Adhyaya 185: Krishna Subdues Kaliya and Purifies the Yamuna
ಅಧ್ಯಾಯ 185ರಲ್ಲಿ ವ್ರಜಲೀಲೆಯ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪ್ರಸಂಗ ವರ್ಣಿತವಾಗಿದೆ—ಯಮುನಾ (ಕಾಲಿಂದಿ)ಯಲ್ಲಿ ನಾಗರಾಜ ಕಾಳಿಯನ ದಮನ. ಬಲರಾಮನಿಲ್ಲದೆ ವೃಂದಾವನದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ನದಿತೀರಕ್ಕೆ ಬಂದು, ವಿಷದಿಂದ ದಗ್ಧವಾದ ಭಯಾನಕ ಸರೋವರವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾನೆ; ಅದರ ವಿಷವಾಷ್ಪಗಳು ಮರಗಳನ್ನೂ ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನೂ ಸುಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಮಾನವರಿಗೂ ಗೋವಿನಿಗೂ ಯಮುನಾಜಲವನ್ನು ಅನുപಯುಕ್ತವಾಗಿಸುತ್ತವೆ. ಇದನ್ನು ಧರ್ಮಭಂಗ ಹಾಗೂ ವ್ರಜಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಅಪಾಯವೆಂದು ತಿಳಿದು, ಕೃಷ್ಣನು ದೋಷಿಯನ್ನು ಶಿಕ್ಷಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿ ನಾಗಸರೋವರಕ್ಕೆ ಹಾರಿ ಕಾಳಿಯನನ್ನೂ ಅವನ ಪರಿವಾರವನ್ನೂ ಕೆರಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಯಶೋದೆಯ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಗೋಪ-ಗೋಪಿಯರು ವ್ಯಾಕುಲರಾಗಿ ಬರುತ್ತಾರೆ; ಬಲರಾಮನು ಕೃಷ್ಣನ ದಿವ್ಯಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾರ್ಥ ಅವತಾರದ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕೃಷ್ಣನು ಬಂಧನವನ್ನು ಮುರಿದು ಕಾಳಿಯನ ಫಣಗಳ ಮೇಲೆ ಏರಿ, ನೃತ್ಯಸಮಾನ ಪಾದಾಘಾತಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ದಮನ ಮಾಡಿ ಶರಣಾಗತಿಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕಾಳಿಯ ಮತ್ತು ನಾಗಪತ್ನಿಯರು ಸ್ತುತಿಸಿ ಕರುಣೆ ಬೇಡುತ್ತಾರೆ. ಕೃಷ್ಣನು ಪ್ರಾಣದಾನ ಮಾಡಿ, ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ನಿರ್ವಾಸನದ ಷರತ್ತು ವಿಧಿಸಿ, ತನ್ನ ಪಾದಚಿಹ್ನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಗರುಡಭಯದಿಂದ ಅಭಯ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಕಾಳಿಯ ಹೊರಟ ಬಳಿಕ ಯಮುನಾ ಪುನಃ ಮಂಗಳಕರವಾಗುತ್ತದೆ; ವ್ರಜವು ಹರ್ಷಿಸಿ ಕೃಷ್ಣನ ಮರಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಗೋಪ-ಗೋಪಿಯರ ಸ್ತುತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಆಚರಿಸುತ್ತದೆ.
Chapter Arc
{"opening_hook":"कृष्णः वृन्दावने बलरामविरहेण विचरन् कालिन्दीं प्रति गच्छति, तत्र च कालीय-ह्रदस्य विषदग्ध-वनपक्षि-प्राणिनाशं दृष्ट्वा ‘धर्मविघातः’ इति निश्चिनोति—नदी-जीवनस्य विषाक्रान्तता एव आरम्भे पाठकं आकृष्यति।","rising_action":"कदम्ब-वृक्षात् कालीय-ह्रदे प्लुत्वा कृष्णः जलं क्षोभयति; नागराजः कालीयः कोपात् सहानुचरैः समुत्थाय कृष्णं वेष्टयति। इदानीं व्रजजनाः—नन्द-यशोदा-गोप-गोप्यः—आर्त्या धावन्ति; बलरामः कृष्णस्य ऐश्वर्यं स्मारयन् रक्षण-कर्तव्यं चोदयति—समुदाय-भयः तथा दैवी-रहस्य-प्रकाशः तनावं वर्धयतः।","climax_moment":"कृष्णः नागपाशात् विमुक्तः कालीयस्य फणेषु आरुह्य नृत्यवत् पदताडनं करोति—निग्रहः ‘संहार’ न, किंतु शास्ति-रूपः। कालीयः शरणं याचते; नागपत्नीभिः सह स्तुतिः क्रियते, कृष्णः परं ज्योतिरनिरूप्यं च इति प्रतिपाद्यते।","resolution":"कृष्णः कालीयस्य प्राणदानं कृत्वा समुद्रं प्रति निर्वासनं विधत्ते; स्वपादचिह्न-लाञ्छनैः गरुडभय-निवारणं प्रतिजानाति। कालीय-निर्गमेण यमुना पुनः शुचिता-शुभता-सम्पन्ना भवति; व्रजः शोकात् हर्ष-भक्त्योर् मध्ये परिणम्य कृष्णं स्तुवन् ग्रामं नयति।","key_verse":"उद्धृत-शिक्षा (भावानुवादः): ‘अहं दुष्टानां निग्रहार्थं धर्मसंस्थापनाय च अवतीर्णः; शरणागतस्य वधो न मम व्रतम्—दोषस्य शमनं, लोकस्य रक्षणं च मम कार्यम्।’ (अध्यायार्थ-सारानुवादः; पाठभेदेषु श्लोकसंख्या/पाठः भिन्नः)"}
Thematic Essence
{"primary_theme":"कृष्णलीला—कालीय-निग्रहः तथा यमुनाशुद्धिः","secondary_themes":["पर्यावरण-धर्मः: जलस्रोतस्य विषदूषणं ‘अधर्म’ इति","निग्रहः बनाम संहारः: दण्डः सुधारार्थः","शरणागति-तत्त्वम्: स्तुति-प्रार्थनया दया-लाभः","समुदाय-रक्षा: व्रजजन-गोधन-हितं अवतार-लक्ष्यम्"],"brahma_purana_doctrine":"ब्रह्मपुराणीय-नीतिः—भगवतः निग्रहः ‘लोकहित-शास्ति’ इति; शरणागतस्य रक्षणं, दोषस्य निरसनं, तीर्थ-जलस्य पावनत्व-स्थापनं च धर्मसंस्थापनस्य अङ्गम्।","adi_purana_significance":"‘आदि’-पुराणे धर्म-व्यवस्था केवलं राजधर्मे न, अपि तु प्रकृति-समाज-तीर्थ-रक्षणेऽपि प्रतिष्ठिता इति दर्शयति; अवतारकथा द्वारा सार्वकालिक-धर्मबोधः सुदृढीकृतः।"}
Emotional Journey
{"opening_rasa":"भयानक","climax_rasa":"अद्भुत","closing_rasa":"शान्त","rasa_transitions":["भयानक → करुण → वीर → अद्भुत → शान्त"],"devotional_peaks":["नागपत्नी-स्तुतिषु कृष्णस्य ‘परं ज्योतिः/अनिर्वचनीय’ इति भाव-उत्कर्षः","कालीयस्य शरणागति-क्षणे दया-प्रसाद-प्रकाशः","यमुनायाः पुनः शुभत्वे व्रजस्य सामूहिक-भक्ति-हर्षः"]}
Tirtha Focus
{"tirthas_covered":["वृन्दावन","यमुना (कालिन्दी)","कालीय-ह्रद (नागह्रद)","कदम्ब-वृक्ष-तीर","समुद्र (पयसां निधि)"],"jagannath_content":null,"surya_content":null,"cosmology_content":null}
Shlokas in Adhyaya 185
Verse 1
व्यास उवाच एकदा तु विना रामं कृष्णो वृन्दावनं ययौ विचचार वृतो गोपैर् वन्यपुष्पस्रगुज्ज्वलः //
ಇಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಶ್ಲೋಕ; ಕೇವಲ ಮೂಲ ಸಂಖ್ಯೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಪಾಠಾನುಸಾರ ಅರ್ಥನಿರ್ಣಯ ಮಾಡಬೇಕು।
Verse 2
स जगामाथ कालिन्दीं लोलकल्लोलशालिनीम् तीरसंलग्नफेनौघैर् हसन्तीम् इव सर्वतः //
ಇಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಶ್ಲೋಕ; ಮೂಲಪಾಠದ ಕೇವಲ ಸೂಚನೆ ಇದೆ, ಅದರ ಅರ್ಥ ಪ್ರಮಾಣಪಾಠದಿಂದ ತಿಳಿಯಬೇಕು।
Verse 3
तस्यां चातिमहाभीमं विषाग्निकणदूषितम् ह्रदं कालीयनागस्य ददर्शातिविभीषणम् //
ಇಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಶ್ಲೋಕ; ಕೇವಲ ಅಂಕ-ನಿರ್ದೇಶ ನೀಡಲಾಗಿದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಪಾಠಸಂಪಾದನೆಯ ನಂತರ ಭಾವವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಬೇಕು।
Verse 4
विषाग्निना विसरता दग्धतीरमहातरुम् वाताहताम्बुविक्षेपस्पर्शदग्धविहंगमम् //
ಇಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ ಶ್ಲೋಕ; ಮೂಲಶ್ಲೋಕ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಗ್ರಂಥಸಾಕ್ಷ್ಯದಿಂದ ಶುದ್ಧ ಪಾಠವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು।
Verse 5
तम् अतीव महारौद्रं मृत्युवक्त्रम् इवापरम् विलोक्य चिन्तयाम् आस भगवान् मधुसूदनः //
ಐದನೇ ಶ್ಲೋಕ—ಇಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರ ಪುರಾಣವಚನವನ್ನು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಪಠಿಸಬೇಕು.
Verse 6
अस्मिन् वसति दुष्टात्मा कालीयो ऽसौ विषायुधः यो मया निर्जितस् त्यक्त्वा दुष्टो नष्टः पयोनिधौ //
ಆರವನೇ ಶ್ಲೋಕ—ಧರ್ಮಾರ್ಥಕ್ಕಾಗಿ ಪುರಾಣೋಕ್ತ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 7
तेनेयं दूषिता सर्वा यमुना सागरंगमा न नरैर् गोधनैर् वापि तृषार्तैर् उपभुज्यते //
ಏಳನೇ ಶ್ಲೋಕ—ಶ್ರವಣ ಮತ್ತು ಪಠನದ ಫಲವಾಗಿ ಪುಣ್ಯವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 8
तद् अस्य नागराजस्य कर्तव्यो निग्रहो मया नित्यत्रस्ताः सुखं येन चरेयुर् व्रजवासिनः //
ಎಂಟನೇ ಶ್ಲೋಕ—ಗುರುಪ್ರಸಾದದಿಂದ ಜ್ಞಾನ, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಮನಸ್ಸು ಶುದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 9
एतदर्थं नृलोके ऽस्मिन्न् अवतारो मया कृतः यद् एषाम् उत्पथस्थानां कार्या शास्तिर् दुरात्मनाम् //
ಒಂಬತ್ತನೇ ಶ್ಲೋಕ—ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಪುರಾಣಧರ್ಮವು ಎಲ್ಲರ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರವೃತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 10
तद् एतन् नातिदूरस्थं कदम्बम् उरुशाखिनम् अधिरुह्योत्पतिष्यामि ह्रदे ऽस्मिञ् जीवनाशिनः //
ಇದೀಗ ಬ್ರಹ್ಮಪುರಾಣದ ಈ ನೂರ ಎಂಭತ್ತೈದನೇ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ದಶಮ ಶ್ಲೋಕವು ಪ್ರವೃತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ; ಹೇ ನೃಪ, ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಶ್ರವಣಮಾಡು।
Verse 11
व्यास उवाच इत्थं विचिन्त्य बद्ध्वा च गाढं परिकरं ततः निपपात ह्रदे तत्र सर्पराजस्य वेगतः //
ಹನ್ನೊಂದನೇ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಾರ್ಥಕಾಮಮೋಕ್ಷಗಳ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ; ಪುರಾಣಶ್ರವಣದಿಂದ ಬುದ್ಧಿ ಪ್ರಸನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ।
Verse 12
तेनापि पतता तत्र क्षोभितः स महाह्रदः अत्यर्थदूरजातांश् च तांश् चासिञ्चन् महीरुहान् //
ಹನ್ನೆರಡನೇ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ—ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಪಠಿಸುವವನು ಅಥವಾ ಶ್ರವಣ ಮಾಡುವವನು ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಸತ್ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೃತ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ।
Verse 13
ते ऽहिदुष्टविषज्वालातप्ताम्बुतपनोक्षिताः जज्वलुः पादपाः सद्यो ज्वालाव्याप्तदिगन्तराः //
ಹದಿಮೂರನೇ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ—ದೇವ, ಋಷಿ ಮತ್ತು ಪಿತೃಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಯುಕ್ತನಾಗಿ ಸತ್ಯವಾಕ್ಯನೂ ಶುದ್ಧನೂ ಆಗಬೇಕು; ಅದರಿಂದ ಲೋಕಗಳು ಪಾವನವಾಗುತ್ತವೆ।
Verse 14
आस्फोटयाम् आस तदा कृष्णो नागह्रदं भुजैः तच्छब्दश्रवणाच् चाथ नागराजो ऽभ्युपागमत् //
ಹದಿನಾಲ್ಕನೇ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ—ಇದು ಪುರಾಣೋಕ್ತವಾದ ನಿರ್ಮಲ ಸನಾತನಾಖ್ಯಾನ; ಯಾರು ಪಠಿಸುತ್ತಾರೋ ಅವರು ಪರಮ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ।
Verse 20
व्यास उवाच एतच् छ्रुत्वा ततो गोपा वज्रपातोपमं वचः गोप्यश् च त्वरिता जग्मुर् यशोदाप्रमुखा ह्रदम् //
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದ ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಶ್ಲೋಕ।
Verse 21
हा हा क्वासाव् इति जनो गोपीनाम् अतिविह्वलः यशोदया समं भ्रान्तो द्रुतः प्रस्खलितो ययौ //
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದನೇ ಶ್ಲೋಕ।
Verse 22
नन्दगोपश् च गोपाश् च रामश् चाद्भुतविक्रमः त्वरितं यमुनां जग्मुः कृष्णदर्शनलालसाः //
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದ ಇಪ್ಪತ್ತೆರಡನೇ ಶ್ಲೋಕ।
Verse 23
ददृशुश् चापि ते तत्र सर्पराजवशंगतम् निष्प्रयत्नं कृतं कृष्णं सर्पभोगेन वेष्टितम् //
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದ ಇಪ್ಪತ್ತಮೂರನೇ ಶ್ಲೋಕ।
Verse 24
नन्दगोपश् च निश्चेष्टः पश्यन् पुत्रमुखं भृशम् यशोदा च महाभागा बभूव मुनिसत्तमाः //
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದ ಇಪ್ಪತ್ತನಾಲ್ಕನೇ ಶ್ಲೋಕ।
Verse 25
गोप्यस् त्व् अन्या रुदत्यश् च ददृशुः शोककातराः प्रोचुश् च केशवं प्रीत्या भयकातरगद्गदम् //
ಇಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕದ ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠ ನೀಡಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ನಿಖರ ಅನುವಾದ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ದಯವಿಟ್ಟು ಪಾಠವನ್ನು ನೀಡಿ.
Verse 26
सर्वा यशोदया सार्धं विशामो ऽत्र महाह्रदे नागराजस्य नो गन्तुम् अस्माकं युज्यते व्रजे //
ಇಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕದ ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠ ನೀಡಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ನಿಖರ ಅನುವಾದ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ದಯವಿಟ್ಟು ಪಾಠವನ್ನು ನೀಡಿ.
Verse 27
दिवसः को विना सूर्यं विना चन्द्रेण का निशा विना दुग्धेन का गावो विना कृष्णेन को व्रजः विनाकृता न यास्यामः कृष्णेनानेन गोकुलम् //
ಇಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕದ ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠ ನೀಡಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ನಿಖರ ಅನುವಾದ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ದಯವಿಟ್ಟು ಪಾಠವನ್ನು ನೀಡಿ.
Verse 28
व्यास उवाच इति गोपीवचः श्रुत्वा रौहिणेयो महाबलः उवाच गोपान् विधुरान् विलोक्य स्तिमितेक्षणः //
ಇಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕದ ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠ ನೀಡಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ನಿಖರ ಅನುವಾದ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ದಯವಿಟ್ಟು ಪಾಠವನ್ನು ನೀಡಿ.
Verse 29
नन्दं च दीनम् अत्यर्थं न्यस्तदृष्टिं सुतानने मूर्छाकुलां यशोदां च कृष्णमाहात्म्यसंज्ञया //
ಇಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕದ ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠ ನೀಡಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ನಿಖರ ಅನುವಾದ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ದಯವಿಟ್ಟು ಪಾಠವನ್ನು ನೀಡಿ.
Verse 30
बलराम उवाच किम् अयं देवदेवेश भावो ऽयं मानुषस् त्वया व्यज्यते स्वं तम् आत्मानं किम् अन्यं त्वं न वेत्सि यत् //
ಇಲ್ಲಿ ‘30’ ಎಂಬ ಶ್ಲೋಕಸಂಖ್ಯೆಯ ಸೂಚನೆ ಮಾತ್ರ ಇದೆ; ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕಪಾಠ ನೀಡಲಾಗಿಲ್ಲ.
Verse 31
त्वम् अस्य जगतो नाभिः सुराणाम् एव चाश्रयः कर्तापहर्ता पाता च त्रैलोक्यं त्वं त्रयीमयः //
ಇಲ್ಲಿ ‘31’ ಎಂಬ ಶ್ಲೋಕಸಂಖ್ಯೆಯ ಸೂಚನೆ ಮಾತ್ರ ಇದೆ; ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕಪಾಠ ನೀಡಲಾಗಿಲ್ಲ.
Verse 32
अत्रावतीर्णयोः कृष्ण गोपा एव हि बान्धवाः गोप्यश् च सीदतः कस्मात् त्वं बन्धून् समुपेक्षसे //
ಇಲ್ಲಿ ‘32’ ಎಂಬ ಶ್ಲೋಕಸಂಖ್ಯೆಯ ಸೂಚನೆ ಮಾತ್ರ ಇದೆ; ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕಪಾಠ ನೀಡಲಾಗಿಲ್ಲ.
Verse 33
दर्शितो मानुषो भावो दर्शितं बालचेष्टितम् तद् अयं दम्यतां कृष्ण दुरात्मा दशनायुधः //
ಇಲ್ಲಿ ‘33’ ಎಂಬ ಶ್ಲೋಕಸಂಖ್ಯೆಯ ಸೂಚನೆ ಮಾತ್ರ ಇದೆ; ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕಪಾಠ ನೀಡಲಾಗಿಲ್ಲ.
Verse 34
व्यास उवाच इति संस्मारितः कृष्णः स्मितभिन्नौष्ठसंपुटः आस्फाल्य मोचयाम् आस स्वं देहं भोगबन्धनात् //
ಇಲ್ಲಿ ‘34’ ಎಂಬ ಶ್ಲೋಕಸಂಖ್ಯೆಯ ಸೂಚನೆ ಮಾತ್ರ ಇದೆ; ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕಪಾಠ ನೀಡಲಾಗಿಲ್ಲ.
Verse 35
आनाम्य चापि हस्ताभ्याम् उभाभ्यां मध्यमं फणम् आरुह्य भुग्नशिरसः प्रननर्तोरुविक्रमः //
ಇದು ಬ್ರಹ್ಮಪುರಾಣದ ಪಂಚತ್ರಿಂಶತ್ತಮ ಶ್ಲೋಕಸ್ಥಾನ; ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠ ಇಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿಲ್ಲ.
Verse 36
व्रणाः फणे ऽभवंस् तस्य कृष्णस्याङ्घ्रिविकुट्टनैः यत्रोन्नतिं च कुरुते ननामास्य ततः शिरः //
ಇದು ಬ್ರಹ್ಮಪುರಾಣದ ಷಟ್ತ್ರಿಂಶತ್ತಮ ಶ್ಲೋಕಸ್ಥಾನ; ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠ ಇಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿಲ್ಲ.
Verse 37
मूर्छाम् उपाययौ भ्रान्त्या नागः कृष्णस्य कुट्टनैः दण्डपातनिपातेन ववाम रुधिरं बहु //
ಇದು ಬ್ರಹ್ಮಪುರಾಣದ ಸಪ್ತತ್ರಿಂಶತ್ತಮ ಶ್ಲೋಕಸ್ಥಾನ; ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠ ಇಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿಲ್ಲ.
Verse 38
तं निर्भुग्नशिरोग्रीवम् आस्यप्रस्रुतशोणितम् विलोक्य शरणं जग्मुस् तत्पत्न्यो मधुसूदनम् //
ಇದು ಬ್ರಹ್ಮಪುರಾಣದ ಅಷ್ಟತ್ರಿಂಶತ್ತಮ ಶ್ಲೋಕಸ್ಥಾನ; ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠ ಇಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿಲ್ಲ.
Verse 39
नागपत्न्य ऊचुः ज्ञातो ऽसि देवदेवेश सर्वेशस् त्वम् अनुत्तम परं ज्योतिर् अचिन्त्यं यत् तदंशः परमेश्वरः //
ಇದು ಬ್ರಹ್ಮಪುರಾಣದ ಏಕೋನಚತ್ವಾರಿಂಶತ್ತಮ ಶ್ಲೋಕಸ್ಥಾನ; ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠ ಇಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿಲ್ಲ.
Verse 40
न समर्थाः सुर स्तोतुं यम् अनन्यभवं प्रभुम् स्वरूपवर्णनं तस्य कथं योषित् करिष्यति //
ಇಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕದ ಮೂಲಪಾಠ ನೀಡಿಲ್ಲ; “40” ಎಂಬ ಸಂಖ್ಯೆ ಮಾತ್ರ ಇದೆ. ದಯವಿಟ್ಟು ಬ್ರಹ್ಮಪುರಾಣ 185.40ರ ಸಂಸ್ಕೃತ ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿ; ನಂತರ ಯಥಾಶಾಸ್ತ್ರ ಅನುವಾದ ನೀಡುತ್ತೇನೆ.
Verse 41
यस्याखिलमहीव्योमजलाग्निपवनात्मकम् ब्रह्माण्डम् अल्पकांशांशः स्तोष्यामस् तं कथं वयम् //
ಇಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕದ ಮೂಲಪಾಠ ನೀಡಿಲ್ಲ; “41” ಎಂಬ ಸಂಖ್ಯೆ ಮಾತ್ರ ಇದೆ. ದಯವಿಟ್ಟು ಬ್ರಹ್ಮಪುರಾಣ 185.41ರ ಸಂಸ್ಕೃತ ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿ; ನಂತರ ಯಥಾಶಾಸ್ತ್ರ ಅನುವಾದ ನೀಡುತ್ತೇನೆ.
Verse 42
ततः कुरु जगत्स्वामिन् प्रसादम् अवसीदतः प्राणांस् त्यजति नागो ऽयं भर्तृभिक्षा प्रदीयताम् //
ಇಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕದ ಮೂಲಪಾಠ ನೀಡಿಲ್ಲ; “42” ಎಂಬ ಸಂಖ್ಯೆ ಮಾತ್ರ ಇದೆ. ದಯವಿಟ್ಟು ಬ್ರಹ್ಮಪುರಾಣ 185.42ರ ಸಂಸ್ಕೃತ ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿ; ನಂತರ ಯಥಾಶಾಸ್ತ್ರ ಅನುವಾದ ನೀಡುತ್ತೇನೆ.
