Adhyaya 180
Ādi Parva, Adhyāya 180 — Svayaṃvara-Virodha and Pāṇḍava Parākrama (Draupadī Episode)
Upa-parva: Svayaṃvara–Saṃrambha (Draupadī Svayaṃvara Aftermath Episode)
Vaiśaṃpāyana reports that when Drupada intends to give the maiden (Draupadī) to a brāhmaṇa (the successful contender in disguise), the assembled kings react with anger, interpreting the act as an affront to their status and to svayaṃvara convention. They articulate a rationale grounded in kṣatriya prerogative: selection in svayaṃvara is traditionally for kṣatriyas, and a brāhmaṇa is described as lacking adhikāra in this context. Some voices escalate toward punitive intent against Drupada, while another strand of argument introduces restraint: even if the brāhmaṇa acted from youth or greed, he should not be harmed, and the kings profess that their resources exist for brāhmaṇa welfare—framing non-violence toward brāhmaṇas as a dharmic boundary. The kings then surge forward armed, seeking to seize Drupada; Drupada, alarmed, seeks refuge among brāhmaṇas. As the kings advance like charging elephants, the Pāṇḍava brothers (notably Arjuna and Bhīma) move to resist them. Bhīma uproots a tree and wields it as an improvised weapon, standing near Arjuna in a defensive posture. Observing these extraordinary feats, Dāmodara (Kṛṣṇa) speaks to Halāyudha (Balarāma), identifying Arjuna by his distinctive bowmanship and Bhīma by his superhuman strength. Kṛṣṇa further infers the presence of the Pāṇḍavas and Pṛthā (Kuntī) as survivors of the lac-house fire; Balarāma expresses satisfaction upon hearing that their paternal aunt has been rescued along with the Kuru princes.
Chapter Arc: और्व ऋषि अपने भीतर धधकते क्रोध को ‘अरणि में छिपी अग्नि’ की तरह बताते हैं—वह व्यर्थ नहीं जाएगा, पर उसे किस दिशा में छोड़ा जाए, यही संकट है। → पितर (पूर्वज) और्व को रोकते हैं: क्रोध का निरर्थक प्रतिज्ञा बन जाना भी अधर्म है, और क्रोध को सह लेना भी तभी सार्थक है जब वह त्रिवर्ग (धर्म-अर्थ-काम) की रक्षा करे। वे स्मरण कराते हैं कि पाप को रोकने वाला यदि समर्थ होकर भी न रोके, तो वह भी उसी पाप का भागी होता है। और्व के भीतर न्याय-प्रतिशोध और लोक-रक्षा का द्वंद्व तीव्र होता जाता है। → और्व स्वीकार करते हैं कि उनका क्रोध लोकों को भस्म कर सकता है; वे स्वयं को ‘लोकानामीश्वर’ के समान समर्थ मानते हुए भी पितरों के वचन से बँधने को कठिन बताते हैं—और फिर निर्णायक क्षण में उस क्रोधाग्नि को बडवानल (समुद्र की अग्नि) के रूप में समुद्र में त्याग देते हैं, ताकि विनाश का वेग लोकों पर न टूटे। → क्रोध का ‘निष्फल’ होना नहीं, उसका ‘नियमन’ होता है: और्व प्रतिशोध की ऊर्जा को विश्व-विनाश से हटाकर एक नियंत्रित, दूरस्थ रूप में स्थापित करते हैं। पितरों की शिक्षा—पाप-निरोध, सामर्थ्य की जिम्मेदारी, और क्रोध का धर्म-संगत उपयोग—स्थिर हो जाती है।
Shlokas
Verse 1
जज बक। अकाल एकोनाशीरत्याधिेकशततमो< ध्याय: ऑऔर्व और पितरोंकी बातचीत तथा और्वका अपनी क्रोधाग्निको बडवानलरूपसे समुद्रमें त्यागना ऑर्व उवाच उक्तवानस्मि यां क्रोधात् प्रतिज्ञां पितरस्तदा । सर्वलोकविनाशाय न सा मे वितथा भवेत्
ಔರ್ವನು ಹೇಳಿದನು—ಪಿತೃಗಳೇ! ಕೋಪವಶದಿಂದ ನಾನು ಆಗ ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳ ವಿನಾಶಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ನನ್ನದು ಸುಳ್ಳಾಗಬಾರದು.
Verse 2
वृथारोषप्रतिज्ञो वै नाहं भवितुमुत्सहे । अनिस्तीर्णो हि मां रोषो देहेदग्निरिवारणिम्
ಔರ್ವನು ಹೇಳಿದನು— “ಕ್ರೋಧವೂ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯೂ ವ್ಯರ್ಥವಾಗುವವನಾಗಲು ನನಗೆ ಇಷ್ಟವಿಲ್ಲ. ನನ್ನ ರೋಷವು ತನ್ನ ಗುರಿಯನ್ನು ತಲುಪದಿದ್ದರೆ, ಆ ಅಖರ್ಚಾದ ಕೋಪವೇ ಅರಣಿ-ಕಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ಅಗ್ನಿ ದಹಿಸುವಂತೆ ನನ್ನನ್ನೇ ದಹಿಸಿಬಿಡುತ್ತದೆ.”
Verse 3
यो हि कारणत:ः क्रोध॑ संजातं क्षन्तुमर्हति । नालं स मनुज: सम्यक् त्रिवर्ग परिरक्षितुम्
ಔರ್ವನು ಹೇಳಿದನು— “ಯಾವುದೋ ಕಾರಣದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಕ್ರೋಧವನ್ನು ಸಹಿಸಿ ಒಳಗೇ ನಿಗ್ರಹಿಸುವವನು ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ ಎಂಬ ತ್ರಿವರ್ಗವನ್ನು ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸಲು ಸಮರ್ಥನಲ್ಲ.” ನಂತರ, ವಿಶಾಲ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ತಂದೆ ಶಕ್ತಿಯ ವಧೆಯನ್ನು ಮರುಮರು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾ, ಮಹಾಮುನಿ ಪರಾಶರನು ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು—ವೃದ್ಧರನ್ನೂ ಮಕ್ಕಳನ್ನೂ ಸಹ—ದಹಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು।
Verse 4
अशिष्टानां नियन्ता हि शिष्टानां परिरक्षिता । स्थाने रोष: प्रयुक्त: स्यान्नूपै: सर्वजिगीषुभि:
ಔರ್ವನು ಹೇಳಿದನು— “ಯೋಗ್ಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗಿಸಲಾದ ರೋಷ—ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಜಯಿಸಲು ಬಯಸುವ ರಾಜರಿಗೆ—ಅಶಿಷ್ಟರನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ ಶಿಷ್ಟರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ.” ಆದ್ದರಿಂದ ‘ಅವನ ಎರಡನೇ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಭಂಗವಾಗಬಾರದು’ ಎಂದು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ ವಸಿಷ್ಠನು ಅವನನ್ನು ರಾಕ್ಷಸವಧದಿಂದ ತಡೆಯಲಿಲ್ಲ।
Verse 5
अश्रौषमहमूरुस्थो गर्भशय्यागतस्तदा । आसवं मातृवर्गस्थ भगूणां क्षत्रियैर्वथे
ಔರ್ವನು ಹೇಳಿದನು— “ನಾನು ಗರ್ಭಶಯ್ಯೆಯಲ್ಲಿ, ತಾಯಿಯ ತೊಡೆಯ ಮೇಲೆ ಇದ್ದಾಗಲೇ, ಕ್ಷತ್ರಿಯರು ಭೃಗುಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ ವೇಳೆ ತಾಯಂದಿರ ಕರುಣ ಕ್ರಂದನ ನನಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕೇಳಿಬಂದಿತು.” ಮತ್ತು ಆ ಯಜ್ಞಸತ್ರದಲ್ಲಿ, ಮೂರು ಜ್ವಲಿತ ಅಗ್ನಿಗಳ ಎದುರು, ಮಹಾಮುನಿ ಪರಾಶರನು ನಾಲ್ಕನೇ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ದೀಪ್ತಿಮಂತನಾಗಿ ಭಯಂಕರವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದ್ದನು।
Verse 6
संहारो हि यदा लोके भृगूणां क्षत्रियाधमै: । आगर्भोच्छेदनात् क्रान्तस्तदा मां मन्युराविशत्
