Shloka 82
Āditya-vyūha-kīrtana
Praise/Account of the Solar Array and Celestial Motions
Devanagari script
आकृष्येते यदा तौ वै ध्रुवेण सम धिष्ठितौ / तदा सो ऽभ्यन्तरे सूर्यो भ्रमते मण्डलानि तु
Transliteration
ākṛṣyete yadā tau vai dhruveṇa sama dhiṣṭhitau / tadā so 'bhyantare sūryo bhramate maṇḍalāni tu
Translation
ಧ್ರುವನು ಸಮವಾಗಿ ಅಧಿಷ್ಠಾನ ಮಾಡಿದ ಆ ಎರಡು ರಶ್ಮಿಗಳನ್ನು ಎಳೆಯುವಾಗ, ಸೂರ್ಯನು ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಂಡಲಗಳನ್ನು ಭ್ರಮಿಸುತ್ತಾನೆ।
Word by Word
आकृष्येतेare drawn/pulled
आकृष्येते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ + √कृष् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, द्विवचन; कर्मणि प्रयोग (passive), आत्मनेपद
यदाwhen
यदा:
Sambandha (सम्बन्ध/Time)
TypeIndeclinable
Rootयदा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक (temporal conjunction)
तौthose two (reins)
तौ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, द्विवचन
वैindeed
वै:
Sambandha (सम्बन्ध/Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्यय; निपात
ध्रुवेणby Dhruva
ध्रुवेण:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootध्रुव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
समम्evenly/straight
समम्:
Adhikarana (अधिकरण/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootसम (प्रातिपदिक/अव्ययवत्)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb) = सम्यक्/समतया
धिष्ठितौset/placed
धिष्ठितौ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootधिष्ठित (कृदन्त-प्रातिपदिक; √स्था with अधि/धि)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; भूतकृदन्त (PPP)
तदाthen
तदा:
Sambandha (सम्बन्ध/Time)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक (then)
सःhe/that one
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
अभ्यन्तरेwithin/inside
अभ्यन्तरे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअभ्यन्तर (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंस, सप्तमी (7th), एकवचन
सूर्यःthe Sun
सूर्यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
भ्रमतेrevolves
भ्रमते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√भ्रम् (धातु)
Formलट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
मण्डलानिthe circles/orbits
मण्डलानि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमण्डल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन
तुindeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात