀನು ಅಧ್ರುವೆ— ನಿನ್ನ ಚಿತ್ತ ಚಂಚಲ, ನೀನು ಎಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ।
Verse 18
बहुना च किमुक्तेन गम्यतां यत्र वाउ्छसि । वपुष्मन्त्यो वयं सर्वा: किमस्माकं त्वयानघे,इस विषयमें बहुत बात करनेसे क्या लाभ? तुम जहाँ जाना चाहो--चली जाओ। अनघे! हम सब लोगोंका शरीर तो यों ही हृष्ट-पुष्ट और सुन्दर है; अतः तुमसे हमें क्या काम है?
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು— ಹೆಚ್ಚು ಮಾತಾಡಿ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ? ನೀನು ಬಯಸುವ ಕಡೆಗೆ ಹೋಗು. ಓ ಅನಘೆ! ನಾವು ಎಲ್ಲರೂ ಈಗಾಗಲೇ ಸುಗಠಿತ, ಹೃಷ್ಟಪುಷ್ಟ ದೇಹವಂತರು; ಹಾಗಿರಲು ನಿನ್ನಿಂದ ನಮಗೆ ಏನು ಬೇಕು?
Verse 19
श्रीझ्वाच अवज्ञाता भविष्यामि सर्वलोकस्य मानदा: । प्रत्याख्यानेन युष्माकं प्रसाद: क्रियतां मम,लक्ष्मीने कहा--दूसरोंको सम्मान देनेवाली गौओ! तुम्हारे त्याग देनेसे मैं सम्पूर्ण जगत्के लिये अवहेलित और उपेक्षित हो जाऊँगी, इसलिये मुझपर कृपा करो
ಶ್ರೀ (ಲಕ್ಷ್ಮೀ) ಹೇಳಿದರು— ಓ ಇತರರಿಗೆ ಮಾನ ನೀಡುವ ಗೋವಗಳೇ! ನೀವು ನನ್ನನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದರೆ, ನಾನು ಸಮಸ್ತ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅವಜ್ಞೆಗೆ ಮತ್ತು ಉಪೇಕ್ಷೆಗೆ ಪಾತ್ರಳಾಗುವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸನ್ನರಾಗಿ, ದಯಮಾಡಿ ನನ್ನನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ।
Verse 20
महाभागा भवत्यो वै शरण्या: शरणागताम् । परित्रायन्तु मां नित्यं भजमानामनिन्दिताम्,तुम महान् सौभाग्यशालिनी और सबको शरण देनेवाली हो। मैं भी तुम्हारी शरणमें आयी हूँ। तुम्हारी भक्त हूँ। मुझमें कोई दोष भी नहीं है; अतः तुम मेरी रक्षा करो--मुझे अपना लो
ಓ ಮಹಾಭಾಗ್ಯವಂತಿಯರೇ! ಶರಣಾಗತರ ನಿಜವಾದ ಆಶ್ರಯ ನೀವು. ನಾನು ನಿಮ್ಮ ಶರಣಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ, ನಿಮ್ಮನ್ನು ಭಜಿಸುತ್ತೇನೆ, ನಿರ್ದೋಷಿನಿ; ಆದ್ದರಿಂದ ಸದಾ ನನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿ, ನನ್ನನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ.
Verse 21
माननामहमिच्छामि भवत्य: सततं शिवा: । अप्येकांगेष्वधो वस्तुमिच्छामि च सुकुत्सिते,गौओ! मैं तुमसे सम्मान चाहती हूँ। तुम सदा सबका कल्याण करनेवाली हो। तुम्हारे किसी एक अंगमें, नीचेके कुत्सित अंगमें भी यदि स्थान मिल जाय तो मैं उसमें रहना चाहती हूँ
ಓ ಸದಾ ಶಿವಕರಿಯರೇ! ನಾನು ನಿಮ್ಮಿಂದ ಮಾನವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ. ನಿಮ್ಮ ದೇಹದ ಯಾವುದಾದರೂ ಒಂದು ಅಂಗದಲ್ಲಿ—ಕೆಳಗಿನ ತಿರಸ್ಕೃತ, ಅಶುದ್ಧವೆಂದು ಎಣಿಸಲ್ಪಡುವ ಭಾಗದಲ್ಲಾದರೂ—ನನಗೆ ಸ್ಥಳ ದೊರೆತರೆ, ಅಲ್ಲಿಯೇ ವಾಸಿಸಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ.