ಔರ್ವನು ಹೇಳಿದನು— “ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅಧಮ ಕ್ಷತ್ರಿಯರು ಭೃಗು ವಂಶದ ಸಂಹಾರವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿ—ಗರ್ಭಸ್ಥ ಶಿಶುಗಳನ್ನೂ ಕತ್ತರಿಸಿ ಬೀಳಿಸಿದಾಗ—ನನ್ನೊಳಗೆ ಕ್ರೋಧ ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು.” ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯ ಪುತ್ರ ಪರಾಶರನು ಆ ಪರಮ ಶುದ್ಧ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಆಹುತಿಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದ ತಕ್ಷಣ, ಹೋಮಾಗ್ನಿ ಅಷ್ಟೊಂದು ಜ್ವಲಿಸಿತು; ಅದರ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಸಮಸ್ತ ಆಕಾಶವು ಮಳೆಮೋಡಗಳು ಸರಿದ ಬಳಿಕ ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ ಹೊಳೆಯುವಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿತು।
Verse 7
सम्पूर्णकोशा: किल मे मातर: पितरस्तथा । भयात् सर्वेषु लोकेषु नाधिजग्मु: परायणम्
ಊರ್ವನು ಹೇಳಿದನು—ಗರ್ಭಭರಿತಳಾದ ನನ್ನ ತಾಯಂದಿರೂ, ನನ್ನ ಪಿತೃಗಳೂ ಭಯದಿಂದ ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಅಲೆದಾಡಿದರು; ಆದರೆ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಆಶ್ರಯ ದೊರಕಲಿಲ್ಲ. ಆಗ ವಶಿಷ್ಠಾದಿ ಎಲ್ಲ ಮುನಿಗಳು ಅಲ್ಲಿ ತಪೋತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ದೀಪ್ತಿಮಾನನಾದ ಆ ಮಹರ್ಷಿಯನ್ನು ಎರಡನೇ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಕಂಡರು.
Verse 8
तान् भूगूणां यदा दारान् वक्रिन्नाभ्युपपद्यत । माता तदा दधारेयमूरुणैकेन मां शुभा
ಊರ್ವನು ಹೇಳಿದನು—ಭೃಗುಗಳ ಪತ್ನಿಯರಿಗೆ ಯಾವ ರಕ್ಷಕರೂ ದೊರಕದಾಗ, ನನ್ನ ಶುಭಮಯಿ ತಾಯಿ ನನ್ನನ್ನು ತನ್ನ ಒಂದು ತೊಡೆಯಲ್ಲಿ ಮರೆಮಾಡಿದಳು. ನಂತರ, ಇತರರಿಗೆ ಆ ಸತ್ರಯಾಗವನ್ನು ಮುಗಿಸುವುದು ಅತ್ಯಂತ ದುಸ್ತರವೆಂದು ತಿಳಿದು, ಉದಾರಬುದ್ಧಿಯ ಮಹರ್ಷಿ ಅತ್ರಿ ಅದನ್ನು ಸಮಾಪ್ತಿಗೊಳಿಸಲು ಇಚ್ಛಿಸಿ ಅಲ್ಲಿ ಬಂದನು.
Verse 9
प्रतिषेद्धा हि पापस्य यदा लोकेषु विद्यते । तदा सर्वेषु लोकेषु पापकृन्नोपपद्यते
ಊರ್ವನು ಹೇಳಿದನು—ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಪವನ್ನು ತಡೆಯುವವನು ಇರುವವರೆಗೆ, ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪಾಪಿಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಪಡೆಯುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅದೇ ರೀತಿ, ಓ ಶತ್ರುಹಂತ ಅర్జುನ, ಪುಲಸ್ತ್ಯ, ಪುಲಹ, ಕ್ರತು ಮತ್ತು ಮಹಾಕ್ರತು ಕೂಡ ರಾಕ್ಷಸರ ಜೀವವನ್ನು ಉಳಿಸಲು ಬಯಸಿ ಅಲ್ಲಿ ಬಂದರು.
Verse 10
यदा तु प्रतिषेद्धारं पापों न लभते क्वचित् | तिष्ठन्ति बहवो लोकास्तदा पापेषु कर्मसु
ಊರ್ವನು ಹೇಳಿದನು—ಪಾಪಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಎಲ್ಲಿಯೂ ತಡೆಯುವವನು ಸಿಗದಾಗ, ಅನೇಕರು ಪಾಪಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗುತ್ತಾರೆ. ಓ ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠ! ರಾಕ್ಷಸರ ವಧವಾಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಓ ಪಾರ್ಥ, ಪುಲಸ್ತ್ಯನು ಶತ್ರುದಮನನಾದ ಪರಾಶರನಿಗೆ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು.
Verse 11
जानन्नपि च यः पापं शक्तिमान् न नियच्छति । ईश: सन् सो$पि तेनैव कर्मणा सम्प्रयुज्यते
ಊರ್ವನು ಹೇಳಿದನು—ಪಾಪವೆಂದು ತಿಳಿದಿದ್ದರೂ ಶಕ್ತಿಮಾನನು ಅದನ್ನು ತಡೆಯದೆ ಬಿಡುವದಾದರೆ, ಸ್ವಾಧೀನನಾಗಿದ್ದರೂ ಅವನು ಕೂಡ ಅದೇ ಕರ್ಮದಿಂದ ಬಂಧಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಹೇಳು, ತಾತಾ! ನಿನ್ನ ಯಜ್ಞವು ನಿರ್ವಿಘ್ನವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆಯೇ? ಮಗನೇ, ನಿನ್ನ ತಂದೆಯ ಮರಣದ ವಿಷಯ ತಿಳಿಯದ ನಿರ್ದೋಷ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನೆಲ್ಲ ಕೊಂದು ನೀನು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಸಂತೋಷಪಡುತ್ತೀಯೇ?
Verse 12
राजभिश्रेश्वरैश्वेव यदि वै पितरो मम । शक्तैर्न शकितास्त्रातुमिष्टं मत्वेह जीवितम्
ಔರ್ವನು ಹೇಳಿದನು— ನನ್ನ ಪಿತೃಗಳನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠ ರಾಜರೂ ಆಡಳಿತಗಾರರೂ ಶಕ್ತಿ ಇದ್ದರೂ ‘ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಜೀವಿತವು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಪ್ರಿಯ’ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ರಕ್ಷಿಸಲಾರದೆ ಹೋದರೆ, ನಾನೂ ಈ ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಗಳ ಮೇಲೆ ಕೋಪಗೊಂಡಿದ್ದೇನೆ. ಅವರನ್ನು ದಂಡಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ನನಗಿದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮ ಮಾತನ್ನು ಪಾಲಿಸಲು ನಾನು ಅಸಮರ್ಥನು. (ವೃದ್ಧರು ಹೇಳಿದರು)—ಮಗನೇ! ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಮಹಾ ಸಂತತಿ-ನಾಶವನ್ನು ಮಾಡುವುದು ನಿನಗೆ ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲ. ತಾತ! ಇಂತಹ ಹಿಂಸೆ ತಪಸ್ವಿ ದ್ವಿಜ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಧರ್ಮವೆಂದು ಎಂದಿಗೂ ಕಾಣಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ.
Verse 13
अत एषामहं क़ुद्धो लोकानामी श्वरो हाहम् । भवतां च वचो नालमहं समभिवर्तितुम्
ಔರ್ವನು ಹೇಳಿದನು— ಆ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ನಾನು ಈ ಲೋಕಗಳ ಮೇಲೆ ಕ್ರುದ್ಧನಾಗಿದ್ದೇನೆ—ಅಯ್ಯೋ, ಅವುಗಳ ಅಧಿಪತಿ ನಾನೇ! ನಿಮ್ಮ ಮಾತನ್ನು ಪಾಲಿಸಲು ನನಗೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. (ವೃದ್ಧರು ಹೇಳಿದರು)—ಪರಾಶರಾ! ಶಮ (ಸಂಯಮ)ವೇ ಪರಮ ಧರ್ಮ; ಅದನ್ನೇ ಆಚರಿಸು. ನೀನು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಾಗಿದ್ದೂ ಈ ಅಧರ್ಮವನ್ನು ಏಕೆ ಮಾಡುತ್ತೀ?
Verse 14
ममापि चेद् भवेदेवमी श्वरस्य सतो महत् | उपेक्षमाणस्य पुनर्लोकानां किल्बिषाद् भयम्
ಔರ್ವನು ಹೇಳಿದನು— ನಾನೂ ಶಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಜನರ ಈ ಮಹಾ ಪಾಪಾಚಾರವನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯದಿಂದ ನೋಡಿ ಮೌನವಾಗಿದ್ದರೆ, ಅವರ ಪಾಪದಿಂದ ನನಗೂ ಭಯ ಉಂಟಾಗಬಹುದು. ಹಾಗೆಯೇ, ಓ ಧರ್ಮಜ್ಞಾ! ಶಕ್ತಿಯು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಮಿತಿಯನ್ನು ನೀನು ಮೀರಬಾರದು. ನನ್ನ ಸಂತತಿಯ ನಾಶವನ್ನು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಮಾಡುವುದು ನಿನಗೆ ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲ.
Verse 15
यश्चायं मन्युजो मेडग्निलोकानादातुमिच्छति । दहेदेष च मामेव निगृहीत: स्वतेजसा
ಔರ್ವನು ಹೇಳಿದನು— ನನ್ನ ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಈ ಅಗ್ನಿ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಆವರಿಸಬೇಕೆಂದು ಬಯಸುತ್ತದೆ; ನಾನು ಇದನ್ನು ತಡೆದರೆ, ಇದು ತನ್ನದೇ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ನನ್ನನ್ನೇ ದಹಿಸಿ ಭಸ್ಮಮಾಡುತ್ತದೆ. ಓ ವಸಿಷ್ಠಕುಲಭೂಷಣಾ! ಆಗ ನಡೆದ ಆ ವಿಪತ್ತು ಶಕ್ತಿಯ ಶಾಪದಿಂದಲೇ ಸಂಭವಿಸಿತು. ಅವನು ತನ್ನದೇ ದೋಷದಿಂದ ಈ ಲೋಕವನ್ನು ತೊರೆದು ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋದನು; ಇದರಲ್ಲಿ ರಾಕ್ಷಸರಿಗೆ ಯಾವುದೇ ದೋಷವಿಲ್ಲ.
Verse 16
भवतां च विजानामि सर्वलोकहितेप्सुताम् । तस्माद् विधध्व॑ यच्छेयो लोकानां मम चेश्वरा:
ಔರ್ವನು ಹೇಳಿದನು— ನೀವು ಸರ್ವಲೋಕಗಳ ಹಿತವನ್ನೇ ಬಯಸುತ್ತೀರಿ ಎಂಬುದು ನನಗೆ ತಿಳಿದಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಓ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಪಿತೃಗಳೇ, ಈ ಲೋಕಗಳಿಗೂ ನನಗೂ—ಎರಡಕ್ಕೂ—ಶ್ರೇಯಸ್ಸಾಗುವದನ್ನೇ ಮಾಡಿ. (ವೃದ್ಧರು ಹೇಳಿದರು)—ಮುನಿಯೇ! ಯಾವುದೇ ರಾಕ್ಷಸನು ಅವರನ್ನು ಭಕ್ಷಿಸಲು ಶಕ್ತನಾಗಿರಲಿಲ್ಲ; ತಮ್ಮದೇ ಕರ್ಮದಿಂದ, ಅದರ ಫಲವಾಗಿ, ಅವರು ಆಗ ತಮ್ಮ ಮರಣವನ್ನು ಕಂಡರು.
Verse 17
पितर ऊचु. य एष मन्युजस्तेडग्निलोंकानादातुमिच्छति । अप्सु तं मुज्च भद्रं ते लोका हाप्सु प्रतिष्ठिता:
ಪಿತೃಗಳು ಹೇಳಿದರು—“ಓ ಔರ್ವಾ! ನಿನ್ನ ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಈ ಅಗ್ನಿ ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳನ್ನು ನುಂಗಲು ಬಯಸುತ್ತದೆ; ಇದನ್ನು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಬಿಡು. ನಿನಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ; ಲೋಕಗಳು ನೀರಿನಲ್ಲೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿವೆ. ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಪರಾಶರ, ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ ಕಲ್ಮಾಷಪಾದ ಕೇವಲ ನಿಮಿತ್ತಮಾತ್ರರು; ನಿನ್ನ ಪೂರ್ವಜರ ಮರಣಕ್ಕೆ ವಿಧಿಯೇ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರಣ. ಈಗಲೂ ನಿನ್ನ ತಂದೆ ಶಕ್ತಿ ಸ್ವರ್ಗಾರೋಹಣ ಮಾಡಿ ಅಲ್ಲಿ ಆನಂದಿಸುತ್ತಾನೆ।”
Verse 18
आपोमया: सर्वरसा: सर्वमापोमयं जगत् | तस्मादप्सु विमुञ्चेम॑ क्रोधाग्निं द्विजसत्तम
ಔರ್ವನು ಹೇಳಿದನು—“ಎಲ್ಲ ರಸಗಳೂ ನೀರಿನಿಂದಲೇ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ; ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತೂ ನೀರಿನ ಪರಿವರ್ತನೆ ಎಂದೇ ತಿಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಓ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠ, ಈ ಕ್ರೋಧಾಗ್ನಿಯನ್ನು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಬಿಡು. ಮತ್ತು ಮಹಾಮುನಿ ವಸಿಷ್ಠನ ಶಕ್ತಿಗಿಂತ ಕಿರಿಯ ಪುತ್ರರು—ಓ ಮಹಾಮುನಿ—ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಹರ್ಷದಿಂದ ಆನಂದಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ।”
Verse 19
अयं तिष्ठतु ते विप्र यदीच्छसि महोदधौ । मन्युजोग्निर्दहन्नापो लोका ह्यापोमया: स्मृता:
