Shloka 79
Āditya-vyūha-kīrtana
Praise/Account of the Solar Array and Celestial Motions
Devanagari script
युगाक्षकोटिस्तत्तस्य रश्मिभिः स्यन्दनस्य तु / कीलासक्ता यथा रज्जुर्भ्रंमते सर्वतो दिशम्
Transliteration
yugākṣakoṭistattasya raśmibhiḥ syandanasya tu / kīlāsaktā yathā rajjurbhraṃmate sarvato diśam
Translation
ಆ ರಥದ ಯುಗಧುರಿಯ ತುದಿಗೆ ಬಂಧಿತವಾದ ರಶ್ಮಿಗಳಿಂದ, ಕೀಲಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿದ ಹಗ್ಗದಂತೆ ಅದು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲೂ ಭ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ।
Word by Word
युग-अक्ष-कोटिःthe tip/end of the yoke-axle
युग-अक्ष-कोटिः:
Karta (कर्ता/विषय)
TypeNoun
Rootयुग + अक्ष + कोटि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (युगस्य अक्षस्य कोटिः)
तत्that (is)
तत्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम
तस्यof it/of that
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; सर्वनाम
रश्मिभिःby the reins/rays
रश्मिभिः:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootरश्मि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन
स्यन्दनस्यof the chariot
स्यन्दनस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootस्यन्दन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle), विरोध/विशेषार्थक
कील-आसक्ताfastened to a peg
कील-आसक्ता:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootकील + आसक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक; √सञ्ज्/सक्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी/सप्तमी-तात्पर्ये तत्पुरुषः (कीले आसक्ता = nailed/fastened to a peg)
यथाas/just like
यथा:
Upamana (उपमान/Simile marker)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्यय; उपमानवाचक (comparative)
रज्जुःa rope
रज्जुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootरज्जु (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
भ्रमतेturns/whirls
भ्रमते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√भ्रम् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद
सर्वतःon all sides
सर्वतः:
Adhikarana (अधिकरण/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootसर्वतः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
दिशम्direction
दिशम्:
Karma (कर्म/Goal-direction)
TypeNoun
Rootदिश् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन