Adhyaya 22

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे आदित्यव्यूहकीर्त्तनं नामैकविंशतितमो ऽध्यायः सूत उवाच स्वायंभूवनिसर्गे तु व्याख्यातान्यन्तराणि च / भविष्याणि च सर्वाणि तेषां वक्ष्याम्यनुक्रमम्

ಇಂತೆ ಶ್ರೀಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ಮಹಾಪುರಾಣದ ವಾಯುಪ್ರೋಕ್ತ ಪೂರ್ವಭಾಗದ ದ್ವಿತೀಯ ಅನುಷಂಗಪಾದದಲ್ಲಿ ‘ಆದಿತ್ಯವ್ಯೂಹಕೀರ್ತನ’ ಎಂಬ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯ. ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು—ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾದ ಮನ್ವಂತರಗಳನ್ನೂ, ಮುಂದಾಗುವ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಅವುಗಳ ಕ್ರಮವಾಗಿ ನಾನು ಹೇಳುವೆನು।

Verse 2

एतच्छ्रुतवा तु मुनयः पप्रच्छू रोमहर्षणम् / सूर्याचन्द्रमसोश्चारं ग्रहाणां चैव सर्वशः

ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ಮುನಿಗಳು ರೋಮಹರ್ಷಣನನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರು—ಸೂರ್ಯಚಂದ್ರರ ಗತಿ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ಗ್ರಹಗಳ ಸಂಚಾರ ಹೇಗಿದೆ?

Verse 3

ऋषय ऋचुः / भ्रमन्ति कथमेतानि ज्योतीषि दिवमण्डलम् / अव्यूहेन च सर्वाणि तथैवासंकरेण वा

ಋಷಿಗಳು ಹೇಳಿದರು—ಈ ಜ್ಯೋತಿಗಳು ದಿವ್ಯಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಭ್ರಮಿಸುತ್ತವೆ? ಇವೆಲ್ಲವೂ ಯಾವುದೇ ವ್ಯೂಹವಿಲ್ಲದೆ, ಅಥವಾ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಕರವಿಲ್ಲದೆ ಹೇಗೆ ಸಾಗುತ್ತವೆ?

Verse 4

कश्चिद्भामयते तानि भ्रमन्ते यदि वा स्वयम् / एतद्वेदितुमिच्छामस्तन्नो निगद सत्तम

ಯಾರಾದರೂ ಇವುಗಳನ್ನು ತಿರುಗಿಸುತ್ತಾನೆಯೇ, ಅಥವಾ ಇವು ಸ್ವತಃ ತಿರುಗುತ್ತವೆಯೇ? ಇದನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ನಾವು ಬಯಸುತ್ತೇವೆ; ಹೇ ಸತ್ತಮ, ನಮಗೆ ಸತ್ಯವನ್ನು ಹೇಳು।

Verse 5

सूत उवाच भूतसंमोहनं ह्येतद्वदतो मे निबोधत / प्रत्यक्षमपि दृश्यं च संमोहयति यत्प्रजाः

ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು—ಇದು ಭೂತಜನರನ್ನು ಮೋಹಗೊಳಿಸುವ ವಿಷಯ; ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿರಿ. ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದರೂ ಪ್ರಜೆಯನ್ನು ಮರುಳುಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ।

Verse 6

यो ऽयं चतुर्द्दिशं पुच्छे शैशुमारे व्यवस्थितः / उत्तानपादपुत्रो ऽसौ मेढीभूतो ध्रुवो दिवि

ಈ ಶೈಶುಮಾರದ ಪುಚ್ಚದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿರುವವನು ಉತ್ತಾನಪಾದನ ಪುತ್ರ ಧ್ರುವನು; ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಅವನು ಅಕ್ಷದಂತೆ ಸ್ಥಿರನಾಗಿದ್ದಾನೆ।

Verse 7

स वै भ्रामयते नित्यं चन्द्रादित्यौ ग्रहैः सह / भ्रमन्तमनुगच्छन्ति नक्षत्राणि च चक्रवत्

ಅವನೇ ನಿತ್ಯ ಚಂದ್ರಸೂರ್ಯರನ್ನು ಗ್ರಹಗಳೊಡನೆ ತಿರುಗಿಸುತ್ತಾನೆ; ತಿರುಗುವ ಅವನನ್ನು ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಚಕ್ರದಂತೆ ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆ।

Verse 8

ध्रुवस्य मनसा चासौ सर्वते ज्योतिषां गणः / सूर्याचन्द्रमसौ तारा नक्षत्राणि ग्रहैः सह

ಧ್ರುವನ ಮನಸ್ಸಿನ ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದಲೇ ಎಲ್ಲಾ ಜ್ಯೋತಿಗಳ ಗಣ—ಸೂರ್ಯಚಂದ್ರರು, ತಾರೆಗಳು, ನಕ್ಷತ್ರಗಳು, ಗ್ರಹಗಳೊಡನೆ—ಭ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ।

Verse 9

वातानीकमयैर्बन्धैर्ध्रुवे बद्धानि तानि वै / तेषां योगश्च भेदश्च कालश्चारस्तथैव च

ಅವು ವಾತಸಮೂಹಮಯ ಬಂಧಗಳಿಂದ ಧ್ರುವದಲ್ಲಿ ಬಂಧಿತವಾಗಿವೆ. ಅವುಗಳ ಸಂಯೋಗ, ಭೇದ, ಕಾಲ ಮತ್ತು ಚಲನವಲನವೂ ಹಾಗೆಯೇ ನಿಯತವಾಗಿದೆ.

Verse 10

अस्तोदयौ तथोत्पाता अयने दक्षणोत्तरे / विषुवद्ग्रहवर्णाश्च द्रुवात्सर्वं प्रवर्त्तते

ಅಸ್ತ-ಉದಯ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾತಗಳು, ದಕ್ಷಿಣ-ಉತ್ತರ ಅಯನಗಳು, ವಿಷುವತ್ತು ಹಾಗೂ ಗ್ರಹಗಳ ವರ್ಣಗಳು—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಧ್ರುವದಿಂದಲೇ ಪ್ರವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ.

Verse 11

वर्षा घर्मो हिमं रात्रिः संध्या चैव दिनं तथा / शुभाशुभं प्रजानां च ध्रुवात्सर्वं प्रवर्त्तते

ಮಳೆ, ಬೇಸಿಗೆಯ ತಾಪ, ಹಿಮ, ರಾತ್ರಿ, ಸಂಧ್ಯೆ ಮತ್ತು ದಿನ; ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರಜ들의 ಶುಭಾಶುಭ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಧ್ರುವದಿಂದಲೇ ಪ್ರವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ.

Verse 12

ध्रुवेणाधिष्टितश्चैव सूर्यो ऽपो गृह्य वर्षति / तदेष दीप्त किरणः स कालग्निर्दिवाकरः

ಧ್ರುವದಿಂದ ಅಧಿಷ್ಠಿತನಾದ ಸೂರ್ಯನು ಜಲವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಿ ಮಳೆಯಾಗಿ ಸುರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆ ದೀಪ್ತ ಕಿರಣಗಳ ದಿವಾಕರನು ಕಾಲಾಗ್ನಿಯಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 13

परिवर्त्तक्रमाद्विप्रा भाभिरालोकयन् दिशः / सूर्यः किरमजालेन वायुयुक्तेन सर्वशः

ಹೇ ವಿಪ್ರರೇ! ಪರಿವರ್ತನಕ್ರಮದಿಂದ ಸೂರ್ಯನು ವಾಯುಯುಕ್ತ ಕಿರಣಜಾಲದಿಂದ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ಬೆಳಗಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 14

जगतो जलमादत्ते कृत्स्नस्य द्विजसत्तमाः / आदित्यपीतं सकलं सोमः संक्रमते जलम्

ಹೇ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠರೇ, ಆದಿತ್ಯನು ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತಿನ ಜಲವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆದಿತ್ಯನು ಪಾನಮಾಡಿದ ಆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜಲವನ್ನು ಸೋಮ (ಚಂದ್ರ) ಮತ್ತೆ ಜಲರೂಪವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 15

नाडीभिर्वायुयुक्ताभिर्लोकधारा प्रवर्त्तते / यत्सोमात्स्रवते ह्यंबु तदन्नेष्वेव तिष्ठति

ವಾಯುಯುಕ್ತ ನಾಡಿಗಳ ಮೂಲಕ ಲೋಕಧಾರೆ ಪ್ರವಹಿಸುತ್ತದೆ; ಸೋಮದಿಂದ ಸ್ರವಿಸುವ ಜಲವು ಅನ್ನದಲ್ಲೇ ನೆಲೆಸಿರುತ್ತದೆ।

Verse 16

मेघा वायुविघातेन विसृजन्ति जलं भूवि / एवमुत्क्षिप्यते चैव पतते चासकृज्जलम्

ಮೋಡಗಳು ವಾಯುವಿನ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಕೆಯಿಂದ ಭೂಮಿಗೆ ಜಲವನ್ನು ಸುರಿಸುತ್ತವೆ; ಹೀಗೆ ಜಲವು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎತ್ತಲ್ಪಟ್ಟು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ।

Verse 17

न नाश उदकस्यास्ति तदेव परिवर्त्तते / संधारणार्थं लोकानां मायैषा विश्वनिर्मिता

ಜಲಕ್ಕೆ ನಾಶವಿಲ್ಲ; ಅದು ಕೇವಲ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಲೋಕಗಳನ್ನು ಧಾರಣೆ ಮಾಡಲು ವಿಶ್ವವು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಈ ಮಾಯೆಯೇ ಇದು।

Verse 18

अन्या मायया व्याप्तं त्रैलोक्यं सचराचरम् / विश्वेशो लोककृद्देवः सहस्राक्षः प्रजापतिः

ಈ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಚರಾಚರ ಸಹಿತ ತ್ರಿಲೋಕವೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ; ವಿಶ್ವೇಶ, ಲೋಕಕರ್ತ ದೇವ, ಸಹಸ್ರಾಕ್ಷ ಪ್ರಜಾಪತಿ (ಇಂದ್ರ) ಆಗಿದ್ದಾನೆ।

Verse 19

धाता कृत्स्नस्य लोकस्य प्रभविष्णुर्दिवाकरः / सार्वलोकिकमंभो यत्तत्सोमान्नभसश्व्युतम्

ಸಕಲ ಲೋಕದ ಧಾತನಾದ ದಿವಾಕರ (ಸೂರ್ಯ) ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ; ಮತ್ತು ಸರ್ವಲೋಕವ್ಯಾಪಿ ಜಲವು ಸೋಮದಿಂದ ಆಕಾಶದಿಂದ ಚ್ಯುತವಾಗಿ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 20

सोमाधारं जगत्सर्वमेतत्तथ्यं प्रकीर्तितम् / सूर्यादुष्णं निस्रवते सोमाच्छीतं प्रवर्त्तते

ಇದು ಸತ್ಯವೆಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ—ಸಕಲ ಜಗತ್ತು ಸೋಮಾಧಾರ; ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಉಷ್ಣತೆ ಹರಿದುಬರುತ್ತದೆ, ಸೋಮದಿಂದ ಶೀತಲತೆ ಪ್ರವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 21

शीतोष्णवीर्यौं द्वावेतौ युक्त्या धारयतो जगत् / सोमाधारा नदी गङ्गा पवित्रा विमलोदका

ಶೀತ ಮತ್ತು ಉಷ್ಣ—ಈ ಎರಡು ಶಕ್ತಿಗಳು ಯುಕ್ತಿಯಿಂದ ಜಗತ್ತನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತವೆ; ಸೋಮಾಧಾರವಾದ ಗಂಗಾ ನದಿ ಪವಿತ್ರ, ಅದರ ನೀರು ನಿರ್ಮಲವಾಗಿದೆ.

Verse 22

भद्रसोमपुरोगाश्च महानद्यो द्विजोत्तमाः / सर्वभूतशरीरेषु ह्यापो ह्यनुसृताश्च याः

ಹೇ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮ! ಭದ್ರಸೋಮ ಮೊದಲಾದ ಮಹಾನದಿಗಳು ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿವೆ; ಮತ್ತು ಜಲವು ಸರ್ವಭೂತಗಳ ದೇಹಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಅನುಸೃತವಾಗಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ.

Verse 23

तेषु संदह्यमानेषु जङ्गमस्थावरेषु च / धूमभूतास्तु ता ह्यापो निष्कामन्तीह सर्वशः

ಚರ ಮತ್ತು ಸ್ಥಾವರಗಳು ದಹಿಸಲ್ಪಡುವಾಗ, ಆ ನೀರು ಧೂಮರೂಪವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹೊರಗೆ ನಿಷ್ಕ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 24

तेन चाभ्राणि जायन्ते स्थानमभ्रमयं स्मृतम् / तेजोर्ऽकः सर्वभूतेभ्य आदत्ते रश्मिभिर्जलम्

ಅದರಿಂದ ಮೇಘಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ; ಆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ‘ಅಭ್ರಮಯ’ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾರೆ. ತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ಸೂರ್ಯನು ತನ್ನ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಸರ್ವಭೂತಗಳಿಂದ ಜಲವನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 25

समुद्राद्वायुसंयोगाद्वहन्त्यापो गभस्तयः / संजीवनं च सस्यानामंभस्तदमृतोपमम्

ಸಮುದ್ರದೊಂದಿಗೆ ವಾಯುಸಂಯೋಗದಿಂದ ಸೂರ್ಯಕಿರಣಗಳು ನೀರನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಆ ನೀರೇ ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ಜೀವದಾಯಕ; ಅದು ಅಮೃತದಂತೆ.

Verse 26

ततस्त्वृतुवशात्काले परिवत्य दिवाकरः / यच्छत्यापो हि मेघेभ्यः घुक्लाशुक्लैर्गभस्तिभिः

ನಂತರ ಋತುವಶಾತ್ ಕಾಲ ಬಂದಾಗ ದಿವಾಕರನು ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡು, ಶುಕ್ಲ-ಅಶುಕ್ಲ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಮೇಘಗಳಿಗೆ ಜಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ.

Verse 27

अभ्रस्थाः प्रपतन्त्यापो वायुना समुदीरिताः / सर्वभूतहितार्थाय वायुमिश्राः समन्ततः

ಮೇಘಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ನೀರು ಗಾಳಿಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿ ಕೆಳಗೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ; ಗಾಳಿಯೊಂದಿಗೆ ಮಿಶ್ರವಾಗಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸರ್ವಭೂತಗಳ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಸುರಿಯುತ್ತದೆ.

Verse 28

ततो वर्षति षण्मासान्सर्वभूतविवृद्धये / वायव्यं स्तनितं चैव वैद्युतं चाग्निसंभवम्

ನಂತರ ಸರ್ವಭೂತಗಳ ವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಆರು ತಿಂಗಳು ಮಳೆ ಸುರಿಯುತ್ತದೆ; ವಾಯವ್ಯ ಗರ್ಜನೆ, ವಿದ್ಯುತ್ ಮಿಂಚು ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಉದ್ಭವವಾದ ತೇಜಸ್ಸೂ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 29

मेहनाच्च मिहेधातोमघत्वं व्यजयन्ति हि / न भ्रश्यन्ति यतश्चापस्तदभं कवयो विदुः

ಮೇಹನಾ ಮತ್ತು ಮಿಹೇಧಾತುವಿನಿಂದ ಅವರು ಮೇಘತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ; ಯಾವದರಿಂದ ಜಲವು ಎಂದಿಗೂ ಕ್ಷಯಿಸದು, ಅದನ್ನು ಕವಿಗಳು ‘ಅಭ’ ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ.

Verse 30

मेघानां पुनरुत्पत्तिश्त्रिविधा योनिरुच्यते / आग्नेया ब्रह्मजाश्चैव पक्षजाश्च पृथग्विधाः

ಮೇಘಗಳ ಪುನರುತ್ಪತ್ತಿಗೆ ಮೂರು ವಿಧದ ಯೋನಿಗಳು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ—ಆಗ್ನೇಯ, ಬ್ರಹ್ಮಜ ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಜ; ಇವು ವಿಭಿನ್ನ ವಿಧಗಳು.

Verse 31

त्रिधा मेघाः समाख्यातास्तेषां वक्ष्यामि संभवम् / आग्नेया स्तूष्णजाः प्रोक्तास्तेषां धूमप्रवर्त्तनम्

ಮೇಘಗಳು ಮೂರು ವಿಧವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ; ಈಗ ಅವುಗಳ ಸಂಭವವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಆಗ್ನೇಯ ಮೇಘಗಳನ್ನು ‘ಸ್ತೂಷ್ಣಜ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಅವುಗಳ ಪ್ರವರ್ತನೆ ಧೂಮದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ.

Verse 32

शीतदुर्दिनवाता ये स्वगुणास्ते व्यवस्थिताः / महिषाश्च वाराहाश्च मत्तमातङ्गरूपिणः

ಶೀತ, ದುರ್ಡಿನ ಮತ್ತು ಗಾಳಿ—ಇವು ಅವರ ಸ್ವಗುಣಗಳು ಸ್ಥಿರವಾಗಿವೆ; ಅವರು ಮಹಿಷ, ವಾರಾಹ ಮತ್ತು ಮತ್ತಮಾತಂಗ ರೂಪಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ.

Verse 33

भूत्वा धरणिमभ्येत्य रमन्ते विचरन्ति च / जीमूता नाम ते मेघा ह्येतेभ्यो जीवसंभवः

ಅವರು ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆದು ಭೂಮಿಯ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು, ಆನಂದಿಸಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆ ಮೇಘಗಳನ್ನು ‘ಜೀಮೂತ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಇವರಿಂದಲೇ ಜೀವಸಂಭವ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 34

विद्युद्गुणविहीनाश्च जलधारा विलंबिनः / मूकमेघा महाकाया आवहस्य वशानुगाः

ವಿದ್ಯುತ್‌ಗುಣವಿಲ್ಲದ, ಜಲಧಾರೆಗಳು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಸುರಿಯುವ; ಮೌನವಾದ ಮಹಾಕಾಯ ಮೇಘಗಳು ‘ಆವಹ’ನ ವಶಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿವೆ.

Verse 35

क्रोशमात्राच्च वर्षन्ति क्रोशार्द्धादपि वा पुनः / पर्वताग्र नितंबेषु वर्षति च रसंति च

ಅವು ಒಂದು ಕ್ರೋಶ ದೂರದಿಂದಲೂ, ಮತ್ತೆ ಅರ್ಧ ಕ್ರೋಶದಿಂದಲೂ ಮಳೆಯಿಡುತ್ತವೆ; ಪರ್ವತಶಿಖರಗಳಲ್ಲೂ ಇಳಿಜಾರಿನ ಮೇಲೂ ಸುರಿದು ಗರ್ಜಿಸುತ್ತವೆ.

Verse 36

बलाकागर्भदाश्चैव बलाकागर्भधारिणः / ब्रह्मजा नाम ते मेघा ब्रह्मनिश्वाससंभवाः

ಅವು ಬಲಾಕಾ (ಕೊಕ್ಕರೆ) ಗರ್ಭವನ್ನು ನೀಡುವವು, ಬಲಾಕಾ-ಗರ್ಭವನ್ನು ಧರಿಸುವವು; ‘ಬ್ರಹ್ಮಜ’ ಎಂಬ ಆ ಮೇಘಗಳು ಬ್ರಹ್ಮನ ನಿಶ್ವಾಸದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದವು.

Verse 37

ते हि विद्युद्गुणोपेतास्तनयित्नुप्रियस्वनाः / तेषां शश्र्वत्प्रणादेन भूमिः स्वाङ्गरूहोद्भवा

ಅವು ವಿದ್ಯುತ್‌ಗುಣದಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿದ್ದು, ಗುಡುಗಿನ ಪ್ರಿಯಸ್ವರ ಹೊಂದಿವೆ; ಅವುಗಳ ನಿರಂತರ ಘೋಷದಿಂದ ಭೂಮಿ ತನ್ನ ಅಂಗಗಳಿಂದ ಮೊಗ್ಗುಗಳನ್ನು ಹೊರತರುತ್ತದೆ.

Verse 38

राज्ञी राज्याभिषिक्तेव पुनर्यौंवनमश्नुते / तेष्वियं प्रावृडासक्ता भूतानां जीवितोद्भवा

ರಾಜ್ಯಾಭಿಷೇಕ ಪಡೆದ ರಾಣಿ ಮತ್ತೆ ಯೌವನವನ್ನು ಪಡೆಯುವಂತೆ, ಈ ಮೇಘಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತವಾದ ಈ ಪ್ರಾವೃಟ್ ಸಕಲ ಭೂತಗಳ ಜೀವೋದ್ಭವವಾಗಿದೆ.

Verse 39

द्वितीयं प्रवहं वायुं मेघास्ते तु समाश्रिताः / एतं योजनमात्राच्च साध्यर्द्धा निष्कृतादपि

ಎರಡನೆಯದು ‘ಪ್ರವಹ’ ಎಂಬ ವಾಯು; ಮೇಘಗಳು ಅದನ್ನೇ ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತವೆ. ಒಂದು ಯೋಜನ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ದಾಟಿ ಅದು ಸಾಧ್ಯಲೋಕದ ಅರ್ಧಪರಿಧಿವರೆಗೆ, ನಿಷ್ಕೃತಿಯ ಮಿತಿಗೂ ಮೀರಿಯೇ ಹರಿಯುತ್ತದೆ.

Verse 40

वृष्टिर्गर्भस्त्रिधा तेषां धारासारः प्रकीर्त्तितः / पुष्करावर्त्तका नाम ते मेघाः पक्षसंभवाः

ಆ ಮೇಘಗಳ ವೃಷ್ಟಿ-ಗರ್ಭವು ಮೂರು ವಿಧ; ಅದನ್ನು ‘ಧಾರಾಸಾರ’ ಎಂದು ಕೀರ್ತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವು ಪಕ್ಸಗಳಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ‘ಪುಷ್ಕರಾವರ್ತಕ’ ಎಂಬ ಮೇಘಗಳು.

Verse 41

शक्रेण पक्षच्छिन्ना ये पर्वतानां महौजसाम् / कामागानां प्रवृद्धानां भूतानां शिवमिच्छता

ಮಹೌಜಸ್ಸುಳ್ಳ ಪರ್ವತಗಳಿಗೆ ಇದ್ದ ರೆಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಶಕ್ರನು (ಇಂದ್ರನು) ಕತ್ತರಿಸಿದನು—ಅವು ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಸಂಚರಿಸುವ, ಬಹಳ ವೃದ್ಧಿಯಾದ ಭೂತಸ್ವರೂಪಗಳು—ಇದು ಶಿವನ ಶುಭೇಚ್ಛೆಯಿಂದ ನಡೆಯಿತು.

Verse 42

पुष्करा नाम ते मेघा बृंहन्तस्तोयमत्सराः / पुष्करावर्त्तकास्तेन कारणेनेह शब्दिताः

ಅವು ‘ಪುಷ್ಕರ’ ಎಂಬ ಮೇಘಗಳು; ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿ ಗರ್ಜಿಸುತ್ತವೆ. ಆದ ಕಾರಣ ಇಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನು ‘ಪುಷ್ಕರಾವರ್ತಕ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ.

Verse 43

नानारूपधराश्चैव महाघोरस्वनाश्च ते / कल्पान्तवृष्टेः स्रष्टारः संवर्ताग्ने र्नियामकाः

ಅವು ನಾನಾ ರೂಪಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಅತ್ಯಂತ ಭೀಕರ ಧ್ವನಿಯಿಂದ ಗರ್ಜಿಸುತ್ತವೆ. ಅವು ಕಲ್ಪಾಂತದ ಮಳೆಯ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತರು ಮತ್ತು ಸಂವರ್ತಾಗ್ನಿಯ ನಿಯಾಮಕರು.

Verse 44

वर्षन्त्येते युगान्तेषु तृतीयास्ते प्रकीर्त्तिताः / अनेकरूपसंस्थानाः पूरयन्तो महीतलम्

ಯುಗಾಂತಗಳಲ್ಲಿ ಈ ತೃತೀಯ ಮೇಘಗಳು ಮಳೆ ಸುರಿಸುತ್ತವೆ; ಅನೇಕ ರೂಪ-ಆಕಾರಗಳಿಂದ ಭೂಮಿತಳವನ್ನು ತುಂಬಿಸುತ್ತವೆ।

Verse 45

वायुं पुरा वहन्तः स्युराश्रिताः कल्पसाधकाः / यान्यण्डस्य तु भिन्नस्य प्राकृतस्याभवंस्तदा

ಹಿಂದೆ ಅವರು ವಾಯುವನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು, ಕಲ್ಪಸಾಧಕರಾಗಿ ಆಶ್ರಿತರಾಗಿದ್ದರು; ಆಗ ಭಿನ್ನವಾದ ಪ್ರಾಕೃತ ಅಂಡದ ಅಂಗಗಳಾಗಿ ಉಂಟಾದರು।

Verse 46

यस्मिन्ब्रह्मा समुत्पन्नश्चतुर्वक्त्रः स्वयंप्रभुः / तान्येवाण्डकपालानि सर्वे मेघाः प्रकीर्त्तिताः

ಯಾವ ಅಂಡದಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂಪ್ರಭು ಚತುರ್ಮುಖ ಬ್ರಹ್ಮನು ಉದ್ಭವಿಸಿದನೋ, ಅದೇ ಅಂಡಕಪಾಲಗಳನ್ನೇ ಎಲ್ಲ ಮೇಘಗಳೆಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ।

Verse 47

तेषामाप्यायनं धूमः सर्वेषामविशेषतः / तेषां श्रेष्ठस्तु पर्जन्यश्चत्वारश्चैव दिग्गजाः

ಅವರ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಧೂಮ (ಆವಿ) ಸಮಾನವಾಗಿ ಪೋಷಣೆ ನೀಡುತ್ತದೆ; ಅವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನು ಪರ್ಜನ್ಯ, ಹಾಗೆಯೇ ನಾಲ್ಕು ದಿಗ್ಗಜಗಳೂ ಇವೆ।

Verse 48

गजानां पर्वतानां च मेघानां भोगिभिः सह / कुलमेकं पृथग्भूतं योनिरेका जलं स्मृतम्

ಗಜಗಳು, ಪರ್ವತಗಳು, ಮೇಘಗಳು ಹಾಗೂ ಭೋಗಿಗಳು (ನಾಗಗಳು) — ಇವರ ಕುಲ ಒಂದೇ, ಬೇರೆಬೇರೆ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾದರೂ; ಇವರ ಏಕ ಯೋನಿ ‘ಜಲ’ವೆಂದು ಸ್ಮೃತವಾಗಿದೆ।

Verse 49

पर्जन्यो दिग्गजा श्चैव हेमन्ते शीतसंभवाः / तुषारवृष्टिं वर्षन्ति शिष्टः सस्यप्रवृद्धये

ಹೇಮಂತದಲ್ಲಿ ಶೀತದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಪರ್ಜನ್ಯನೂ ದಿಗ್ಗಜರೂ ತುಷಾರವೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಸುರಿಸಿ, ಶಸ್ಯವೃದ್ಧಿಗೆ ಕಾರಣರಾಗುತ್ತಾರೆ।

Verse 50

षष्ठः परिवहो नाम तेषां वायुरपाश्रयः / यो ऽसौ बिबर्त्ति भगवान्गङ्गामाकाशगोचराम्

ಆರವನೆಯದು ‘ಪರಿವಹ’ ಎಂಬ ವಾಯು, ಅದು ಜಲಕ್ಕೆ ಆಧಾರ; ಆ ಭಗವಾನನೇ ಆಕಾಶಗೋಚರ ಗಂಗೆಯನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 51

दिव्यामृतजला पुण्यां त्रिधास्वातिपथे स्थिताम् / तस्या निष्यन्दतोयानि दिग्गजाः पृथुभिः करैः

ದಿವ್ಯ ಅಮೃತಜಲದಿಂದ ಪವಿತ್ರಳಾದ ಗಂಗಾ ಸ್ವಾತಿಪಥದಲ್ಲಿ ತ್ರಿಧಾ ಸ್ಥಿತಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ; ಅವಳಿಂದ ಹರಿಯುವ ನೀರನ್ನು ದಿಗ್ಗಜರು ತಮ್ಮ ವಿಶಾಲ ಸೊಂಡಿಲಗಳಿಂದ ಹರಿಸುತ್ತಾರೆ।

Verse 52

शीकरं संप्रमुञ्चन्ति नीहार इति स स्मृतः / दक्षिणेन गिरिर्यो ऽसौ हेमकूट इति स्मृतः

ಅವರು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜಲಕಣಗಳನ್ನು ಬಿಡುತ್ತಾರೆ—ಅದು ‘ನೀಹಾರ’ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ; ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿರುವ ಆ ಪರ್ವತ ‘ಹೇಮಕೂಟ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ.

Verse 53

उदग्घिमवतः शैल उत्तरप्रायदक्षिणे / पुण्ड्रं नाम समाख्यातं नगरं तत्र विस्तृतम्

ಹಿಮವತ್ ಪರ್ವತದ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ, ದಕ್ಷಿಣಾಭಿಮುಖವಾದ ಆ ಶೈಲಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ‘ಪುಂಡ್ರ’ ಎಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನಗರವು ವಿಶಾಲವಾಗಿ ಹರಡಿದೆ।

Verse 54

तस्मिन्निपतितं वर्षं तत्तुषारसमुद्भवम् / ततस्तदा वहो वायुर्हेमवन्तं समुद्वहन्

ಅಲ್ಲಿ ಹಿಮದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಮಳೆ ಸುರಿಯಿತು; ಆಗ ಹರಿಯುವ ವಾಯು ಅದನ್ನು ಹೊತ್ತು ಹಿಮವಂತ ಪರ್ವತದ ಕಡೆಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದಿತು.

Verse 55

आनयत्यात्मयोगेन सिंचमानो महागिरिम् / हिमवन्तमतिक्रम्य वृष्टिशेषं ततः परम्

ಅವನು ಆತ್ಮಯೋಗಬಲದಿಂದ ಅದನ್ನು ತಂದು ಮಹಾಗಿರಿಯನ್ನು ಸಿಂಚಿಸುತ್ತಾನೆ; ಹಿಮವಂತನನ್ನು ದಾಟಿ ನಂತರ ಉಳಿದ ಮಳೆಯನ್ನು ಇನ್ನೂ ಮುಂದೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತಾನೆ.

Verse 56

इहाभ्येति ततः पश्चादपरान्तविवृद्धये / वर्षद्वयं समाख्यातं सस्यद्वयविवृद्धये

ನಂತರ ಅದು ಇಲ್ಲಿ ಬಂದು ಅಪರಾಂತ ಪ್ರದೇಶದ ವೃದ್ಧಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ; ಎರಡು ವಿಧದ ಮಳೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ, ಎರಡು ವಿಧದ ಬೆಳೆಗಳ ವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ.

Verse 57

मेघाश्चाप्यायनं चैव सर्वमेतत्प्रकीर्त्तितम् / सूर्य एव तु वृष्टीनां स्रष्टा समुपदिश्यते

ಮೇಘಗಳ ಪೋಷಣೆಯೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಇವೆಲ್ಲವೂ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ; ಆದರೆ ಮಳೆಯ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನೆಂದು ಸೂರ್ಯನನ್ನೇ ಉಪದೇಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 58

सूर्यमूला च वै वृष्टिर्जलं सूर्यात्प्रवर्तते / ध्रुवेणाधिष्ठितः सूर्यस्तस्यां वृष्टौ प्रवर्त्तते

ಮಳೆಯ ಮೂಲ ಸೂರ್ಯನೇ; ಜಲವು ಸೂರ್ಯನಿಂದಲೇ ಪ್ರವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಧ್ರುವನಿಂದ ಅಧಿಷ್ಠಿತನಾದ ಸೂರ್ಯನು ಆ ಮಳೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಕಾರ್ಯನಿರತನಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 59

ध्रुवेणाधिष्टितो वायुर्वृष्टिं संहरते पुनः / ग्रहो निःसृत्य सूर्यात्तु कृत्स्ने नक्षत्रमण्डले

ಧ್ರುವನ ಅಧಿಷ್ಠಾನದಿಂದ ವಾಯು ಮತ್ತೆ ಮಳೆಯ ಸಂಹಾರ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಹೊರಟ ಗ್ರಹವು ಸಮಸ್ತ ನಕ್ಷತ್ರಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 60

चरित्वान्ते विशत्यर्कं ध्रुवेण समाधिष्ठितम् / ततः सूर्यरथस्याथ सन्निवेशं निबोधत

ಸಂಚಾರದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅದು ಧ್ರುವನಿಂದ ಸಮಧಿಷ್ಠಿತವಾದ ಅರ್ಕನೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಸೂರ್ಯರಥದ ಸನ್ನಿವೇಶವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಿರಿ.

Verse 61

संस्थितेनैकचक्रेण पञ्चारेण त्रिनाभिना / हिरण्मयेन भगवांस्तथैव हरिदर्वणा

ಭಗವಾನ್ ಸೂರ್ಯನು ಒಂದೇ ಚಕ್ರ, ಐದು ಆರೆಗಳು ಮತ್ತು ಮೂರು ನಾಭಿಗಳಿರುವ, ಹಿರಣ್ಮಯ ಹಾಗೂ ಹಸಿರು ವರ್ಣದ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತನಾಗಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ.

Verse 62

अष्टापदनिबद्धेन षट्प्रकारैकनेमिना / चक्रेण भास्वता सूर्यः स्यन्दनेन प्रसर्पति

ಎಂಟು ಪಾದಗಳಿಂದ ಬಂಧಿತವಾದ, ಆರು ವಿಧಗಳ ಒಂದೇ ನೇಮಿಯುಳ್ಳ, ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಚಕ್ರದಿಂದ ಸೂರ್ಯನು ತನ್ನ ಸ್ಯಂದನದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 63

दशयोजनसाहस्रो विस्तारायामतः स्मृतः / द्विगुणो ऽस्य रथोपस्थादीषादण्डः प्रमाणतः

ಅದರ ಅಗಲ ಮತ್ತು ಉದ್ದವು ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ಯೋಜನೆಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ರಥೋಪಸ್ಥದಿಂದ ಅದರ ಈಷಾದಂಡವು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ದ್ವಿಗುಣವಾಗಿದೆ.