Verse 22
न वो<स्ति कुत्सितं किंचिदंगेष्वालक्ष्यतेडनघा: । पुण्या: पवित्रा: सुभगा ममादेशं प्रयच्छथ
ಓ ಅನಘರೇ! ನಿಮ್ಮ ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಯಾವುದೂ ಕುತ್ತ್ಸಿತವಾಗಿ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ನೀವು ಪುಣ್ಯವಂತರು, ಪವಿತ್ರರು, ಸುಭಾಗ್ಯಶಾಲಿಗಳು; ಆದ್ದರಿಂದ ನನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ನೆರವೇರಿಸಿ.
Verse 23
एवमुक्तास्ततो गाव: शुभा: करुणवत्सला: । सम्मन्त्रय सहिता: सर्वा: श्रियमूचुर्नराधिप,नरेश्वर! लक्ष्मीके ऐसा कहनेपर करुणा और वात्सल्यकी मूर्ति शुभस्वरूपा गौओंने एक साथ मिलकर सलाह की; फिर सबने लक्ष्मीसे कहा--
ಓ ನರಾಧಿಪನೇ! ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ ಬಳಿಕ, ಶುಭಸ್ವರೂಪಿಗಳಾದ ಕರುಣೆ-ವಾತ್ಸಲ್ಯಮೂರ್ತಿಯಾದ ಆ ಹಸುಗಳು ಎಲ್ಲವೂ ಸೇರಿ ಸಮಾಲೋಚನೆ ಮಾಡಿ, ಮತ್ತೆ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಹೇಳಿದರು.
Verse 24
अवश्यं मानना कार्या तवास्माभिय्यशस्विनि । शकृन्मूत्रे निवस त्वं पुण्यमेतद्धि नः शुभे,'शुभे! यशस्विनि! अवश्य ही हमें तुम्हारा सम्मान करना चाहिये। तुम हमारे गोबर और मूत्रमें निवास करो; क्योंकि हमारी ये दोनों वस्तुएँ परम पवित्र हैं!
ಓ ಶುಭೇ, ಯಶಸ್ವಿನೀ! ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನಾವು ನಿನ್ನನ್ನು ಮಾನಿಸಬೇಕು. ನಮ್ಮ ಗೋಮಯದಲ್ಲೂ ಗೋಮೂತ್ರದಲ್ಲೂ ನೀನು ವಾಸಿಸು; ಏಕೆಂದರೆ ಅವೆರಡೂ ನಮ್ಮ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಪರಮ ಪವಿತ್ರ.
Verse 25
श्रीर्वाच दिष्ट्या प्रसादो युष्माभि: कृतो मे<नुग्रहात्मक: । एवं भवतु भद्रें व: पूजितास्मि सुखप्रदा:,लक्ष्मीने कहा--सुखदायिनी गौओ! धन्यभाग्य जो तुमलोगोंने मुझपर अपना कृपापूर्ण प्रसाद प्रकट किया। ऐसा ही होगा--मैं तुम्हारे गोबर और मूत्रमें ही निवास करूँगी। तुमने मेरा मान रख लिया, अत: तुम्हारा कल्याण हो
ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಹೇಳಿದರು—ಸೌಭಾಗ್ಯದಿಂದ ನೀವು ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಕರುಣಾಮಯ ಅನುಗ್ರಹವನ್ನು ತೋರಿಸಿದ್ದೀರಿ. ಹಾಗೆಯೇ ಆಗಲಿ; ನಿಮಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ. ನೀವು ನನ್ನ ಮಾನವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿದ್ದೀರಿ; ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ನಿಮಗೆ ಸುಖಪ್ರದಾಯಿನಿಯಾಗಿ, ನಿಮ್ಮ ಗೋಮಯದಲ್ಲೂ ಗೋಮೂತ್ರದಲ್ಲೂ ವಾಸಿಸುವೆನು.
Verse 26
एवं कृत्वा तु समयं श्रीगोंभि: सह भारत । पश्यन्तीनां ततस्तासां तत्रैवान््तरधीयत,भरतनन्दन! इस प्रकार गौओंके साथ प्रतिज्ञा करके लक्ष्मीजी उनके देखते-देखते वहाँसे अन्तर्धान हो गयीं
ಓ ಭಾರತಕುಲನಂದನ! ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಗೋವುಗಳೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದ (ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ) ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಅವು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಶ್ರೀ (ಲಕ್ಷ್ಮೀ) ಅಲ್ಲೀಯೇ ಅಂತರ್ಧಾನವಾದಳು.
Verse 27
एवं गोशकृतः: पुत्र माहात्म्यं तेडनुवर्णितम् । माहात्म्यं च गवां भूय: श्रूयतां गदतो मम,बेटा! इस तरह मैंने तुमसे गोबरका माहात्म्य बतलाया है। अब पुनः गौओंका माहात्म्य बतला रहा हूँ, सुनो
ಮಗನೇ! ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ನಾನು ನಿನಗೆ ಗೋಶಕೃತ್ (ಗೋಮಯ)ದ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿದೆನು. ಈಗ ಮತ್ತೆ ಗೋವುಗಳ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ—ಕೇಳು.
Verse 81
इस प्रकार श्रीमह्याभारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें गोदानविषयक इक्यासीवाँ अध्याय पूरा हुआ
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಮಹಾಭಾರತದ ಅನುಶಾಸನಪರ್ವದ ದಾನಧರ್ಮಪರ್ವದಲ್ಲಿ ಗೋಧಾನವಿಷಯಕ ಎಂಭತ್ತೊಂದುನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು.
Verse 82
इति श्रीमहा भारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि श्रीगोसंवादो नाम दयशीतितमो<्ध्याय:
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಮಹಾಭಾರತದ ಅನುಶಾಸನಪರ್ವದ ದಾನಧರ್ಮಪರ್ವದಲ್ಲಿ ‘ಶ್ರೀಗೋಸಂವಾದ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಎಂಭತ್ತೈದನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು.
Verse 226
वसेयं यत्र वो देहे तन्मे व्याख्यातुमर्ह थ । निष्पाप गौओ! वास्तवमें तुम्हारे अंगोंमें कहीं कोई कुत्सित स्थान नहीं दिखायी देता। तुम परम पुण्यमयी, पवित्र और सौभाग्यशालिनी हो। अतः मुझे आज्ञा दो। तुम्हारे शरीरमें जहाँ मैं रह सकूँ, उसके लिये मुझे स्पष्ट बताओ
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—“ನಿಮ್ಮ ದೇಹಗಳಲ್ಲಿ ನಾನು ಎಲ್ಲಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಬಹುದೋ ಅದನ್ನು ನನಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಿರಿ. ಓ ಪಾಪರಹಿತ ಗೋವಗಳೇ! ನಿಜವಾಗಿ ನಿಮ್ಮ ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೀಯೂ ನೀಚವಾದ ಅಥವಾ ಅಶುದ್ಧವಾದ ಸ್ಥಳ ನನಗೆ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ನೀವು ಪರಮ ಪುಣ್ಯವಂತರು, ಶುದ್ಧರು, ಮಂಗಳಕರರು. ಆದ್ದರಿಂದ ನನಗೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡಿ; ನಿಮ್ಮ ದೇಹದಲ್ಲಿ ನಾನು ವಾಸಿಸಬಹುದಾದ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಸೂಚಿಸಿರಿ.”
Frequently Asked Questions
The chapter prescribes suvarṇa-dāna—gifting gold, particularly to qualified learned recipients—as a disciplined charitable act associated with purification from faults and the acquisition of auspicious merit.
Gold is framed as arising in relation to Agni (and thus as ‘Agni’s offspring’), making it symbolically continuous with sacrificial fire and suitable for ritual substitution/association when fire is absent or as an offering-linked gift.
Yes. The narrative reports that Jāmadagnya, instructed by Vasiṣṭha, donates gold to vipras and is released from impurity, followed by an explicit exhortation that a king should likewise give abundant gold to obtain release from moral fault.