Adhyaya 54
Vyāsa’s Arrival at Janamejaya’s Sarpasatra; Commissioning of Vaiśaṃpāyana’s Recital (व्यासागमनम्)
Upa-parva: Sarpasatra-Ākhyāna (Frame Narrative at Janamejaya’s Serpent Sacrifice)
Sauti reports that, upon hearing of King Janamejaya’s consecration for the sarpasatra, the sage Kṛṣṇa Dvaipāyana Vyāsa arrives with disciples proficient in Veda and Vedāṅga. The chapter briefly profiles Vyāsa’s extraordinary birth and credentials—his rapid maturation, mastery of Vedic corpora with ancillary disciplines and itihāsa, and his role in extending Śaṃtanu’s line through the births of Dhṛtarāṣṭra, Pāṇḍu, and Vidura. Janamejaya, seated amid a large ritual assembly of officiants and regional rulers, rises to receive him, offers a golden seat, and performs formal hospitality (pādya, ācamanīya, arghya, and a cow) according to śāstric procedure. After mutual courtesies, Janamejaya petitions Vyāsa for a comprehensive explanation of how the division between Kurus and Pāṇḍavas arose and how the great, world-altering conflict unfolded. Vyāsa then instructs his seated disciple Vaiśaṃpāyana to narrate in full what he has learned, and Vaiśaṃpāyana begins the ancient itihāsa for the king, assembly, and kṣatriya audience, focusing on the rupture and the destruction of sovereignty that followed.
Chapter Arc: माता जरत्कारु आस्तीक को बुलाकर बताती हैं कि अब वही घड़ी आ पहुँची है जिसके लिए उसे जन्म दिया गया था—सर्पयज्ञ की ज्वाला में गिरते नागों को बचाने का समय। → आस्तीक कारण पूछता है; माता कद्रू के शाप, ब्रह्मा की ‘एवमस्तु’ स्वीकृति, और वासुकि-नागकुल पर मंडराते विनाश का वृत्तांत सुनाती है। आस्तीक पर पिता-वंश और मातृ-वंश—दोनों के ऋण का भार एक साथ उतर आता है। → आस्तीक वासुकि को आश्वासन देता है कि वह यज्ञाग्नि से उठे भय को नष्ट करेगा और शाप-बंधन से मुक्ति दिलाएगा; फिर वह यज्ञायतन में पहुँचकर जनमेजय, ऋत्विजों, सदस्यों और अग्नि की स्तुति करता हुआ निर्णायक हस्तक्षेप के लिए मंच तैयार करता है। → आस्तीक का आगमन और उसका विधिवत् प्रवेश-आचरण स्थापित हो जाता है—वह अब यज्ञ-सभा में मान्य अतिथि/ब्राह्मण के रूप में खड़ा है, जिससे उसकी वाणी को वरदान-रूप अधिकार मिल सके। → यज्ञ की धधकती प्रक्रिया के बीच आस्तीक कब और कैसे ‘वर’ माँगकर सर्पसत्र को रोकेगा—यही प्रश्न अगले प्रसंग पर छोड़ दिया जाता है।
Shlokas
Verse 1
अपन क्ात बछ। अर: 2 चतुष्पठ्चाशत्तमोड ध्याय: माताकी आज्ञासे मामाको सान्त्वना देकर आस्तीकका सर्पयज्ञमें जाना सौतिर्वाच तत आहूय पुत्र स्वं जरत्कारुर्भुजज्मा । वासुके्नागराजस्य वचनादिदमब्रवीत्
ಸೌತಿ ಹೇಳಿದನು—ನಂತರ ನಾಗರಾಜ ವಾಸುಕಿಯ ವಚನಾನುಸಾರ ನಾಗಕನ್ಯೆ ಜರತ್ಕಾರು ತನ್ನ ಪುತ್ರನನ್ನು ಕರೆಯಿಸಿ ಹೀಗೆಂದಳು—
Verse 2
अहं तव पितु: पुत्र भ्रात्रा दत्ता निमित्तत: । काल: स चायं सम्प्राप्तस्तत् कुरुष्व यथातथम्
ಮಗನೇ! ಒಂದು ನಿಮಿತ್ತಕ್ಕಾಗಿ ನನ್ನ ಅಣ್ಣನು ನಿನ್ನ ತಂದೆಯೊಂದಿಗೆ ನನ್ನ ವಿವಾಹವನ್ನು ಮಾಡಿಸಿದ್ದನು. ಈಗ ಆ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲು ಯೋಗ್ಯ ಕಾಲ ಬಂದಿದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ಅದನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸು.