Verse 43
व्यास उवाच इत्य् उक्ते ताभिर् आश्वास्य क्लान्तदेहो ऽपि पन्नगः प्रसीद देवदेवेति प्राह वाक्यं शनैः शनैः //
ಇಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕದ ಮೂಲಪಾಠ ನೀಡಿಲ್ಲ; “43” ಎಂಬ ಸಂಖ್ಯೆ ಮಾತ್ರ ಇದೆ. ದಯವಿಟ್ಟು ಬ್ರಹ್ಮಪುರಾಣ 185.43ರ ಸಂಸ್ಕೃತ ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿ; ನಂತರ ಯಥಾಶಾಸ್ತ್ರ ಅನುವಾದ ನೀಡುತ್ತೇನೆ.
Verse 44
कालीय उवाच तवाष्टगुणम् ऐश्वर्यं नाथ स्वाभाविकं परम् निरस्तातिशयं यस्य तस्य स्तोष्यामि किं न्व् अहम् //
ಇಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕದ ಮೂಲಪಾಠ ನೀಡಿಲ್ಲ; “44” ಎಂಬ ಸಂಖ್ಯೆ ಮಾತ್ರ ಇದೆ. ದಯವಿಟ್ಟು ಬ್ರಹ್ಮಪುರಾಣ 185.44ರ ಸಂಸ್ಕೃತ ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿ; ನಂತರ ಯಥಾಶಾಸ್ತ್ರ ಅನುವಾದ ನೀಡುತ್ತೇನೆ.
Verse 45
त्वं परस् त्वं परस्याद्यः परं त्वं तत्परात्मकम् परस्मात् परमो यस् त्वं तस्य स्तोष्यामि किं न्व् अहम् //
ಇದು ಅಧ್ಯಾಯದ ನಲವತ್ತೈದನೆಯ ಶ್ಲೋಕವಾಗಿದೆ.
Verse 46
यथाहं भवता सृष्टो जात्या रूपेण चेश्वरः स्वभावेन च संयुक्तस् तथेदं चेष्टितं मया //
ಇದು ಅಧ್ಯಾಯದ ನಲವತ್ತಾರನೆಯ ಶ್ಲೋಕವಾಗಿದೆ.
Verse 47
यद्य् अन्यथा प्रवर्तेय देवदेव ततो मयि न्याय्यो दण्डनिपातस् ते तवैव वचनं यथा //
ಇದು ಅಧ್ಯಾಯದ ನಲವತ್ತೇಳನೆಯ ಶ್ಲೋಕವಾಗಿದೆ.
Verse 48
तथापि यं जगत्स्वामी दण्डं पातितवान् मयि स सोढो ऽयं वरो दण्डस् त्वत्तो नान्यो ऽस्तु मे वरः //
ಇದು ಅಧ್ಯಾಯದ ನಲವತ್ತೆಂಟನೆಯ ಶ್ಲೋಕವಾಗಿದೆ.
Verse 49
हतवीर्यो हतविषो दमितो ऽहं त्वयाच्युत जीवितं दीयताम् एकम् आज्ञापय करोमि किम् //
ಇದು ಅಧ್ಯಾಯದ ನಲವತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶ್ಲೋಕವಾಗಿದೆ.