ಔರ್ವನು ಹೇಳಿದನು—“ಓ ವಿಪ್ರ! ನಿನಗೆ ಇಷ್ಟವಿದ್ದರೆ, ಈ ಕ್ರೋಧಜನ್ಯ ಅಗ್ನಿ ನೀರನ್ನು ಸುಡುತ್ತಾ ಮಹಾಸಮುದ್ರದಲ್ಲೇ ನಿಲ್ಲಲಿ; ಏಕೆಂದರೆ ಲೋಕಗಳು ನೀರಿನಿಂದಲೇ ನಿರ್ಮಿತವೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಓ ಮಹಾಮುನಿ! ಇದು ಎಲ್ಲವೂ ವಸಿಷ್ಠನಿಗೆ ತಿಳಿದಿದೆ. ಮತ್ತು ಓ ಶಕ್ತಿನಂದನ, ರಾಕ್ಷಸರ ಸಂಹಾರಾರ್ಥ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಈ ಸತ್ರದಲ್ಲಿ ನೀನು ಕೇವಲ ನಿಮಿತ್ತಮಾತ್ರ; ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಯಜ್ಞಸತ್ರವನ್ನು ಬಿಡು. ನಿನಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ; ಈ ಅಧಿವೇಶನವು ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ ಸಮಾಪ್ತಿಯಾಗಲಿ।”
Verse 20
एवं प्रतिज्ञा सत्येयं तवानघ भविष्यति । न चैवं सामरा लोका गमिष्यन्ति पराभवम्
ಔರ್ವನು ಹೇಳಿದನು—“ಓ ಅನಘಾ! ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದರೆ ನಿನ್ನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ನಿಜವಾಗುತ್ತದೆ; ದೇವತೆಗಳೊಡನೆ ಇರುವ ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳು ನಾಶಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಮತ್ತು ಓ ವಾಸಿಷ್ಠನಂದನ, ಈ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ನೀನು ಕೇವಲ ನಿಮಿತ್ತಮಾತ್ರ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಯಜ್ಞಸತ್ರವನ್ನು ಬಿಡು; ನಿನಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ—ಈ ವಿಧಿ ಈಗ ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ ಸಮಾಪ್ತಿಯಾಗಲಿ।”
Verse 21
वसिष्ठ उवाच ततस्तं क्रोधजं तात और्वोडग्निं वरुणालये । उत्ससर्ज स चैवाप उपयुद्धक्ते महोदधौ
ವಸಿಷ್ಠನು ಹೇಳಿದನು—“ಆಮೇಲೆ, ಓ ತಾತ ಪರಾಶರಾ, ಔರ್ವನು ತನ್ನ ಕ್ರೋಧಜನ್ಯ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ವರುಣನ ಆಲಯವಾದ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಬಿಡಿದನು. ಅದು ಇಂದಿಗೂ ಮಹಾಸಾಗರದಲ್ಲಿ ನೀರನ್ನು ಕುಡಿಯುತ್ತಾ ಜ್ವಲಿಸುತ್ತಲೇ ನಿಂತಿದೆ.” ಗಂಧರ್ವನು ಹೇಳಿದನು—“ಪುಲಸ್ತ್ಯ ಮತ್ತು ಪರಮ ಬುದ್ಧಿವಂತ ವಸಿಷ್ಠರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ, ಮಹಾಮುನಿ ಶಕ್ತಿಪುತ್ರ ಪರಾಶರನು ತಕ್ಷಣವೇ ಯಜ್ಞಸತ್ರವನ್ನು ಸಮಾಪ್ತಿಗೊಳಿಸಿದನು।”
Verse 22
महद्धयशिरो भूत्वा यत् तद् वेदविदो विदुः । तमग्निमुद्गिरद् वक्त्रात् पिबत्यापो महोदधौ
ವಸಿಷ್ಠನು ಹೇಳಿದರು—ಪರಾಶರನೇ! ವೇದವಿದ್ವಾಂಸರು ತಿಳಿದಿರುವ ಅದೇ ಸತ್ತ್ವವು ಮಹತ್ತಾದ ‘ಕುದುರೆಮುಖ’ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಮಹಾಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಅದು ತನ್ನ ಬಾಯಿಂದ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಉಗುಳುತ್ತಾ ಮಹಾಸಾಗರದ ನೀರನ್ನು ಕುಡಿಯುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಸಮಸ್ತ ರಾಕ್ಷಸರ ಸಂಹಾರಾರ್ಥ ನಡೆಯುವ ಸತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾದ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಅವರು ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಹಿಮಾಲಯದ ಸಮೀಪದ ಮಹಾವನದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು.