Verse 3
आस्तीक उवाच कि निमित्तं मम पितुर्दत्ता त्वं मातुलेन मे । तन्ममाचदक्ष्व तत्त्वेन श्रुत्वा कर्तास्मि तत् तथा
ಆಸ್ತೀಕನು ಹೇಳಿದನು—ಅಮ್ಮಾ! ನನ್ನ ಮಾವನು ಯಾವ ನಿಮಿತ್ತದಿಂದ ನಿನ್ನ ವಿವಾಹವನ್ನು ನನ್ನ ತಂದೆಯೊಂದಿಗೆ ಮಾಡಿಸಿದನು? ಅದನ್ನು ನನಗೆ ಸತ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳು. ಕೇಳಿ ನಾನು ಹಾಗೆಯೇ ಅದರ ಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವೆನು.
Verse 4
सौतिरुवाच तत आचरष्ट सा तस्मै बान्धवानां हितैषिणी । भगिनी नागराजस्य जरत्कारुरविक्लवा,उग्रश्रवाजी कहते हैं--तदनन्तर अपने भाई-बन्धुओंका हित चाहनेवाली नागराजकी बहिन जरत्कारु शान्तचित्त हो आस्तीकसे बोली
ಸೌತಿ ಹೇಳಿದರು—ಅನಂತರ ಬಂಧುಗಳ ಹಿತವನ್ನು ಬಯಸುವ, ನಾಗರಾಜನ ಸಹೋದರಿ, ಅಚಲ ಹಾಗೂ ಸ್ಥಿರಚಿತ್ತಳಾದ ಜರತ್ಕಾರು ಅವನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು ಅವನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡಿದಳು.
Verse 5
जरत्कारुर॒वाच पन्नगानामशेषाणां माता कद्रूरिति श्रुता । तया शप्ता रुषितया सुता यस्मान्निबोध तत्
ಜರತ್ಕಾರು ಹೇಳಿದರು—ವತ್ಸ! ಎಲ್ಲಾ ಪನ್ನಗಗಳ ತಾಯಿ ‘ಕದ್ರೂ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಳು. ಒಮ್ಮೆ ಕ್ರೋಧಗೊಂಡು ಅವಳು ತನ್ನ ಪುತ್ರರಿಗೆ ಶಾಪ ನೀಡಿದಳು. ಆ ಶಾಪದ ಕಾರಣವನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ—ಕೇಳು.
Verse 6
उच्चै:श्रवा: सो5श्वराजो यन्मिथ्या न कृतो मम । विनतार्थाय पणिते दासी भावाय पुत्रका:
ಅಶ್ವರಾಜ ಉಚ್ಚೈಃಶ್ರವಸ್ಸಿನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ವಿನತೆಯೊಂದಿಗೆ ಪಣವಿತ್ತು; ಸೋತವನು ಗೆದ್ದವಳ ದಾಸಿಯಾಗಬೇಕು ಎಂಬ ಷರತ್ತು. ಪುತ್ರರೇ! ನನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯಿದ್ದರೂ ನೀವು ಕಪಟದಿಂದ ಆ ಕುದುರೆಯ ಬಾಲದ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಬದಲಿಸಿ ವಿನತೆಯ ಮಾತನ್ನು ಸುಳ್ಳಾಗಿಸಲಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ಜನಮೇಜಯನ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿ ನಿಮ್ಮನ್ನು ದಹಿಸಿ ಭಸ್ಮಮಾಡುವುದು—ನೀವು ಎಲ್ಲರೂ ಮರಣಿಸಿ ಪ್ರೇತಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುವಿರಿ.
Verse 7
जनमेजयस्य वो यज्ञे धक्ष्यत्यनिलसारथि: । तत्र पञठ्चत्वमापन्ना: प्रेतलोक॑ गमिष्यथ
ಆಸ್ತೀಕನು ಹೇಳಿದನು— “ರಾಜ ಜನಮೇಜಯನ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ವಾಯುವನ್ನು ಸಾರಥಿಯಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಅಗ್ನಿ ನಿಮಗೆ ದಹನಮಾಡುವುದು. ಅಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮ ಅಂತ್ಯ; ಮರಣ ಹೊಂದಿ ನೀವು ಪ್ರೇತಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುವಿರಿ.”
Verse 8
तां च शप्तवतीं देव: साक्षाल्लोकपितामह: । एवमस्त्विति तद्वाक्यं प्रोवाचानुमुमोद च,कद्रूने जब इस प्रकार शाप दे दिया, तब साक्षात् लोकपितामह भगवान् ब्रह्माने 'एवमस्तु' कहकर उनके वचनका अनुमोदन किया
ಅವಳು ಹೀಗೆ ಶಾಪ ನೀಡಿದಾಗ, ಸాక్షಾತ್ ಲೋಕಪಿತಾಮಹನಾದ ಬ್ರಹ್ಮದೇವನು “ಏವಮಸ್ತು” ಎಂದು ಹೇಳಿ ಆ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿ ಅನುಮೋದಿಸಿದನು.
Verse 9
वासुकिश्नापि तच्छुत्वा पितामहवचस्तदा । अमृते मथिते तात देवाञ्छरणमीयिवान्,तात! मेरे भाई वासुकिने भी उस समय पितामहकी बात सुनी थी। फिर अमृत- मन्थनका कार्य हो जानेपर वे देवताओंकी शरणमें गये
ಆಸ್ತೀಕನು ಹೇಳಿದನು— “ತಾತ! ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಾಸುಕಿಯೂ ಪಿತಾಮಹನ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿದ್ದನು. ನಂತರ ಅಮೃತಮಥನ ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ ಅವನು ದೇವತೆಗಳ ಶರಣಿಗೆ ಹೋದನು.”
Verse 10
सिद्धार्थाश्च सुरा: सर्वे प्राप्पामृतमनुत्तमम् । भ्रातरं मे पुरस्कृत्य पितामहमुपागमन्
ಆಸ್ತೀಕನು ಹೇಳಿದನು— “ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು ತಮ್ಮ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿ, ಅನುತ್ತಮ ಅಮೃತವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದರು. ನಂತರ ನನ್ನ ಸಹೋದರನನ್ನು ಮುಂಚೆ ನಿಲ್ಲಿಸಿ ಪಿತಾಮಹ ಬ್ರಹ್ಮನ ಬಳಿಗೆ ಹೋದರು.”
Verse 11
ते त॑ प्रसादयामासु: सुरा: सर्वेडब्जसम्भवम् | राज्ञा वासुकिना सार्थ शापोड्सौ न भवेदिति
ಆಗ ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳು ನಾಗರಾಜ ವಾಸುಕಿಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಕಮಲಸಂಭವನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸಿದರು—ತಾಯಿಯ ಆ ಶಾಪವು ಫಲಿಸದಿರಲಿ ಎಂಬ ಒಂದೇ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ.
Verse 12
देवा ऊचु वासुकिर्नागराजो<यं दुःखितो ज्ञातिकारणात् । अभिशाप: स मातुस्तु भगवन् न भवेत् कथम्
ದೇವರುಗಳು ಹೇಳಿದರು—“ಭಗವನ್! ನಾಗರಾಜ ವಾಸುಕಿಯು ತನ್ನ ಬಂಧುಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ಬಹಳ ದುಃಖಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಯಾವ ಉಪಾಯದಿಂದ ಅವನ ಮಾತೆಯ ಶಾಪವು ಇವರ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವುದಿಲ್ಲ?”
Verse 13
ब्रह्मोवाच जरत्कारुर्जरत्कारुं यां भार्या समवाप्स्यति । तत्र जातो द्विज:ः शापान्मोक्षयिष्यति पन्नगान्
ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—“ಜರತ್ಕಾರು ಮುನಿಯು ‘ಜರತ್ಕಾರು’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವನು. ಆಕೆಯ ಗರ್ಭದಿಂದ ಜನಿಸುವ ದ್ವಿಜಪುತ್ರನು ನಾಗರನ್ನು ಮಾತೆಯ ಶಾಪದಿಂದ ವಿಮೋಚಿಸುವನು.”
Verse 14
एतच्छुत्वा तु वचनं वासुकि: पन्नगोत्तम: । प्रादान्माममरप्रख्य तव पित्रे महात्मने
ಆಸ್ತೀಕನು ಹೇಳಿದನು—“ಬ್ರಹ್ಮನ ಆ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ, ಅಮರರಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವವನೇ! ನಾಗಶ್ರೇಷ್ಠ ವಾಸುಕಿಯು ನನ್ನನ್ನು ನಿನ್ನ ಮಹಾತ್ಮನಾದ ತಂದೆಯ ಸೇವೆಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದನು. ಈ ಸಂಕಟ ಬರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಬಹಳ ಮುಂಚೆಯೇ ಇದೇ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ನನ್ನ ವಿವಾಹವನ್ನು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದ್ದರು; ನಂತರ ಮಹರ್ಷಿಗಳ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ನನ್ನ ಗರ್ಭದಿಂದ ನೀನು ಜನ್ಮಿಸಿದಿ. ಇಗೋ ಜನಮೇಜಯನ ಸರ್ಪಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಪೂರ್ವನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಕಾಲವು ಬಂದಿದೆ; ಆ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ನಾಗರು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ದಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಭಯದಿಂದ ನೀನು ಅವರನ್ನು ವಿಮೋಚಿಸಬೇಕು; ನನ್ನ ಸಹೋದರನನ್ನೂ ಆ ಭೀಕರ ಜ್ವಾಲೆಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸು. ನಿನ್ನ ಜ್ಞಾನಿಯಾದ ತಂದೆಯ ಸೇವೆಗೆ ನನ್ನನ್ನು ನೀಡಿದ ಉದ್ದೇಶ ವ್ಯರ್ಥವಾಗಬಾರದು. ಹೇಳು, ಮಗನೇ—ಈ ವಿಪತ್ತಿನಿಂದ ನಾಗರನ್ನು ಉಳಿಸಲು ನೀನು ಯಾವ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಯುಕ್ತವೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತೀಯ?”
Verse 15
प्रागेवानागते काले तस्मात् त्वं मय्यजायथा: । अयं स काल: सम्प्राप्तो भयान्नस्त्रातुमहसि
ಆಸ್ತೀಕನು ಹೇಳಿದನು—“ನಿಯತ ಕಾಲ ಬರುವುದಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆಯೇ ಇದೇ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ನೀನು ನನ್ನಲ್ಲಿ ಜನ್ಮಿಸಿದಿ. ಈಗ ಆ ಕಾಲವೇ ಬಂದಿದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ, ದೇವರಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಮಗನೇ, ಭಯದಿಂದ ನಮ್ಮನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದು ನಿನಗೆ ಯುಕ್ತ.”
Verse 16
भ्रातरं चापि मे तस्मात् त्रातुमहसि पावकात् । न मोघं तु कृतं तत् स्यथाद् यदहं तव धीमते । पित्रे दत्ता विमोक्षार्थ कथं वा पुत्र मन््यसे
“ಆದ್ದರಿಂದ ನನ್ನ ಸಹೋದರನನ್ನೂ ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು. ವಿಮೋಚನಾರ್ಥವಾಗಿ ನನ್ನನ್ನು ನಿನ್ನ ಜ್ಞಾನಿಯಾದ ತಂದೆಯ ಸೇವೆಗೆ ನೀಡಿದ ಉದ್ದೇಶ ವ್ಯರ್ಥವಾಗಬಾರದು. ಹೇಳು, ಮಗನೇ—ನೀನು ಯಾವುದು ಯುಕ್ತವೆಂದು ಮನಸಾಗಿಸುತ್ತೀಯ?”
Verse 17
सौतिर्वाच एवमुक्तस्तथेत्युक्त्वा सास्तीको मातरं तदा | अब्रवीद् दुःखसंतप्तं वासुकिं जीवयन्निव
ಸೌತಿ ಹೇಳಿದರು—ತಾಯಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಆಸ್ತೀಕನು ‘ತಥಾಸ್ತು’ ಎಂದು ಹೇಳಿ ತಾಯಿಗೆ—“ಅಮ್ಮಾ, ನಿನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ” ಎಂದನು. ನಂತರ ದುಃಖದಿಂದ ತಪ್ತನಾದ ವಾಸುಕಿಗೆ ಜೀವದಾನ ಮಾಡುವವನಂತೆ ಅವನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು—
Verse 18
अहं त्वां मोक्षयिष्यामि वासुके पन्नगोत्तम । तस्माच्छापान्महास तत्त्व सत्यमेतद् ब्रवीमि ते,“महान् शक्तिशाली नागराज वासुके! मैं आपको माताके उस शापसे छुड़ा दूँगा। यह आपसे सत्य कहता हूँ
“ಪನ್ನಗೋತ್ತಮ ವಾಸುಕೇ! ಆ ಶಾಪದಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನು ನಾನು ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸುವೆನು. ಮಹಾಸತ್ತ್ವನೇ! ಇದನ್ನು ನಿನಗೆ ಸತ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.”
Verse 19
भव स्वस्थमना नाग न हि ते विद्यते भयम् । प्रयतिष्ये तथा राजन् यथा श्रेयो भविष्यति,“नागप्रवर! आप निश्चिन्त रहें। आपके लिये कोई भय नहीं है। राजन! जैसे भी आपका कल्याण होगा, मैं वैसा प्रयत्न करूँगा
“ಹೇ ನಾಗಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸ್ಥಿರವಾಗಿರಿಸು; ನಿನಗೆ ಭಯವೇ ಇಲ್ಲ. ರಾಜನೇ! ನಿನ್ನ ಶ್ರೇಯಸ್ಸಾಗುವಂತೆ ನಾನು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವೆನು.”
Verse 20
न मे वागनृतं प्राह स्वैरेष्वपि कुतोडन्यथा । त॑ वै नृपवरं गत्वा दीक्षितं जनमेजयम्
“ನನ್ನ ವಾಣಿ ಎಂದಿಗೂ—ಹಾಸ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ—ಅಸತ್ಯವನ್ನು ಹೇಳಿಲ್ಲ; ಹಾಗಿರಲು ಅಪಾಯದ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಬೇರೆ ಹೇಳುವೆ? ಆದ್ದರಿಂದ ಸರ್ಪಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ದೀಕ್ಷಿತನಾದ ನೃಪಶ್ರೇಷ್ಠ ಜನಮೇಜಯನ ಬಳಿಗೆ ನಾನು ಹೋಗುವೆನು.”
Verse 21
वाम्भि्मड्नलयुक्ताभिस्तोषयिष्येडद्य मातुल । यथा स यज्ञो नृपतेर्निवर्तिष्यति सत्तम
“ಮಾತುಲನೇ! ಸತ್ತಮನೇ! ಇಂದು ನಾನು ಮಂಗಳಯುಕ್ತವಾದ, ಚೆನ್ನಾಗಿ ಆಯ್ದ ಮಾತುಗಳಿಂದ ರಾಜನನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸುವೆನು; ಆಗ ನೃಪತಿಯ ಆ ಯಜ್ಞವು ನಿಲ್ಲುವುದು.”
Verse 22
स सम्भावय नागेन्द्र मयि सर्व महामते । न ते मयि मनो जातु मिथ्या भवितुमहति
ಆಸ್ತೀಕನು ಹೇಳಿದನು—ಹೇ ನಾಗೇಂದ್ರ, ಹೇ ಮಹಾಮತೇ! ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಶ್ವಾಸವಿಡಿ. ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಾಧಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ನನಗಿದೆ; ನನ್ನ ಕುರಿತು ನಿಮ್ಮ ಹೃದಯದಲ್ಲಿರುವ ಆಶೆ-ನಂಬಿಕೆ ಎಂದಿಗೂ ವ್ಯರ್ಥವಾಗದು.
Verse 23
वायुकिरुवाच आस्तीक परिधघूर्णामि हृदयं मे विदीर्यते । दिशो न प्रतिजानामि ब्रह्म॒ृदण्डनिपीडित:
ವಾಸುಕಿಯು ಹೇಳಿದನು—ಆಸ್ತೀಕಾ! ತಾಯಿಯ ಶಾಪರೂಪವಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮದಂಡದಿಂದ ನಿಪೀಡಿತನಾಗಿ ನಾನು ಸುತ್ತುತ್ತಾ ತಿರುಗುತ್ತಿದ್ದೇನೆ; ನನ್ನ ಹೃದಯ ಚಿದ್ರವಾಗುವಂತೆ ಇದೆ; ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನೂ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ.
Verse 24
आस्तीक उवाच न संतापस्त्वया कार्य: कथंचित् पन्नगोत्तम | प्रदीप्ताग्ने: समुत्पन्नं नाशयिष्यामि ते भयम्
ಆಸ್ತೀಕನು ಹೇಳಿದನು—ಹೇ ಪನ್ನಗೋತ್ತಮ! ನೀನು ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ವ್ಯಥೆಪಡಬೇಡ. ಈ ಸರ್ಪಯಜ್ಞದ ಜ್ವಲಂತ ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ನಿನಗೆ ಉಂಟಾದ ಭಯವನ್ನು ನಾನು ನಾಶಮಾಡುವೆನು.
Verse 25
ब्रह्मदण्डं महाघोरं कालाग्निसमतेजसम् । नाशयिष्यामि मात्र त्वं भयं कार्षी: कथंचन,कालाग्निके समान दाहक और अत्यन्त भयंकर शापका यहाँ मैं अवश्य नाश कर डालूँगा। अत: आप उससे किसी तरह भय न करें
ಆಸ್ತೀಕನು ಹೇಳಿದನು—ಕಾಲಾಗ್ನಿಯ ಸಮಾನ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ದಹಿಸುವ, ಅತ್ಯಂತ ಘೋರವಾದ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮದಂಡರೂಪ ಶಾಪವನ್ನು ನಾನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನಾಶಮಾಡುವೆನು; ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ಭಯಪಡಬೇಡ.
Verse 26
सौतिरुवाच ततः स वासुकेरघोरमपनीय मनोज्वरम् । आधाय चात्मनोड्रेषु जगाम त्वरितो भूशम्
ಸೌತಿಯು ಹೇಳಿದನು—ಆಮೇಲೆ ಅವನು ವಾಸುಕಿಯ ಭಯಂಕರ ಮನೋಜ್ವರವನ್ನು ದೂರಮಾಡಿ, ಆ ಭಾರವನ್ನು ತಾನೇ ಹೊತ್ತುಕೊಂಡನು; ವಾಸುಕಿಯನ್ನೂ ಇತರ ಸರ್ಪಗಳನ್ನೂ ಪ್ರಾಣಾಪಾಯದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲು, ಅವನು ಅತೀವ ತ್ವರೆಯಿಂದ ರಾಜ ಜನಮೇಜಯನ ಸರ್ಪಯಜ್ಞದ ಕಡೆಗೆ ಹೊರಟನು.
Verse 27
जनमेजयस्य त॑ यज्ञ सर्वे: समुदितं गुणै: । मोक्षाय भुजगेन्द्राणामास्तीको द्विजसत्तम:
ಭುಜಗೇಂದ್ರರ ಮೋಕ್ಷಾರ್ಥವಾಗಿ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಆಸ್ತೀಕನು, ಸಮಸ್ತ ಉತ್ತಮ ಗುಣಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾದ ರಾಜ ಜನಮೇಜಯನ ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದನು.