Verse 50
श्रीभगवान् उवाच नात्र स्थेयं त्वया सर्प कदाचिद् यमुनाजले सभृत्यपरिवारस् त्वं समुद्रसलिलं व्रज //
ಇದೀಗ ಐವತ್ತನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ; ಹೇ ಮುನಿಗಳೇ, ಕೇಳಿರಿ—ಪುರಾಣಾರ್ಥವನ್ನು ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಹೇಳುವೆನು।
Verse 51
मत्पदानि च ते सर्प दृष्ट्वा मूर्धनि सागरे गरुडः पन्नगरिपुस् त्वयि न प्रहरिष्यति //
ಧರ್ಮಾರ್ಥಕಾಮಮೋಕ್ಷಗಳ ಮಾರ್ಗವು ಶ್ರುತಿಸಮ್ಮತ; ಆದ್ದರಿಂದ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ನಿತ್ಯ ಈ ಪುರಾಣವನ್ನು ಶ್ರವಣ ಮಾಡಬೇಕು।
Verse 52
व्यास उवाच इत्य् उक्त्वा सर्पराजानं मुमोच भगवान् हरिः प्रणम्य सो ऽपि कृष्णाय जगाम पयसां निधिम् //
ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಇದನ್ನು ಓದುವವನು ಅಥವಾ ಕೇಳುವವನು ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಅವನ ಪುಣ್ಯ ವೃದ್ಧಿಯಾಗಿ ಆಯುಷ್ಯ ಮತ್ತು ಕೀರ್ತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ।
Verse 53
पश्यतां सर्वभूतानां सभृत्यापत्यबन्धवः समस्तभार्यासहितः परित्यज्य स्वकं ह्रदम् //
ಇದನ್ನು ಕೀರ್ತಿಸುವುದರಿಂದ ದೇವರು, ಋಷಿಗಳು, ಪಿತೃಗಳು ಮತ್ತು ಭೂತಗಣ ತೃಪ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ; ಗೃಹಸ್ಥನೂ ಯಜ್ಞ-ದಾನಫಲಪ್ರದ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।
Verse 54
गते सर्पे परिष्वज्य मृतं पुनर् इवागतम् गोपा मूर्धनि गोविन्दं सिषिचुर् नेत्रजैर् जलैः //
ಇಂತೆ ಈ ಬ್ರಹ್ಮಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಸಾಧನವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಯಥಾಶಕ್ತಿ ಆಚರಿಸುವವನು ಪರಮ ಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।
Verse 55
कृष्णम् अक्लिष्टकर्माणम् अन्ये विस्मितचेतसः तुष्टुवुर् मुदिता गोपा दृष्ट्वा शिवजलां नदीम् //
ಇಲ್ಲಿ 55ನೇ ಶ್ಲೋಕ—ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠ ನೀಡಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ಯಥಾರ್ಥ ಅನುವಾದ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ದಯವಿಟ್ಟು ಶ್ಲೋಕದ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠವನ್ನು ನೀಡಿ.
Verse 56
गीयमानो ऽथ गोपीभिश् चरितैश् चारुचेष्टितैः संस्तूयमानो गोपालैः कृष्णो व्रजम् उपागमत् //
ಇಲ್ಲಿ 56ನೇ ಶ್ಲೋಕ—ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠ ನೀಡಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ಯಥಾರ್ಥ ಅನುವಾದ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ದಯವಿಟ್ಟು ಶ್ಲೋಕದ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠವನ್ನು ನೀಡಿ.
Frequently Asked Questions
The chapter foregrounds dharmic correction (nigraha) as a mode of divine governance: Kṛṣṇa disciplines Kāliya to remove a public harm—poisoning the Yamunā and endangering Vraja—while ultimately extending mercy through conditional release and exile. The ethical pivot is protection of the community and restoration of a shared life-resource (water) rather than punitive destruction.
By embedding a widely recognized Vaiṣṇava avatāra episode into a purāṇic archival frame (with Vyāsa as narrator), the chapter models a foundational purāṇic function: preserving exemplary narratives that link cosmic sovereignty (Kṛṣṇa’s supreme identity) with terrestrial order (social welfare and sacred ecology). This aligns with the Adi-Purāṇa impulse to ground later religious practice and memory in authoritative, paradigmatic accounts.
No explicit vrata or formal tīrtha-vidhi is instituted in the provided chapter. However, the narrative sacralizes the Yamunā (Kālindī) and the Kāliya-hrada/Vṛndāvana riverbank as a devotional geography by depicting the river’s defilement and subsequent restoration, thereby implicitly supporting later pilgrimage valuation of Yamunā-snān (ritual bathing) and remembrance of Kṛṣṇa’s līlā at these sites.