Verse 23
तस्मात् त्वमपि भद्ठं ते न लोकान् हन्तुमरहसि । पराशर परॉल्लोकान् जानउज्ञानवतां वर
ಆದ್ದರಿಂದ ನಿನಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ—ನೀನು ಕೂಡ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸಲು ಯೋಗ್ಯನಲ್ಲ. ಜ್ಞಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಪರಾಶರನೇ! ನೀನು ಪರಲೋಕದ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ತಿಳಿದವನು; ಆದ್ದರಿಂದ ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ನಾಶವು ನಿನಗೆ ಶೋಭಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಇಂದಿಗೂ ಅಲ್ಲಿ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪರ್ವಕಾಲದಲ್ಲೂ, ಆ ಅಗ್ನಿ ಮರುಮರು ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ—ರಾಕ್ಷಸರನ್ನೂ, ಮರಗಳನ್ನೂ, ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಭಕ್ಷಿಸಿ ದಹಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 178
इस प्रकार श्रीमहाभारत आदिपव॑के अन्तर्गत चैत्ररथपर्वमें और्वक्रोधनिवारण-विषयक एक सौ अठहत्तरवाँ अध्याय पूरा हुआ
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಮಹಾಭಾರತದ ಆದಿಪರ್ವದ ಅಂತರಗತ ಚೈತ್ರರಥಪರ್ವದಲ್ಲಿ ಔರ್ವನ ಕ್ರೋಧನಿವಾರಣ ವಿಷಯಕ ನೂರ ಎಪ್ಪತ್ತೆಂಟನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು.
Verse 179
इति श्रीमहाभारते आदिपर्वणि चैत्ररथपर्वण्यौर्वोपाख्याने एकोनाशीत्यधिकशततमो< ध्याय:
ಇತಿ ಶ್ರೀಮಹಾಭಾರತದ ಆದಿಪರ್ವದ ಚೈತ್ರರಥಪರ್ವದ ಔರ್ವೋಪಾಖ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ನೂರ ಎಪ್ಪತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯ.
Verse 180
इति श्रीमहाभारते आदिपर्वणि चैत्ररथपर्वण्यौवोपाख्याने अशीत्यधिकशततमो<ध्याय:
ಇತಿ ಶ್ರೀಮಹಾಭಾರತದ ಆದಿಪರ್ವದ ಚೈತ್ರರಥಪರ್ವದ ಔವೋಪಾಖ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ನೂರ ಎಂಭತ್ತನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯ.
Frequently Asked Questions
The chapter stages a dharma-saṅkaṭa between enforcing kṣatriya protocol (svayaṃvara as a kṣatriya institution) and maintaining dharmic restraint toward brāhmaṇas (non-violability and reverence), even when political honor feels threatened.
The narrative implies that social order depends not only on asserting rights but also on limiting retaliation: dharma operates through boundaries (who may be punished, how far honor-claims may go) and through strategic recourse to legitimate protective institutions (śaraṇa among brāhmaṇas).
No explicit phalaśruti appears in the supplied verses; instead, the chapter functions as narrative meta-commentary by using recognition (Kṛṣṇa and Balarāma identifying the Pāṇḍavas) to signal the epic’s larger providential and dynastic continuity.