Verse 28
स गत्वापश्यदास्तीको यज्ञायतनमुत्तमम् | वृतं सदस्यैर्बहुभि: सूर्यवल्निसमप्रभै:,वहाँ पहुँचकर आस्तीकने परम उत्तम यज्ञमण्डप देखा, जो सूर्य और अग्निके समान तेजस्वी अनेक सदस्योंसे भरा हुआ था
ಅಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ ಆಸ್ತೀಕನು ಪರಮೋತ್ತಮ ಯಜ್ಞಾಲಯವನ್ನು ಕಂಡನು; ಅದು ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಅನೇಕ ಸದಸ್ಯರಿಂದ ಆವರಿತವಾಗಿತ್ತು.
Verse 29
स तत्र वारितो द्वा:स्थै: प्रविशन् द्विजसत्तम: । अभितुष्टाव त॑ यज्ञ प्रवेशार्थी परंतप:
ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಆಸ್ತೀಕನು ಯಜ್ಞಮಂಡಪಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಮುಂದಾದಾಗ ದ್ವಾರಸ್ಥರು ಅವನನ್ನು ತಡೆದರು. ಆಗ ಪ್ರವೇಶಾಭಿಲಾಷೆಯಿಂದ, ಕಾಮ-ಕ್ರೋಧಾದಿ ಅಂತರಂಗ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ದಹಿಸುವ ಆಸ್ತೀಕನು ಆ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು.
Verse 30
स प्राप्य यज्ञायतनं वरिष्ठ द्विजोत्तम: पुण्यकृतां वरिष्ठ: । तुष्टाव राजानमनन्तकीर्ति- मृत्विक्सदस्यांश्व तथैव चाग्निम्
ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಯಜ್ಞಾಲಯವನ್ನು ತಲುಪಿದ ಪುಣ್ಯಕರ್ತೃಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮ ಆಸ್ತೀಕನು, ಅನಂತಕೀರ್ತಿಯುಳ್ಳ ಯಜಮಾನ ರಾಜ ಜನಮೇಜಯನನ್ನೂ, ಹಾಗೆಯೇ ಋತ್ವಿಜರನ್ನೂ, ಸಭ್ಯರನ್ನೂ, ಅಗ್ನಿದೇವನನ್ನೂ ಸ್ತುತಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು.
Verse 53
इस प्रकार श्रीमह्या भारत आदिपर्वके अन्तर्गत आस्तीकपर्वमें सर्पसत्रके विषयमें वायुकिवचनसम्बन्धी तिरपनवाँ अध्याय पूरा हुआ
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಮಹಾಭಾರತದ ಆದಿಪರ್ವದ ಆಸ್ತೀಕಪರ್ವದಲ್ಲಿ, ಸರ್ಪಸತ್ರ ವಿಷಯಕ ಹಾಗೂ ವಾಯುಕಿವಚನ ಸಂಬಂಧಿಯಾದ ಐವತ್ತಮೂರನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು.
Verse 54
इति श्रीमहा भारते आदिपर्वणि आस्तीकपर्वणि सर्पसत्रे आस्तीकागमने चतुष्पञ्चाशत्तमो<ध्याय:
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಮಹಾಭಾರತದ ಆದಿಪರ್ವದ ಆಸ್ತೀಕಪರ್ವದಲ್ಲಿ ಸರ್ಪಸತ್ರ ಮತ್ತು ಆಸ್ತೀಕಾಗಮನವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವ ಐವತ್ತನಾಲ್ಕನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು.
Frequently Asked Questions
The chapter frames a governance dilemma of epistemic responsibility: the king seeks a complete, authoritative account of a catastrophic kin-conflict, requiring that knowledge be sourced through legitimate witnesses and transmitted without distortion.
Public understanding of complex ethical history depends on disciplined institutions—ritual propriety, respect for learning, and lineage-based instruction—so that collective memory can guide future conduct.
No explicit phalaśruti is stated here; the meta-commentary functions structurally by establishing narrative authority (Vyāsa → Vaiśaṃpāyana) and the ritual-court setting that legitimizes the ensuing account.