Shloka 69
Āditya-vyūha-kīrtana
Praise/Account of the Solar Array and Celestial Motions
Devanagari script
मुहूर्त्ता बन्धुरास्तस्य रम्याश्चास्य कलाः स्मृताः / तस्य काष्ठा स्मृता घोणा अक्षदण्डः क्षणस्तु वै
Transliteration
muhūrttā bandhurāstasya ramyāścāsya kalāḥ smṛtāḥ / tasya kāṣṭhā smṛtā ghoṇā akṣadaṇḍaḥ kṣaṇastu vai
Translation
ಅವನ ಮುಹೂರ್ತಗಳು ಶೋಭಾಮಯವೆಂದು, ಅವನ ಕಲೆಗಳು ರಮ್ಯವೆಂದು ಸ್ಮೃತವಾಗಿವೆ. ಅವನ ಕಾಷ್ಠಾ ‘ಘೋಣಾ’ ಎಂದು, ‘ಅಕ್ಷದಂಡ’ವೇ ಕ್ಷಣವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
Word by Word
मुहूर्त्ताःmuhūrtas (time-units)
मुहूर्त्ताः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमुहूर्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), बहुवचन (Plural)
बन्धुराःbeautiful/pleasing
बन्धुराः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootबन्धुर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (qualifier)
आसन्were
आसन्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथम-पुरुष (3rd person), बहुवचन
तस्यof him/of that
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन
रम्याःcharming
रम्याः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootरम्य (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
अस्यof this/of him
अस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन
कलाःkalās (parts/digits)
कलाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकला (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
स्मृताःare said/are remembered
स्मृताः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) + त (कृत्-प्रत्यय)
Formकृदन्त-भूतकर्मणि-प्रत्ययान्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्मणि-प्रयोगे विधेय (predicate)
तस्यof him/of that
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति, एकवचन
काष्ठाःkāṣṭhās (time-divisions)
काष्ठाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकाष्ठा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
स्मृताःare said
स्मृताः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) + त (कृत्)
Formभूतकर्मणि कृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विधेय
घोणाghoṇā (a named part)
घोणा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootघोणा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
अक्षदण्डःaxle-rod
अक्षदण्डः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअक्ष + दण्ड (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (genitive determinative: 'axle/axis' + 'staff/rod'); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
क्षणःa moment
क्षणः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootक्षण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/अवधारण-अव्यय (particle: but/indeed)
वैindeed
वै:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिश्चयार्थक-अव्यय (emphatic particle)