Verse 64

स तस्य ब्रह्मणा सृष्टो रथो ह्यर्थवशेन तु / असंगः काञ्चनो दिव्यो युक्तः पवनगैर्हयैः

ಅವನಿಗಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ಅವಶ್ಯಕತೆಯಂತೆ ಒಂದು ರಥವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು. ಅದು ದಿವ್ಯ, ಕಂಚನಮಯ, ಆಸಕ್ತಿರಹಿತ ಮತ್ತು ಪವನಗಾಮಿ ಅಶ್ವಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿತ್ತು.

Verse 65

छन्दोभिर्वाजिरूपैस्तु यतश्चक्रं ततः स्थितैः / वारुणस्यन्दनस्येह लक्षणैः सदृशस्तु सः

ಛಂದಸ್ಸುಗಳು ಅಶ್ವರూపಗಳಾಗಿ, ಚಕ್ರವು ಯಥಾಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದ್ದ ಕಾರಣ, ಈ ರಥವು ಇಲ್ಲಿ ವರುಣನ ಸ್ಯಂದನದ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಕಂಡಿತು.

Verse 66

तेनासौ सर्वते व्योम्नि भास्वता तु दिवाकरः / अथैतानि तु सूर्यस्य प्रत्यङ्गानि रथस्य ह

ಆ ರಥದ ಮೂಲಕವೇ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ದಿವಾಕರನು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈಗ ಸೂರ್ಯನ ರಥದ ಈ ಅಂಗ-ಪ್ರತ್ಯಂಗಗಳನ್ನು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 67

संवत्सरस्यावयवैः कल्पि तस्य यथाक्रमम् / अहस्तु नाभिः सौरस्य एकचक्रस्य वै स्मृतः

ಸಂವತ್ಸರದ ಅವಯವಗಳಿಂದ ಅದರ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಏಕಚಕ್ರ ರಥದ ನಾಭಿಯಾಗಿ ‘ಅಹಃ’ (ದಿನ) ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.

Verse 68

अराः पञ्चार्त्तवांस्तस्य नेमिः षडृतवः स्मृतः / रथनीडः स्मृतो ह्येष चायने कूबरावुभौ

ಅದರ ಅರಗಳು ಐದು ಆർത്തವಕಾಲಗಳೆಂದು, ನೇಮಿ ಆರು ಋತುಗಳೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದೇ ರಥನೀಡ (ಆಸನ); ಎರಡೂ ಅಯನಗಳು ಕೂಬರಗಳು (ಧುರಗಳು) ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

Verse 69

मुहूर्त्ता बन्धुरास्तस्य रम्याश्चास्य कलाः स्मृताः / तस्य काष्ठा स्मृता घोणा अक्षदण्डः क्षणस्तु वै

ಅವನ ಮುಹೂರ್ತಗಳು ಶೋಭಾಮಯವೆಂದು, ಅವನ ಕಲೆಗಳು ರಮ್ಯವೆಂದು ಸ್ಮೃತವಾಗಿವೆ. ಅವನ ಕಾಷ್ಠಾ ‘ಘೋಣಾ’ ಎಂದು, ‘ಅಕ್ಷದಂಡ’ವೇ ಕ್ಷಣವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

Verse 70

निमेषश्चानुकर्षो ऽस्य हीषा चास्य लवाःस्मृताः / रात्रिर्वरूथो धर्मो ऽस्य ध्वज ऊर्द्ध्व समुच्छ्रितः

ಅವನ ನಿಮೇಷ ‘ಅನುಕರ್ಷ’ ಎಂದು ಸ್ಮೃತವಾಗಿದೆ; ‘ಹೀಷಾ’ ಅವನ ಲವಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ರಾತ್ರಿ ಅವನ ಕವಚ, ಧರ್ಮ ಅವನ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎತ್ತಿದ ಧ್ವಜ.

Verse 71

युगाक्षकोडी ते तस्य अर्थकामावुभौ स्मृतौ / सप्ताश्वरूपाश्छन्दासि वहन्तो वामतो धुरम्

ಅವನ ‘ಯುಗಾಕ್ಷ’ ಮತ್ತು ‘ಕೋಡಿ’—ಇವೆರಡೂ ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ಕಾಮವೆಂದು ಸ್ಮೃತ. ಏಳು ಅಶ್ವರೂಪ ಛಂದಸ್ಸುಗಳು ಎಡಭಾಗದ ಧುರವನ್ನು ಹೊರುತ್ತವೆ.

Verse 72

गायत्री चैव त्रिष्टुप्य ह्यनुष्टुब्जगती तथा / पङ्क्तिश्च बृहती चैव ह्युष्णिक्चैव तु सप्तमी

ಗಾಯತ್ರೀ, ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್, ಅನುಷ್ಟುಪ್, ಜಗತೀ; ಹಾಗೆಯೇ ಪಂಕ್ತಿ, ಬೃಹತೀ ಮತ್ತು ಉಷ್ಣಿಕ್—ಇವು ಏಳು ಛಂದಸ್ಸುಗಳೆಂದು ಸ್ಮೃತ.

Verse 73

चक्रमक्षे निबद्धं तु ध्रुवे चाक्षः समर्पितः / सहचक्रो भ्रमत्यक्षः सहक्षो भ्रमते ध्रुवः

ಚಕ್ರವು ಅಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಬದ್ಧವಾಗಿದೆ; ಧ್ರುವದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಚಕ್ರದೊಡನೆ ಅಕ್ಷ ತಿರುಗುತ್ತದೆ; ಅಕ್ಷದೊಡನೆ ಧ್ರುವವೂ ತಿರುಗುತ್ತದೆ.

Verse 74

अक्षेण सह चक्रेशो भ्रमते ऽसौ ध्रुवेरितः / एवमर्थवशात्तस्य सन्निवेशो रथस्य तु

ಧ್ರುವನ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಆ ಚಕ್ರಾಧಿಪತಿ ಅಕ್ಷದೊಡನೆ ಭ್ರಮಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೇ ಕಾರಣವಶಾತ್ ಅವನ ರಥದ ವಿನ್ಯಾಸವೂ ಹಾಗೆಯೇ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 75

तथा संयोगभावेन संसिद्धो भासुरो रथः / तेनासौ तरणिर्देवो भास्वता सर्पते दिवि

ಹಾಗೆಯೇ ಸಂಯೋಗಭಾವದಿಂದ ಆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ರಥವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದರಿಂದ ದೇವತರಣಿ ಸೂರ್ಯನು ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 76

युगाक्षकोटिसन्नद्धौ द्वौ रश्मी स्यन्दनस्य तु / ध्रुवे तौ भ्राम्यते रश्मी च चक्रयुगयोस्तु वै

ಆ ಸ್ಯಂದನದ ಎರಡು ರಶ್ಮಿಗಳು ಯುಗ-ಅಕ್ಷದ ತುದಿಗಳಿಗೆ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಅವು ಧ್ರುವವನ್ನು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಭ್ರಮಿಸುತ್ತವೆ; ಚಕ್ರಯುಗಲದೊಡನೆ ರಶ್ಮಿಗಳೂ ತಿರುಗುತ್ತವೆ.

Verse 77

भ्रमतो मण्डलान्यस्य खेचरस्य रथस्य तु / युगाक्षकोटी ते तस्य दक्षिणे स्यन्दनस्य हि

ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವ ಆ ರಥದ ಭ್ರಮಿಸುವ ಮಂಡಲಗಳಲ್ಲಿ, ಅದರ ಯುಗ-ಅಕ್ಷದ ತುದಿಗಳು ರಥದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿವೆ.

Verse 78

ध्रुवेण प्रगृहीते वै विचक्रम तुरक्षवत् / भ्रमन्तमनुगच्छेतां ध्रुवं रश्मी तु तावुभौ

ಧ್ರುವನು ಹಿಡಿದಿರುವಾಗ ಅದು ಚಕ್ರವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಕುದುರೆಗಳಿರುವಂತೆ ಆಗುತ್ತದೆ. ಭ್ರಮಿಸುವ ಧ್ರುವವನ್ನು ಆ ಎರಡು ರಶ್ಮಿಗಳು ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆ.

Verse 79

युगाक्षकोटिस्तत्तस्य रश्मिभिः स्यन्दनस्य तु / कीलासक्ता यथा रज्जुर्भ्रंमते सर्वतो दिशम्

ಆ ರಥದ ಯುಗಧುರಿಯ ತುದಿಗೆ ಬಂಧಿತವಾದ ರಶ್ಮಿಗಳಿಂದ, ಕೀಲಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿದ ಹಗ್ಗದಂತೆ ಅದು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲೂ ಭ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ।

Verse 80

ह्रसतस्तस्य रश्मी तु मण्डलेषूत्तरायणे / वर्द्धते दक्षिणे चैव भ्रमतो मण्डलानि तु

ಉತ್ತರಾಯಣದ ಮಂಡಲಗಳಲ್ಲಿ ಅವನ ರಶ್ಮಿ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತದೆ; ದಕ್ಷಿಣಾಯಣದಲ್ಲಿ ಅದು ವೃದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ, ಮಂಡಲಗಳೂ ಭ್ರಮಿಸುತ್ತವೆ।

Verse 81

युगाक्षकोटिसंबद्धौ रश्मी द्वौ स्यन्दनस्य तु / ध्रुवेण प्रगृहीतौ वै तौ रश्मी नयतो रविम्

ಆ ರಥದ ಯುಗಧುರಿಯ ತುದಿಗೆ ಸಂಬದ್ಧವಾದ ಎರಡು ರಶ್ಮಿಗಳಿವೆ; ಧ್ರುವನು ಅವನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಿದ್ದು, ಆ ರಶ್ಮಿಗಳೇ ರವಿಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತವೆ।

Verse 82

आकृष्येते यदा तौ वै ध्रुवेण सम धिष्ठितौ / तदा सो ऽभ्यन्तरे सूर्यो भ्रमते मण्डलानि तु

ಧ್ರುವನು ಸಮವಾಗಿ ಅಧಿಷ್ಠಾನ ಮಾಡಿದ ಆ ಎರಡು ರಶ್ಮಿಗಳನ್ನು ಎಳೆಯುವಾಗ, ಸೂರ್ಯನು ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಂಡಲಗಳನ್ನು ಭ್ರಮಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 83

अशीतिर्मण्डलशतं काष्ठयोरन्तरं स्मृतम् / ध्रुवेण मुच्यमानाभ्यां रश्मिभ्यां पुनरेव तु

ಕಾಷ್ಠಗಳ ನಡುವಿನ ಅಂತರವನ್ನು ‘ಅಶೀತಿ ಮಂಡಲಶತಂ’ (ಎಂಟು ಸಾವಿರ) ಎಂದು ಸ್ಮೃತಿಯು ಹೇಳುತ್ತದೆ; ಧ್ರುವನು ಬಿಡುವ ಆ ರಶ್ಮಿಗಳಿಂದ ಮತ್ತೆ (ಚಲನೆ) ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ।

Verse 84

तथैव बाह्यतः सूर्यो भ्रमते मण्डलानि तु / उद्वेषाटयन्स वेगेन मण्डलानि तु गच्छति

ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನು ಮಂಡಲಗಳನ್ನು ಪರಿಭ್ರಮಿಸಿ, ವೇಗದಿಂದ ಸಾಗುತ್ತಾ, ದ್ವೇಷದಿಂದಲೋ ಎಂಬಂತೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಕದಡುತ್ತಾನೆ।